Napateg Kadi Kadakayo ti Biag?
“KAYATKO a makita ti lawag.” Dayta ti naipadamag a kinuna ti mannaniw nga Italiano a ni Giacomo Leopardi kadagidiay agay-aywan kenkuana sakbay unay ti ipapatayna. Ipasimudaag dagita a sasao ti napalalo a panangipateg ti tao iti biag, nga irepresentar ti lawag.
Ti panangilala iti biag ket napateg a tarigagay. Dayta ti gapuna a liklikan ti kaaduan a tattao dagiti peggad ken aramidenda ti amin a kabaelanda tapno agtultuloyda nga agbiag. Iti daytoy a banag, saan unay a naiduma ti tao kadagiti animal, nga addaan met iti napigsa a naikasigudan a rikna nga agbiag.
Ngem ania a kita ti biag ti pudpudno a rumbeng a tagiragsaken ken ipateg? Saan la a basta pisikal a kaadda—basta agang-anges ken aggunggunay laeng. Saan met a makapnek ti basta pananggun-od iti amin a mabalin a gun-oden iti biag. Kaaduanna, saan a nangyeg iti pannakapnek kadagiti tattao ti pilosopia dagiti Epicureo a “mangan ken uminumtayo, ta inton bigat mataytayo.” (1 Corinto 15:32) Nupay agpayso nga adu dagiti kangrunaan a material a kasapulan ti tao, addaan met kadagiti kultural ken sosial a paginteresan, malaksid pay kadagiti naespirituan a kasapulan, a nainaig iti pammati iti Katan-okan a Persona. Nakalkaldaang ta ginasut a milion, no saan man a binilion, dagiti tattao a basta agbibiag laeng gapu kadagiti nakaay-ay-ay a kasasaad iti kagimongan ken aglawlaw iti adu a paset ti lubong. Dagidiay a ti laeng panangpennek kadagiti pisikal a kasapulanda ti kangrunaan a pakaseknanda—pannangan, panaginum, panangikut kadagiti sanikua, wenno panangpennek kadagiti seksual a tarigagay—ket kasla kadagiti animal ti panagbiagda, nga umanayen dagita a pakapnekanda. No an-anagen, saanda nga us-usaren dagiti napatpateg a banag nga ipaay ti biag tapno mapennek ti intelektual ken emosional a kasapulan ti tao. Maysa pay, dagidiay a ti laeng bukodda a tarigagay ti kayatda a penneken saanda laeng a mapaay a mangtagiragsak a naan-anay iti biag no di ket dadaelenda pay ti kagimongan a pagbibiaganda, ken saanda a maseknan iti pagimbagan dagiti sabsabali.
Kas pammasingked iti daytoy, kinuna ti maysa a hues a mangtamtaming kadagiti delingkuente nga agtutubo a ti “pannakaiwaksi dagiti nasayaat a kababalin, pannakaitan-ok dagiti saan a nasayaat a pagwadan, ken panagballigi babaen kadagiti nadaras ken nalaka a pagbaknangan” mabalin nga “itandudoda ti nakaro a panagsisinnalisal.” Mangituggod daytoy iti kababalin a makadadael iti kagimongan ken pagdaksan dagiti agtutubo, nangnangruna no masumokda ti droga.
Ammoyo nga adu dagiti makaay-ayo a banag iti biag—panagbakasion kadagiti agkakapintas a lugar, makapainteres a panagbasa wenno panagsirarak, nasayaat a kakadua, naimnas a musika. Ken adda dadduma pay nga aktibidad a mangyeg iti dakkel ken uray sangkabassit a pannakapnek. Dagidiay addaan nauneg a pammati iti Dios, ken nangruna iti Dios iti Biblia a ni Jehova, ad-adu ti rasonda a mangipateg iti biag. Ti pudno a pammati ket gubuayan ti kired ken kinatalingenngen a makatulong kadagiti tattao a mangsango kadagiti narigat a kasasaad. Sitatalged a maikuna dagiti mamati iti pudno a Dios: “Ni Jehova ti katulongak; diakto agbuteng.” (Hebreo 13:6) Dagiti tattao a makaammo iti ayat ti Dios mariknada nga ay-ayaten ida ti Dios. Subadanda ti ayatna, ket mangyeg dayta kadakuada iti nauneg a rag-o. (1 Juan 4:7, 8, 16) Masagrapda ti nabunga ken di agimbubukod a panagbiag a gubuayan ti pannakapnek. Kas kinuna ni Jesu-Kristo: “Ad-adu ti kinaragsak iti panangted ngem iti panangawat.”—Aramid 20:35.
Makapaladingit ta adda sabali a benneg ti agdama a biag. Nasaknap ti panagsagaba, kinaawan hustisia, kinapanglaw, saksakit, ken ipapatay—sumagmamano laeng dagitoy kadagiti nasaem a kasasaad a masansan a mamagbalin iti biag a narigat nga ibturan. Ti nabaknang, nabileg, ken masirib nga Ari Solomon iti nagkauna a nasion ti Israel ket naaddaan kadagiti amin a banag a mangparagsak kadagiti tattao. Ngem adda pakariribukanna—nabigbigna nga inton matay ibatina iti sabali a tao amin a ‘nagbannoganna,’ nga inaramidna a buyogen ti “sirib, ken iti pannakaammo, ken kinalaing.”—Eclesiastes 2:17-21.
Kas ken Solomon, ammo ti kaaduan nga ababa ti biag, mabiit la nga agpukaw. Kuna ti Kasuratan a ti Dios ‘inkabilna ti kinaagnanayon iti panunottayo.’ (Eclesiastes 3:11, Byington) Ti kastoy a panagtarigagay iti kinaagnanayon ti gapuna nga ut-utoben ti tao ti kinaababa ti biag. Kamaudiananna, no di makasarak kadagiti makapnek a sungbat no ania ti kaipapanan ti biag ken ipapatay, mabalin a maawanan iti namnama ken mariknana nga awan serserbi ti biagna. Daytoy ti mamagbalin iti biag a nakalkaldaang.
Adda kadi sungbat kadagiti makariribuk a saludsod ti tao? Addanto kadi dagiti kasasaad a mamagbalin iti biag nga ad-adda a makaay-ayo ken manayon?