Diciembre
Miércoles 1 tí diciembre
Íyo tiempo [...] ña̱ va̱ása ka̱ʼa̱nyó xíʼin tiempo ña̱ ka̱ʼa̱nyó (Ecl. 3:1, 7).
Tá va̱ása kíʼinyó kuenta xíʼin ña̱ káʼa̱nyó kivi saxóʼvi̱yó inkana. Tá kúú, tá xíni̱yó iin na̱ íyo iin lugar nu̱ú va̱ása táxina ña̱ natúʼunyó xa̱ʼa̱ Jehová, ¿á ka̱ʼa̱nyó xíʼinna ña̱ ná natúʼunna xíʼinyó xa̱ʼa̱ ndáa ki̱ʼva kéʼéna ña̱ ndásakáʼnunara? Soo iin ña̱ va̱ʼava kúú ña̱ kúni̱yó kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ña. Chi kúʼvi̱-iniyó xíniyó na̱ hermanoyó ta kúni̱yó kunda̱a̱-iniyó á íyo va̱ʼana. Ta saátu kúni̱yó ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱na xíʼin Ndióxi̱. Soo tá kúu táʼan ña̱yóʼo saá kúú ña̱ va̱ása ka̱ʼa̱nyó. Tá ná ixandúxayó xíʼin iinna ña̱ natúʼunna xíʼinyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása xíniñúʼu ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱, náʼa̱yó ña̱ va̱ása kúʼvi̱-iniyó xíniyóna, ta saátu na̱ hermano na̱ kándíxa ña̱ va̱ása natúʼun na̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ xíni̱na. Va̱ása kúni̱yó ña̱ ná saxóʼvi̱kana na̱ hermanoyó, na̱ íyo ñuu nu̱ú va̱ása táxina ña̱ ndasakáʼnuna Jehová. Nda̱a̱ ni iin na̱ hermano na̱ íyo ñuu nu̱ú kúu ña̱yóʼo, va̱ása ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ndáa ki̱ʼva nátúʼunna xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ á ndáa ki̱ʼva kéʼéna inkaka chiñu. w20.03 21 párr. 11, 12
Jueves 2 tí diciembre
Va̱ása kuvindó (Gén. 3:4).
Ndióxi̱ va̱ása níkuni̱ra ña̱ kuvi na̱ yiví, chi xi̱kuni̱ra ña̱ kutakuna ndiʼi tiempo. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta̱ Adán xíʼin ñá Eva xi̱niñúʼu kandíxana ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinna, ta su̱ví ña̱ yo̱ʼvi̱ kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna tá ka̱chira: “Yitu̱n tú kúúmií ku̱i̱ʼi ña̱ kunda̱a̱-iniún xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa xíʼin xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa, kǒo xíniñúʼu kaxíún ña̱ʼa ndaʼa̱nú, saáchi tá ná kaxíún ña̱ʼa ndaʼa̱nú míí ki̱vi̱ saá kuvivaún” (Gén. 2:16, 17). Soo ta̱ Ndi̱va̱ʼa xi̱niñúʼura iin ko̱o̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ va̱xi nu̱ú texto ña̱ kaʼviyó ki̱vi̱ vitin xíʼin ñá Eva. Ñáyóʼo ka̱ndíxañá ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ta xa̱xíñá ku̱i̱ʼi kán, saátu yiíñá xa̱xírarí (Gén 3: 6). Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ndiʼi na̱ yiví ki̱xáʼa xíʼi̱na (Rom. 5:12). Táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱, ta̱ Adán xíʼin ñá Eva ni̱xi̱ʼi̱na. Soo ta̱ Ndi̱va̱ʼa va̱ása nísandákoora ña̱ ka̱ʼa̱nra ña̱ vatá xa̱ʼa̱ na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Ki̱xaa̱ iin tiempo ña̱ ki̱xáʼara káʼa̱nra inkaka ña̱ vatá, tá xíʼi̱ iin na̱ yiví kíndo̱o níma̱na ta̱ ku̱a̱ʼa̱nna chí ñuu ndi̱i á ñuu xi̱ʼí. Xíʼin ndiʼi ña̱yóʼo ku̱a̱ʼání na̱ yiví sa̱ndáʼvi ta̱ Ndi̱va̱ʼa ta saátu kéʼéra nda̱a̱ tiempo vitin (1 Tim. 4:1). w19.04 14 párr. 3, 4
Viernes 3 tí diciembre
Tá ni̱xi̱yo loʼi̱, xi̱ka̱ʼi̱n táki̱ʼva káʼa̱n na̱ va̱lí, xi̱ndakanixi̱níi̱ táki̱ʼva ndákanixi̱ní na̱ va̱lí, ta xi̱keʼíi̱ táki̱ʼva kéʼé na̱ va̱lí (1 Cor. 13:11).
