TSHIENA-BUALU TSHIA KULONGA 48
MUSAMBU WA 129 Netushale anu bananukile
Mukanda wa Yobo udi mua kukuambuluisha mu ntatu
“Mu bulelela, Nzambi katu wenza bualu bubi to.”—YOBO 34:12.
LUNGENYI LUNENE
Malu atudi mua kulonga mu mukanda wa Yobo bua tshidi Nzambi mulekeele makenga ne mutudi mua kunanukila mu ntatu.
1-2. Bua tshinyi mbimpe tubale mukanda wa Yobo?
UVUA mubale mukanda wa Yobo matuku mashale aa anyi? Nansha mudibu bawufunde kukadi bidimu bitue ku 3500, bantu ba bungi badi bamba mudiwu mukanda uvuabu bafunde bimpe menemene. Bantu badi batumbisha muwufundi bua mudiye muwufunde mu mushindu muimpe, muikale ne miaku idi yumvuika bipepele ne idi ilenga mioyo ya bantu. Mose ke uvua muwufunde, kadi Yehowa ke muenawu.—2 Tim. 3:16.
2 Mukanda wa Yobo mmukanda wa mushinga mukole bualu udi utuambuluisha bua kujingulula ne: banjelu ne bantu badi ne bua kuangata dipangadika dia kubingisha dîna dia Yehowa. Udi utulongesha kabidi ngikadilu ya dikema ya Yehowa, bu mudi dinanga, meji, buakane, ne bukole. Tshilejilu, anu mu mukanda wa Yobo eu ke mudibu babikile Yehowa misangu 31 ne: “Wa Bukole buonso.” Mukanda eu udi wandamuna nkonko ya bungi, bu mudi lua ne: Bua tshinyi Nzambi mmulekele makenga?
3. Mmalu kayi atualonga mu mukanda wa Yobo?
3 Tudi mua kufuanyikija dibala mukanda wa Yobo ne dibanda ku mukuna kampanda. Wewe muimane pa mutu pawu, udi mua kumona bimpe bintu bionso bidi bikunyunguluke. Nunku kubala mukanda wa Yobo kudi mua kutuambuluisha bua kumanya bimpe mudi Yehowa umona makenga. Netumone muvua bualu bua Yobo mua kuikala buambuluishe bena Isalele ne mudibu mua kutuambuluisha petu lelu. Netumone kabidi mutudi mua kuambuluisha bantu bakuabu ne bualu bua Yobo ebu.
NZAMBI UDI ULEKELA YOBO UKENGA
4. Yobo uvua mushilangane ne bamue bena Isalele bavua mu Ejipitu ku tshinyi?
4 Pavua bena Isalele bapika mu Ejipitu, muntu mukuabu, diende Yobo, uvua musombele mu buloba bua Usa, pamuapa ku est kua Buloba bulaya lua ku nord kua Arabie. Pavua bena Isalele mu Ejipitu amu, bamue ba kudibu bakatuadija kutendelela nzambi ya dishima, kadi Yobo yeye uvua mutugunuke ne kuenzela Yehowa mudimu ne lulamatu. (Yosh. 24:14; Yeh. 20:8) Yehowa wakamba bua Yobo ne: “Kakuena muntu mukuabu udi bu yeye pa buloba” to.a (Yobo 1:8) Yobo uvua ne bubanji bua bungi, ne bantu ba muaba uvuaye musombele au bavua bamunemeka yeye bikole. (Yobo 1:3) Satana uvua ne bua kuikala mumvue tshiji tshikole pavuaye umona muntu uvua bantu ba bungi bamanye ne banemeka bikole wenzela Yehowa mudimu ne lulamatu.
5. Bua tshinyi Yehowa wakalekela Yobo ukenga? (Yobo 1:20-22; 2:9, 10)
5 Satana wakamba ne: Yobo yeye mupete makenga, uvua ne bua kulekela kutendelela Yehowa. (Yobo 1:7-11; 2:2-5) Nansha muvua Yehowa munange Yobo bikole menemene, wakanyishila Satana bua amutete bua kuleja bikala malu avuaye muambe au malelela. (Yobo 1:12-19; 2:6-8) Satana wakashipesha bimuna bia Yobo ne bantu bavua babilama, kushipeshaye bana bende dikumi, pashishe kumutuaye disama dibi dia biuwuja mubidi mujima. Nansha nanku, Satana wakatua mênu mu mutshi, bualu Yobo wakatungunuka anu ne kuenzela Yehowa mudimu ne lulamatu. (Bala Yobo 1:20-22; 2:9, 10.) Yehowa wakondopa Yobo, kumupeshilulaye kabidi bubanji bua bungi; pashishe kumupeshaye bana bakuabu dikumi. Bantu bakatuadija kumunemeka kabidi. Yehowa wakalepesha matuku ende a muoyo, kumusakidilaye bidimu 140. Ke bualu kayi Yobo wakapeta mushindu wa kumona bipungu binayi bia ndelanganyi yende. (Yobo 42:10-13, 16) Mmunyi muvua bualu bua Yobo ebu mua kuikala buambuluishe bantu ku kale? Mmunyi mudibu mua kutuambuluisha petu lelu eu?
