Malu adibu baledile mu Mabeji a tshisangilu tshia Nsombelu ne mudimu wetu
© 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
LUMINGU LUA DIA 6-12/7
BIUMA BIA MU DÎYI DIA NZAMBI YELEMIYA 13-15
Yehowa mmukumbane bua tumutumikile
Tudimuke bua muoyo kautudingi
17 Mudimu wa Yelemiya uvua umulomba bua kutumikila tshivua Nzambi umuambila. Bu wewe muikale Yelemiya, uvuaku mua kulonda bualu buonso buvua Nzambi ukuambila anyi? Musangu mukuabu, Yehowa wakambila Yelemiya bua kukeba mukaba wa tshilamba tshia lin ne kuuvuala. Pashishe, wakamuambila bua kuenza luendu bua kuya ku musulu wa Pelata. Wewe mutangile karte, neumone ne: uvua ne bua kuenza luendu lua kilometre mitue ku 500. Pakafika Yelemiya muaba au, Nzambi wakamuambila bua kusokoka mukaba mu mutanta wa dibue ne kupingana ku Yelushalema. Pashishe, Nzambi wakamuambila bua kupingana bua kuangata mukaba au. (Bala Yelemiya 13:1-9.) Bua ngendu yonso ayi, Yelemiya wakenza kilometre mitue ku 1900. Bantu bakuabu kabatu bitaba ne: uvua mua kuenza luendu lule lua mushindu eu luvua mua kumuangata ngondo ya bungi to. (Eze. 7:9) Pabi, ke tshivua Nzambi muambile Yelemiya bua kuenza ne ke tshiakenzaye.
18 Fuanyikijabi Yelemiya wenda mu mikuna ya Yudeya ne pashishe, bilondeshile njila uvuaye mulonde, udi upitshila mu tshipela mutangile ku musulu wa Pelata. Bionso abi anu bua kusokoka mukaba wa tshilamba tshia lin. Bena mutumba nende bavua mua kuikala badiebeje kuvuaye muye matuku bungi nanku. Pakapinganaye, kavua kabidi ne mukaba to. Pashishe Nzambi wakamuambila bua kuenza kabidi luendu lule alu bua kuangata mukaba ukavua mubole ne ‘kauyi ne mudimu kabidi.’ Ela meji muvuabi mua kuikala bipepele bua kudiambila ne: ‘Ebi biantondi. Tshiena mumone tshindi ngenzela luendu elu to.’ Kadi bu mukavua Nzambi mumufumbe, kakamba nanku to. Pamutu pa kudilakana, wakenza tshiakamuambilaye.
Tudimuke bua muoyo kautudingi
19 Nzambi wakamumvuija malu anu panyima pa yeye mumane kuenza luendu luibidi. Bionso bivua Yelemiya muenze abi bivua ne bua kumuambuluisha bua kuambila bantu tshivua Yehowa ukeba kuenza. Wakamba ne: ‘Bantu aba babi badi bapidia kumvua mêyi anyi, badi benda mu tshitshu tshia mu mitshima yabu, bakalonda nzambi mikuabu bua kuyikuatshilabu mudimu ne bua kuyitendelelabu, nebikale bu mukaba eu udi kauyi ne mudimu kabidi.’ (Yel. 13:10) Eu uvua mushindu muimpe mutambe uvua Yehowa ulongesha bantu bende. Bu muvua Yelemiya mutumikile ne muoyo mujima mu bualu buvua bumueneka bu bukese, biakamuambuluisha bikole bua kulenga mioyo ya bantu.—Yel. 13:11.
Udi mua kupeta ditalala nansha paudi mu ntatu
16 Patubu bakandika mudimu wetu anyi bawelela mikenji mishile, Betele ne bakulu badi mua kutuambila malu a kulonda. Batu benza nunku bua kutukuba, benza bua tuikale tupeta biakudia bia mu nyuma ne batuambuluisha bua kutungunuka ne kuyisha bilondeshile mudi nsombelu. Dienzeja bikole bua kutumikila malu adibu batuambila bua kulonda nansha wewe kuyi utamba kumvua tshidibu baambidila. (Yak. 3:17) Bualu bukuabu, kuambidi bantu malu a bana betu anyi a mu tshisumbu padibu kabayi ne bukenji bua kuamanya to.—Muam. 3:7.
Tuitabayi bumfumu bua Yehowa
7 Tudi tuitaba bumfumu bua Yehowa ne tumutumikila nansha patudi katuyi bumvue bimpe tshidiye utulomba mu Dîyi diende. Kuenza nunku ki nkuikala bena tshitabataba to, kadi kudi kuleja mutudi batuishibue ne: Yehowa mmumanye tshidi mua kutupetesha disanka. Patudi tutumikila Yehowa, tudi tuleja kabidi mutudi bamunange bualu mupostolo Yone wakafunda ne: ‘Edi ndinanga dia Nzambi, bua tuetu tutumikile mikenji yende; ne mikenji yende kayena itunemena bujitu.’ (1 Yone 5:3) Kadi kudi mushindu mukuabu wa kutumikila utudi katuyi mua kupua muoyo to.
Bubanji bua mu Dîyi dia Nzambi
Malu manene a mu mukanda wa Yelemiya
15:16, 17. Tudi mua kutantamena diteketa mu mikolo anu bu muakenza Yelemiya. Tudi mua kuditantamena patudi tudifila ne muoyo mujima mu dilonga Bible, tutumbisha dîna dia Yehowa mu buambi ne tuepuka malunda mabi.
LUMINGU LUA DIA 13-19/7
BIUMA BIA MU DÎYI DIA NZAMBI YELEMIYA 16-17
Sungula bimpe muntu uudi ne bua kueyemena
it “mutshi wa jenevriye” No. 2
Mutshi wa jenevriye
[Mu tshiena Ebelu., ʽaroh·ʽerʹ anyi ʽar·ʽarʹ]. Muaku wa mu tshiena Arabe wa ʽarʽar udi wambuluisha bua kumanya mutshi wa jenevriye bimpe. Mmutshi utu wela tumatamba tua bungi udi mu buloba bua Sinai ne kabidi mu tshipele tshia Edome. Muaku wa mu tshiena Ebelu udibu bapeshe mutshi eu udi ne lungenyi lua kuikala ‘butaka’ anyi kuikala ‘mukengi’ (Fuanyikija ne Ps 102:17) ne udi uleja kamutshi ka jenevriye kashawuke, kakayi ne mubidi muimpe to, kadi kakolele mu tshipele muaba udi mabue. Bua bualu abu, mu mukanda wa Yelemiya badi bafuanyikija muntu udi muoyo wende mumbuke kudi Yehowa ne “mutshi udi pa nkayawu [ʽar·ʽarʹ] mu tshipela” ne kabidi mu didimuija divuabu bapeshe bena mu Moaba dia kunyema ne “kulua bu mutshi wa jenevriye [ka·ʽaroh·ʽerʹ] mu tshipela.” Mu bulelela mbikumbane bua kufuanyikija muntu wa nunku ne mutshi eu!—Yelemiya 17:5, 6; 48:1, 6. (tangila kabidi dimanyisha).
