MALU A MU NSOMBELU
Yehowa mmundongeshe katshia ku buana buanyi
NGAKASHALA mutangile dibeji divuabu bampeshe. Bavua bafundamu ne: “David Splane, 8/4/1953: ‘Diyisha bua nshikidilu wa buloba ebu.’” Meme kuebeja muanetu wa balume uvua mudimpeshe ne: “Ntshinyi etshi?” Yeye kungandamuna ne: “Mmudimu udibu bakupeshe bua kuenza mu Kalasa ka Mudimu wa Nzambi.”a Meme ne: “Tshivua mufile dîna bua kubanga kuenzamu midimu to!”
Kumpala kua kutungunuka, imanayi mbange ne malu ku ntuadijilu. Ndi muledibue mu Calgary, mu Canada, tshikondo tshia Mvita mibidi ya buloba bujima. Ku ndekelu kua tshidimu tshia 1940, mpanda-njila mukuabu utshivua nsonga, diende Donald Fraser, wakalua kuyisha kuetu, mamuanyi kuitabaye bua kulonga Bible. Wakananga Bulelela bikole, kadi masama avuaye nawu avua amupangisha bua kuikala kuya mu bisangilu. Nansha nanku, wakaya kumpala, yeye kubatijibua mu 1950. Bia dibungama, wakafua kayi mukumbaje nansha bidimu bibidi mu bulelela to. Tatuanyi kavua Ntemu dîba adi to, kadi wakitaba bua Ntemu wa Yehowa enze muyuki wa lufu.
Matuku makese bamane kujiika mamu, muanetu wa bakaji mukuabu muela manyi ukavua mukulakaje, diende Alice, wakambikila mu bisangilu. Uvua mummanye bualu tuvua tuya ne mamu mu bisangilu bia ku ndekelu kua lumingu patshivuaye ne bukole. Ngakalomba tatu dianyisha, yeye kuitaba. Wakapangadija pende bua kuyamu “nansha bua kasangu kamue” bua ne: aye kuela muanetu uvua muenze muyuki wa lufu lua mamu tuasakidila. Dilolo adi bakenza Kalasa ka Mudimu wa Nzambi ne Tshisangilu tshia Mudimu. Tshivua tshisangilu tshia kumpala tshivua tshisankishe tatu bikole. Wakalongamu mua kuakula kumpala kua bantu, ne malu avuaye mumvuamu akamusankisha bikole, ke yeye kupangadija bua kuikala uyamu lumingu luonso. Mu kupita kua matuku, yeye kutuadija kubuela mu bisangilu bikuabu.
Tshikondo atshi, kumpala kua mulombodi kutuadija Kalasa ka Mudimu wa Nzambi, uvua utela mêna a bana betu ba balume bavua badifundishamu, ne pavuaye ubatela nanku, yonso wa kudibu uvua wandamuna ne: “Ndiku.” Musangu mukuabu, panyima pa bisangilu, ngakamulomba bua bantele panyi mu tshisangilu tshivua tshilonda. Wakangela kalumbandi ne muoyo mujima, kayi nansha ungebeja ni mvua mumanye tshivua bantu badifundishilamu.
Tshivua mumanye ne: bivua mbua kutuadija kuenza miyuki mu Kalasa aku to, meme mvua musue anu bua batele dîna dianyi tshianana! Lumingu luakalonda, bakatela dîna dianyi, meme kuandamuna ne disanka dionso ne: “Ndiku.” Pakajika bisangilu, bana betu bakangela kalumbandi. Panyima pa mbingu ndambu, bakampesha mudimu umvua mutele ku ntuadijilu au.
Luya luakantuka mukana! Tshikondo atshi, mulongi uvua wenza muyuki wa minite kumbukila ku 6 too ne ku 8. Kakuvua mudimu wa dibala dia Bible to. Tatu wakangambuluisha bua kulongolola muyuki uvuabu bampeshe, yeye kunsaka bua kuwambulula misangu 20 kumpala kua kuwenza mu bisangilu. Pashishe, mulombodi wakalua kumpesha pende mibelu ya mushinga mukole. Mu kupita kua bidimu, Yehowa mmundongeshe ku diambuluisha dia tatu, dia bena Kristo bakumbane, ne dia bulongolodi buende.
