Milayi ya buprofete ya bualu bua Masiya idi ijadika ne: Yezu ke Masiya au anyi?
Diandamuna dia mu Bible
Eyowa. Pavua Yezu pa buloba, uvua mukumbaje milayi ya bungi ya buprofete ya bualu bua “Masiya Mulombodi,” uvua ne bua kulua “Mupandishi wa ba pa buloba.” (Danyele 9:25; 1 Yone 4:14) Nansha panyima pa lufu luende, wakatungunuka anu ne kukumbaja milayi ya buprofete ya bualu bua Masiya.—Misambu 110:1; Bienzedi 2:34-36.
Bantu ba bungi badi mua kukumbaja milayi ya buprofete ya bualu bua Masiya anyi?
Milayi ya buprofete ya bualu bua Masiya idi bungi kayi mu Bible?
Imue milayi ya buprofete ya bualu bua Masiya ivua Yezu mukambaje
Muaku “Masiya” udi umvuija tshinyi?
Muaku wa mu tshiena Ebelu wa ne: Mashiach (Masiya) udi upetangana ne wa mu tshiena Greke wa ne: Khristos (Kristo). Yonso ibidi idi yumvuija ne: “Muela Manyi.” Nunku “Yezu Kristo” udi umvuija “Yezu Muela Manyi,” anyi “Yezu Masiya.”
Misangu ya bungi ku kale, bavua bela muntu manyi mu mutu pavuabu bamupesha bukokeshi kampanda bua pa buabu. (Lewitiki 8:12; 1 Samuele 16:13) Nzambi ke uvua muteke Yezu Masiya, mmumue ne: uvua mumupeshe bukokeshi bunene. (Bienzedi 2:36) Wakamuela manyi a nyuma muimpe pamutu pa kumuela mafuta mu mutu.—Matayi 3:16.
Bantu ba bungi badi mua kukumbaja milayi ya buprofete ya bualu bua Masiya anyi?
Tòo. Anu mutu tushonyi tukese tua ku munu tusunguluja muntu ne mukuabu, milayi ya buprofete ya mu Bible idi ikumbanyina anu Masiya umue, anyi Kristo. Bible ukavua mutudimuije ne: “ba-Kristo ba dishima ne baprofete ba dishima nebajuke, ne nebenze bimanyinu binene ne malu a kukema bua kupambuisha, kuoku mushindu, too ne basungula.”—Matayi 24:24.
Masiya udi ne bua kumueneka mu matuku atshilualua anyi?
Tòo. Bible ukavua mudianjile kuamba ne: Masiya uvua ne bua kuikala wa mu ndelanganyi ya Davidi mukalenge wa Isalele. (Misambu 89:3, 4) Kadi mikanda ivua ne malu a dilondangana dia bankambua ba bena Yuda kutuadijila anu ku Davidi, yakajimina, bimueneka ne: bakayibutula dîba divua bena Lomo bakuate Yelushalema mu 70 B.B.a Katshia anu ku tshikondo atshi, kakutshivua kabidi mushindu wa muntu kujadikila bakuabu mudiye wa mu dîku dia bukalenge dia Davidi to. Kadi mu tshikondo tshivua Yezu pa buloba, mikanda ayi ivuaku, nansha nanku baluishi bende bakela mpata kabayi bitaba ne: ngua mu ndelanganyi ya Davidi to.—Matayi 22:41-46.
Milayi ya buprofete ya bualu bua Masiya idi bungi kayi mu Bible?
Mbikole bua kumanya bungi busunguluke bua milayi ya buprofete ya bualu bua Masiya. Mushindu wa kubala milayi ya buprofete udi mua kushilangana, nansha bua mvese mine idi yakula bua Masiya payi. Tshilejilu, mu Yeshaya 55:2-7 mbalejamu mulongolongo wa malu adi atangila Masiya. Bamue badi mua kubala mvese yonso eyi bu mulayi umue wa buprofete, padi eku bakuabu pabu mua kumona malu adibu bambamu bu milayi ya buprofete mishilangane.