Mutshi “udi mabeji awu kaayi afubidila”
Mu bikondo bia kale, mitshi minene ya pepiliye ivua ikolela ku mielelu ya misulu ya mâyi ya mu Sulia ne mu Palestine. Patubu bakula bua mitshi ya pepiliye mu Bible, itu misangu ya bungi anu kumuelelu kua misulu ya mâyi anyi kua ‘tusulu tua mâyi tutu tupitshila mu bibandabanda.’ (Lewitiki 23:40) Mitshi ya sole itu mifuanangana ne pepiliye itu payi ikolela muaba utu mâyi a bungi. (Yehezekele 17:5) Mitshi minene ne milenga eyi, idi ileja bimpe tshivua mufundi wa misamba ne Yelemiya basue kuamba tshia ne: bantu badi batumikila mikenji ya Nzambi ne bamueyemena nebikale anu mu malanda mimpe nende ‘ne malu onso adibu benza neende bimpe.’ Tuetu bonso tutu basue kuikala ne disanka mu nsombelu wetu.
Bubanji bua mu Dîyi dia Nzambi
Eyemena mushindu utu Yehowa wenza malu
7 Kakuyi mpata, tutu tuitaba ne muoyo mujima ne: Yehowa utu wenza malu makane misangu yonso. Kadi lutatu lutudi nalu ndua kueyemena bantu badiye muteke bua kutulombola. Tudi mua kuikala tudiebeja bikala bantu badiye mupeshe bukokeshi mu bulongolodi buende badi benza malu bilondeshile mikenji yende menemene anyi badi baenza mudibu bobu basue. Ke muvua mua kuikala bamue bantu ba mu bikondo bivuabu bafunda Bible bela meji. Tukonkonone bilejilu bidibu bafile mu tshikoso 3. Mulela wa muntu uvua mushipe mukenji wa Nsabatu au uvua mua kuikala mudiebeje ni Mose uvua muebeje Yehowa kumpala kua kukoselabu muanabu tshibawu tshia lufu. Mulunda wa Uliya muena Hiti (muena mukaji uvua muende masandi ne Davidi) uvua mua kuikala muele meji ne: Davidi uvua mutume muanzu wende wa bumfumu kumpala, kudiapukaye ku dinyoka divuaye ne bua kupeta. Tshia kumanya ntshia ne: katuena mua kuamba mutudi tueyemena Yehowa tuetu katuyi tueyemena bantu badiye muteke bua kutulombola to, bualu yeye muine udi ubeyemena.
8 Lelu eu Yehowa udi ukuata mudimu ne “mupika wa lulamatu udi mudimuke” bua kulombola tshitupa tshia bulongolodi buende tshia pa buloba. (Mat. 24:45) Mupika eu udi ulombola bantu ba Nzambi pa buloba bujima, upesha bakulu ba mu bisumbu buludiki anu bu muvua kasumbu kaludiki ka mu bidimu lukama bia kumpala kenza. (Bala Bienzedi 16:4, 5.) Bakulu pabu badi benza bua balonde buludiki abu mu bisumbu. Nanku patudi tulonda buludiki budibu batupesha kudi bulongolodi buetu ne kudi bakulu, tudi tuleja mutudi tueyemena mushindu utu Yehowa wenza malu.
LUMINGU LUA DIA 20-26/7
BIUMA BIA MU DÎYI DIA NZAMBI YELEMIYA 18-19
Tudi mua kulua kabidi balunda ba Yehowa nansha tuetu benze bualu bubi
‘Disunguilayi unuenzela mudimu’
10 Bualu bunene budi butusaka bua kuenzela Yehowa mudimu anu bu Yezu budi ne: tudi bamunange bikole menemene. (Bala Matayi 22:37.) Patudi tulonga ngikadilu ya Yehowa, bidi bitukoka kudiye. Tshilejilu, tuakule bua mutuye utuenzela malu ne lutulu. Pavua bena Isalele bamutombokele, wakabasengelela ne: “Umbukayiku ku njila yenu mibi.” (Yel. 18:11) Yehowa mmumanye ne: tudi bantu bapange bupuangane ne tudi lupuishi. (Bala Misambu 103:13, 14.) Paudi uvuluka bungi bua misangu ikadi Yehowa mukufuile luse, kabienaku bikusaka bua kumuenzela mudimu bua kashidi anyi?
Mua kukandamena majinga mabi
11 Bu mutudi bantu bapange bupuangane, kudi misangu itudi mua kuela meji ne: katuena mua kukandamena majinga mabi to. Mbienze anu bu ne: tudi tumvua dîyi munda muetu, dituambila ne: katuena mua kuakandamena to. Kadi ki mbimpe tuditeleje to. Bua tshinyi? Bualu Bible udi utulomba bua katulekedi mpekatu utungunuka ne ‘kutukokesha bu mukalenge’ to. (Bala Lomo 6:12.) Bidi biumvuija ne: tudi ne mushindu wa kukandamena majinga mabi. (Gal. 5:16) Ke tshidi Yehowa utulomba bua kuenza bualu mmutuishibue ne: tudi mua kuakandamena. (Dut. 30:11-14; Lomo 6:6; 1 Tes. 4:3) Mbiumvuike bimpe ne: tudi anu mua kuakandamena.