Na̱ va̱lí ta̱ʼán sakuaʼana vií ndakanixi̱nína, ni ña̱ kiʼinna kuenta xa̱ʼa̱ ña̱ kivi kundoʼona. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ása íxayo̱ʼvi̱ña xíʼin inkana ña̱ sandáʼvina na̱ va̱lí ña̱ keʼéna ña̱ kini xíʼinna. Káʼa̱nna ña̱ vatá xíʼinna ña̱ sáxo̱ʼvi̱-ñaʼá, tá kúú káʼa̱nna xíʼinna ña̱ miína kúú na̱ kúúmií ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna ña̱ kini xíʼinna, á kéʼéna ña̱yóʼo xíʼinna chi kúni̱níñaʼána ta va̱ása ka̱ʼa̱nna xíʼin inkana xa̱ʼa̱ña chi ni iinna va̱ása kandíxañaʼá. Ña̱kán ni ná ya̱ʼa ku̱a̱ʼá ku̱i̱ya̱, na̱ ke̱ʼéna ña̱ kini xíʼin va̱ása kunda̱a̱-inina ña̱ kúúña ña̱ vatá. Sana na̱ va̱lí yóʼo ndákanixi̱nína ña̱ íyo yaku̱a̱na, á ña̱ va̱ása ndáyáʼvina nu̱ú inkana á ña̱ nda̱a̱ ni iinna va̱ása xíniñúʼu kuʼvi̱-ini kuniñaʼá. Va̱ása ndákanda̱-iniyó ña̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ xóʼvi̱ na̱ va̱lí xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna ña̱ kini xíʼinna. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ña̱ ndóoyó tiempo nu̱ú ndíʼi, nu̱ú íyo na̱ yiví na̱ va̱ása kúʼvi̱ka-ini xíni inkana nu̱ú íyo ku̱a̱ʼání na̱ keʼé ña̱ kini (2 Tim. 3:1-5, 13). w19.05 15 párr. 7, 8
Sábado 4 tí diciembre
Tasaá saxínundó ley ta̱ Cristo (Gál. 6:2).
¿Nda̱saa sa̱náʼa̱ ta̱ Jesús na̱ yiví? Ña̱ nu̱ú, xíʼin tu̱ʼunra sa̱náʼa̱rana. Va̱ʼaní ni̱xi̱yo ña̱yóʼo saáchi sa̱náʼa̱ra nina ña̱ nda̱a̱ xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ nda̱chun kúú ña̱ tákuyó ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ iinlá reino Ndióxi̱ kuchiñu sandíʼi-xa̱ʼa̱ ña̱ sáxo̱ʼvi̱ ndiʼi na̱ yiví (Luc. 24:19). Saátu sa̱náʼa̱ra na̱ yiví xíʼin ña̱ xi̱keʼéra. Xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra chi̱núura iin yichi̱ va̱ʼa nu̱ú na̱ discípulora (Juan 13:15). ¿Ama sa̱náʼa̱ ta̱ Jesús na̱ yiví? Tá ki̱xira nu̱ú ñuʼú yóʼo (Mat. 4:23). Saátu sa̱náʼa̱ra na̱ xi̱ndiku̱nñaʼá tá nda̱takura. Ta saátu, ki̱tara nu̱ú sana yáʼaka 500 na̱ xi̱ndiku̱nñaʼá ta xa̱ʼndara chiñu nu̱úna ña̱ ná ku̱ʼu̱nna sanáʼa̱na na̱ yiví ña̱ kundiku̱nnara (Mat. 28:19, 20; 1 Cor. 15:6). Xa̱ʼa̱ ña̱ níʼira yichi̱ nu̱ú na̱ congregación nda̱kundeéra sa̱náʼarana tá ndi̱kóra chí ndiví. Tá kúú, tá ku̱i̱ya̱ 96, xi̱niñúʼura ta̱ apóstol Juan ña̱ ta̱xira consejo ta chi̱ka̱a̱ra ndee̱ xíʼin na̱ cristiano na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví (Col. 1:18; Rev. 1:1). w19.05 3 párr. 4, 5
Domingo 5 tí diciembre
Kundi̱ʼi̱ka-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvika (Filip. 1:10).
