Dagiti Mennonite Binirokda ti Kinapudno iti Biblia

ITI maysa nga agsapa ti Nobiembre 2000, sumagmamano a misionero a Saksi ni Jehova idiay Bolivia ti adda iti bassit a pagtaenganda idi matannawaganda iti arubayanda ti maysa a grupo dagiti lallaki ken babbai a nakakawes iti simple ken sitatakder a madandanagan. Idi linuktan dagiti misionero ti ridaw, ti umuna nga imbaga dagiti bisita ket, “Kayatmi a maammuan ti kinapudno iti Biblia.” Dagiti bisitada isu dagiti Mennonite. Nakakawes iti pagtrabaho dagiti lallaki ken naka-apron dagiti babbai, ket Aleman ti pagsasaoda. Madandanagan a tumanalangkiawda di la ket ta adda mangsisiim kadakuada. Kaskasdi, bayat nga agturongda iti uneg ti balay, maysa kadagiti agkabannuag a lalaki ti nagkuna, “Kayatko a maam-ammo dagiti tattao a mangar-aramat iti nagan ti Dios.”

Nangrugi nga agkalma dagiti bisita bayat a naidasaranda iti merienda. Naggapuda iti adayo a lugar, maysa a naiputputong a kataltalonan. Iti innem a tawen, immawatda sadiay iti magasin a Pagwanawanan babaen ti koreo. “Nabasami nga addanto paraiso ditoy daga. Pudno kadi dayta?” inyimtuodda. Impakita dagiti Saksi ti sungbat ti Biblia. (Isaias 11:9; Lucas 23:43; 2 Pedro 3:7, 13; Apocalipsis 21:3, 4) “Kitaenyo!” kinuna ti maysa kadagiti mannalon. “Pudno nga addanto paraiso ditoy daga.” Kinuna ti dadduma: “Panagkunak nasarakantayon ti kinapudno.”

Siasino dagiti Mennonite? Ania dagiti patpatienda? Tapno masungbatan dagitoy a saludsod, sublianantayo ti maika-16 a siglo.

Siasino Dagiti Mennonite?

Idi dekada 1500, nariing manen ti panaginteres iti panagadal iti Biblia gapu iti panagadu dagiti patarus ti Biblia ken pannakayimprentada kadagiti kangrunaan a lenguahe iti Europa. Ni Martin Luther ken ti dadduma a Repormador inlaksidda ti adu a sursuro ti Iglesia Katolika. Kaskasdi, adu a di Nainkasuratan a kaugalian ti tinaginayon dagiti kabubuangay nga iglesia a Protestante. Kas pagarigan, kaaduan ti mangnamnama a mabautisaran iti simbaan ti tunggal kappasngay. Nupay kasta, nabigbig ti dadduma nga agsapsapul iti kinapudno iti Biblia a sakbay nga agpabautisar ti maysa tapno agbalin a kameng ti kongregasion Kristiano, masapul a mangaramid iti pangngeddeng a naibatay iti pannakaammo a nagun-odna. (Mateo 28:19, 20) Dagiti naregta a manangaskasaba a mangan-annurot iti dayta a pammati nagdaliasatda kadagiti ili ken purok tapno isuroda ti Biblia ken mangbautisar kadagiti adulto. Gapuna, naawaganda kas Anabaptist, kayatna a sawen “dagidiay mangbautisar manen.”

Maysa a nagbalin a kameng ti Anabaptist gapu iti panagbirokna iti kinapudno isu ni Menno Simons, maysa a Katoliko a padi iti purok ti Witmarsum iti amianan a paset ti Netherlands. Idi 1536, isu ket naglusulos iti simbaan. Gapuna, kasla animal nga inanup dagiti autoridad ti simbaan. Idi 1542, ni Nasantuan a Romano nga Emperador Charles V ti mismo a nangikari iti 100 a guilder kas gunggona iti pannakaarestar ni Menno. Iti sabali a bangir, grinupo ni Menno ti dadduma nga Anabaptist iti nagduduma a kongregasion. Isu ken dagiti pasurotna naawaganda idi agangay kas dagiti Mennonite.