Bubanji bua mu Dîyi dia Nzambi
it “Mufumbi” 8
Mufumbi
Misangu ya bungi batu bakula bua bukokeshi bua mufumbi kudi diima bua kuleja bukokeshi butambe bunene budi nabu Yehowa kudi bantu kampanda anyi kudi bisamba. (Yes 29:15, 16; 64:8) Ku mêsu kua Nzambi, nzubu wa Isalele uvua “bu diima mu tshianza tshia mufumbi.” Yeye ke Mufumbi Munene. (Yel 18:1-10) Anu mudi muntu nansha umue kayi mua kuluisha Nzambi, diima kadiena mua kukokangana ne mufumbi wadi to. (Yes 45:9) Anu mudibu mua kutayisha mulondo wa diima, Yehowa udi mua kutumina bantu dikenga didi mua kubabutula bua kubanyoka bua malu mabi adibu benza.—Yel 19:1-11.
LUMINGU LUA DIA 27/7–2/8
BIUMA BIA MU DÎYI DIA NZAMBI YELEMIYA 20-21
Yelemiya uvua uyisha ne dikima
Ikala mutabale anu bu Yelemiya
9 Pavua Yehowa muyukile ne Yelemiya bua musangu wa kumpala, Yelemiya wakasua kubenga. Bualu ebu budi butuleja ne: dikima ne lulamatu bivuaye nabi mu mudimu wende kabivua bifumine kudiye to. Yelemiya uvua mupete bukole bua dikema mu mudimu wende wa buprofete bualu uvua mueyemene Nzambi ne muoyo mujima. Bushuwa, Yehowa uvua nende anu “bu muena bukitu mukole,” bualu wakamuambuluisha ne kumukolesha bua kukumbajaye mudimu wende. (Yel. 20:11) Lumu lua muoyo mukole ne dikima bivua nabi Yelemiya luvua lumanyike bikole, ke bualu kayi mu tshikondo tshivua Yezu wenza mudimu wende pa buloba bamue bavua bamumona bu Yelemiya mubike ku lufu.—Mat. 16:13, 14.
‘Amba dîyi dia Nzambi ne dikima’
8 Tumonayi kabidi tshivua tshiambuluishe muprofete Yelemiya bua kupeta dikima. Pavua Yehowa mumusungule bua ikale muprofete wa bisamba, Yelemiya wakamuandamuna ne: “Mona, tshiena mua kuakula bimpe, bualu bua ntshidi anu muana.” (Yel. 1:4-6) Kadi pakapita matuku, Yelemiya wakatuadija kuyisha ne dikima ne tshisumi, ne bantu bakavua bamumona bu uvua ubatuadila anu diakabi. (Yel. 38:4) Wakamanyisha bantu malu a kudi Yehowa bidimu bipite pa 65. Bua mushindu wakaluaye kumanyika mu Isalele bikole bua dikima diende, bidimu bitue ku 600 bimane kupita pavua Yezu wakula ne dikima, bantu bakela meji ne: uvua Yelemiya mubike ku lufu. (Mat. 16:13, 14) Tshivua tshijikije buôwa buvua nabu muprofete Yelemiya ntshinyi? Udi wamba ne: Dîyi dia Nzambi ‘didi mu mutshima wanyi bu kapia kadi kosha munda mua mifuba yanyi; tshiena mua kupuwa.’ (Yel. 20:9) Dîyi dia Yehowa diakapesha Yelemiya bukole ne diakamusaka bua kuakula.
9 Mupostolo Paulo wakafundila bena Ebelu ne: ‘Dîyi dia Nzambi didi ne muoyo ne bukole, didi dipita muele wonso musakisha nseke ibidi kutua, didi ditubula too ne ku dipandulula dia muoyo ne nyuma, ne dia manungu ne buongo bua mifuba, didi dijingulula lukasa meji ne malu adi mutshima musue kuenza.’ (Eb. 4:12) Mukenji wa kudi Nzambi anyi dîyi diende didi mua kutupesha petu bukole anu bu muvuadi dipeshe Yelemiya. Vuluka ne: nansha muvua Nzambi muenzeje bantu bua kufunda Bible, ki mmeji a bantu adibu bafunde to. Bible mmufundisha ku nyuma wa Nzambi. Petelo muibidi 1:21 udi wamba ne: ‘Kakuena diyisha dia baprofete diakanji kulua ku disua dia muntu; kadi bantu bakamba dîyi dia kudi Nzambi benzeja kudi nyuma muimpe.’ Patudi tudifila bua kudilongela Bible ne muoyo mujima, tudi tuuja meji etu ne malu adi mafundisha ku nyuma muimpe. (Bala 1 Kolinto 2:10.) Malu aa adi mua kulua bu ‘kapia kadi kosha’ munda muetu, nunku katuakudilaminawu to.
Bubanji bua mu Dîyi dia Nzambi
Udiku ne ‘muoyo wa kumanya’ Yehowa anyi?
11 Yehowa mmusue bua yonso wa kutudi afike ku dikala ne nsombelu udi umusankisha. Yelemiya wakamba bua bantu bimpe ne: ‘Wewe Yehowa wa misumba, udi uteta buakane bua bantu, udi umona muoyo ne tuonyi.’ (Yel. 20:12, NW) Bikala Mutambe bunene ukonkonona muoyo too ne wa bantu bakane, katuenaku mua kudikonkonona nkayetu ne muoyo mujima anyi? (Bala Musambu wa 11:5.) Tuetu badikonkonone nunku, tudi mua kumona lungenyi anyi tshipatshila kampanda nansha dijinga kampanda dikole ditudi ne bua kutabalela. Tudi mua kumona tshintu kampanda tshidi tshipapisha muoyo wetu tshidi tshienze bu ‘misoso ya ku mitshima’ itudi ne bua kumbusha. Kuenza nunku kudi anu bu kupanda muoyo wetu mu tshimfuanyi. Wewe mumone ne: mbimpe bua kukonkonona muoyo webe wa mu tshimfuanyi, ntshinyi tshiudi ne bua kutangilamu? Mmunyi muudi mua kuakaja bualu kampanda budi bukengela kuakaja?—Yel. 4:4.
