Pudno a Kinahustisia​—Kaano ken Kasano?

DAGITI inosente awan rumbeng a pagbutnganda iti pudno a kinahustisia. Kinapudnona, dagiti umili iti uray sadinoman adda panggapuanda nga agyaman no addaan ti pagilianda iti legal a sistema a mangipanamnama iti kinahustisia. Saklawen ti kasta a sistema dagiti linteg, polis a mangipatungpal kadagitoy, ken korte a mangipakat iti hustisia. Raemen dagiti pudno a Kristiano ti hudisial a sistema iti lugar a pagnanaedanda, kas panangsurot iti pammagbaga ti Biblia a “paiturayan[da] kadagiti nangatngato nga agtuturay.”​—Roma 13:1-7.

Nupay kasta, dagiti hudisial a sistema iti nadumaduma a pagilian nakaaramidda kadagiti makadangran ken nakababain a biddut.a Imbes a madusa dagiti nakabasol ken masalakniban dagiti inosente, no dadduma madusa dagiti inosente a tattao gapu kadagiti krimen a saanda nga inaramid. Adda dagiti naibalud iti adu a tawen, a sada la mawayawayaan sakbay a makaikaroda, nupay mapagduaduaan no nakabasolda ken no nainkalintegan ti pannakasentensiada. Gapuna, adu ti agsalsaludsod, Addanto kadi pudno a kinahustisia maipaay iti amin? No adda, kaano ken kasano? Siasino ti mabalintay a pagtalkan a mangsalaknib kadagiti inosente? Ket ania ti namnama dagiti biktima ti kinaawan hustisia?

Pannakaballikug ti Hustisia

Idi dekada 1980, naimatangan ti Alemania ti “maysa kadagiti mapagsasaritaan unay a bista kalpasan ti gubat,” nga iti dayta nasentensiaan ti maysa nga ina a mabalud iti tungpal biag gapu iti panangpapatayna kadagiti dua nga annakna a babbai. Nupay kasta, sumagmamano a tawen kalpasanna, nausig manen ti ebidensia maibusor kenkuana, ket nawayawayaan bayat nga agur-uray iti baro a pannakabistana. Impadamag ti Die Zeit idi 1995 a ti orihinal a desision ket “mabalin a maysa a hudisial a biddut.” Agingga idi maisursurat daytoy nga artikulo, siam a tawenen a nakabalud daytoy a babai, a di masigurado no nakabasol wenno saan.

Iti maysa a rabii ti Nobiembre idi 1974, nadayeg ti sentro ti siudad ti Birmingham, Inglatera, iti panagbettak ti dua a bomba a nakatayan ti 21 a tattao. Maysa daydi a pasamak a “dinto pulos malipatan ti asinoman idiay Birmingham,” insurat ni Chris Mullen, miembro ti Parlamento. Di nagbayag, “nakedngan ti innem nga inosente a lallaki iti kakas-angan a pammapatay a napasamak iti pakasaritaan ti Britania.” Sa la naabsuelto dagiti lallaki kalpasan ti 16 a tawen a kaaddada iti pagbaludan!

Impadamag ti abogado a ni Ken Crispin ti maipapan iti maysa a kaso a “namagpanunot iti publiko iti wagas a naisangsangayan kadagiti rekord ti legal a pakasaritaan ti Australia.” Agkam-camping ti maysa a pamilia iti asideg ti Ayers Rock idi nagpukaw ti maladagada, a saandan a pulos nasarakan. Naidarum ti ina iti pammapatay, nakedngan, ken nasentensian a mabalud iti tungpal biag. Idi 1987, kalpasan ti nasurok a tallo a tawen a pannakaibaludna, impalgak ti opisial a panangusig a ti ebidensia maibusor kenkuana dina maikalintegan ti pannakasentensiana. Nawayawayaan ken naabsuelto.

Idi 1986, napapatay ti 18-anyos a babai nga agnanaed iti makin-abagatan nga Estados Unidos. Napabasol, nakedngan, ken nasentensiaan a matay ti maysa nga agkabannuag a lalaki. Innem a tawen nga inur-urayna ti pannakabitayna sakbay a napaneknekan nga awan a pulos ti nakainaiganna iti krimen.