Tiempo vitin ndeéní xíniñúʼu kachíñuyó ña̱ va̱ʼa ni̱ʼíyó ña̱ kuxuyó. Ku̱a̱ʼání na̱ hermano káchíñuna ku̱a̱ʼání hora ña̱ va̱ʼa taxina ña̱ xíniñúʼu na̱ veʼena. Inkatuna ku̱a̱ʼá hora ku̱a̱ʼa̱nna nda̱a̱ nu̱ú káchíñuna tasaá ndíkóna veʼena. Inkatuna ve̱ení ndísona nu̱ú káchíñuna ta kúnaanína. Ña̱kán tá xa̱a̱ xi̱ku̱aá tá xa̱a̱ ndi̱ʼi hora ña̱ ka̱chíñuna, ku̱naanína ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinna ña̱ kaʼvina tu̱ʼun Ndióxi̱. Xíniñúʼu taváyó tiempo ña̱ kaʼviyó tu̱ʼun Ndióxi̱ xíʼin tutu ña̱ tává na̱ ñuura, soo xíʼin ña̱ ndinuʼu-iniyó ná sakuaʼayó xíʼinña. Saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ chíndeétáʼan xíʼinyó ña̱ kutáʼan va̱ʼayó xíʼin Jehová ta saátu ña̱ kutakuyó ndiʼi tiempo (1 Tim. 4:15). Sava na̱ hermano kúsi̱íní-inina ndákoona ya̱chi̱ ndiʼi xi̱ta̱a̱n ña̱ kaʼvina xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ saáchi táxi̱n íyo veʼena ta saátu ña̱ va̱ʼaní nda̱kiʼin ndee̱na tá ñuú. Inkatuna távána tiempo tá xa̱a̱ xi̱ku̱aá ña̱ kaʼvina ta ndákanixi̱nína xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱. w19.05 26 párr. 1, 2
Lunes 6 tí diciembre
Kǒo keʼéndó táʼan ña̱ kéʼé na̱ ñuyǐví, nasamandó ndiʼi ña̱ ndákanixi̱níndó (Rom. 12:2).
Su̱ví iin á u̱vi̱ ki̱vi̱ kivi nasamayó miíyó, chi sana xíniñúʼu chika̱a̱níyó ndee̱ ku̱a̱ʼá ku̱i̱ya̱ xíʼin ña̱yóʼo (2 Ped. 1:5). Chi xíniñúʼu chi̱ka̱a̱níyó ndee̱ ña̱ nasamayó ndiʼi ña̱ ndíka̱a̱ níma̱yó. Ña̱ nu̱ú, xíniñúʼu ka̱ʼa̱nyó xíʼin Ndióxi̱. Ná ndukúyó táʼan ña̱ ndu̱kú ta̱ ka̱ʼyí salmo, ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n: “Ndióxi̱, taxi ná kuumiíi̱ iin níma̱ ña̱ va̱ʼa, xíʼin iin espíritu ña̱ xa̱á ña̱ koo ndiʼi tiempo xíʼi̱n” (Sal. 51:10). Xíniñúʼu kunda̱a̱-iniyó ña̱ xíniñúʼu nasamayó ña̱ ndákanixi̱níyó ta ka̱ʼa̱nyó xíʼin Jehová ná chindeétáʼanra xíʼinyó. Ña̱ u̱vi̱, ndáyáʼviní ña̱ ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ káʼviyó. Ndiʼi ki̱vi̱ xíniñúʼu kaʼviyó Biblia ta taváyó tiempo ña̱ ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ndáaña kúúmiíyó xíniñúʼu nasamayó (Sal. 119:59; Heb. 4:12; Sant. 1:25). Ná kotoyó á íyo iin ña̱ ndíka̱a̱ níma̱yó ña̱ íyo táki̱ʼva íyo ña̱ ndákanixi̱ní na̱ ñuyǐví. Saátu xíniñúʼu kotoyó á íyo iin ña̱ sándakava miíyó ña̱ keʼéyó iin ña̱ va̱ása va̱ʼa ta ná chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ nasamayóña. w19.06 8 párr. 1; 10 párr. 10; 12 párr. 11, 12
Martes 7 tí diciembre
Kuniñúʼu viíndó tiempondó (Efes. 5:16).