6. Bualu bua Yobo buvua pamuapa buambuluishe bena Isalele mushindu kayi? (Tangila kabidi tshimfuanyi.)
6 Muvua bualu bua Yobo mua kuikala buambuluishe bena Isalele. Bena Isalele bavua mu nsombelu wa kanyawu mu Ejipitu. Tshilejilu, Yoshua ne Kaleba bavua benzamu bidimu bia bungi bikale bapika. Pashishe bakenza kabidi bidimu 40 mu tshipela anu bualu bena Isalele bakuabu bavua babenge kutumikila Yehowa. Pikalabi ne: bena Isalele bavua bamanye bualu bua ntatu ya Yobo ne muvua Yehowa mulue kumubenesha, bualu abu buvua mua kuikala bubambuluishe bobu ne ndelanganyi yabu bua kumanya muntu udi mukebele bantu ntatu. Buvua kabidi mua kuikala bubambuluishe bua kumanya tshidi Nzambi mulekeele makenga ne mudiye wangata lulamatu lua bantu ne mushinga wa bungi.
Bualu bua Yobo buvua pamuapa bulue kuambuluisha bena Isalele bavua bapika bidimu bia bungi mu Ejipitu (Tangila tshikoso 6)
7-8. Mmunyi mudi mukanda wa Yobo mua kuambuluisha bantu badi bakenga? Fila tshilejilu.
7 Mudi bualu bua Yobo mua kutuambuluisha. Bantu ba bungi lelu mbalekele kutendelela Nzambi anu bualu kabena bumvua bua tshinyi makenga adi akuata too ne bantu bimpe. Tuangate tshilejilu tshia Hazelb wa mu Rwanda. Uvua muitabuje Nzambi ku buana buende. Kadi pashishe malu mabi a bungi akamufikila. Tshilejilu, baledi bende bakashipa dibaka diabu. Pashishe bavua balue kusela mamuende kudi mulume mukuabu; mulume au uvua ukengesha Hazel bikole. Panyima pa matuku, muntu mukuabu wakalala nende ku bukole patshivuaye mupuekele. Pakayaye mu disambila diabu bua kupeta busambi, kakabupeta nansha to. Ke yeye kulua kufundila Nzambi mukanda, wamba ne: “Nzambi, ntu nkusambila, ntu ndienzeja bua kuenza malu mimpe; kadi wewe udi unkengesha. Tshiena nkutendelela kabidi to; ndi mbanga kuenza mpindieu tshionso tshidi tshinsankisha.” Kudi bantu bakuabu badi anu bu Hazel badibu bafikisha ku ditaba ne: Nzambi ke udi ukebela bantu makenga. Bua bualu abu tudi tumvua bibi be!
8 Kadi bualu bua Yobo mbutulongeshe tuetu ne: Satana ke udi mukebele bantu makenga, ki nNzambi to. Mbutulongeshe kabidi ne: padi bantu bakenga ki mbimpe tuambe ne: badi bapola tshivuabu bakune to. Bible udi wamba ne: “tshikondo ne malu adi kaayi matekemena” bidi mua kufikila muntu dîba kayi dionso. (Muam. 9:11; Yobo 4:1, 8) Mbutulongeshe kabidi ne: patudi tunanukila mu ntatu ne lulamatu, tudi tupesha Yehowa mpunga wa kuleja ne: Satana mmuena dishima. (Yobo 2:3; Nsu. 27:11) Tudi ne disanka dia bungi bua mudi Bible mutuleje kudi ntatu ya bantu mifumine. Pavua Hazel mulue kulonga Bible ne Bantemu ba Yehowa, wakajingulula ne: Nzambi kavua umukengesha to, ke yeye kuamba ne: “Ngakasambila kabidi Nzambi ne muoyo mujima, meme kumuambila ne: pamvua muambe ne: ndi mmulekelapu, tshivua ngambilamu to. Mu bulelela, tshivua mumumanye menemene to. Lelu ndi mujingulule ne: Yehowa mmunnange, ne ndi mpindieu ne disanka dia katshia!” Tudi ne disanka dia bungi bua mutudi bamanye tshidi Nzambi mulekeele makenga. Tumonayi mudi bualu bua Yobo mua kuambuluisha yonso wa kutudi padiye utuilangana ne ntatu.