YEHOWA WAKATUNGUNUKA NE KUNDONGESHA
Pangakatuadija mudimu wa diyisha, Alice unkavua mutele au wakandongesha mua kuyisha. Tshikondo atshi, patuvua tuyisha ku nzubu ne ku nzubu, bulongolodi buvua butulombe bua kubadila muntu mvese isatu, pashishe kumupesha mukanda. Pavua tshianyi tshikondo tshia kuyisha ku nzubu kampanda tshikumbana, Alice uvua wanji udimanyisha kudi muntu, ubanga kuyukila nende, pashishe undomba bua kumubadila mvese wa kumpala. Meme mumane kumubala nanku, mvua ntungunuka ne kuakula; ndua kumubadila kabidi muibidi ne muisatu, pashishe mmupesha mukanda. Panyima pa matuku, ngakamanya mua kubanga kuyukila ne bantu. Pakabatijibua tatu ku ndekelu kua 1954, wakatungunuka ne kundongesha mua kuyisha. Nansha muvuaye diboko dia nkaya, uvua wenza muende muonso bua nnange Yehowa mu dikola dianyi. Bisangilu ne buambi bivua ne mushinga wa bungi kudiye. Ke bualu kayi mvua anu mumanye ne: tuvua ne bua kuya mu bisangilu matuku kampanda dilolo ne kuyisha mu Disambombo ne mu Dia lumingu.
Tshivua ne meji a bungi menemene mu kalasa to, kadi malu amvua mulongamu munkatshi mua bidimu 12 mmangambuluishe bikole mu nsombelu wanyi. Tshilejilu, mvua mulonge mua kuenza makumi ne mua kubala ne kufunda mu Anglais. Malongesha a mu Anglais ne a mua kufunda miyuki adi angambuluisha bikole mu mudimu undi ngenza mu Tshibambalu tshia difunda.
Bantu batu batamba kungebeja bua mbambile tshindi munangile mijiki. Baledi banyi bavua banange mijiki. Pamvua ne bidimu 7, muntu kampanda wakatuadija kundongesha mua kuimba tshiombelu tshia piano, kadi buende yeye tshivua nkuata bivuaye undongesha to. Ke yeye kuambila tatu bua ndekelu kutshilonga. Ndi ngumvua mpindieu tshivua tshienza bua tshidiumvue ne dijinga dikole dia kulonga dîba adi to.
Ngondo mikese pashishe, tatu wakankebela mulongeshi mukuabu. Bua musangu eu, ngakalonga mua kuimba misambu ne tshiombelu tshia piano bimpe menemene. Pantshivua muana, mvua ne dîyi dimpe dia misambu ne mvua ntshimuna pavuaku manaya a ditembangana dia mêyi. Mvua musue kulua mulongeshi wa mijiki ne kupeta makuta avua mua kungambuluisha bua kuenza mudimu wa bumpanda-njila. Kadi ngakalua kumona ne: kulonga mijiki ne kudilongolola bua mateta avuabu mua kutuela kuvua ne bua kungangata dîba dia bungi menemene. Ke bualu kayi ngakalekela kulonga, meme kufila dîna bua kulua mpanda-njila. Tuvua mu tshidimu tshia 1963.
MASANKA ADI BUMPANDA-NJI BUMPETESHE
Meme mumane kuenza tshidimu tshijima mu bumpanda-njila, bakantuma mpanda-njila wa pa buende mu Kapuskasing, mu Ontario. Mpanda-njila nanyi uvuabu batutumamu nende, diende Daniel Skinner, uvua muntu mukole kundi ku bidimu bia bungi. Uvua mundongeshe malu a bungi a mutu malu enzeka mu tshisumbu. Pamvua ne bidimu 20, bakambueja mu Komite wa mudimu wa tshisumbu tshietu; nunku mvua ne bia bungi bia kulonga. Ndi ne disanka dia bungi bua mudi bulongolodi butamba kuakula kabidi matuku aa bua mushinga wa dilongesha bana betu ba balume batshidi bansonga. Bobu badifile, nebikale ne mushinga wa bungi kudi Yehowa nansha bobu batshidi bapuekele bikole.
Kabivua bipepele bua kusomba mu Kapuskasing to, bualu kuvua misangu ivuamu mashika makole a katshia. Meme ne Daniel tuvua tuya miaba yonso ku makasa. Kadi dimue dia ku masanka a bungi amvua mupete mu Kapuskasing ndia ne: mvua mutuilanganamu ne Linda Cole wakalua mukaji wa David Splane.