Manmano kadi dagitoy a pagarigan ti pannakaballikug ti hustisia? Kuna ni David Rudovsky ti University of Pennsylvania Law School: “Agarup 25 a tawenen nga addaak iti hudisial a sistema ken adun a kaso ti nakitak. Iti pattapattak, lima agingga iti 10% kadagiti nakedngan ti, iti kinapudnona, inosente.” Indatag ni Crispin daytoy a makariribuk a saludsod: “Adda kadi dadduma pay nga inosente a tattao a malmaldaangan a nakatugaw iti uneg dagiti pagbaludan?” Kasano a mapasamak ti kakasta a nakas-ang a biddut?

Dagiti Hudisial a Sistema ti Tao​—Addaan Kadagiti Natauan a Pagkapuyan

“Awan ti perpekto a sistema ti tao,” impaganetget ti Court of Appeal ti Britania idi 1991. Nalinteg ken mapangnamnamaan laeng ti hudisial a sistema no kasta met dagiti tattao a mangar-aramid ken mangipatpatungpal iti dayta. Adda panagduyos dagiti tao nga agkamali, agulbod, ken mangidumduma. Di ngarud pakasdaawan a maanninaw kadagiti hudisial a sistema ti tao dagitoy met laeng a pakapilawan. Usigenyo ti sumaganad.

Sigun ken Judge Rolf Bender ti Alemania, iti 95 porsiento kadagiti amin a kriminal a kaso, maibilang a nalagda nga ebidensia ti palawag dagiti testigo. Ngem kanayon aya a mapagtalkan ti kakasta a testigo iti korte? Saan, sigun ken Judge Bender. Iti pattapattana, kagudua kadagiti agtestigo iti korte ti agul-ulbod. Kasta met laeng ti kapaliiwan ni Bernd Schünemann, professor ordinarius ti linteg kriminal iti University of Munich, Alemania. Idi ininterbiu ti Die Zeit, pinasingkedan ni Schünemann a ti palawag dagiti testigo ti kangrunaan​—nupay di mapagtalkan​—nga ebidensia. “Iti panagkunak, ti kadawyan a makagapu iti pannakaballikug ti hustisia isu ti panagpannuray ti hues iti di mapagtalkan a palawag dagiti testigo.”

Agkamali dagiti testigo; kasta met dagiti polis. No adda napasamak a krimen a mamagpungtot iti publiko, mapilitan dagiti polis a mangarestar. Iti kakasta a kasasaad, adda dagiti polis a nasulisog a nangparbo iti ebidensia wenno nangpilit iti maatap a tao nga agpudno. Idi nawayawayaan dagiti innem a lallaki a napabasol a nangbomba idiay Birmingham, naglaon ti diario ti Britania a The Independent iti paulo a: “Dagiti Rinuker a Polis ti Mapabasol iti Pannakasentensia Dagiti Innem.” Sigun iti The Times: “Nagulbod, nagkukumplot, ken nangallilaw dagiti polis.”

Iti dadduma a kaso, gapu iti panangidumduma mabalin nga atapen dagiti polis ken ti publiko dagiti tattao a saanda a kapulian, kapammatian, wenno kailian. Kas kinuna ti U.S.News & World Report, ti panangrisut iti krimen mabalin nga agtungpal nga “isyu maipapan iti rasismo imbes a panangikalintegan.”

Apaman a mayamang iti korte ti maysa a kaso, mabalin a maapektaran dagiti desision saan laeng nga iti ibaga dagiti testigo no di ket iti nasientipikuan nga ebidensia. Iti agdama a rumikrikut a tay-ak ti forensic (panangtakuat iti impormasion maipapan iti krimen babaen ti nasientipikuan a panangamiris kadagiti banag a nainaig iti dayta), mabalin nga ikeddeng ti hues wenno ti hurado a nakabasol wenno inosente ti maysa a tao maibatay iti turong ti bala wenno iti lamma ti ramay, surat, tipo ti dara, kolor ti buok, linabag ti abel, wenno DNA. Kinuna ti maysa nga abogado a maipasango kadagiti korte ti “nagadu a sientipiko a mangilawlawag kadagiti narikut unay a pampamay-an.”