LUMINGU LUA DIA 3-9/8
BIUMA BIA MU DÎYI DIA NZAMBI YELEMIYA 22-23
Mudimu muimpe udi nawu bakulu
Dilumbuluishibua dia balongeshi ba dishima kudi Yehowa
4 Bushuwa, baprofete aba, peshi balongeshi, bavua bafila tshilejilu tshipite bubi mu muanda wa ditumikila mikenji ya nsombelu wa tshitembu, ne kabidi, bavua bakankamija bantu bua kuidikija bienzedi biabu. Monayi nsombelu udi mu bukua-buena-nkristo bua matuku etu aa! Kabuena buenza pabu mushindu wa muomumue bu bena mu tshikondo tshia Yelemiya anyi? Mu matuku etu aa, bamfumu ba bitendelelu bena kulengulula badi banyisha mu milongo yabu bendi ba masandi ne bakaji badi benda masandi ne bakaji nabu pamue ne balume badi benda masandi ne balume nabu, ne mbabalekele bend’amu balongesha ne balombola bibilu bia malu a Nzambi. Bidi mua kukemesha padi bena mu ekleziya bavule bikale pabo ne nsombelu mubi anyi?
it “Butontolodi” 4
Butontolodi
Bakalenga ba bungi ba mu Isalele ne ba mu Yuda bakalua batontolondi. Tshilejilu, Shaula (1 Samuele 15:11; 28:6, 7), Yalobama (1 Bakalenge 12:28-32), Ahaba (1 Bakalenge 16:30-33), Ahazaya (1 Bakalenge 22:51-53), Yeholama (2 Kulondolola 21:6-15), Ahaza (2 Kulondolola 28:1-4), ne Amona (2 Kulondolola 33:22, 23) bakalua batontolodi. Mu kupita kua matuku, bantu ba bungi bakalua batontolodi bualu bavua bateleja bakuidi ne baprofete bakavua balue batontolodi (Yelemiya 23:11, 15) ne bantu bakuabu ba bikadilu bibi bavua babambila mêyi malenga ne malu a dishima avua mabajimijile ngikadilu yabu mimpe, mabasake ku dienza malu a busenji ne mabafikishe ku dilekela Yehowa, “mpokolo wa mâyi a muoyo.” (Yeshaya 10:6; 32:6, 7; Yelemiya 3:1; 17:13) Bilondeshile Yeshaya 24:5, “mbanyange buloba kudi badi basombelamu, bualu mbasambuke mikenji, bashintulule mêyi ne mikandu, ne bashipe tshipungidi tshia kashidi.” Nzambi kavua mua kubafuila luse pavuaye ulua kubutula bantu mukavuaye mulaye to.—Yeshaya 9:17; 33:11-14; Sefanya 1:4-6.
Bubanji bua mu Dîyi dia Nzambi
Malu manene a mu mukanda wa Yelemiya
23:33—‘Bujitu bua dîyi dia Yehowa’ ntshinyi? Mu matuku a Yelemiya, malu akamanyisha muprofete eu bua dibutuka dia Yelushalema avua manemene bena mu ditunga diabu bujitu. Kabidi, bantu bavua ne mitshima mipape bavua banemene Yehowa bujitu bua bungi, ke bualu kayi uvua ne bua kubabenga. Bia muomumue, mukenji wa mu Bible udi utangila dibutuka dikadi pabuipi dia bitendelelu bia bena Kristo ba ku dîna mmubinemene bujitu, ne bantu badi kabayi bateleja mukenji eu badi banemena Nzambi bujitu bua bungi.
LUMINGU LUA DIA 10-16/8
BIUMA BIA MU DÎYI DIA NZAMBI YELEMIYA 24-25
Ntshinyi tshivua tshivuija “mfigi’ mimpe anyi mibi?
Bimuma—bimpe ne bibi
6 Jekoniase, peshi Jehoyakine, uvua ukokesha mu Yuda kukadi anu ngondo isatu ne matuku dikumi patupu pakanyishaye bua kufila Yeruzaleme mu bianza bia mukalenge Nebukadnezare. Ku aba bavua baya nabu ku bupika kuvua kabidi Danyele ne bena Ebelu nende bakuabu basatu, Hananiah, Mischaël ne Azariah, pamue ne Yehezekele. Bapika aba bakuata mu mvita kabakashipibua kudi mukalenge wa Babilone to. Nunku, bivua bikumbanyine bua kuamba ne: Yehowa uvua mubalame bu biipata bua kuya ku ditunga dia bena Kadeya, mu mushindu muimpe. Udiku mutabalele se: Yehowa uvua kabidi mulaye bua ‘kujalamija dîsu diende kudibo, mu mushindu muimpe anyi?’ Mmunyi muakakumbana mêyi aa? Kunyima kua bidimu 80, mu tshidimu tshia 537 K.B.B., Yehowa wakasaka mukalenge Cyrus ku diela mukenji uvua upesha bashadile ba ku ndelanganyi yabo bukenji bua kualukila ku ditunga dia Yuda. Bena Yuda aba ba lulamatu bakiibaka tshiakabidi tshimenga tshia Yeruzaleme; kuibaka ntempelo mupiamupia bua ntendelelu wa Nzambi wabu, Yehowa; ne bakapingana kudiye ne mutshima wabu mujima. Nunku, mu malu aa wonso, bapika aba ne ndelanganyi yabo bavua bu mfigi mimpe menemene ya diambedi bua Yehowa.
Bimuma—bimpe ne bibi
10 Nunku, Sedekiase mmuvue bushuwa ‘mfigi mubi’ ku mêsu kua Yehowa. Kavu’anu mutombokele mukalenge Nebukadnezare pa kutupa ku mutshipu uvuaye muenze bua kuleja lulamatu kudi mukalenge eu mu dîna dia Yehowa, kadi uvua kabidi muimanshe menemene luse luvua Yehowa umuleja ku butuangaji bua Yelemiya. Wakafika too ne ku dielesha Yelemiya mu lukanu! Kakuena tshidi tshikemesha padi Esdrase mumvuije mu tshikoso mmuenenu wa mukalenge eu amu bu mudiye muenze mu 2 Kulondolola 36:12: “Uvua wenza bivua bibi ku mêsu kua Yehowa, Nzambi wende. Kavua udipuekesha to.” Ku mêsu kua Yehowa, Sedekiase ne aba buonso bavua bashale mu Yeruzaleme bavua bu tshibondo tshia mfigi mibi, mfigi mibole!
Udiku ne ‘muoyo wa kumanya’ Yehowa anyi?