Linda uvua munange mudimu wa diyisha ne uvua ne bantu bimpe ba bungi bavuaye upinganyina. Uvua muena muoyo wa kupa, muntu wa disanka uvua musue kusomba ne bantu. Mamuende Goldie uvua muanetu wa bakaji wa lulamatu. Kumpala, tatuende Allen uvua uluisha Bantemu ba Yehowa. Nansha nanku, mamuende Goldie uvua uya ne Linda ne bakunyi bende aba: John ne Gordon mu bisangilu ne uvua ubalongesha mua kuyisha. Buonso buabu pamue ne mamuabu bakalua bampanda-njila. Bidimu bia bungi pashishe, tatuabu Allen wakalua Ntemu wa Yehowa, kubangaye kudifila bikole mu malu a mu tshisumbu.
Mu 1965, bakandomba bua kuya kulonga malu makuabu mu Kalasa ka Mudimu wa Bukalenge kavua ne bua kuenza ngondo mujima ku Betele wa mu Canada. Patuvua mu kalasa aku, bakandomba bua kuwuja formilere bua kubuela mu Kalasa ka Gilada. Tshivua muele meji ne: mvua nkumbana bua kulua misionere to, kadi ngakuwuja formilere, kumbikilabu mu Kalasa ka 42. Balongeshi betu bavua batuambila mutuvua tuenda tuya kumpala mu kalasa aku. Anu ku ntuadijilu aku, balongeshi bakankankamija bua kuenza muanyi muonso bua kulonga malu onso avua atangila bulongolodi buetu. Mubelu au uvua munkumbanyine bualu ntshivua ne bidimu 21 tshianana.
Bavua batulongesha mu kalasa aku mua kuakula ku bisanji ne ku TV, ne mua kufunda malu mu bikandakanda. Mvua munange kulonga malu au bikole. Tshivua mumanye muvua malu au mua kulua kungambuluisha matuku atshivua alua to. Nendue kuakula bua bualu abu.
BAKANTUMA MU SÉNÉGAL
Matuku makese bobu bamane kutupesha mapoloma, bakatutuma meme ne muanetu mukuabu, diende Michael Höhle bamisionere mu Sénégal, mu Afrike. Tshikondo atshi, muvua bamanyishi batue ku 100.
Meme mumane kuenza ngondo ya bungi mu Sénégal, bakandomba bua ngikale nya kuambuluisha ku Betele, dituku dimue ku lumingu. Betele uvua ne biro bimue mu nzubu mukuabu wa bamisionere. Nansha nanku, muanetu Emmanuel Paterakis uvua musadidi wa filiale (Betele) uvua anu umvuluija ne: Betele au ke uvua uleja mpala wa bulongolodi bua Yehowa mu ditunga adi. Dituku dikuabu, muanetu Paterakis wakatulomba bua tufundile bamisionere bonso mukanda bua kubakankamija. Tshikondo atshi, kabivua bipepele bua kuvudija mabeji a mukanda ku biamu to, ne kuenza nanku kuvua kulomba makuta a bungi. Nunku tuvua ne bua kufundila misionere yonso mukanda umue umue au ku mashinyi a mikanda. Kawuvua mudimu wa bilele to, bualu bivua bikengela tudienzeje bua kalema nansha kamue kakapitshi to.
Dilolo pamvua mpingana ku nzubu wa bamisionere utuvua basombele, muanetu Paterakis wakampesha amvelope, kungambilaye ne: “David, bulongolodi mbukufundile.” Pangakaya kukangula amvelope au, ngakasangana umue wa ku mikanda imvua meme mufunde! Bualu ebu buakandongesha ne: ndi ne bua kunemeka bulongolodi nansha nzubu utudi tuenzela mudimu yeye mukese.
Meme ne bamisionere bakuabu mu Sénégal, mu 1967
Ngakadia bulunda ne bamanyishi ba bungi ba mu tshisumbu tshimvua, ne tuvua ne tshibidilu tshia kuya kubasombesha mu Disambombo dilolo. Bivua bikondo bimpe be! Tutshitu anu tuyukila nabu. Pamvua mu Sénégal amu ngakalonga Mfualansa bualu ke muakulu munene utu bantu bakulamu. Lelu eu, itu ingambuluisha pantu nkumbula Betele ya mu matunga mashilashilangane adibu bayakula.
