‘Kunanga bena lukuna betu’ kudi kumvuija tshinyi?
Diandamuna dia mu Bible
Yezu wakamba mu muyuki wende wa pa mukuna udi muende lumu ne: ‘nunange bena lukuna benu.’ (Matayi 5:44; Luka 6:27, 35) Mêyi ende au adi umvuija ne: mbimpe tuenzele bantu badi batukine anyi batuenzela bibi malu ne dinanga.
Yezu wakaleja muvuaye munange bena lukuna bende pavuaye mufuile bantu bavua bamuenzele bibi luse. (Luka 23:33, 34) Tshivuaye mulongeshe tshia kunanga bena lukuna betu tshidi tshipetangana ne tshidi tshiamba mu Mifundu ya mu tshiena Ebelu, idibu babikila nangananga ne: Dipungila Dikulukulu.—Ekesode 23:4, 5; Nsumuinu 24:17; 25:21.
“Tungunukayi ne kunanga bena lukuna benu, ne kusambila bua badi banukengesha.”—Matayi 5:43, 44.
Mu tshiena-bualu etshi netumone malu aa:
Bua tshinyi mbimpe kunanga bena lukuna betu?
Nzambi mmutushile tshilejilu. Nzambi “mmuimpe kudi bantu badi kabayi ne dianyisha ne kudi bantu babi.” (Luka 6:35) Utu “ubandishila bantu babi . . . dîba diende.”—Matayi 5:45.
Dinanga didi mua kusaka muena lukuna bua kushintuluka. Bible udi utulomba bua kuenzela muena lukuna netu malu mimpe. Udi uleja ne: tuetu benze nanku ‘netuikale tumunguijila makala a kapia pa mutu wende.’ (Nsumuinu 25:22) Ngakuilu wa mu tshimfuanyi eu, udi uleja mushindu utubu bengulula biamu bua kupatula tshiamu tshia mushinga mukole. Bia muomumue, tuetu tuenzela muntu udi mutukine malu mimpe, tudi mua kutekesha luonji luende ne kupatula malu mimpe adiye nawu.
Mmushindu kayi utudi mua kunanga bena lukuna betu?
‘Enzela badi batukine malu mimpe.’ (Luka 6:27) Bible udi wamba ne: “Muena lukuna webe yeye ne nzala, mupesha biakudia; yeye ne nyota, mupesha tshia kunua.” (Lomo 12:20) Udi mua kukeba mishindu mikuabu ya kunanga bena lukuna betu paudi utumikila tshidibu babikila ne: Dîyi dia mushinga mukole. Didi diamba ne: “Anu bu munutu basue bua bantu banuenzele malu, nubenzele pabu mushindu wa muomumue.”—Luka 6:31.
‘Benesha badi batuela mulawu.’ (Luka 6:28) Tudi tubenesha bena lukuna betu patudi tuyukila nabu bimpe ne bukalanga, nansha bobu batuamba mêyi mabi. Bible udi wamba ne: “Kanupingaji . . . tshipendu ku tshipendu. Kadi nupingaje dibenesha.” (1 Petelo 3:9) Mubelu eu udi mua kutuambuluisha bua kuimanyika lukuna.
‘Sambila bua badi batupenda.’ (Luka 6:28) Muntu yeye mukupende, kupingaji “bubi ku bubi” to. (Lomo 12:17) Kadi lomba Nzambi bua ufuile muntu au luse. (Luka 23:34; Bienzedi 7:59, 60) Pamutu pa wewe kudisombuela, lekela Nzambi enzele muntu au malu bilondeshile mikenji yende mipuangane ya buakane.—Lewitiki 19:18; Lomo 12:19.
“Tungunukayi ne kunanga bena lukuna benu, ne kuenzela badi banukine malu mimpe, ne kubenesha badi banuela mulawu, ne kusambila bua badi banupenda.”—Luka 6:27, 28.
