DIUMVUIJA DIA MVESE YA MU BIBLE
Yone 1:1—“Ku tshibangidilu, Dîyi divuaku”
“Ku tshibangidilu Dîyi divuaku, Dîyi divua ne Nzambi, ne Dîyi divua nzambi.”—Yone 1:1, Nkudimuinu wa bulongolodi bupiabupia.
‘Ku tshibangidilu Dîyi diakadiku, Dîyiy diakadi ne Nzambi, Dîyi diakadi Nzambi.’—Yone 1:1, Mukanda wa Nzambi.
Diumvuija dia Yone 1:1
Mvese eu udi uleja malu a nsombelu uvua nende Yezu kumpala kua kuluaye pa buloba bu muntu. (Yone 1:14-17) Mu mvese wa 14, “Dîyi” (anyi “Logos”, mu tshiena Greke: ho logos) mmuanzu. Nzambi uvua mupeshe Yezu mudimu wa kumanyisha bantu bakuabu mikenji yende ne mêyi ende a kulonda. Bidi bimueneka ne: muanzu eu “Dîyi” udi utangila Yezu mu mudimu au. Yezu uvua kabidi mumanyishe Dîyi dia Nzambi pavuaye uyisha pa buloba ne pakavuaye mupingane mu diulu.—Yone 7:16; Buakabuluibua 1:1.
“Tshibangidilu” ntshikondo tshivua Nzambi mubange mudimu wa bufuki pavuaye mufuke Dîyi. Pashishe, Nzambi wakafuka bintu bikuabu bionso ku butuangaji bua Dîyi. (Yone 1:2, 3) Bible udi wamba ne: Yezu ke “muanabute wa bifukibua bionso,” kabidi ne: “ku diambuluisha diende bintu bikuabu bionso biakafukibua.”—Kolosayi 1:15, 16.
Tshiambilu tshia ne: “Dîyi divua nzambi” tshidi tshileja ne: kumpala kua Yezu kulua pa buloba, uvua tshifukibua tshia mu nyuma tshia bukole ne uvua ne ngikadilu mikuabu ya buena ya Nzambi. Tudi mua kuamba ne: uvua nzambi bualu uvua Muleji mpala wa Nzambi ne uvua Muanabute wa Nzambi. Ku butuangaji buende Nzambi wakafuka bintu bikuabu bionso.
Malu adi Yone 1:1 wakuila
Evanjeliyo wa Yone udi ulonda nsombelu wa Yezu pa buloba ne mudimu wende wa kuyisha. Mvese ya kumpala ya nshapita wa kumpala idi yakula bua dikalaku dia Yezu kumpala kua kuluaye pa buloba, bua malanda a pa buawu adiye nawu ne Nzambi, ne bua mudimu munene udiye nawu mu malanda adi Nzambi mudie ne bantu. (Yone 1:1-18) Malu aa adi atuambuluisha bua kumvua malu avua Yezu muambe ne muenze pavuaye pa buloba.—Yone 3:16; 6:38; 12:49, 50; 14:28; 17:5.
Mutu bamue babuejakaja Yone 1:1
Mutu bamue babuejakaja: Badi ne bua kukudimuna katupa ka ndekelu ka Yone 1:1 ne: “Dîyi divua Nzambi.”
Bulelela bua bualu: Bakudimunyi ba bungi ba Bible badi bakudimuna mvese eu mushindu au, kadi bakuabu mbatuishibue ne: bidi bikengela kumukudimuna mushindu mukuabu. Mu muakulu uvuabu bafunde Bible, miaba ibidi idi “Nzambi” (mu tshiena Greke theos) mu Yone 1:1 mmishilangane bilondeshile mikenji ya mfundilu. Muaba wa kumpala, muaku “Nzambi” udi ne kanungu kadi kawusunguluja, kadi muaba muibidi, kakuena kanungu kadi kawusunguluja to. Bamanyi ba bungi ba malu a mu Bible badi baleja ne: dishilangana adi didi ne mushinga. Tshilejilu, mukanda mukuabu udi wamba bua dipangila dia kanungu aku ne: “Mu bulelela, ditela muaku Theos (Nzambi) musangu muibidi, didi anu bu diumvuija, nansha mudi tshiambilu atshi tshiumvuija ne: ‘Dîyi divua nzambi.’”a (The Translator’s New Testament) Bamanyi bakuabu ba malu a mu Bibleb ne nkudimuinu ya Bible mbenze pabu dishilangana dia muomumue adi.—Tangila “Yone 1:1 mu nkudimuinu mikuabu ya Bible.”
Mutu bamue babuejakaja: Mvese eu udi ulongesha ne: Dîyi nNzambi wa Bukole Buonso.
Bulelela bua bualu: Tshiambilu tshia ne: “Dîyi divua ne Nzambi” tshidi tshileja ne: mvese eu udi wakula bua bantu babidi bashilangane. Dîyi kadiena mua kuikala “ne Nzambi” ne kuikala Nzambi wa Bukole Buonso to. Ke tshidi mvese mikuabu ijadika. Yone 1:18 udi wamba ne: “kakuena muntu ukadi mumone Nzambi musangu nansha umue.” Kadi bantu bakamona Dîyi, mmumue ne: Yezu. Bua bualu ebu, Yone 1:14 udi wamba ne: “Dîyi diakalua mubidi, diakasomba munkatshi muetu, tuakamona butumbi buende.”