Mu 1968, tuakabangilangana ne Linda. Ngondo ya bungi pashishe, ngakakeba mudimu wa bianza wa mêba makese bua ne: tuenze bumpanda-njila bimpe mu Sénégal, kadi bamfumu ba midimu kabavua bitaba bua kuangata bantu ba mu matunga makuabu ku mudimu to. Ndekelu wa bionso, tuakapingana mu Canada. Patuakaselangana, bakatutuma bampanda-njila ba pa buabu mu Edmundston, mu New Brunswick, katshimenga kadi ku mikalu ya provense wa Québec.
Dituku dia dibaka dietu, mu 1969
PATUVUA BAMPANDA-NJILA MU BRUNSWICK NE MU QUÉBEC
Kumpala kua tuetu kuya ku Edmundston, kakuvua mumanyishi nansha umue mu tshimenga atshi to, muvua anu balongi ba Bible bakese. Bena Katolike ke bavua ne dîyi mu malu onso a benamu. Bavua bafunde ku nzubu ya bungi ne: Bantemu kababuedi apa to. Tshikondo atshi, miaku ya nanku kayivua ituambila bualu, itusamisha mutu bu lelu to; nunku tuvua tuyisha ku nzubu yonso. Lumingu luonso, bena Katolike bavua bufundisha dimanyisha mu tshikandakanda tshivuabu bapatula mu tshimenga atshi. Dimanyisha adi divua diamba ne: “Tukebayi Bantemu, tubipate.” Mu tshimenga atshi muvua anu Bantemu banayi aba: meme ne mukajanyi Linda ne Victor Norberg ne mukajende Velda. Tuvua bamanye ne: tuetu ke bavuabu bakeba abu.
Ntshitu anu mvuluka ditukumbula dietu dia kumpala kudi mutangidi wa tshijengu. Tuetu bamane kuenza nende lumingu lujima, wakatuambila ne: “Tshinudi nuenu mua kuenza ntshia kuambuluisha bantu ba mu tshimenga etshi bua bashintulule mushindu udibu bamona Bantemu ba Yehowa.” Ke tshituakatuadija kuenza, bantu kushintululabu mmuenenu wabu. Ku kakese ku kakese, kubangabu kumona ne: Bantemu ba Yehowa mbashilangane ne balombodi ba mu Katolike bena diditambisha. Patudi tuakula apa mu tshimenga atshi mudi tshisumbu tshidi ne bamanyishi bakese.
Panyima pa tshidimu bu tshijima, bakatutuma mu tshimenga tshinene tshia mu Québec bua kuambuluisha tshisumbu kampanda tshinene tshivuamu. Tuakasomba ngondo 6 ne bana betu bavua bakididi ba benyi. Pashishe bobu kulua kututuma mu mudimu wa butangidi buena ngendu.
Tuakenza bidimu 14, tukumbula bisumbu mu provense wa Québec; bivua bikondo bimpe be! Mudimu uvua wenzeka mu Québec uvua upatula bipeta bimpe, ne mu bisumbu bituvua tukumbula, tuvua tupeta mêku a bungi alonga Bible ne tshipatshila tshia kubatijibua.
TUDI TUVULUKA BENA KRISTO NETU BAVUA NE LULAMATU
Bitu bipepele bua kunanga bena mu Canada batu bakula Mfualansa. Mbantu ba disanka ne kabatu ne malu a muinshi muinshi to. Kadi kabivua bipepele misangu yonso bua bobu kuitaba bulelela to, ne bakuabu bavua babaluisha bikole kudi bena mu mêku abu. Bakambila bamue bansonga kudi baledi babu bavua kabayi Bantemu ne: “Nuenu kanuyi balekele kulonga Bible ne Bantemu ba Yehowa, nudi numbuka kumbelu!” Bakashala ne lulamatu kudi Yehowa nansha muvuabu babaluisha. Yehowa udi ne bua kuikala mumvue disanka dia bungi bua bualu buabu.
