Ti Ima​—Ti Pannakausarna iti Biblia

TI UNGTO a paset ti takiag. Ti “ima,” kas nausar iti Kasuratan, no dadduma ramanenna ti pungupunguan, kas iti Genesis 24:22, 30, 47 ken Ezequiel 16:11, a nadakamat dagiti pulseras a maisuot iti ‘im-ima,’ ken iti Uk-ukom 15:14, a nadakamat dagiti grilios iti ‘im-ima’ ni Samson. Ti ima aramatenna ti bileg ti takiag ken iturongna dayta, isu nga iti adu a nagparanganna kas piguratibo a sao, ti kapanunotan maipapan iti “agtigtignay a bileg” mabalin a mainaig iti sao nga “ima.” (Exodo 7:4; 13:3; Deuteronomio 2:15; Lucas 1:66) Yantangay ti ima ti tao ket nasigo unay ken adu ti usarna ken parte ti bagi nga adda trabahona, nausar dayta iti adu a teksto ti Biblia a mangisimbolo iti adu nga ar-aramid.

Ti gagangay a Hebreo a termino a katupag ti “ima” ket yadh; no dadduma, ti sao a kaph ket maipatarus nga “ima,” ngem literal a kaipapananna “dakulap.” (Job 22:30, footnote iti New World Translation of the Holy Scriptures) Ti gagangay a Griego a termino a katupag ti “ima” ket kheir.

Dagiti Piguratibo ken Simboliko a Pannakausarna

No dadduma, nausar ti ima a mangirepresentar iti mismo a tao, kas idi nagkiddaw ni David iti taraon ken ni Nabal: “Itedmo laeng, pangngaasim, . . . ti aniaman a masarakan ta imam.” (1 Samuel 25:8) Tumukoy met dayta iti gagangay a pagannayasan wenno aramid ti maysa (Genesis 16:12), wenno ipasimudaagna ti rebbengenna a manungsungbat kadagiti tignayna.​—Genesis 9:5; Ezequiel 3:18, 20.

Dagiti ima ti papadi ket pinunno ni Moises kadagiti sakripisio idi tiempo ti pannakaisaadda kas paset ti seremonia a simboliko a mangkabal kadakuada, a ‘pinunnona ti im-imada’ iti autoridad ken pannakabalin maipaay iti kinapadi.​—Levitico 8:25-27.

Ni Jehova impasiguradona ken Jacob a ti anakna a ni Jose “ipataynanto ti imana kadagiti matam,” kayatna a sawen, irikepna dagiti mata ni Jacob kalpasan ti ipapatayna. (Genesis 46:4) Daytoy ket gagangay a pribilehio idi ti inauna. Gapuna dagitoy a sasao saanda laeng nga impasigurado ken ni Jacob a ti dungdungnguenna nga anak a ni Jose agtalinaed iti asidegna bayat ti nabatbati pay a tawtawen ti biag ti lakayen a patriarka no di ket nalawag met nga impakaunana a maited ken ni Jose ti kalintegan ti inauna, a napukaw ni Ruben.

Ti Dios ket simboliko a nadakamat nga us-usarenna ti ‘imana,’ kayatna a sawen, ti agtigtignay a pannakabalinna, iti panangibanag iti trabaho; ti sumagmamano kadagita a pagarigan ket: panamarsua (Salmo 8:6; 102:25); panangdadael kadagiti kabusorna (Isaias 25:10, 11); panangispal iti ilina (Exodo 7:4, 5); panangwatwat iti kinaparabur ken pannakabalin kadagidiay mangsapsapul kenkuana (Esdras 8:22); panangipaay iti probision (Salmo 104:28; 145:16); ken panangitukon iti tulong (Isaias 11:11). Indeklara ni Eliu a dagidiay mannakabalin pumanawda “saan a babaen iti ima,” ket ti bato iti naimpadtuan a tagtagainep ni Nabucodonosor natikap manipud maysa a bantay “saan a babaen kadagiti ima”; iti tunggal kaso, kaipapananna a nagtignay, saan a babaen dagiti natauan nga ima, no di ket babaen ti pannakabalin ni Jehova.​—Job 34:1, 20; Daniel 2:34, 44, 45.