Dagiti Mennonite Ita

Iti panaglabas ti panawen, nagtalaw ti rinibu a Mennonite manipud iti Laud a Europa agturong iti Amianan nga America kas resulta ti pannakaidadanes. Naaddaanda sadiay iti gundaway a mangituloy iti panangbirokda iti kinapudno ken mangisaknap iti mensaheda kadagiti adu a tattao. Ngem dida natulad ti nasged a kinaregta dagiti ammada agpaay iti narang-ay a panagadal iti Biblia ken panangasaba iti publiko. Kaaduan kadakuada ti nangannurot kadagiti saan a naimbibliaan a sursuro, kas iti Trinidad, ti imortalidad ti kararua, ken ti umap-apuy nga impierno. (Eclesiastes 9:5; Ezequiel 18:4; Marcos 12:29) Iti agdama, dagiti misionero a Mennonite ket ad-adda a naipamaysa iti panangipaay iti medikal ken sosial a serbisio imbes nga iti panagebanghelio.

Mapattapatta nga adda itan agarup 1,300,000 a Mennonite nga agnanaed kadagiti 65 a pagilian. Ngem kas ken ni Menno Simons sinigsiglon ti napalabas, parikut ita dagiti Mennonite ti dida panagkaykaysa. Kabayatan ti Gubat Sangalubongan I, nangpataud iti nakaro a panagsisina ti panagduduma ti opinion maipapan kadagiti panagdadangadang iti lubong. Adu idiay Amianan nga America ti nagkedked nga agserbi iti militar maigapu kadagiti naimbibliaan a rason. Ngem kuna ti An Introduction to Mennonite History: “Nangrugi idi 1914, ti panagkedked nga agserbi iti militar ket nagbalin laengen a paset ti naglabas para kadagiti iglesia a Mennonite iti Laud a Europa.” Ita, dadduma a grupo a Mennonite ti mangan-annurot kadagiti moderno a wagas. Dadduma ti agusar latta iti hook and eye imbes a kadagiti butones ken patienda a saan a rumbeng nga agibarbas dagiti lallaki.

Dadduma a grupo a Mennonite, a determinado nga agtalinaed a naisina iti moderno a lubong, inyakarda ti komunidadda kadagiti lugar nga addaan kadagiti gobierno a mangipalubos nga agbiagda nga awan ti mangriribuk kadakuada. Idiay Bolivia, kas pagarigan, napattapatta a 38,000 a Mennonite ti agbibiag iti adu a naiputputong a kolonia, a tunggal maysa ti addaan iti bukod a pagannurotan iti kondukta. Dadduma a kolonia ti mangiparit kadagiti lugan a paandaren ti makina, ket dagiti laeng kabalio ken kalesa ti maipalubos. Dadduma a kolonia ti mangiparit iti radio, telebision, ken musika. Adda pay ketdi dagidiay mangiparit ti panangadal iti lenguahe ti pagilian a pagnanaedanda. “Dagiti manangaskasaba dida kayat a masursuromi ti Espaniol tapno agtalinaedkami iti kontrolda,” kinuna ti maysa kadagiti umili ti kolonia. Adda dagidiay makarikna iti pannakairurumen ken madandanaganda di la ket ta mailaksidda manipud iti komunidad​—nakabutbuteng dayta para iti maysa a di pulos nakapadas iti biag iti ruar ti kolonia.

No Kasano a Naimula ti Bin-i ti Kinapudno

Kasta ti kasasaad idi a ti maysa a mannalon a Mennonite nga agnagan iti Johann ket nakakita iti kopia ti magasin a Pagwanawanan iti pagtaengan ti kaarrubana. Manipud Canada, immakar ti pamilia ni Johann idiay Mexico sa kalpasanna idiay Bolivia. Ngem nabayagen a tartarigagayan ni Johann nga adda tumulong kenkuana a mangsapul iti kinapudno iti Biblia. Binulodna ngarud dayta a magasin.

Idi agangay, bayat ti kaaddana iti siudad tapno ilakona dagiti produkto ti talonna, inasitgan ni Johann ti maysa a Saksi a mangituktukon iti Ti Pagwanawanan. Insuro dayta a Saksi kenkuana ti maysa a misionero a makapagsao iti Aleman, ket di nagbayag, umaw-awaten ni Johann iti Aleman a Ti Pagwanawanan babaen ti koreo. Naadal a naimbag ti tunggal isyu dayta a magasin ken nagpipinnasaan dagiti pamilia iti kolonia agingga a dumaan dayta. No dadduma, aguummong dagiti pamilia tapno adalenda ti magasin a Pagwanawanan agingga iti tengnga ti rabii, a basaenda dagiti naisitar a teksto ti Biblia. Kombinsido ni Johann a dagiti Saksi ni Jehova dagidiay sangsangkamaysa a mangar-aramid iti pagayatan ti Dios iti intero a daga. Sakbay a natay ni Johann, imbilinna iti asawa ken annakna: “Nasken a kanayon a basaenyo Ti Pagwanawanan. Tumulong dayta tapno maawatanyo ti Biblia.”

