Panagdaklis iti Tattao iti Baybay Aegeano
SAKNAPAN ti Baybay Aegeano ti dakkel a paset ti makindaya a Mediteraneo. Adda ti mainland Grecia iti amianan ken laud ti Aegeano, ti isla ti Creta iti abagatan, ken ti Turkia iti daya. Adu ti puro ken babassit nga isla iti Baybay Aegeano, ti namunganayan ti sumagmamano a kangrunaan a nagkauna a sibilisasion. Naipattopattok kadagiti aplaya dagiti isla dagiti babassit ken puraw a balay a naranga iti kainaran. Gapu iti daytoy, natukay ti maysa a dumadaniw a mangyarig kadagita a puro “kadagiti bato a kabalio nga addaan napuskol a buok.”
Di pakasdaawan a dagita a puro ti maysa kadagiti kalatakan iti lubong a pagpasiaran dagiti turista! Ti pisikal a pintasda ket pinangayed ti nagsasayaat a galad dagiti lallaki ken babbai nga agnanaed ken mangmangged sadiay. Napakumbaba, managpadagus, ken dida agpannuray iti sabali. Dagitoy a tattao ti ad-adda a mamagbalin iti dayta a lugar a naisangsangayan.
Panagdaklis iti Baybay Aegeano ti pagbiag ti adu nga agnanaed kadagita a puro. Nupay kasta, adda napateg a sabali a kita ti “panagdaklis” a nabunga iti dayta a lugar. Isu dagiti “dumadaklis kadagiti tattao,” dagiti ebanghelisador iti naimbag a damag ti Pagarian ti Dios, nga umakar-akar kadagiti puro ti Aegeano tapno mangaramid kadagiti Kristiano nga adalan.—Mateo 4:18, 19; Lucas 5:10.
Agarup 19 a siglon ti naglabas, sinarungkaran dagiti Kristiano nga ebanghelisador dagiti puro ti Aegeano. Idi agarup 56 K.P., dimmaw-as ni apostol Pablo kadagiti puro ti Lésvos, Chios, Samos, Kos, ken Rodas (Rhodes) idi agawid manipud maikatlo a panagdaliasatna kas misionero. Gapu ta naregta a manangaskasaba, sigurado a kinasabaan ni Pablo ti dadduma kadagiti taga isla. (Aramid 20:14, 15, 24; 21:1, 2) Kalpasan ti dua tawen a pannakaibaludna idiay Roma, nalabit a napan idiay Creta ket intuloyna sadiay ti Nakristianuan nga aktibidadna. Idi dandani aggibus ti umuna a siglo, naidestiero ni apostol Juan idiay isla ti Patmos “gapu iti panagsao maipapan iti Dios ken panangsaksi ken Jesus.” (Apocalipsis 1:9) Komusta met dagiti moderno-aldaw a manangiwaragawag iti naimbag a damag kadagita nga isla?
Nabunga a Panangasaba
Narigat ken adu ti kalikaguman ti panangasaba kadagitoy nga isla. Masapul ti dakkel a panagregget ken panagsakripisio. Agaaddayo ti dadduma nga isla. Manmano ti biahe iti dadduma nga isla, iti taaw man wenno iti tangatang, ket pulos nga awan pay ketdi kadagiti dadduma nangnangruna no kalam-ekna. Adda tiempo a nadawel ti baybay, nangnangruna no umablat ti meltemia—no kasta nga adda napanapanawen a napigsa nga angin nga aggapu iti amianan. Kanayonanna, naiputputong ken narigat a danonen dagiti purok iti kaaduan nga isla gapu ta masansan a narigat a pagnaan dagiti natapok ken lasonglasong a kalsada. Babaen la kadagiti a babassit a bangka a madanon ti dadduma a purok.
Alaentay a pagarigan ti puro ti Icaria. Di kabaelan a kasabaan ti 11 nga agibumbunannag ti naimbag a damag ti Pagarian nga adda iti bassit a kongregasion sadiay ti amin a purok iti dayta nga isla ken kadagiti kabangibang a babassit nga isla. Isu nga umay tumulong dagiti kakabsat manipud Samos a mangasaba kadagiti tattao ti Icaria ken kasta met kadagiti agnanaed kadagiti isla ti Phournoi, Patmos, ken Lipsos. Iti di pay nabayag, kabayatan ti dua-aldaw a panangasaba, nakaipaima dagiti Saksi iti 650 a magasin, 99 a broshur, ken 25 a libro a naglaon kadagiti topiko a naibatay iti Biblia! Nasdaawda a makasabet kadagiti tattao a di pulos makaammo no asino ni Jehova, a nagkiddaw kadakuada nga agtalinaedda pay ket isuroda ida iti ad-adu pay a banag manipud iti Biblia. Kinuna ti maysa babai iti maysa a Saksi: “Adu pay ti saludsodko mainaig iti Biblia ngem pumanawkayo metten. Asino ngarud ti tumulong kaniak?” Inkari ti kabsat a babai a surnadanna ti interes ti babai babaen ti telepono, ket narugianna ngarud nga inyadalan iti Biblia iti kasta a pamay-an.