MUDI BUALU BUA YOBO BUTUAMBULUISHA BUA KUNANUKILA
9. Ntshinyi tshivua Yobo muenze nansha muvuaye ukenga? (Yakobo 5:11)
9 Difuanyikijila muvua Yobo musombe nkayende mu butu, biuwuja mubidi mujima. Pambidi pende ponso panyanguke, ne munyane bikole menemene; mutshioke bikole, ne musombe wenda udikuanya ne bipesa bia mabungu, eku udiabakena bua mudi biuwuja bimusama. Kadi nansha muvuaye ukenga amu, wakashala anu ne muoyo ne uvua anu mulamate Yehowa ne mumueyemene. (Bala Yakobo 5:11.) Tshivua tshiambuluishe Yobo bua kunanukila ntshinyi?
10. Mmalanda a mushindu kayi avua Yobo mudie ne Yehowa? Umvuija.
10 Yobo wakambila Yehowa muvuaye umvua menemene. (Yobo 10:1, 2; 16:20) Tshilejilu, mu nshapita 3 mmumvuije muvuaye mubungame bikole bua malu avua mamufikile. Buende yeye, Yehowa ke uvua mumukebele dikenga dionso adi. Pashishe pavua balunda bende basatu bamuamba muvuaye ukenga bua mpekatu ivuaye muenze, uvua udibingisha, wamba muvuaye ne lulamatu kudi Yehowa. Mêyi ende au adi aleja muvuaye udimona muakane kupita Nzambi. (Yobo 10:1-3; 32:1, 2; 35:1, 2) Kadi wakalua kuamba kabidi ne: bionso bivuaye wamba bua kudibingisha abi bivua ‘mêyi a tshiakulakula.’ (Yobo 6:3, 26) Badi bamba mu nshapita wa 31 ne: Yobo uvua ukeba bua Nzambi amuandamune ne bua amuambile ne: kavua ukumbanyina dinyoka to. (Yobo 31:35) Kadi Yobo uvua mu tshilema pavuaye ukeba anu ne: Nzambi amuambile kuvua makenga ende mafumine to.
11. Pavua Yobo mudibingishe, wamba muvuaye ne lulamatu, ntshinyi tshiakenza Yehowa?
11 Mushindu uvua Yobo muyukile ne Yehowa au udi uleja ne: uvua nende mu malanda makole, mutuishibue ne muoyo mujima ne: uvua ne bua kumuangata bu muena lulamatu. Panyima pa matuku, Yehowa wakakula nende mu tshipepele tshikole, kadi kakamuambila anu kuvua makenga ende mafumine to. Kakamubipisha bua muvuaye mudiabakene anyi bua muvuaye udimona kayi kalema to. Kadi wakayukila nende bimpe anu mutu tatu uyukila ne muanende bua kumupingaja mu njila. Au uvua mushindu muimpe wa kuambuluisha Yobo. Ke bualu kayi Yobo wakadipuekesha, kuambaye muvuaye kayi mumanye malu a bungi ne kunyingalalaye bua mêyi a tshiakulakula avuaye muambe. (Yobo 31:6; 40:4, 5; 42:1-6) Mmunyi muvua bualu bua Yobo mua kuikala buambuluishe bantu ba Nzambi kale? Mmunyi mudibu mua kutuambuluisha petu lelu?