Tá ndáka̱xinyó keʼéyó iin ña̱ʼa xíniñúʼu kotoyó ama keʼéyó iin ña̱ʼa ta ná va̱ása nasamayóña. Ná va̱ása kundatuyó ña̱ kixaa̱ iin tiempo ña̱ va̱ʼa keʼéyóña chi sana va̱ása kixa̱a̱víña (Ecl. 11:4). Ta ná va̱ása taxiyó ña̱ kindaa ña̱ʼa ña̱ va̱ása ndáyáʼvi tiempoyó ni ndee̱yó ña̱ keʼéyó ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼvika (Filip. 1:10). Tá kívi, ná taváyó tiempo ña̱ keʼéyó ña̱ nda̱ka̱xinyó, tá kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ sándi̱ʼi̱ miíyó. Ta ná ka̱ʼa̱nyó xíʼin inkana ña̱ xíniñúʼuyó tiempo ña̱ ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéyó. Ná kotoyó, á kivi ndaʼvayó celular ña̱ kúúmiíyó ta nda̱a̱ ná ya̱ʼa loʼo saá kotoyó nu̱ú correo electrónico á inkakaña. Ná chitáʼanyó ña̱ nda̱ka̱xinyó keʼéyó xíʼin ña̱ ku̱a̱ʼa̱nyó iin viaje. Tá kúni̱yó xa̱a̱yó nu̱ú ku̱a̱ʼa̱nyó, xíniñúʼu ndakundeéyó ku̱ʼu̱nyó ni tá ndási yichi̱, ta saátu ni xíniñúʼu ku̱ʼu̱nyó inka yichi̱. Ki̱ʼva saá íyo ña̱ va̱ʼa ña̱ ndakiʼinyó xíʼin ña̱ nda̱ka̱xinyó keʼéyó, ta va̱ása ndakava-iniyó ni tá íyo ña̱ sási nu̱úyó ña̱ saxínuyóña (Gál. 6:9). w19.11 30 párr. 17, 18
Miércoles 8 tí diciembre
Tu̱ʼun Ndióxi̱ [...] kivi na̱ʼa̱ña ndáaña kúú ña̱ ndákanixi̱níyó saátu ña̱ ndíka̱a̱ níma̱yó (Heb. 4:12).
¿Ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ xíniñúʼu ndakuchiún? Tíxa̱ʼvi ña̱ viíní káʼviún Biblia ku̱a̱ʼání ña̱ʼa xa̱a̱ sa̱kuaʼún xa̱ʼa̱ Jehová, tá kúú xa̱ʼa̱ ki̱ʼva ña̱ íyora xíʼin ña̱ kéʼéra. Ta ndiʼi ña̱yóʼo, nda̱a̱ níma̱ún ni̱xa̱a̱ña ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúʼvi̱ní-iniún xíniúnra. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-iniún xíniún Jehová kúú ña̱ xíniñúʼu ndakuchiún. Inka xa̱ʼa̱ ña̱ xíniñúʼu ndakuchiún kúú xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱kuaʼún nu̱ú Biblia ta kándíxaúnña. Ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús, tá xa̱ʼndara chiñu ña̱ ku̱ʼu̱nyó natúʼunyó xíʼin na̱ yiví ña̱ koona discípulora (Mat. 28:19, 20). Ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ xíniñúʼu ndakuchi iinna “xíʼin ki̱vi̱ yiváyó xíʼin ki̱vi̱ se̱ʼera ta saátu xíʼin ki̱vi̱ espíritu santo”. ¿Ndáaña kúni̱ kachi ña̱yóʼo? Ña̱ xíniñúʼu kandíxaún xíʼin ndiʼi níma̱ún ña̱ sánáʼa̱ Biblia xa̱ʼa̱ Jehová, xa̱ʼa̱ se̱ʼera ta̱ Jesús xíʼin xa̱ʼa̱ espíritu santo. Ña̱yóʼo íyoní ndee̱ña ta kivi xa̱a̱ña nda̱a̱ níma̱ún. w20.03 10 párr. 8, 9
Jueves 9 tí diciembre
Taxindó consejo ndaʼa̱ na̱ kǒo xíín kuniso̱ʼo [...] chindeétáʼanndó xíʼin na̱ nda̱kava-ini, kúee koo inindó xíʼin ndiʼina (1 Tes. 5:14).