Dadduma iti pamilia ni Johann ti nangrugi a mangisarita kadagiti kaarrubada ti maipapan kadagiti bambanag a maad-adalda iti Biblia. “Saan a madadael ti daga. Pagbalinen ketdi dayta ti Dios a maysa a paraiso,” kinunada. “Ken ti Dios dina parigaten dagiti tattao idiay impierno.” Di nagbayag, dagitoy a saritaan ket nakadanon kadagiti panglakayen ti iglesia, a nangballaag iti pamilia ni Johann a mailaksidda no dida isardeng ti isarsaritada. Idi agangay, bayat a nagsasaritaan ti pamilia ti maipapan iti pangta kadakuada dagiti panglakayen a Mennonite, nagsao ti maysa nga agtutubo a kameng ti pamilia: “Diak ammo no apay nga agrekreklamotayo maipapan kadagiti panglakayen ti iglesiatayo,” kinunana. “Ammotayo no ania ti pudno a relihion, ngem ditay met ngarud agtignay.” Natukay ti rikna ti ama ti agtutubo. Di nagbayag, sangapulo a kameng dayta a pamilia ti sililimed a nagdaliasat tapno birokenda dagiti Saksi ni Jehova agingga a nakagtengda iti pagtaengan dagiti misionero, kas nadakamat itay.

Kabigatanna, sinarungkaran dagiti misionero ti baro a gagayyemda iti kolonia. Ti lugan dagiti misionero ti kakaisuna a de motor a lugan nga adda iti kalsada. Bayat nga agin-inayad a linabasanda dagiti kalesa, nakakita kadakuada dagiti masmasdaaw a lumugar. Di nagbayag, nakasaritada ti sangapulo a Mennonite a mangibagi iti dua a pamilia.

Iti dayta nga aldaw, binusbosda ti uppat nga oras a nangadal iti kapitulo 1 ti libro a Pannakaammo a Mangiturong iti Biag nga Agnanayon.a Iti tunggal parapo, linukib dagiti mannalon dagiti kanayonan a teksto ti Biblia gapu ta kayatda nga ammuen no umiso met laeng ti panangyap-aplikarda kadagita a teksto. Kalpasan ti tunggal saludsod iti kada parapo, agkikinnunsulta pay dagiti mannalon iti Low German sakbay a sumungbat iti Espaniol ti pannakangiwat ti grupo. Naragsak dayta nga aldaw, ngem adda agur-urayen kadakuada a pannakaidadanes. Maipasangodanto kadagiti suot, a napasaran met laeng ni Menno Simons idi rinugianna a biroken ti kinapudno iti Biblia dandani lima a siglon ti napalabas.

Panangsango Kadagiti Suot Maigapu iti Kinapudno

Sumagmamano nga aldaw kalpasanna, dagiti panglakayen ti iglesia napanda iti pagtaengan ti pamilia ni Johann, a nangtedda iti ultimatum kadagidiay naginteres iti kinapudno: “Nangngegmi a sinarungkarandakayo dagiti Saksi ni Jehova. Masapul a pawilanyo ida nga agsubli ken iyawatyo dagiti literaturada tapno mapuoran. Ta no saan, mailaksidkayo.” Naminsan laeng a nakipagadalda iti Biblia kadagiti Saksi isu a dakkel a pannubok dayta kadakuada.

“Dimi maaramid ti kidkiddawenyo,” kinuna ti maysa kadagiti ulo ti pamilia. “Immay dagidiay a tattao tapno isuroda kadakami ti Biblia.” Ania ti inaramid dagiti panglakayen? Inlaksidda ida gapu iti panagadalda iti Biblia! Anian a kinaulpit dayta. Ti kareson ti paktoria ti keso iti dayta a kolonia linabsanna ti pagtaengan ti maysa a pamilia ket dina innala ti gatas a produktoda, isu nga awanen ti kakaisuna a pagsapulan dayta a pamilia. Maysa nga ulo ti pamilia ti naikkat iti trabahona. Maysa met ti saan a napalubosan a malakuan kadagiti suplay iti maysa a tiendaan ti kolonia, ken naikkat manipud eskuelaan ti balasitangna nga agtawen iti sangapulo. Pinalikmutan dagiti kaarruba ti maysa a pagtaengan tapno iyadayoda ti maysa a babai manipud iti agkabannuag nga asawana gapu ta saan kano a maiparbeng a makipagnaed iti nailaksid a lakayna. Iti laksid amin dagitoy, dagiti pamilia a nakipagadal iti Biblia dida insardeng ti panangbirokda iti kinapudno.