Idi simmarungkar iti Icaria ti maysa nga agdaldaliasat a manangaywan, inyurnosna a mawanas ti intero nga isla iti ngudo ti maysa a lawas. Dinawatna ti tulong ti 30 nga agibumbunannag ti Pagarian manipud Samos. Naggasto dagiti immay timmulong a kakabsat para iti dua a rabii a panagyanda iti hotel ken para kadagiti inabanganda a kotse ken de-dual a luglugan. Dua nga aldaw a napigsa ti tudo, ken saan a nasayaat ti nayanunsio a paniempona iti ngudo ti lawas. Ngem saan a daytoy ti nanglapped kadagiti kakabsat, ta linaglagipda dagiti sasao ti Eclesiastes 11:4: “Ti mangpaliiw iti angin dinto agmula; ket ti mangikankano kadagiti ul-ulep dinto agani.” Idi agangay, simmayaat bassit ti paniempona. Naidanon dagiti kakabsat iti intero nga isla ti napateg a mensaheda ket nagawidda a naragsak ken kontento.
Kasta unay ti panangikagumaan ti 16 nga agibumbunannag nga agnanaed iti isla ti Andros a mangwanas iti intero nga isla. Idi dimteng ti dua a kakabsat a lallaki iti maysa a naiputputong a purok, determinadoda a kasabaan ti amin nga agnanaed iti dayta a purok. Kinasaritada dagiti tattao kadagiti pagtaenganda, iti lansangan, ken kataltalonan. Sinarungkaranda pay ketdi ti presinto ken nangibatida iti literatura sadiay. Gapu ta patienda a nakasabaandan ti amin a pumurok, nagrubbuatdan nga agawid. Idi umad-adayodan iti plasa, nakitada a sumungad ti padi a Greek Orthodox. Gapu ta ammoda a dida pay nakasabaan, inikkanda iti bassit a publikasion, ket siraragsak nga inawatna. Iti dayta a kanito a nasiertoda a nakasabaandan amin nga adda iti dayta nga isla!
Ti Gavdos (wenno Cauda)—maysa a bassit nga isla iti makin-abagatan a paset ti Creta, nga addaan laeng iti 38 nga umili—ket pagaammo kas ti kaabagatanan a paset ti Europa. (Aramid 27:16) Nangasaba sadiay iti tallo nga aldaw ti maysa nga agdaldaliasat a managaywan ken ti asawana, a kaduada ti maysa pay a pagassawaan. Tapno saan a nagastos, naturogda iti maysa a tolda. Naikasaba ti naimbag a damag iti amin nga agnanaed sadiay, ket maragragsakan dagiti kakabsat ta saan a mangidumduma dagiti tattao. Awan pay ti nangngegda a komento—naimbag man wenno dakes—maipapan kadagiti Saksi ni Jehova. Sangapulo ket siam a libro ken 13 a broshur ti innala dagiti tattao sadiay agraman ti padi. Idi naglayag dagiti Saksi nga agawid idiay Creta babaen ti bassit a bilog, dimmawel ti baybay, a namagpeggad iti biagda. “Nagyamankami ken Jehova ta nakaawidkami a sibibiag. Ngem indaydayawmi met gapu ta impalubosna nga itan-okmi ti naganna iti kaabagatanan a Europa,” kinunada.