3 Tuanji tukonkonone bualu kampanda buvua Nzambi muambile Yelemiya bua tumuma tua mfigi. Mu 617 kumpala kua Yezu, tshisamba tshia Yuda tshivua mu nsombelu mubi wa mu nyuma. Nzambi wakaleja tshikena kumona tshia malu avua ne bua kuenzeka tshivua tshileja mishindu ibidi ya tumuma tua mfigi, mmumue ne: mamuma a mfigi a “mimpe” ne a ‘mapite bubi.’ (Bala Yelemiya 24:1-3.) Mamuma a mfigi mabi avua aleja mukalenge Sedekiya ne bantu bakuabu bavuabu bakengeshe bikole anu bu yeye kudi mukalenge Nebukadenesâ ne biluilu biende. Kadi netuambe tshinyi bua Yehezekele, Danyele ne balunda bende basatu bakavua mu Babulona ne bamue bena Yuda bakavuabu pa kuya nabu mu bupika? Bavua anu bu mamuma a mfigi mimpe. Bashadile ba kudibu bavua ne bua kupingana bua kuibakulula Yelushalema ne ntempelo wende. Pakapita matuku bualu ebu buakenzeka.—Yel. 24:8-10; 25:11, 12; 29:10.
Udiku ne ‘muoyo wa kumanya’ Yehowa anyi?
10 Tudi ne dianyisha bua mudi Nzambi mutupeshe meji mu muoyo wetu wa mu tshimfuanyi. Bamue bantu badi mua kudiebeja ne: ‘Bua tshinyi bualu ebu budi butangila Bantemu ba Yehowa lelu?’ Ki mbualu bena Kristo ba bungi mu bisumbu badi benza malu mabi anyi mbalue ‘mamuma a mfigi mabi’ bu muvua bena Yuda ba bungi to. Kadi, batendeledi ba Nzambi lelu badi tshisamba tshikezuke tshidi tshidilambule kudiye. Nunku, ela meji bua dilomba divua Davidi muenze kudi Yehowa edi: “Nzambi, utangile munda muanyi, umanye mutshima wanyi. Untete, umanye meji anyi. Umone ne malu mabi adi munda muanyi.”—Mus. 17:3; 139:23, 24.
11 Yehowa mmusue bua yonso wa kutudi afike ku dikala ne nsombelu udi umusankisha. Yelemiya wakamba bua bantu bimpe ne: ‘Wewe Yehowa wa misumba, udi uteta buakane bua bantu, udi umona muoyo ne tuonyi.’ (Yel. 20:12, NW) Bikala Mutambe bunene ukonkonona muoyo too ne wa bantu bakane, katuenaku mua kudikonkonona nkayetu ne muoyo mujima anyi? (Bala Musambu wa 11:5.) Tuetu badikonkonone nunku, tudi mua kumona lungenyi anyi tshipatshila kampanda nansha dijinga kampanda dikole ditudi ne bua kutabalela. Tudi mua kumona tshintu kampanda tshidi tshipapisha muoyo wetu tshidi tshienze bu ‘misoso ya ku mitshima’ itudi ne bua kumbusha. Kuenza nunku kudi anu bu kupanda muoyo wetu mu tshimfuanyi. Wewe mumone ne: mbimpe bua kukonkonona muoyo webe wa mu tshimfuanyi, ntshinyi tshiudi ne bua kutangilamu? Mmunyi muudi mua kuakaja bualu kampanda budi bukengela kuakaja?—Yel. 4:4.
Bubanji bua mu Dîyi dia Nzambi
it “Bukalenge bua Nzambi” 36
Bukalenge bua Nzambi
Bukalenge bua malu a tshididi bua bena Ashû ne bua bena Babilona buakabutula bukalenge bua Isalele ne bua Yuda bualu benamu bavua balue batontolodi. Nansha muvua Nzambi muambe ne: yeye ke uvua ‘ubajudila’ anyi ‘ubatuadila’ tshisamba bua kubaluisha (Dut 28:49; Yel 5:15; 25:8, 9; Yhz 7:24; Amo 6:14), uvua wenza nanku anu muvuaye muenza pavuaye ‘mupapishe’ muoyo wa Palô. Bidi biumvuija ne: Nzambi uvua ‘ubatuadila’ bisamba abi, tuamba ne: ubianyishila bua kukumbaja dijinga dikavua mu muoyo wabi (Yes 10:7; Mdi 2:16; Mik 4:11), umbusha ‘tshianza’ tshiende bua katshikubi bintu bivuabu balakana. (De 31:17, 18; Ezr 8:31; fuanyikija ne Ezr 5:12 ne Ne 9:28-31; Jer 34:2.) Pavua bena Isalele bakavua balue batontolodi babenga ne muoyo mujima bua kutumikila mikenji ya Nzambi ne kuenza disua diende, Yehowa uvua ubapesha ‘budikadidi ku muele wa mvita, ku tshipupu, ne ku tshiyole tshia nzala.’ (Yelemiya 34:17) Kadi Yehowa kakanyisha bisamba bivua bilue kubaluisha abi to. Biobi bine kabivua ne ‘bianza bikezuke’ ku mesu kuende pavuabi bibutula ne tshikisu tshionso bukalenge bua ku Nord ne bua ku Sud, tshimenga tshikulu tshia Yelushalema ne tempelo wa tshijila to. Ke bualu kayi Yehowa mulumbuluishi wa buloba bujima uvua mua kuamba ne: bisamba abi bivua ‘bipawule bantu bende’ ne uvua ne bua kubibutula anu muvuabi bibutule bantu bende bavuaye mudie nabu tshipungidi.—Yes 10:12-14; 13:1, 17-22; 14:4-6, 12-14, 26, 27; 47:5-11; Yel 50:11, 14, 17-19, 23-29.
LUMINGU LUA DIA 17-23/8
BIUMA BIA MU DÎYI DIA NZAMBI YELEMIYA 26-28
Kabanudingi kudi baprofete ba dishima to
Utu mumanye mua kutapulula bulelela ne dishima anyi?
13 “Ulamate tshilejilu tshia mêyi adi akolesha.” (2 Tim. 1:13) “Tshilejilu tshia mêyi adi akolesha” mmalongesha a bena Kristo adi mu Bible. (Yone 17:17) Malongesha au ke adi nshindamenu wa ditabuja dietu. Bulongolodi bua Yehowa mbutulongeshe bua tulamate ku malongesha au, dîba adi Yehowa neatubeneshe.