12. Mmunyi muvua bualu bua Yobo mua kuikala buambuluishe bena Isalele?
12 Muvua bualu bua Yobo mua kuikala buambuluishe bena Isalele. Buvua pamuapa bubalongeshe malu a bungi. Tuangate tshilejilu tshia Mose. Kabivua bipepele bua yeye kulombola tshisamba tshia Isalele to, bualu misangu ya bungi bavua babenga kutumikila Yehowa ne bela Mose mâyi ku makasa. Bavua misangu ya bungi bakula bibi bua Yehowa pavua nsombelu ukola. Kadi Mose yeye uvua usambila Yehowa, umulomba diambuluisha. (Ekes. 16:6-8; Nom. 11:10-14; 14:1-4, 11; 16:41, 49; 17:5) Pamuapa bualu bua Yobo buvua kabidi buambuluishe Mose pavua Yehowa mumunyoke. Tshilejilu, matuku makese kumpala kua bena Isalele kubuela mu Buloba bulaya, Mose wakafiikila bena Isalele munda, ‘kuakulaye tshiakulakula ne mishiku yende.’ Kakapesha Yehowa butumbi buvua bumuakanyine to. (Mis. 106:32, 33) Ke bualu kayi Yehowa kakamuanyishila bua kubuela mu Buloba bulaya to. (Dut. 32:50-52) Nansha muvua dinyoka adi dikole bua Mose, wakaditaba bualu uvua ne budipuekeshi. Pamuapa bualu bua Yobo buakalua kuambuluisha kabidi ndelanganyi ya Isalele bua kunanukila mu ntatu ivuabu batuilangane nayi. Kuelangana meji a bualu abu kuakambuluisha bena Isalele ba lulamatu bua kuikalabu bambila Yehowa yabu ya munda ne bua kubenga kudimona bakane bamupite yeye. Pamuapa kuvua kabidi kubambuluishe bua kuikala bena budipuekeshi ne kumuteleja pavuaye ubapingaja mu njila.
13. Mmushindu kayi udi bualu bua Yobo butuambuluisha bua kunanukila? (Ebelu 10:36)
13 Mudi bualu bua Yobo mua kutuambuluisha. Tuetu bena Kristo tudi petu dijinga ne dinanukila. (Bala Ebelu 10:36.) Pamuapa tudi ne masama mashilashilangane, tudi ne ntatu kampanda mu mêku etu, tudi bafuishe, anyi bikale ne ntatu mikuabu minene. Imue misangu anu tshikondo tshitudi mu ntatu ayi, muntu udi mua kutuamba dîyi dibi anyi kuenza bualu budi mua kutubungamija kabidi bikole. (Nsu. 12:18) Kadi mukanda wa Yobo udi utulongesha ne: tudi mua kuambila Yehowa itudi nayi munda, batuishibue ne: neatuteleje. (1 Yone 5:14) Dîba ditudi tumuleja itudi nayi munda adi, tuetu bafike imue misangu ku diamba “mêyi a tshiakulakula,” kakutufiikila munda to, kadi neatupeshe bukole ne meji bua tunanukile. (2 Kul. 16:9; Yak. 1:5) Yehowa udi kabidi mua kutupingaja mu njila anu muvuaye mupingaje Yobo mu njila. Udi kabidi mua kutupesha mibelu patudi tubala Bible anyi mikanda yetu peshi ku diambuluisha dia mukulu anyi dia mulunda wetu kampanda. Bualu bua Yobo budi butulongesha ne: padi Yehowa utupingaja mu njila, mbimpe tuitabe. (Eb. 12:5-7) Biakambuluisha Yobo pavuaye mudipuekeshe, muitabe bua Yehowa amupingaje mu njila. Tuetu bitabe petu bua Yehowa atupingaje mu njila, nebituambuluishe. (2 Kol. 13:11) Aa mmalongesha a mushinga atudi bapete mu mukanda wa Yobo. Tumonayi mpindieu mutudi mua kuambuluisha bantu bakuabu ne malongesha au.
AMBULUISHA BAKUABU NE MALU ADI MU MUKANDA WA YOBO
14. Leja umue mushindu utudi mua kumvuija bantu mu buambi kudi makenga mafumine?
14 Muntu ukadiku mukuebeje mu buambi bua kumanya bua tshinyi bantu badi bakenga anyi? Uvua mumuandamune munyi? Pamuapa uvua mumutelele tshitu Bible wamba, tshivua tshienzeke mu budimi bua Edene. Uvua mutuadije pamuapa kumuambila ne: bualu bua dishima buvua Satana muambile Adama ne Eva buakabafikisha ku ditombokela Nzambi. (Gen. 3:1-6) Pashishe wewe kulua pamuapa kumuambila ne: bantu badi bakenga ne bafua bualu Adama ne Eve bavua babenge kutumikila Nzambi. (Lomo 5:12) Bua kujikija uvua pamuapa mumumvuije ne: Nzambi mmulekele tshikondo tshipita bua bantu bamone ne: Satana mmuena dishima ne bua abambuluishe bua kumanya ne: neajikije makenga onso ne nebashale ne muoyo kashidi. (Buak. 21:3, 4) Kuandamuna lukonko alu mushindu eu nkuimpe ne kudi mua kuambuluisha bantu ba bungi bua kumanya kudi makenga mafumine.
15. Mmushindu kayi uudi mua kuambuluisha muntu ne malu adi mu mukanda wa Yobo bua amanye kudi makenga mafumine? (Tangila kabidi bimfuanyi.)