Mutu bamue babuejakaja: Dîyi ditu anuku.
Bulelela bua bualu: “Tshibangidilu” tshidi mvese eu wakuila katshiena mua kuikala “tshibangidilu” tshia Nzambi to, bualu Nzambi kena ne tshibangidilu to. Yehowac Nzambi utu anuku “katshia ku bikondo bia tshiendelele too ne ku bikondo bia tshiendelele.” (Misambu 90:1, 2) Kadi Dîyi, anyi Yezu Kristo, udi ne tshibangidilu. Yezu udi “tshibangidilu tshia bufuki bua Nzambi.”—Buakabuluibua 3:14.
Mutu bamue babuejakaja: Kuamba ne: Dîyi “nnzambi” mmushindu kampanda wa kulongesha bantu bua kutendelela Nzambi ya bungi.
Bulelela bua bualu: Muaku wa mu tshiena Greke udibu bakudimune ne: “Nzambi” anyi “nzambi” (theos) udi upetangana ne miaku ya mu tshiena Ebelu ʼel ne ʼèlohim, idi mu tshidi bantu batamba kubikila ne: Dipungila Dikulukulu. Bantu badi bela meji ne: miaku ya mu tshiena Ebelu ayi idi nangananga yumvuija “Muntu wa Bukole; Muena Makanda.” Badi bayitela bua kuakula bua Nzambi wa bukole buonso, bua nzambi mikuabu, nansha bua bantu. (Misambu 82:6; Yone 10:34) Nzambi wakafuka bintu bikuabu bionso ku butuangaji bua Dîyi; nunku tudi mua kuamba ne: Dîyi didi ne bukole. (Yone 1:3) Kuamba ne: Dîyi “nnzambi” kudi kupetangana ne mêyi a buprofete adi mu Yeshaya 9:6, avua aleja ne: muntu uvua Nzambi musungule, Masiya anyi Kristo, bavua ne bua kumubikila ne: “Nzambi wa Bukole (mu tshiena Ebelu: ʼEl Gibbohr), kadi ki ‘nNzambi Wa Bukole Buonso’ (ʼEl Shaddai, udi mu Genese 17:1; 35:11; Ekesode 6:3; Yehezekele 10:5 to).
Bible kena ulongesha bantu bua kutendelela Nzambi ya bungi to. Yezu Kristo wakamba ne: “Yehowa Nzambi webe ke uudi ne bua kutendelela, ne yeye nkayende ke uudi ne bua kuenzela mudimu wa tshijila”. (Matayi 4:10) Bible udi wamba kabidi ne: “Bualu nansha mudiku bidibu babikila nzambi, nansha mu diulu anyi pa buloba, anu bu mudiku ‘nzambi’ ya bungi ne ‘bakalenge’ ba bungi, buetu tuetu, bulelela, kudi anu Nzambi umue, Tatu; bintu bionso mbifumine kudiye ne tuetu tudiku bua bualu buende; ne kudi anu Mukalenge umue, Yezu Kristo; bintu bionso bidiku ku butuangaji buende, ne tuetu tudiku ku butuangaji buende.”—1 Kolinto 8:5, 6.
Yone 1:1 mu nkudimuinu mikuabu ya Bible
“Ku ntuadijilu Dîyi divuaku. Dîyi divua ne Nzambi, ne Dîyi divua nzambi.”—The Bible—An American Translation, 1935, mukudimuna kudi J.M.P. Smith ne E. J. Goodspeed.
“Logos uvuaku anu ku tshibangidilu, Logos uvua ne Nzambi, Logos uvua nzambi.”—The Bible—Containing the Old and New Testaments, 1950, mukudimuna kudi James Moffatt.
“Dîyi divuaku ku tshibangidilu, ne dîyi divua ne Nzambi, ne dîyi divua nzambi.”—The New Testament in an Improved Version, 1808, mukudimuna kudi Thomas Belsham, mutentuila pa nkudimuinu wa New Testament wa William Newcome.
“Ku tshibangidilu Dîyi divuaku. Dîyi divua ne Nzambi. Nunku Dîyi divua nzambi.”—The Authentic New Testament, 1958, mukudimuna kudi Hugh J. Schonfield.
a The Translator’s New Testament, dibeji dia 451.
b Mumanyi wa malu a mu Bible Jason David BeDuhn udi uleja ne: dipangila dia kanungu aku miaba yonso ibidi kumpala kua muaku “Nzambi” didi dileja ne: muaku “‘nzambi’ mmushilangane ne muaku ‘Nzambi’ mu Anglais.” Udi wamba kabidi ne: “Mu Yone 1:1, Dîyi ki nNzambi umuepele to, kadi nnzambi, anyi mmuntu udi bu Nzambi.”—Truth in Translation: Accuracy and Bias in English Translations of the New Testament, dibeji dia 115, 122, ne dia 123.
c Yehowa ndîna menemene dia Nzambi.—Misambu 83:18.