14 Tuetu katutshiyi balamate “tshilejilu tshia mêyi adi akolesha,” ntshinyi tshiatufikila? Tuangatayi tshilejilu etshi: Bamue bena Kristo ba mu tshikondo tshia bapostolo bakamuangalaja dilongesha dia dishima dia ne: dituku dia Yehowa dikavua dilue. Bavua mua kuikala bapete mukanda uvua ne dilongesha adi, bela meji ne: mupostolo Paulo ke uvua muwufunde. Bamue bena Kristo bavua mu Tesalonike bakitaba bualu abu, kutuadijabu kubumuangalaja kabayi nansha babukonkonone bua kumanya ni buvua bulelela anyi bua dishima. Bu bobu bavuluke malu avua Paulo mubalongeshe patshivuaye munkatshi muabu, kabavua mua kuikala babashima to. (2 Tes. 2:1-5) Paulo wakababela bua kabitabi dîyi dionso divuabu bumvua. Bua kubambuluisha bua bikale bajingulula mikanda ivuaye ufunda matuku atshivua alua, wakajikija mukanda muibidi uvuaye mufundile bena Tesalonike ne mêyi aa: “Eu mmuoyo wanyi, meme Paulo, wa ku tshianza tshianyi udi tshimanyinu mu mikanda yonso; eu ke mushindu undi mfunda.”—2 Tes. 3:17.
15 Mêyi avua Paulo mufundile bena Tasalonike au adi atulongesha tshinyi? Patudi tumvua bualu budi kabuyi bupetangana ne malongesha a mu Bible atudi balonge, peshi tumvua bualu budi bufuane kutekesha ditabuja dietu, mbimpe tuenze malu ne meji. Mu ditunga dia kale dia Union soviétique, baluishi betu bakapesha bena Kristo netu mukanda, babambila ne: uvua ufumina ku biro bietu binene. Mukanda au uvua ukankamija bamue bana betu bua badienzele buabu bulongolodi bukuabu butapuluke ne buetu ebu. Mukanda au uvua umueneka bu uvua ufumina ku biro bietu binene. Kadi bena Kristo ba lulamatu kabakawitaba to. Bakajingulula ne: malu avua mu mukanda au kaavua apetangana ne malongesha etu to. Lelu eu, baluishi betu badi benza mudimu ne Enternete anyi miaba ya kupetelanganaku bua kukuna dielakana mu mitu ya bana betu anyi bua kutupandulula. Pamutu pa kubalekela ‘batutenkakaja mu meji etu ne lukasa,’ mbimpe tukonkonone bitudi tubala anyi tumvua bua kumanya ni bidi bipetangana ne bulelela butukadi balonge; tuetu benze nanku netudikube.—2 Tes. 2:2; 1 Yone 4:1.
Bubanji bua mu Dîyi dia Nzambi
jr 122 18
Utuku webeja dituku dionso ne: ‘Yehowa udi penyi’ anyi?
18 Kakuyi mpata, Yelemiya wakalongela ku mushindu uvua bena mu tshikondo tshiende benza malu pavuaye muprofete. Umue wa ku bantu abu uvua muprofete Uliya uvua mumanyishe diakabi divua ne bua kukuata Yelushalema ne Yuda mu bukokeshi bua Yehoyakima. Kadi Uliya wakanyemena mu Ejipitu bualu uvua utshina mukalenge Yehoyakima. Mukalenge wakatuma bantu mu Ejipitu bua kulua nende ne wakamushipa. (Yel. 26:20-23) Udi wela meji ne: bualu abu buakapeshaku Yelemiya dilongesha anyi? Mushindu uvua Yelemiya mutungunuke ne kudimuija bena Yuda bua dikenga divua dibindile, wenza nanku too ne ku ntempelo udi uleja muvuaye mulongele ku tshilejilu tshia Uliya. Yelemiya wakashala ne dikima ne Yehowa kakamulekela to. Nzambi ke uvua mua kuikala musake Ahikama muana wa Shafana bua kusungila Yelemiya.—Yel. 26:24.
LUMINGU LUA DIA 24-30/8
BIUMA BIA MU DÎYI DIA NZAMBI YELEMIYA 29-30
Yehowa udi mua kunyoka batendeledi bende mu mushindu mukumbane
jr 114 3
Utuku webeja dituku dionso ne: ‘Yehowa udi penyi’ anyi?
3 Bua bena Yuda, kuebeja ne: ‘Yehowa udi penyi?’ kuvua kumvuija kukeba buludiki buende pavuabu bangata mapangadika manene ne makese. Kabavua benza nanku to. Kadi bamane kuya mu bupika ku Babulona ne bapingane kuabu, bavua ne bua ‘kukeba Yehowa.’ Dîba adi, bavua mua kumupeta ne kumanya njila yende. (Bala Yelemiya 29:13, 14.) Mmushindu kayi uvuabu ne bua kuenza bualu ebu? Tshia kumpala, bavua ne bua kusambila Nzambi ne muoyo mujima bua kukeba buludiki buende. Ke tshivua mukalenge Davidi muenze. Wakambila Nzambi ne: ‘Yehowa, ummanyishe bienzedi biebe! Unyishe njila yebe.’ (Mus. 25:4) Tangila tshivua Nzambi utu umvua masambila muambile mukalenge Sedekiya mukana mua Yelemiya mu tshidimu tshia dikumi tshia bukokeshi buende. Wakamba ne: ‘Umbikile, nengitabe kuudi, nenkuleje malu a kukema ne malu makole audi kuyi mumanye.’ (Yel. 33:3) Bu mukalenge ne tshisamba tshiende tshivua tshitombokele Nzambi bamubikile, uvua mua kubamanyisha malu “makole” anyi dibutuka dia Yelushalema ne dipingana dia bena Yuda kuabu panyima pa bidimu 70.
jr 168 2
Tshipungidi tshipiatshipia tshidi mua kukuambuluisha
2 Pavua Yelemiya mumanyishe ne: Nzambi neapingaje bena Yuda mu ditunga diabu kabivua biumvuija ne: Nzambi uvua mudianjile kubengeleka anyi mubenge kulonda mikenji yende ya buakane to. Uvua ne bua kubanyoka bualu bavua bamutombokele. (Bala Yelemiya 16:17, 18.) Mu matuku a Yelemiya, lutulu lua Yehowa luakatua ku tshibungubungu bualu anu bena Yuda bakese ke bavua ‘benza malu mimpe’ anyi ‘bakeba malu malelela.’ Yehowa wakamba ne: “Kukudimuna mutshima wanyi kudi kuntonda.” (Yel. 5:1; 15:6, 7) Bena Yuda abu bavua ‘bapingane ku malu mabi a bankambua babu bavua babenga kumvua’ mêyi a Yehowa. Pashishe bavua bamufikishe munda ne ditendelela diabu dia nzambi ya dishima. (Yel. 11:10; 34:18) Yehowa uvua ne bua kupingaja bantu bende mu njila anyi kubanyoka ne “kulumbulula kuakane.” Dîba adi, bamue bavua mua kuitaba bilema biabu ne kupingana kudiye.—Yel. 30:11; 46:28.