15 Mona mushindu mukuabu uudi mua kuambuluisha muntu ne malu adi mu mukanda wa Yobo bua amanye kudi makenga mafumine. Udi mua kuanji kumuela tuasakidila bua mudiye mujinge kumanya bualu abu. Pashishe udi mua kumuambila ne: kuvua muena lulamatu mukuabu, diende Yobo, uvua pende mujinge kubumanya. Yeye mene uvua muele meji ne: Nzambi ke uvua umukengesha. (Yobo 7:17-21) Bidi mua kumukemesha padiye umvua ne: nansha bantu ba kale bavua pabu basue kumanya bua tshinyi bavua bakenga. Pashishe udi mua kumuambila mudi mukanda wa Yobo uleja ne: Satana ke uvua ukengesha Yobo, ki nNzambi to. Satana uvua musue kuleja ne: bantu badi benzela Nzambi mudimu bualu udi ubapesha bintu, kadi bobu bapete ntatu, badi balekela kumuenzelawu. Udi mua kusakidila ne: nansha muvua Nzambi kayi mukebele Yobo makenga, uvua mualekele amuakata bua kuleja mudiye mutuishibue ne: bantu bena lulamatu badi mua kuleja mudi Satana muena dishima. Bua kujikija, udi mua kumumvuija ne: Nzambi wakalua kubenesha Yobo bua muvuaye mushale ne lulamatu. Nunku, mbimpe tujadikile bantu ne: ntatu yabu kayena ifumina kudi Yehowa to. Dîba adi bidi mua kubakolesha ku muoyo.
Mmunyi muudi mua kujadikila bakuabu ne malu adi mu mukanda wa Yobo ne: “Nzambi katu wenza bualu bubi to”? (Tangila tshikoso 15)
16. Londa bualu budi buleja ne: mukanda wa Yobo udi mua kuambuluisha muntu udi ukenga.
16 Mona muvua mukanda wa Yobo muambuluishe Mario. Dimue dituku mu 2021, muanetu wa bakaji kampanda uvua uyisha ku telefone. Mario ke muntu wa kumpala wakayishaye. Wakamumvuija mvese kampanda wa mu Bible, umuambila ne: Nzambi mmulaye bantu malu mimpe kumpala eku, ne utu kabidi uteleja masambila etu. Pavuaye muebeje Mario bua aleje pende muvuaye wela meji, wakamuandamuna ne: pavuaye mumubikile apu uvua ukeba kudishipa, nunku uvua wenda ufunda mukanda wakulayangana nawu. Mario wakamba ne: “Ntu ngitabuja Nzambi, kadi mu dinda dia lelu mvua mumone anu bu ne: katu untabalela to.” Panyima pa mêba, muanetu wa bakaji au wakamuela kabidi nshinga bua kumulondela bualu bua makenga a Yobo. Yeye kumutumina kajila kadi kamufikisha muaba udi Bible wa Nkudimuinu wa bulongolodi bupiabupia. Tshiakenzeka ntshinyi? Mario wakitaba bua kulonga Bible, ne wakasanka bua kulonga malu a bungi adi atangila Nzambi wa dinanga uvua umutabalela.
17. Bua tshinyi udi ne dianyisha kudi Yehowa bua mudiye mufundishe bualu bua Yobo mu Bible? (Yobo 34:12)
17 Tudi bumvue bimpe ne: Dîyi dia Nzambi didi ne bukole bua bungi bua kuambuluisha bantu bonso, too ne badi bakenga. (Eb. 4:12) Tudi ne dianyisha dia bungi bua mudi Yehowa mufundishe bualu buende abu mu Bible. (Yobo 19:23, 24) Mukanda wa Yobo udi utujadikila ne: “Mu bulelela, Nzambi katu wenza bualu bubi to.” (Bala Yobo 34:12.) Udi utulongesha kabidi tshidi Nzambi mulekeele makenga ne mutudi mua kunanukila mu ntatu. Udi utuambuluisha bua kusamba bantu badi bakenga. Mu tshiena-bualu tshialonda, netuakule bua mudi mukanda wa Yobo utuambuluisha patudi tupesha muntu mibelu.
MUSAMBU WA 156 Ndi mmona ne mêsu a ditabuja
a Yobo uvua ne muoyo panyima pa lufu lua Jozefe too ne kumpala kua kutekabu Mose mulombodi wa Isalele. Nunku bidi bimueneka ne: Yehowa uvua muyukile ne Satana mu tshipolu tshia pankatshi pa 1657 K.B.B. ne pa 1514 K.B.B. Anu mu tshipolu atshi ke muvua Yobo mutuilangane ne ntatu.
b Tudi bashintulule amue mêna.