Ti Patmos ti isla a nangisuratan ni apostol Juan iti maudi a libro ti Biblia, ti Apocalipsis. Kadagitoy laengen nga adda Saksi ni Jehova idiay Patmos. Inyurnos a naimbag dagiti kakabsat manipud Samos ti panangasaba iti dayta nga isla. Namnamaenda ti nakaro nga ibubusor gapu ta baluarte ti Greek Orthodox Church dayta nga isla. Inawis ti maysa a babai iti pagtaenganna ti dua a kakabsat a nangasaba kenkuana. Sangkadamag ti asawa ti babai no asino ti nangibaon kadakuada iti balayda. Idi inlawlawagda a sarsarungkaranda ti amin a pagtaengan, dinamagna manen: “Siguradoyo nga awan ti kaarruba a nangibaon kadakayo ditoy?” Ti babai, a nakaam-ammo kadagiti Saksi ni Jehova bayat ti kaaddana idiay Zaire, ti nangilawlawag kamaudiananna kadagiti kakabsat no ania ti napasamak iti dayta a bigat. Kinunana: “Inkarkararagko ken Jehova, kas iti dadduma nga aldaw, a mangibaon koma kadagiti Saksi iti daytoy nga isla. Kinatawaannak ni lakayko. Idi nakitakayo iti ruangan, nasdaawkami ken lakayko. Isu a sangkadamagna no asino ti nangibaon kadakayo iti pagtaenganmi.” Nairugi a dagus iti dayta a babai ti maysa a panagadal iti Biblia. Sangapulo a bulan nga inyadalanda babaen ti telepono, nupay nagastos daytoy agpadpada iti kabsat ken iti interesado. Bautisado itan ket isu laeng ti Saksi iti dayta nga isla a nakaidestieruan ni apostol Juan 1,900 a tawenen ti napalabas.
“Panagdaklis” Kadagiti Puerto
Adu a turista kada kalgaw ti isangsangpet dagiti bapor iti adu a puerto kadagiti isla ti Aegeano. Gapuna, adda naisangsangayan a gundaway dagiti Saksi ni Jehova a mangasaba kadagiti tattao manipud iti adu a pagilian ken pagsasao. Addaan dagiti kongregasion iti abasto a literatura ti Biblia iti adu a nadumaduma a pagsasao, ket rinibu a magasin ti maipapaima dagiti agibumbunannag kadagiti turista. Linawas nga agsubli ti dadduma a bapor iti isu met la a puerto. Daytoy ti mangmangted iti nagsayaat a gundaway kadagiti kakabsat tapno masarungkaran ken mayadalan pay ketdi iti Biblia ti dadduma a trabahador ti bapor.
Iti kalgaw ti 1996, kinasabaan ti maysa nga amin-tiempo a manangaskasaba sister idiay Rhodes ti agkabannuag a lalaki a taga Jamaica nga agtartrabaho iti bapor a sumangsanglad iti dayta a puerto kada Biernes. Iti simmaruno a Biernes, naawis ti lalaki a tumabuno iti kombension distrito a maangay iti dayta nga isla. Babaen ti Ingles a Biblia, tinulongan ti payunir tapno maawatanna ti sumagmamano a kinapudno nga adda iti Biblia a nadakamat iti programa. Kasta unay a pannakatukay ti rikna ti baro gapu iti ayat ken kinabara nga imparangarang dagiti Saksi kabayatan ti kombension. Iti simmaruno a Biernes, inawisna iti bapor ti dua a payunir a lallaki. Nangawit dagiti payunir kadagiti literatura nga Ingles ken Español. Awan pay maysa nga oras, naibus ti karga ti pangasaba a bagda! Nagadal iti Biblia ti agtutubo a taga-Jamaica kada Biernes agingga iti ngudo ti kalgaw. Iti simmaruno a kalgaw, nagsubli tapno ituloyna ti panagadalna. Nupay kasta, desididon iti daytoy a gundaway nga agsapul iti sabali a trabaho tapno rumang-ay iti naespirituan. Sa pimmanaw manen. Anian a ragsak dagiti kakabsat idiay Rodas idi naammuanda a nagbautisar daytoy nga agtutubo idi rugrugi ti 1998!
Panagdaklis Kadagiti Immakar nga “Ikan”
Nalatak ti Baybay Aegeano gapu iti kinaadu ti umak-akar ditoy nga ikan, kas iti sardines ken swordfish. Dagitoy ti kalapen dagiti nasigo a dumadaklis. Umasping iti dayta, adu a trabahador nga immakar iti Grecia manipud iti adu a pagilian ti Makindaya a Europa ti sidadaan nga umawat iti mensahe dagiti ebanghelisador ti Pagarian.