Lama bieledi biebe bia meji padi lulamatu luebe lutetshibua
6 Tudi mua kumvua bibi menemene padibu batunyoka. Kadi tuetu bimanyine pa bibi bitudi tumvua abi, tudi mua kubanga kuela meji ne: dinyoka didibu batupeshe ki ndiakane, anyi ne: didi dileja mudibu netu malu makole. Ngelelu wa meji au neatupangishe bua kumanya bualu bua pa buabu ebu: dinyoka didi dileja mudi Yehowa mutunange. (Bala Ebelu 12:5, 6, 11.) Tuetu bimanyine pa bibi bitudi tumvua bua mudibu batunyoke, tudi tupesha Satana mpunga wa kutuluisha bipepele. Mmusue bua tubenge dinyoka. Kusemena kule ne Yehowa ne bulongolodi buende ke bualu bubi menemene budiye musue bua butuenzekele. Bobu bakunyoke, mmunyi muudi mua kulama bieledi biebe bia meji?
Bubanji bua mu Dîyi dia Nzambi
Mmunyi muudi mua kunyoka bana bebe?
Yehowa utu unyoka misangu yonso mu ‘mushindu muakanyine.’ (Yelemiya 30:11; 46:28) Utu utangila malu onso adi menzeke, nansha adi masokome. Mmunyi mudi baledi mua kuenza pabu nunku? Stephen utudi batele ku ntuadijilu udi wamba ne: “Nansha muvuabi bitunyingalaje, ne katuyi mua kumvua bua tshinyi Natalie uvua utungunuka anu ne kuvila muvuaye kayi muiba mpeta, tuakamona ne: utshivua muana, ne lungenyi luende kaluvua luanji kukola to.”
Robert, bayende wa Nicole wakateta pende bua kuanji kukonkonona malu onso avua menzeke. Padi bana balonda dikasa dibi, utu udiebeja pa tshibidilu ne: ‘Bualu ebu mbuenzeke mu mpukapuka anyi, peshi netshikale tshibidilu? Muana mmutshioke anyi, peshi ki mmudiumvue bimpe? Kudiku tshidi tshimusake bua kuenza bualu ebu anyi?’
Baledi badi ne nkatshinkatshi kabena mua kujinga bua bana babu benze malu bu mudi bakulumpe benza malu to. Paulo, mupostolo muena Kristo wakitaba pende bualu ebu wamba ne: “Pamvua muana, mvua ngakula bu muana, mvua ne lungenyi lua buana, mvua ngela meji bu muana.” (1 Kolinto 13:11) Robert udi wamba ne: “Tshivua tshingambuluishe bua kumona malu kule ne kubenga kulubakana ne malu, nkuvuluka malu amvua ngenza pantshivua muana.”
Bidi ne mushinga bua kuikala ne nkatshinkatshi mu biudi utekemena kudi muana, kuyi ukanga mêsu ku tshikadilu tshibi tshia muana peshi ku ngelelu wende mubi wa meji. Wewe muangate ne mushinga malu adi muana mua kukokesha ne adiye kayi mua kukokesha bua kuenza, ne malu makuabu kabidi, newikale mutuishibue ne: udi unyoka muana ne nkatshinkatshi.
LUMINGU LUA DIA 31/8–6/9
BIUMA BIA MU DÎYI DIA NZAMBI YELEMIYA 31
‘Nendie nabu tshipungidi tshipiatshipia’
Tshipungidi tshipiatshipia tshidi mua kukuambuluisha
4 Bua kumanya mushinga udi nawu tshipungidi tshipiatshipia, tudi ne bua kuanji kumanya tshipatshila tshivua natshi tshipungidi tshia kale anyi tshia Mikenji. Tshivua tshiambuluishe bena Isalele mu malu a bungi pavuabu bindile kankanunuina kalaya kavua ne bua kupetesha bantu ba bungi masanka. (Gen. 22:17, 18) Pavua bena Isalele bitabe tshipungidi tshia Mikenji, bakalua “bantu” ba Nzambi. Mu tshipungidi atshi, bena Lewi bavua benza mudimu wa buakuidi bua tshisamba tshijima. Pavua Yehowa mutshipunge ne bena Isalele ku mukuna wa Sinai, wakakula bua ‘bukalenge bua bakuidi ne tshisamba tshia tshijila,’ kadi kavua muleje dîba divua bualu ebu ne bua kuenzeka ne mushindu uvuabu mua kuenzeka to. (Ekes. 19:5-8) Tshipungidi atshi tshiakalua kuleja patoke ne: bena Isalele kabavua mua kukumbaja mikenji yatshi yonso to. Nunku tshiakela mibi yabu patoke. Ke bualu kayi bavua ne bua kufila milambu pa tshibidilu bua Nzambi kubabuikidila mibi yabu. Biakamueneka ne: bivua bikengela mulambu mupuangane uvuabu ne bua kufila anu musangu umue. Bushuwa, bantu bavua ne dijinga dikole dia kubabuikidilabu mibi yabu bua kashidi.—Gal. 3:19-22.