Ndi musue kunuambila kabidi malu a bana betu ba lulamatu bavua bampanda-njila ba pa tshibidilu ne ba pa buabu mu Québec. Ba bungi ba kudibu bavua bafumine miaba mikuabu ya mu Canada. Bavua ne bua kudienzeja bua kumanya Mfualansa ne nsombelu wa bantu ba mu Québec bavua batamba kutumikila bena Katolike mu nsombelu wabu.
Bavua batamba kutuma bampanda-njila ba pa buabu mu teritware ya kule muvua kamuyi mumanyishi nansha umue to. Bu muvua bantu kabayi banange Bantemu, kabivua bipepele bua kupeta muaba wa kusombela ne mudimu wa bianza wa mêba makese to. Nansha bana betu bavua bafuma ku diselangana bavua mua kufutshila ku nzubu umue, bantu banayi, basambombo, anyi muanda mukulu. Kabavua ne mushindu wa kusumba bintu bia kudiambuluisha nabi to. Bampanda-njila abu bavua bayisha ne tshisumi. Pavuabu batuadija kulonga Bible ne muntu, kabavua ne kalengu to. Lelu wa ndaya, mukadi bamanyishi ba bungi. Bampanda-njila ba pa buabu ba bungi bavuamu abu mbaye miaba mikuabu idibu dijinga ne bamanyishi ba bungi.
Patuvua tukumbula bisumbu, tuvua tutamba kuyisha ne bana ba bitende mu Disambombo dionso mu dinda. Bivua bituambuluisha bua kudimuenena ntatu ivuabu batuilangana nayi. Patudi tuakula apa, bamue ba kudibu bakadi bamisionere mu matunga makuabu, bakuabu badi mu midimu mikuabu ya mu bulongolodi.
Tshikondo atshi, bimue bisumbu kabivua ne mushindu wa kutupingajila makuta atuvua tutula bua kufuta njila to, ke bualu kayi kuvua misangu ituvua tushala anu ne tukuta tukese ku ndekelu kua ngondo. Dîba adi tuvua tueyemena Yehowa ne muoyo mujima bualu yeye ke uvua mumanye bimpe nsombelu utuvua nende. Kavua utulekela nansha. Nunku patuvua tujikija kukumbula tshisumbu kampanda, tuvua anu tupeta mushindu wa kuenza luendu bua kuya kukumbula tshikuabu.
MALU ANDI MULONGE KUDI BAKUABU
Nkavua muleje muvua malu amvua mulonge mu Kalasa ka Gilada bua mushindu wa kuakula ku tudiomba mangambuluishe bikole. Tshikondo atshi mu Québec, tuvua ne mpunga ya bungi ya kufila bumanyishi ku bisanji, ku TV, ne mu bikandakanda. Bavua batamba kundomba bua kuikala kufila bumanyishi abu pamue ne muanetu Léonce Crépeault. Uvua pende mutangidi muena ngendu uvua mumanye mua kuakula bimpe ku tudiomba ne mumanye mua kufunda malu mu bikandakanda. Pavuaye uyukila ne muntu uvua mumanyike bikole mu malu a dimanyishangana ngumu, kavua ujinga kuleja muvuaye mumanye bia bungi to. Uvua umuambila anu ne: “Tatu, meme ne mulunda wanyi tudi bambi ba Nzambi. Katuena bamanye malu a bungi a mua kuenza madisuisha to. Kadi mbatulombe bua kumanyisha bantu malu adi atangila mpungilu munene wenzabu kudi Bantemu ba Yehowa. Wewe mutuambuluishe mu tshilumbu etshi netusanke bikole.” Kuakula ne budipuekeshi mushindu au kuvua kuenza bua bena ku tudiomba tua bungi bitabe bua kutuambuluisha.
Panyima pa matuku, Betele wakandomba bua kuenza mudimu ne muanetu Glen How bua tutangile bilumbu binene bivua bena ku tudiomba mua kuakuila. Uvua umue wa ku bandumbulula betu. Malu andi mulonge mu Kalasa ka Gilada ne andi mupete mu dienza mudimu ne muanetu Léonce mmangambuluishe bikole. Kuenza nende mudimu kuvua diakalenga buanyi meme. Pavuaye ulumbulula, wakuila bulongolodi buetu, kavua ne buôwa to. Bualu bua mushinga menemene budi ne: uvua munange Yehowa bikole.