Sangapulo ti tawen ni Rezi idi damo a mabasana idiay Albania kadagiti panid ti Pagwanawanan ken Agriingkayo! ti maipapan ken Jehova ken iti pangpanggepna. Tallo a tawen kalpasanna, kaduana nga immakar ti pamiliana iti isla ti Rodas. Maysa nga aldaw, inkararag ni Rezi ti tulong ni Jehova tapno masarakanna dagiti tattao ti Dios iti baro a lugarna. Kabigatanna, maragragsakan ni Rezi idi nangisangpet ni tatangna iti kopia dagiti pamiliar a magasin, Ti Pagwanawanan ken Agriingkayo! Naam-ammo ni Rezi ti kabsat a babai a nangted kadagidiay a magasin ken tatangna, ket di nagbayag, rinugianna ti nagadal iti libro a Pannakaammo a Mangiturong iti Biag nga Agnanayon. Adda dagiti gundaway nga idawatna ti mamitlo a panagadal iti maymaysa nga aldaw! Kalpasan ti dua a bulan, nagbalin a di bautisado nga agibumbunannag, ket idi Marso 1998, nabautisaran iti edad a 14. Nag-auxiliary pioneer iti dayta met la nga aldaw, ket kalpasan ti innem a bulan, nagbalin a regular pioneer, wenno amin-tiempo a ministro.
Sumagmamano a Ruso ti iyad-adalan ti kabsat a lalaki iti isla ti Kos. Idi inimtuodna kadakuada no adda gagayyemda nga interesado nga agadal iti Biblia, inyam-ammoda kenkuana ti agassawa nga Armeniano—da Leonidas ken Ophelia. Agnanaedda iti maysa a purok nga agarup 30 a kilometro ti kaadayona. Nasorpresa dagiti kakabsat idi napanda simmarungkar. Inruar ti agassawa ti maysa a bag a napno iti Armeniano ken Ruso a literatura ti Biblia nga impablaak ti Watch Tower Society! Imbagada a nakipagadalda iti Biblia kadagiti Saksi ni Jehova ket nagprogresoda agingga a nagbalinda a di bautisado nga agibumbunannag. Pinanawanda ti pagilianda gapu iti riribuk mainaig iti politika ken rigat ti ekonomia. Apaman a simmangpetda idiay Kos, inyadalanda ti ina ken kabsat a babai ni Leonidas nga agnanaeden sadiay. Bigla a naaddaan ti Saksi iti tallo a baro nga iyadalan iti Biblia—ni Ophelia, ni Leonidas, ti ina ken ti kabsat ni Leonidas. Nasken nga agmotorsiklo iti 30 a kilometro kada mapan ken agawid iti mamitlo kada lawas. Nagpabautisar da Leonidas ken ni baketna sumagmamano a bulan kalpasanna. Anian a gunggona kadagiti kakabsat a lallaki sadiay gapu iti panagsakripisioda!
Padakkelen ni Jehova
Nabatad a bembendisionan ni Jehova ti di agsarday a panagregget ti nasurok a 2,000 nga aktibo a manangiwaragawag iti Pagarian kadagita nga isla ti Aegeano. Adda itan sadiay ti 44 a kongregasion ken 25 a grupo dagiti Saksi ni Jehova. Ganggannaet a pagsasao ti maus-usar iti 17 kadagita a grupo gapu ta pagayatan ni Jehova a “maisalakan koma dagiti amin a kita ti tattao ken dumtengda iti umiso a pannakaammo iti kinapudno.” (1 Timoteo 2:4) Kanayonanna, ikagkagumaan ti 13 nga special pioneer a danonen ti ad-adu pay kadagidiay a naiputputong a teritoria.
Adu a siglon a nagbalin ti Baybay Aegeano a sentro ti panagdur-as ti kultura ken negosio. Kadagiti kallabes a dekada, ditoy ti magustuan a pagbakasionan ti ginasut a ribu a turista. Ngem napatpateg pay, kas “dumadaklis kadagiti tattao,” nakasarak dagiti manangiwaragawag iti Pagarian kadagitoy nga isla iti adu a nasingpet panagpuspusoda a tattao a magagaran a mangidayaw ken Jehova. Sangsangkamaysa nga inawatda iti naisangsangayan a pamay-an ti naimpadtuan nga awis: “Mangtedda koma ti dayaw ken Jehova, ken ipablaakda ti dayawna kadagiti purpuro.”—Isaias 42:12.
[Mapa iti panid 22]
(Para iti aktual a pannakaurnosna, kitaem ti publikasion)
Baybay Aegeano
GRECIA
Lésvos
Chios
Samos
Icaria
Phournoi
Patmos
Kos
Rodas
Creta
TURKIA
[Ladawan iti panid 23]
Isla ti Lésvos
[Ladawan iti panid 24]
Ti isla ti Patmos
[Ladawan iti panid 24]
Ti isla ti Creta