Ikala ne “lutulu ne bulenga.” (1 Kolinto 13:4) Paulo (mupostolo muena Kristo) wakatela muaku wa muomumue wa mu tshiena Greke (agape) mu mêyi adi mu Matayi 5:44 ne Luka 6:27, 35 pavuaye mumvuije dinanga mu mushindu udi mumanyike bikole. Tudi tuleja bena lukuna betu dinanga dia buena Kristo adi patudi nabu lutulu ne bulenga, katuyi tubumvuila mukawu, tuditambisha, anyi tupanga bukalanga to.
“Dinanga didi ne lutulu ne bulenga. Dinanga kadiena ne mukawu. Kadiena ne diambu, kadiena didiuwuja, kadiena dienza malu a bundu, kadiena didikebela anu masanka adi, kadiena dikuata tshiji. Kadiena dibalulula malu mabi. Kadiena disanka bua malu adi kaayi makane, kadi didi disanka ne bulelela. Didi dikolesha muoyo mu malu onso, ditabuja malu onso, ditekemena malu onso, dinanukila mu malu onso. Dinanga kadiena dishikila nansha.”—1 Kolinto 13:4-8.
Mbimpe kuluangana ne bena lukuna betu anyi?
Tòo, bualu Yezu wakalongesha bayidi bende ne: kabaluanganyi ne bena lukuna babu to. Tshilejilu, pavuaye mubadimuije bua mukavuabu pa kukuata Yelushalema, kakabambila bua kushalamu bua kuluangana to, kadi wakabambila bua kunyema. (Luka 21:20, 21) Yezu wakambila mupostolo Petelo pende ne: “Pingaja muele webe wa mvita muaba wawu, bualu muntu yonso udi wambula muele wa mvita, neafue ku muele wa mvita.” (Matayi 26:52) Bible ne bena malu a kale badi baleja ne: bayidi ba Yezu ba mu bidimu lukama bia kumpala kabakaluangana ne bena lukuna babu to.a—2 Timote 2:24.
Malu adi bamue bamba bua kunanga bena lukuna betu
Mudi bamue babuejakaja: Mikenji ya Nzambi ivua ilomba bena Isalele bua kukina bena lukuna babu.
Bulelela bua bualu: Mu mikenji kamuvua dîyi dituma dia nanku to. Kadi ivua ilomba bena Isalele bua kunanga muntu nabu. (Lewitiki 19:18) Bu muvua muaku “mukuebe” umvuija anu patupu bantu bakuabu, bamue bena Yuda bakenza bua muaku au umvuije anu bena Yuda nabu; bavua bamona ne: bantu bavua kabayi bena Yuda bavua bena lukuna babu bavuabu ne bua kukina. (Matayi 5:43, 44) Yezu wakalongolola meji abu mabi au pavuaye mubalondele lusumuinu lua muena Samalea wa luse.—Luka 10:29-37.
Mudi bamue babuejakaja: Kunanga bena lukuna betu kudi kumvuija kuanyisha bikadilu biabu bibi.
Bulelela bua bualu: Bible udi uleja ne: udi mua kunanga muntu, kuyi wanyisha bikadilu biende bibi to. Tshilejilu, Yezu wakakandika tshikisu, kadi wakasambila bua bantu bavua bamushipe. (Luka 23:34) Uvua mukine dishipa dia mikenji, anyi mpekatu, kadi wakafila muoyo wende bua benji ba mpekatu.—Yone 3:16; Lomo 6:23.
a Mukanda mukuabu udi wamba ne: “Kukonkonona bimpe malu onso adiku kudi kuleja ne: too ne ku tshikondo tshia Marc Aurèle [mfumu munene wa bena Lomo kubangila ku 161 too ne ku 180 B.B.] kakuena muena Kristo wakalua musalayi to; kakuena musalayi uvua mushale anu mu busalayi yeye mumane kulua muena Kristo to.”—The Rise of Christianity mufunda kudi E. W. Barnes.