Maysa pay, kuna ti magasin a Nature a saan nga amin a sientipiko ket umanamong iti interpretasion ti forensic nga ebidensia. “Mabalin nga adda pudno a di pagtutunosan dagiti forensic a sientipiko.” Nakalkaldaang, “dagiti biddut a nasientipikuan nga ebidensia ti makagapu iti adu a biddut a pangngeddeng.”

Sadinoman ti pagnanaedantayo, amin dagiti hudisial a sistema a maipatpatungpal ita iyanninawda dagiti pagkapuyan ti tao. Isu a siasino ti mapagtalkantayo a mangsalaknib kadagiti inosente? Manamnamatay kadi ti pudno a kinahustisia? Ken ania ti namnama dagiti biktima ti pannakaballikug ti hustisia?

“Siak, ni Jehova, Ayatek ti Kinahustisia”

No dakayo wenno ti miembro ti pamiliayo ti biktima ti pannakaballikug ti hustisia, ammo ni Jehova a Dios ken ti Anakna a ni Jesus ti sasaadenyo. Ti kakas-angan pay laeng a kinaawan hustisia a naaramid isu ti pannakapapatay ni Kristo iti kayo a pagtutuokan. Kunaen kadatayo ni apostol Pedro a ni Jesus “saan a nakaaramid iti basol.” Ngem, indarum dagiti natiri a saksi, nasarakan a nakabasol, ken napapatay.​—1 Pedro 2:22; Mateo 26:3, 4, 59-62.

Panunotenyo no kasanot’ panagrikna ni Jehova iti kasta a pannakairurumen ti Anakna! Kinahustisia ti maysa kadagiti kangrunaan a galad ni Jehova. Kunaen ti Biblia kadatayo: “Amin a dalanna kinahustisia.”​—Deuteronomio 32:4, NW; Salmo 33:5.

Inikkan ni Jehova ti Israel iti naisangsangayan a hudisial a sistema. No maipanggep iti di marisut a kaso a pammapatay, maabbongan ti ipapatay babaen ti daton. Awan ti mapilit a mangrisut iti amin a krimen a pakasentensiaan ti inosente a tao. Awan ti mapabasol iti pammapatay gapu laeng iti saan a direkta wenno nasientipikuan nga ebidensia; di nakurkurang ngem dua a saksi ti kasapulan. (Deuteronomio 17:6; 21:1-9) Ipakita dagitoy nga ehemplo a nangato dagiti estandarte ni Jehova ken maseknan iti umiso a pannakaipakat ti kinahustisia. Kinapudnona, kunana: “Siak, ni Jehova, ayatek ti kinahustisia.”​—Isaias 61:8.

Siempre, ti hudisial a sistema ti Israel ket ipatpatungpal dagiti tao nga addaan kadagiti pagkapuyan a kas kadatayo. Adda dagiti kaso a di umiso ti pannakaipatungpal ti linteg. Insurat ni Ari Solomon: “No makitam ti pannakaparigat ti napanglaw, ken ti maipapilit a pannakaikkat ti kinahustisia ken kinalinteg iti maysa a probinsia, dika masdaaw iti maaramid.”​—Eclesiastes 5:8.

Kabaelan ni Jehova nga ilinteg ti kinaawan hustisia a naaramid iti Anakna. Ti kinamapangnamnamaan daytoy ti nangpabileg ken Jesus, a “gapu iti rag-o a naikabil iti sanguananna inibturanna ti kayo a pagtutuokan.” Umasping iti dayta, ti makaparagsak a namnama a panagbiag iti paraiso a daga iti sidong ti panagturay ti Mesias, nga agari ti pudno a kinahustisia, mapabilegnatayo nga agibtur no makadamagtayo wenno aglak-amtayo pay ketdi iti kinaawan hustisia iti daytoy daan a sistema. Awan ti kinaranggas wenno kinaulpit a di mailinteg ni Jehova iti panawen nga inkeddengna. Uray dagidiay mapukaw ti biagda gapu iti pannakaballikug ti hustisia mabalin a mapagungardanto.​—Hebreo 12:2; Aramid 24:15.