Tshipungidi tshipiatshipia tshidi mua kukuambuluisha
9 Udi mua kuikala mumanye baledi batu bengeleka bana babu, kabayi babanyoka. Udi wela meji ne: Yehowa mmufuanangane nabu anyi? Nansha kakese. Tudi tuamba nunku pa kumona mushindu udi tshipungidi tshipiatshipia tshienzeke. Nansha muvuabi bisame Nzambi bikole, wakalonda mikenji yende ya buakane bua kulongolola mushindu muimpe wa kubuikidila bantu mibi pamutu pa kuyijimija tshianana. Udi mua kumanya tshidi bualu ebu bumvuija paudi ukonkonona tshivua Paulo mufunde pavuaye wakula bua tshipungidi tshipiatshipia. (Bala Ebelu 9:15, 22, 28.) Wakakula bua ‘dipikudibua’ ne kuamba ne: ‘Bikalaku kakuyi kumatshisha kua mashi panshi, kakuena kubuikidila kua mibi nansha.’ Mu tshipungidi tshipiatshipia, mashi kaavua aleja mashi a milambu ya ngombe ne ya mbuji ivuabu bafila mu tshipungidi tshia Mikenji to. Mashi a Yezu ke akambuluisha bua kuenza tshipungidi tshipiatshipia. Ku diambuluisha dia mulambu mupuangane eu Yehowa udi mua ‘kubuikidila bantu mibi yabu ne malu mabi abu’ bua kashidi. (Bien. 2:38; 3:19) Kadi mbanganyi bavua ne bua kuikala mu tshipungidi etshi bua Nzambi kubabuikidila mibi? Ki mbena Yuda to, bualu Yezu uvua muambe ne: Nzambi uvua ne bua kubenga bena Yuda bavua bafila milambu ya nyama bilondeshile Mikenji ya Mose ne uvua ne bua kukeba tshisamba tshikuabu. (Mat. 21:43; Bien. 3:13-15) Tshisamba atshi ke “bena Isalele ba Nzambi” ne ntshienza ne bena Kristo bela manyi a nyuma muimpe. Mu tshikoso tudi mua kuamba ne: tshipungidi tshia Mikenji tshivua pankatshi pa Nzambi ne bena Isalele ba kale, kadi tshipiatshipia tshidi pankatshi pa Yehowa Nzambi ne bena Isalele ba Nzambi, ne Yezu ke udi mutuangaji watshi.—Gal. 6:16; Lomo 9:6.
Tshisumbu tshimue, ne Mulami umue
14 Kadi tuambe tshinyi bua bikala ne muoyo pa buloba apa mu Bukalenge buende? Bobu ke batunka ne masanka afumina ku tshipungidi tshipiatshipia. (Gal. 3:8, 9) Nansha mudibu kabayi badia tshipungidi atshi, ‘mbatshilamate’ bikole padibu batshikokela mu biditshi tshibalomba, anu bu muakamba muprofete Yeshaya ne: ‘Bantu ba bende kabidi badi balamata kudi Yehowa bua kumukuatshila mudimu, bua kunanga dîna dia Yehowa, ne bua kuikalabu bantu bende, muntu yonso udi ujidila dituku dia lumingu bua kadinyangi, udi ulamata tshipungidi tshianyi bikole, nendue ne bantu aba ku mukuna wanyi wa tshijila, nembavudijile disanka mu nzubu wanyi wa kutendelela.’ Ke Yehowa kulua kuamba kabidi ne: ‘Bualu bua nebabikile nzubu wanyi ne: Nzubu wa tshitendelelu tshia bantu bonso.’—Yesh. 56:6, 7.
Tshipungidi tshipiatshipia tshidi mua kukuambuluisha
18 Nunku, tshipungidi tshipiatshipia tshidi tshileja mudi Yehowa wenzela bantu bapange bupuangane malu mimpe, nansha bela manyi badimu nansha bantu badi ne ditekemena dia kusomba pa buloba. Ikala mushindike ne: padi Yehowa mumane kukubuikidila mibi yebe, kena ukubadilayi kabidi to. Nunku dilaya dia Nzambi dia tshipungidi tshipiatshipia didi dipesha yonso wa kutudi dilongesha. Diebeja ne: ‘Ntuku ngidikija Yehowa pa kubenga kubaluluila bakuabu bilema biabu binkadi muambe ne: ndi mubabuikidile anyi?’ (Mat. 6:14, 15) Bualu ebu budi bukumbanyina bilema bikese ne binene bu mudi padi mulume anyi mukaji muena Kristo muende masandi. Padi muntu udibu benzele bibi ufuila mukuende udi muende masandi ne munyingalale luse, kabienaku bimpe bua kubenga ‘kuvuluka bubi abu kabidi’ anyi? Nansha mudi kubenga kubaluluila bakuabu mibi kakuyi kupepele, kudi kutuambuluisha bua kuidikija Yehowa.
Bubanji bua mu Dîyi dia Nzambi
Ntshinyi tshivua Yelemiya musue kuamba pavuaye muakule bua muvua Lakela udila bana bende?
Tshikondo tshivuabu bafunda mukanda wa Yelemiya, bena Ashû bakavua bakuate bisa 10 bia bukalenge bua ku Nord ne bavua baye ne bantu ba bungi ba mu bisa ebi mu bupika. Kadi bamue ba mu tshisa tshia Efelayima bavua mua kuikala banyeme, baye mu Yuda. Mu 607 kumpala kua Yezu, bena Babilona bakatshimuna bisa bibidi bia ku Sud bia bukalenge bua Yuda. Bidi bimueneka ne: bu muvuabu babatshimune, ba bungi bavuabu baye nabu mu bupika bavua babasangishe mu Lama udi mu mutantshi wa kilometre 8 ku Nord kua Yelushalema. (Yel. 40:1) Pamuapa bavua bashipe bamue mu tshipapu tshia Benyamina muaba uvuabu bajike Lakela. (1 Sam. 10:2) Nunku kudila kudi Lakela udila bana bende kudi mua kuikala tshimfuanyi tshia madilu a bena Benyamina bonso anyi anu a aba bavua mu Lama. Bualu bukuabu, bidi mua kuikala ne: ba mamu bonso ba mu bantu ba Nzambi bavua badila bua lufu anyi bua diya ne bena Isalele mu bupika.
Nansha biobi bishi, mêyi a Yelemiya adi atangila Lakela udi udila bana bende avua a tshiprofete a malu avua malue kuenzeka bidimu nkama pashishe pavua muoyo wa Yezu mu njiwu patshivuaye muana. Mukalenge Heloda wakatuma dîyi bua bashipe bana bonso ba balume bavua ne bidimu kutuadijila ku bibidi too ne kuinshi ba mu Beteleheme uvua ku Sud kua Yelushalema. Nunku, bana abu kabavuaku to, bavua bafue. Elabi meji mbila ya muadi ya bamamu bavua badila bana babu. Bivua bienze anu bu ne: miadi ayi ivua mua kumvuika kule too ne mu Lama ku Nord kua Yelushalema.—Mat. 2:16-18.