Mu 1985, bakatutuma mu tshijengu tshivua pabuipi ne muaba uvua tatu musombele, ku ouest kua Canada. Biakatupetesha mushindu wa kumutabalela. Ngondo isatu pashishe, wakafua. Tuakatungunuka ne kuenza mudimu mu tshijengu atshi too ne mu 1989, tshidimu tshivuabu batubikile ku Betele wa États-Unis; bualu butuvua katuyi belele meji. Mudimu wa butangidi buena ngendu utuvua benze bidimu bitue ku 19 wakimana bua muvuabu batubikile ku Betele. Bidimu bionso abi, tuvua tulala mu nzubu mishilashilangane ne tudia biakudia bishilashilangane bivua bana betu bavua batuakidila batupesha. Tudi tuela bana betu bonso abu tuasakidila wa manza ntente!
TUAKAYA KU ÉTATS-UNIS
Patuakafika ku Brooklyn, bakantuma mu Tshibambalu tshia mudimu. Nengikale anu ne dianyisha bua malu onso adibu bandongeshamu. Bumue bua kudiwu mbua ne: mbimpe ngumvue malu onso mudiwu kumpala kua meme kuamba ne: ndi mumanye bualu kampanda. Pashishe mu 1998, bakantuma mu Tshibambalu tshia difunda mundi ntungunuka ne kulonga malu a bungi. Munkatshi mua bidimu bia bungi, mvua ne diakalenga dia kuenzamu mudimu, ngambuluisha muanetu John Barr uvua mulombodi wa Komite wa difunda. Malu onso avuaye mundongeshe ne makuabu atuvua tuenza nende pamue neikale anu ne mushinga wa bungi kundi. Uvua muena Kristo wa ngikadilu mimpe.
Tuetu bimane ne John Barr ne mukajende Mildred
Ndi wa diakalenga bua mundi ngenza mudimu mu Tshibambalu tshia difunda ne bena Kristo badi ne budipuekeshi. Batu anu balomba Yehowa bua abambuluishe mu mudimu wabu ne mbamanye ne: nyuma muimpe ke udi ubambuluisha bua kuwenza bimpe, ki mmamanya adibu nawu to.
Ndombola tshisumbu tshia bimbi ba misambu ba Watchtower mu tshisangilu tshia ku tshidimu mu 2009
Ngabanyina bantu Bible mu mpungilu wa bantu bafume mu matunga a bungi wa mu 2014 uvua muenzeke mu Séoul, mu Corée
Meme ne Linda tuvua kabidi ne diakalenga dia kukumbula bena Kristo netu ba mu matunga 110. Tuvua badimuenene ne etu abidi muvua bamisionere, bena mu Komite ya filiale, ne bana betu bakuabu badi mu mudimu wa ku dîba ne ku dîba banange Yehowa bikole. Bena Kristo ba mu matunga au bavua bayisha ne tshisumi ne bavua anu balamate Yehowa nansha muvuabu miaba ivua mvita, ntatu ya makuta, ne buluishi. Ndi mutuishibue ne: Yehowa mmubanange bikole!
Linda mmungambuluishe bikole munkatshi mua bidimu bia bungi mu midimu ivuabu bampesha bua kuenza. Mmunange bantu ne utu anu ukeba mishindu ya kubambuluisha. Utu kabidi mumanye mua kutuadija kuyukila ne bantu. Mmuambuluishe bantu ba bungi bua bamanye Yehowa, ne aba bakavua balekele kuenzela Yehowa mudimu bua batuadije kumuenzelawu kabidi. Udi dipa dia kudi Yehowa bushuwa! Bu mutukadi tuenda tukulakaja, tudi ne dianyisha dia bungi kudi bana betu batshidi basonga bua mudibu batuambuluisha mu malu a bungi.—Mâko 10:29, 30.
Pandi mvuluka bidimu bionso 80 bikadi bipite, ndi ngumvua disanka dia bungi. Ngitaba tshivua muimbi wa Misambu muambe, tshia ne: “Nzambi wanyi, udi mundongeshe katshia ku buana buanyi; too ne mpindieu ndi ntungunuka ne kumanyisha midimu yebe ya dikema.” (Mis. 71:17) Ndi musue kutungunuka ne kuenza anu nanku matuku anyi onso a muoyo.
a Lelu eu kalasa aka nkalue tshitupa tshia mu tshisangilu tshia munkatshi mua lumingu.