No agsagabatayo kas biktima ti kinaawan hustisia, agyamantayo ta adu dagiti hudisial a sistema nga addaan kadagiti legal nga ahensia a mabalin a tumulong kadatayo a mangilinteg iti kasasaad. Mabalin nga usaren dagiti Kristiano ti kakasta nga ahensia. Nupay kasta, laglagipenda daytoy a kinapudno: Dagiti adda pagkuranganna a hudisial a sistema iyanninawda ti natauan a kagimongan a masapul a naan-anay a mabaliwan. Asidegen a mapasamak dayta​—ket ti Dios ti mangaramidto iti dayta.

Din agbayag, pukawenton ni Jehova daytoy nakillo a sistema ti bambanag ket suktanna dayta iti baro a sistema a ‘pagtaengan ti kinalinteg.’ Makapagtalektayo a naan-anay nga ipakatto ti Namarsua kadatayo ti kinahustisia babaen ti Mesianiko nga Ari nga insaadna, ni Jesu-Kristo. Asidegen ti pudno a kinahustisia maipaay iti amin! Anian a yamantayo iti daytoy a namnama.​—2 Pedro 3:13.

[Footnote]

[Blurb iti panid 27]

Dagiti adda pagkuranganna a hudisial a sistema​—agraman ti rinuker a gobierno, nalulok a relihion, ken awanan prinsipio a komersio​—iyanninawda ti natauan a kagimongan a masapul a naan-anay a mabaliwan

[Kahon iti panid 28]

Liwliwa Manipud iti Nasantuan a Kasuratan

Idi Nobiembre 1952, sinerrek da Derek Bentley ken Christopher Craig ti maysa a bodega idiay Croydon, iti asideg ti London, Inglatera. Sangapulo ket siam ti tawen idi ni Bentley ken agtawen iti 16 ni Craig. Naayaban dagiti polis, ket pinaltogan ken napapatay ni Craig ti maysa kadagiti polis. Siam a tawen a nabalud ni Craig, idinto ta nabitay ni Bentley idi Enero 1953 gapu iti pammapatay.

Uppat a pulo a tawen a nagkampania ti kabsat a babai ni Bentley a ni Iris tapno maalangon ti nagan [ni Bentley] iti pammapatay a dina inaramid. Idi 1993, winaswas ti Turay ti sentensia ket naabsuelto ni Derek Bentley, nga inannugot daytoy a di koma rebbeng a nabitay ni Derek Bentley. Maipapan iti dayta a kaso, insurat ni Iris Bentley iti libro a Let Him Have Justice:

“Agarup makatawen sakbay ti panangpaltog, naam-ammo ni Derek ti maysa a Saksi ni Jehova iti lansangan . . . Asideg kadakami ti pagnanaedan ni Sister Lane idiay Fairview Road ket inawisna ni Derek idiay balayda tapno dumngeg kadagiti estoria iti Biblia. . . . Ti pagsayaatanna, inrekord ni Sister Lane dagiti estoria iti Biblia, nga impabulodna kenkuana [tangay nakapsut nga agbasa ni Derek]. . . . Masansan idi nga agsubli ket estoriaenna kaniak dagiti imbaga kenkuana ni Sister Lane, dagiti banag a kas iti panagungar uray no nataytayon.”

Binisita ni Iris Bentley ti kabsatna bayat nga ur-urayen ni Derek ti pannakabitayna. Kasano ti panagrikna ni Derek? “Dagiti banag nga imbaga kenkuana ni Sister Lane ti nakatulong kenkuana nga agibtur kadagidi a maudi a sumagmamano nga aldaw.”​—Kuami ti italiko.

No kas pagarigan agsagabakayo gapu iti kinaawan hustisia, nasayaat no basaen ken mennamennaenyo dagiti kinapudno a linaon ti Biblia. Mangipaay daytoy iti dakkel a liwliwa, ta ni Jehova a Dios “ti Ama dagiti nadungngo nga asi ken ti Dios ti amin a liwliwa, a mangliwliwa kada[tayo] iti amin a rigat[tayo].”​—2 Corinto 1:3, 4.

[Ladawan iti panid 29]

Naaramid ti nakakaskas-ang a kinaawan hustisia idi napapatay ni Kristo