Imue milayi ya buprofete ya bualu bua Masiya ivua Yezu mukumbaje
Mulayi wa buprofete |
Udi mu |
Dikumbana |
|---|---|---|
Wa mu ndelanganyi ya Abalahama |
||
Wa mu ndelanganyi ya Izaka muana wa Abalahama |
||
Mulelela mu Isalele mu tshisa tshia Yuda |
||
Wa mu dîku dia bukalenge dia mukalenge Davidi |
||
Mulela kudi nsongakaji utshivua kamama |
||
Mulelela mu Beteleheme |
||
Bamubikila ne: Emanueleb |
||
Ntuadijilu mukese |
||
Bashipa bana panyima pa diledibua diende |
||
Bamubikila bua apatuke mu Ejipitu |
||
Bamubikila ne: muena Nazaleta c |
||
Bamudianjidila kudi mutuadi wa mukenji |
||
Bamuela manyi, ulua Masiya mu 29 B.B.d |
||
Nzambi ujadika ne: mMuanende |
||
Muikale ne tshisumi bua nzubu wa Nzambi |
||
Muyishi wa lumu luimpe |
||
Mudimu wende wa kuyisha mu Galela mbutoke bunene |
||
Muenji wa bishima anu bu Mose |
||
Wakula malu adi afumina kudi Nzambi anu bu Mose |
||
Wondopa babedi ba bungi |
||
Kayi ukoka ntema ya bantu kudiye to |
||
Umvuila bakengi luse |
||
Umanyisha kulumbuluisha kuakane kua Nzambi |
||
Mufidi wa Mibelu wa Dikema |
||
Umanyisha dîna dia Yehowa |
||
Wamba malu mu bilejilu |
||
Mulombodi |
||
Ba bungi kabakamuitabuja to |
||
Dibue dia kutondokaku |
||
Bantu bamubenga |
||
Bamukina kakuyi bualu |
||
Ubuela mu Yelushalema mubande pa mpunda bu Mukalenge |
||
Bamutumbisha kudi bana |
||
Ulua mu dîna dia Yehowa |
||
Bamutungile kudi mulunda uvuaye weyemena |
||
Bamutungile ku bitupa bia arjan 30e |
||
Balunda bende bamulekela |
||
Bantemu ba dishima bamushiminyina malu |
||
Mushale mupuwe kumpala kua bavua bamubanda ne malu |
||
Bakamutuila mate |
||
Bamukuma bintu ku mutu |
||
Bamuela mfimbu |
||
Kayi muluishe bantu bavua bamukuma to |
||
Bamfumu ba mbulamatadi bamuelela tshifufu |
||
Bapopela bianza ne makasa ende ku mutshi |
||
Bantu belela bilamba biende nshobo |
||
Ubadibua pamue ne benji ba mpekatu |
||
Bamukina, bamupenda |
||
Ukenga bua benji ba mpekatu |
||
Umueneka mulekelela kudi Nzambi |
||
Bamupesha mvinyo wa buanji ne bintu bia bululu bua kunua |
||
Muikale ne nyota kumpala kua kufua |
||
Ushiya nyuma wende mu bianza bia Nzambi |
||
Ukula muoyo |
||
Ufila tshia kupikulangana natshi bua kumbusha mpekatu |
||
Mifuba yende ki mmitshibuke to |
||
Bamutubula |
||
Bamujiika pamue ne babanji |
||
Bamubisha ku lufu |
||
Muntu mukuabu upingana pa muaba wa mumutungidi |
||
Musomba ku tshianza tshia balume tshia Nzambi |
a Mukanda kampanda (McClintock and Strong’s Cyclopedia) udi wamba ne: “Kakuena mushindu wa kuela mpata ne: mikanda ivua ne malu a bisa ne a mêku a bena Yuda yakajimina pakabutulabu Yelushalema, kadi ki nkumpala to.”
b Dîna dia mu tshiena Ebelu dia ne: Emanuele didi diumvuija ne: “Nzambi udi netu,” didi dileja mudimu udi nawu Yezu bu Masiya. Dikalanganaku diende pa buloba ne malu avuaye muenze, bidi bileja ne: Nzambi udi ne batendeledi bende.—Luka 2:27-32; 7:12-16.
c Muaku “Nazaleta” udi pamuapa ufumina ku muaku wa mu tshiena Ebelu netser, udi umvuija “Lutonga.”
d Bua kumanya malu makuabu a mudi dilondangana dia malu a mu Bible dileja ne: tshidimu tshia 29 B.B. ke tshidimu tshivua Masiya ne bua kulua, tangila tshiena-bualu tshia “Mudi mulayi wa Danyele umanyisha dilua dia Masiya.”
e Mulayi wa buprofete eu udi mu mukanda wa Zekâya. Tshibi, Matayi mufundi wa Bible udi wamba ne: ‘muprofete Yelemiya ke uvua muambe mulayi wa buprofete au.’ (Matayi 27:9) Bidi bimueneka ne: mukanda wa Yelemiya ke uvuabu bateke imue misangu kumpala kua mikanda mikuabu ivuabu babikila ne: “Baprofete.” (Luka 24:44) Matayi uvua pamuapa mutele Yelemiya bua kuakula bua mikanda yonso ayi, mu mikanda ayi mudi kabidi mukanda wa Zekâya.