Intultuloy dagiti misionero ti naunday a panagbiaheda iti linawas tapno ikonduktada ti panagadal iti Biblia. Anian a makapabileg kadagiti pamilia dagita a panagadal! Dadduma a kameng dagiti pamilia agbiaheda iti dua nga oras babaen ti kalesa tapno makipagadal. Makatukay iti rikna idi a dagiti pamilia kiniddawda iti umuna a gundaway nga idauluan ti maysa kadagiti misionero iti panagkararag. Dagiti ngamin Mennonite kadagitoy a kolonia agkararagda laeng iti isipda isu a dida pulos nakangngeg iti asinoman a mangikararag kadakuada. Nakalua dagiti lallaki. Ken mailadawanyo kadi ti reaksionda idi nangitugot dagiti misionero iti maysa a tape recorder? Di pulos maipalubos ti musika iti koloniada. Kasta unay ti pannakaay-ayoda kadagiti agkakapintas a Kingdom Melodies nga uray la nga inkeddengda ti agkansion kadagiti kanta ti Pagarian kalpasan ti tunggal panagadal! Kaskasdi, nagtalinaed ti saludsod a, Kasanoda a madaeran dagiti baro a kasasaadda?

Pannakasarak iti Naayat a Panagkakabsat

Gapu ta nailaksidda iti komunidadda, rinugian dagiti pamilia ti nangaramid iti bukodda a keso. Tinulongan ida dagiti misionero nga agsapul kadagiti kostumerda. Ti kasasaad dayta a pamilia ket nadamag ti maysa a nabayagen a Saksi idiay Amianan nga America a dimmakkel iti maysa a kolonia dagiti Mennonite idiay Abagatan nga America. Magagaran a tumulong. Iti dayta a lawas, nagbiahe a napan idiay Bolivia tapno sarungkaranna ida. Malaksid iti panangipaay iti naespirituan a pammaregta, tinulonganna dagiti pamilia a gumatang iti bukodda a lugan tapno adda usarenda a makigimong iti Kingdom Hall ken mangipan kadagiti produktoda iti tiendaan.

“Narigat ti kasasaadmi kalpasan ti pannakailaksidmi iti komunidad. Naladingitkami a mapan idiay Kingdom Hall,” malagip pay ti maysa a kameng ti pamilia, “ngem agawidkami a naragsak.” Kinapudnona, timmulong dagiti lumugar a Saksi. Dadduma ti nagadal iti pagsasao nga Aleman, ken sumagmamano a Saksi manipud Europa a makapagsao iti Aleman ti napan idiay Bolivia tapno tumulongda a mangikondukta kadagiti gimong iti Aleman. Di nagbayag, 14 manipud iti Mennonite a komunidad ti mangikaskasaban iti naimbag a damag ti Pagarian kadagiti sabsabali.

Idi Oktubre 12, 2001, awan pay makatawen kalpasan ti umuna nga isasarungkarda iti pagtaengan dagiti misionero, 11 kadagitoy a sigud nga Anabaptist ti nabautisaran manen, iti dayta a gundaway kas simbolo ti dedikasionda ken ni Jehova. Sipud idin, adda pay dagiti simmaruno a nabautisaran. Idi agangay, kinuna ti maysa: “Sipud idi naadalmi ti kinapudno manipud iti Biblia, mariknami a kaslakami ad-adipen a nawayawayaan.” Kinuna met ti sabali: “Adu a Mennonite ti mangbabalaw iti kinaawan ti panagiinnayat iti komunidadda. Ngem dagiti Saksi ni Jehova maseknanda iti maysa ken maysa. Natalged ti riknak a nagbalin a kamengda.” No agsapsapulkayo iti nalawlawag a pannakaawat iti kinapudno iti Biblia, nalabit a maipasangokayo met kadagiti pakarigatan. Ngem no agpatulongkayo ken ni Jehova ken ipakitayo ti pammati ken kinatured kas impakita dagitoy a pamilia, agballigi ken naragsakkayto met.

[Footnote]

[Ladawan iti panid 25]

Nakaragragsakda nga immawat iti Aleman a literatura ti Biblia

[Ladawan iti panid 26]

Nupay maiparit idi kadakuada ti musika, agkantada ita kalpasan ti tunggal panagadal iti Biblia