Ti ‘iti, wenno iti sidong ti ima ti maysa’ kaipapananna ti kaadda iti sidong ti pannakabalin wenno panangituray ti maysa (Genesis 9:2; 41:35; Job 2:6; 1 Pedro 5:6; idiligyo ti Genesis 37:21), wenno mabalin a kaipapananna “adda iti panangikeddengmo” wenno ‘adda iti aywan ti maysa’ (Genesis 16:6, idiligyo ti Le; Genesis 42:37, idiligyo ti RS; Lucas 23:46; Juan 10:28, 29). Ti “buyogen ti sitatag-ay nga ima” ipasimudaagna ti panagbalin a nakired, naballigi (Exodo 14:8); ti ‘panangpapigsa iti im-ima’ kaipapananna ti panangipaay iti pannakabalin wenno panangabasto ken panangkabal (Esdras 1:6); ti ‘panangpakapuy iti im-ima,’ panangdadael iti pakinakem (Jeremias 38:4); ti ‘panangikabil ti mismo a biag ti maysa iti ima wenno dakulapna,’ panangirisgo iti biagna (1 Samuel 19:5; Job 13:14). Ti “pannakialamano” naaramid kas panagkari (Esdras 10:19) wenno kas nagserbi a pammasiguro maipaay iti sabali a tao (Proverbio 6:1-3; 17:18; 22:26); ti ‘panangikabil iti ima iti’ ipasimudaagna ti panangaramid (Deuteronomio 15:10, idiligyo ti KJ); ti ‘panangikabil iti ima ti maysa kadagiti sanikua ti sabali,’ panangtakaw wenno di umiso a panangusar kadagiti kasta a sanikua (Exodo 22:7, 8, 10, 11); ti ‘nadalus nga im-ima’ ipasimudaagda ti kinaawan basol (2 Samuel 22:21; idiligyo ti Salmo 24:3, 4); ti ‘dara a mangpunno iti im-ima,’ pammapatay (Isaias 1:15; 59:3, 7); ti ‘panangyapput iti ima iti ngiwat,’ panagulimek (Uk-ukom 18:19); ti ‘panagsalupaypay dagiti ima,’ pannakaupay (2 Cronicas 15:7; kitaenyo met ti Isaias 35:3; Hebreo 12:12, 13); ken ti ‘panangukrad iti ima,’ kinamanagparabur (Deuteronomio 15:11).

Ti “sangkabassit pay a panangidalikepkep kadagiti ima iti panagidda” mangyeg iti kinakurapay iti daydiay nasadut. (Proverbio 6:9-11) Isu nadeskribir kas napakil unay a mangiruar iti imana manipud malukong ti bangkete tapno isublina dayta iti ngiwatna. (Proverbio 26:15) Ti naliway a tao nga “agtartrabaho a buyogen ti managbaybay-a nga ima bassitanto iti sanikua,” idinto ta ti nasaet nga ima mangyegto iti kinabaknang.​—Proverbio 10:4.

Ti dadduma pay a Hebreo a pagsasao a nainaig iti ima ket: ‘ikabilmo ta imam iti,’ kaipapananna ti pannakitinnulong iti, idadasig iti (Exodo 23:1; 1 Samuel 22:17); “babaen iti ima ni” ipasimudaagna ti adda iti sidong ti panangibagnos ni (Exodo 38:21) wenno babaen ken (Exodo 4:13; Levitico 8:36; 10:11); ‘ti imana saan a makagaw-at,’ wenno ‘ti imana saanna a maragpat dayta,’ awanan umdas a (pinansial a) kabalinan (Levitico 14:21); ‘no ania ti magun-od ti imana,’ no ania ti kabaelanna (Numeros 6:21); ‘im-ima ti maysa a kampilan,’ pannakabalin ti maysa a kampilan (Job 5:20); ‘ima ti dila,’ pannakabalin ti dila (Proverbio 18:21); ‘biag ta imam,’ pannakaisubli ti bilegmo (Isaias 57:10); ‘panangikaem iti ima’ manipud kabsat ti maysa, kayatna a sawen, agmetmet iti panangtulong kenkuana.​—Deuteronomio 15:7, KJ.

Imbaga ni Jehova kadagiti Israelita a rebbeng nga igalutda ti sasaona a ‘kas pagilasinan iti imada’ (Deuteronomio 6:6-8; 11:18) ket inkitikitna ti Sion kadagiti dakulapna (Isaias 49:14-16), a mangipasimudaag iti patinayon a pananglaglagip ken panangasikaso. Buyogen iti umasping a kaipapanan, kunaen ni Jehova kadagiti eunuko a mangpetpetpet iti tulagna nga itednanto kadakuada iti balayna “ti maysa a monumento” (wenno, lugar; iti literal, maysa nga “ima”). (Isaias 56:4, 5) Ti Biblia dakamatenna dagiti managdaydayaw iti Dios kas mangisursurat iti im-imada, iti simboliko, ti sasao a, “Kukua ni Jehova,” iti kasta, ipaspasimudaagda nga ad-adipenna ida. (Isaias 44:5) Iti umasping a pamay-an, ti “pagilasinan” ti “atap nga animal” iti makannawan nga ima isimbolona ti panangipaay ti maysa iti asikaso, debosion, ken aktibo a suporta iti “atap nga animal” ken iti “ladawanna,” yantangay dagiti ima ti tao maus-usar nga agtrabaho maipaay iti daydiay pagserserbianna.​—Apocalipsis 13:16, 17; 14:9, 10; 20:4.

Panangipatay Kadagiti Ima

Malaksid iti panagiggem laeng, naipatay dagiti ima iti maysa a tao wenno banag a maipaay iti nadumaduma a panggep. Nupay kasta, ti gagangay a kaipapanan ti tignay ket panangdutok, ti panangipatuldo iti tao wenno banag kas nabigbig, wenno nailasin, iti maysa a pamay-an. Bayat ti seremonia iti pannakaisaad ti kinapadi, ni Aaron ken ti annakna impatayda ti im-imada iti ulo ti maisakripisio a toro ken dua a kalakian a karnero, iti kasta binigbigda a dagitoy nga animal ket naisakripisio maipaay kadakuada maigapu iti panagbalinda a papadi ni Jehova a Dios. (Exodo 29:10, 15, 19; Levitico 8:14, 18, 22) Idi dutokanna ni Josue kas kasunona sigun iti bilin ti Dios, impatay ni Moises ti imana ken Josue, isu a “napno iti espiritu ti kinasirib” ket iti kasta nabaelanna a siuumiso nga indauluan ti Israel. (Deuteronomio 34:9) Naipatay dagiti ima kadagiti tattao no matudinganda nga umawat iti bendision. (Genesis 48:14; Marcos 10:16) Ni Jesu-Kristo sinagidna ti, wenno impatayna dagiti imana iti, sumagmamano a tattao a pinaimbagna. (Mateo 8:3; Marcos 6:5; Lucas 13:13) Iti sumagmamano a gundaway, ti sagut ti nasantuan nga espiritu naipaay babaen ti pannakaipatay ti im-ima dagiti apostol.​—Aramid 8:14-20; 19:6.

Panangdutok kadagidiay agserbi. Iti kongregasion Kristiano, ti panangdutok kadagiti nataengan a lallaki kadagiti saad wenno akem ket naaramid met babaen ti panangipatay iti im-ima dagidiay naautorisaran a mangaramid iti kasta. (Aramid 6:6; 1 Timoteo 4:14) Gapu iti impluensia dagiti kasta a nadutokan a lallaki ken ti ulidan nga ipasdekda, ni apostol Pablo binagbagaanna ni Timoteo: “Dika pulos ipatay a sidadarasudos dagiti imam iti asinoman a tao; dika met agbalin a mannakiraman kadagiti basol ti sabsabali.” Kaipapanan daytoy a saan a mangdutok iti lalaki no saan pay a nausig dagiti kualipikasionna, di la ket ta dina maitungpal a naimbag dagiti annongenna, ket ngarud mairaman ni Timoteo a manungsungbat iti tumaud a parikut.​—1 Timoteo 5:22.

Ti Makannawan nga Ima

Ti makannawan nga ima isimbolona ti dakkel a kinapateg. Saan a naay-ayo ni Jose idi pinagsallupang ni Jacob ti im-imana tapno ipatayna ti makannawan nga imana ken Efraim, ti ub-ubing nga anak ni Jose. Ngem inranta daytoy ni Jacob, tapno itedna ken Efraim ti nasaysayaat a pamendision. (Genesis 48:13-20) Ti kaadda iti makannawan ti maysa nga agturay isu ti panangikut iti kapatgan a saad, sumaruno iti mismo nga agturay (Salmo 110:1; Aramid 7:55, 56; Roma 8:34; 1 Pedro 3:22), wenno saad iti paborna. (Mateo 25:33) Iti sirmata ti Apocalipsis, naikuna nga adda iti makannawan nga ima ni Jesus ti pito a bituen ti pito a kongregasion. Kayatna a sawen, amin dagitoy a bagi dagiti panglakayen addada iti anamongna ken iti sidong ti naan-anay a panangituray, pannakabalin, ken panangiwanwanna.​—Apocalipsis 1:16, 20; 2:1.

Ti panangtengngel ti Dios iti makannawan nga ima ti maysa a tao ket isu ti panangpapigsa iti dayta a tao. (Salmo 73:23) Gagangay a ti makannawan nga ima ti mannakigubat isu ti imana nga agiggem iti kampilan, ket saan a masalakniban dayta ti kalasag iti makannigid nga ima. Ngarud, ti maysa a gayyem agtakder wenno makirupak iti makannawanna kas maysa a manangitandudo ken manangsalaknib. Naaramat daytoy a kasasaad iti mangiladawan a pamay-an mainaig iti tulong ken salaknib ti Dios kadagidiay agserserbi kenkuana.​—Salmo 16:8; 109:30, 31; 110:5; 121:5.

Kuna ti mannurat ti Eclesiastes: “Ti puso ti masirib adda iti makannawanna, ngem ti puso ti maag adda iti makannigidna.” Iti sabali a pannao, daydiay masirib agannayas iti nasayaat, mainugot a dana, ngem daydiay maag agannayas iti dakes nga aramid.​—Eclesiastes 10:2.