Jehová su̱ví kuití níchindaʼára na̱ ángel ña̱ ku̱ʼu̱nna ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Lot xa̱ʼa̱ ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱ ñuu Sodoma, chi saátu chi̱ndaʼárana ña̱ chindeétáʼanna xíʼinna ña̱ keena ñuu kán (Gén. 19:12-14, 17). Ki̱ʼva saá kivi ka̱ʼa̱nyó xíʼin iin na̱ hermano tá xítoyó ña̱ kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ kivi kundoʼona xa̱ʼa̱. Ni va̱ása kama kéʼéna ña̱ káʼa̱n consejo ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia kúee ná koo iniyó xíʼinna. Xíniñúʼu keʼéyó táʼan ña̱ ke̱ʼé na̱ u̱vi̱ ángel, ta ná va̱ása ndakava-iniyó ta kuxíkayó nu̱ú na̱ hermano yóʼo, va̱ʼaka ná ndukúyó nda̱saa chindeétáʼanyó xíʼinna (1 Juan 3:18). Ná kachiyó ña̱ kivi tiinyó ndaʼa̱na ta chindeétáʼanyó xíʼinna ña̱ kundiku̱nna consejo ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia. Jehová kivi kotora ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ ke̱ʼé ta̱ Lot, soo va̱ása níkeʼéraña. Tá ni̱ya̱ʼa tiempo, xíʼin ndee̱ Ndióxi̱ ka̱ʼyí ta̱ apóstol Pedro ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Lot, ña̱ xi̱kuura iin ta̱a ta̱ xi̱keʼé nina ña̱ nda̱kú (Sal. 130:3). Ná kundiku̱nyó yichi̱ra ta ná kotoyó ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmií na̱ hermanoyó. Tá saá kéʼéyó kivi chindeétáʼanyó xíʼinna ta kúee koo iniyó xíʼinna tasaá kuni̱na kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱nyó. w19.06 21 párr. 6, 7
Viernes 10 tí diciembre
Saáchi iin tá iinna chaʼvina xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna (Gál. 6:5).
Tá ná ka̱ʼa̱n na̱ chíñu ña̱ va̱ása kivika ndasakáʼnuyó Ndióxi̱, sana ndakanixi̱níyó ña̱ xíniñúʼu ku̱ʼu̱nyó inka país nu̱ú va̱ʼaka ndasakáʼnuyóra. Ta miívayó xíniñúʼu ndaka̱xin ndáaña keʼéyó. Ña̱ ke̱ʼé na̱ cristiano na̱ xi̱ndoo tá siglo nu̱ú sana kivi chindeétáʼanña xíʼin sava na̱ hermano. Na̱ discípulo na̱ ni̱xi̱yo ñuu Jerusalén nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna sava ñuu, chí Judea, Samaria, ta saátu Fenicia, Chipre xíʼin Antioquía (Mat. 10:23; Hech. 8:1; 11:19). Sava na̱ hermano kivi kundiku̱nna ña̱ ke̱ʼé ta̱ apóstol Pablo, ña̱ ni̱ndo̱ora ñuu nu̱ú sa̱sina nu̱úna ña̱ ndasakáʼnuna Ndióxi̱ (Hech. 14:19-23). ¿Ndáaña sákuaʼayó xíʼin relato yóʼo? Ña̱ iin tá iin na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ veʼena xíniñúʼu ndaka̱xinna ndáaña keʼéna. Soo siʼna xíniñúʼu ka̱ʼa̱nna xíʼin Jehová ta kotona ndáaña kivi chindeétáʼan xíʼin na̱ veʼena tá ná ku̱ʼu̱nna inka ñuu á tá ná kindo̱ona. Ta va̱ása xíniñúʼu ka̱ʼa̱n kúáchiyó xa̱ʼa̱na. w19.07 10 párr. 8, 9
Sábado 11 tí diciembre
Ña̱ va̱ʼa kutakuna ndiʼi tiempo, xíniñúʼu xa̱a̱na sakuaʼana xa̱ʼa̱ yóʼó, mitúʼun Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, ta saátu xa̱ʼa̱ ta̱ chi̱ndaʼún nu̱ú ñuʼú yóʼo, ta̱ Jesucristo (Juan 17:3).
Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinyó ña̱ ná ku̱ʼu̱nyó nu̱ú ndiʼi na̱ yiví ña̱ iníísaá ñuyǐví ta sanáʼa̱yóna ña̱ ná kundiku̱nnara (Mat. 28:19). Saátu xíniñúʼu sanáʼa̱yóna xa̱ʼa̱ ndáaña kúni̱ ta̱ Jesús keʼé na̱ ndíku̱nñaʼá, ta chindeétáʼanyó xíʼinna ña̱ kunda̱a̱-inina nda̱saa xa̱a̱na koona cristiano na̱ nda̱kú íyo ini. Ta yatin ná kooyó ña̱ chindeétáʼanyó xíʼinna ña̱ kundiku̱nna yichi̱ ña̱ táxi tu̱ʼun Ndióxi̱. Sava na̱ káʼviyó xíʼin, loʼo yo̱o̱ xíniñúʼuna ña̱ nasamana ña̱ ndákanixi̱nína xíʼin ña̱ kéʼéna, soo inkana ku̱a̱ʼáka tiempo xíniñúʼuna. Ña̱ ke̱ʼé iin ta̱ misionero chí ñuu Perú náʼa̱ña nu̱úyó ña̱ xíniñúʼu kúee koo iniyó. Ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Ta̱ Raúl, iin ta̱ xi̱kaʼvii̱ xíʼi̱n, xa̱a̱ u̱vi̱ libro sa̱ndíʼira ka̱ʼvira. Soo ni saá ni̱xi̱yoní ku̱a̱chi nu̱úra. Va̱ása va̱ʼa níxi̱yora xíʼin ñá síʼíra, kininí xi̱ka̱ʼa̱nra, ta na̱ se̱ʼera va̱ása íxato̱ʼónara. Soo xa̱ʼa̱ ña̱ xáʼa̱nra ndiʼi reunión, xi̱xa̱ʼa̱nkai̱ xi̱xitoi̱ra xíʼin na̱ veʼera. Tá ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ ña̱ xáʼi̱n xítoi̱ra, sa̱ndákutúra requisito ña̱ ndakuchira”. w19.07 15 párr. 3; 18, 19 párr. 15-17
Domingo 12 tí diciembre
Chika̱a̱níndó ndee̱ (Luc. 13:24).
Ná kotoyó ndáa tu̱ndóʼo xi̱ndika̱a̱ ta̱ Pablo tá ka̱ʼyíra carta ña̱ ku̱a̱ʼa̱n ndaʼa̱ na̱ ñuu Filipos ta nda̱saa chi̱ka̱a̱ra ndee̱. Nda̱kasinara ini iin veʼe chí ñuu Roma, xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása níkivi kitara natúʼunra xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. Soo ni saá, chi̱ka̱a̱ra ndee̱ ña̱ na̱túʼunra xíʼin na̱ xi̱xa̱ʼa̱n xi̱xitoñaʼá ta xi̱kaʼyíra carta xi̱xa̱ʼa̱n nu̱ú na̱ congregación na̱ íyo xíka. Ta̱ Pablo xi̱kunda̱a̱ va̱ʼa inira tá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ ña̱ xíniñúʼu chika̱a̱níyó ndee̱. Saátu xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ xíniñúʼu chika̱a̱ra ndee̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Jesús, ña̱ xa̱a̱ra nda̱a̱ nu̱ú ndíʼi. Xa̱ʼa̱ ña̱kán chi̱táʼanra ña̱ kéʼé iin na̱ cristiano xíʼin iin na̱ xínu (1 Cor. 9:24-27). Na̱ xínu, ña̱ ndákanikaxi̱nína xa̱ʼa̱ kúú ña̱ xa̱a̱na nda̱a̱ nu̱ú ndíʼi ta nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa va̱ása táxina kasi nu̱úna. Tá kúú na̱ xínu sana kivi ya̱ʼana nu̱ú íxi̱kóna ña̱ʼa xíʼin inkaka ña̱ kivi kasi nu̱úna. Soo nda̱a̱ ni iin na̱ xínu yóʼo va̱ása kundatuna ña̱ kotona ndiʼi ña̱ íxi̱kóna kán, chi ña̱ kúni̱na kúú ña̱ kuchiñuna xa̱a̱na nda̱a̱ nu̱ú ndíʼi. Saátu miíyó ña̱ kúni̱yó kúú ña̱ ndakiʼinyó ña̱ kutakuyó ta va̱ása kúni̱yó ña̱ kasi inka ña̱ʼa nu̱úyó. Tá ná chika̱a̱-iniyó ña̱ xa̱a̱yó nda̱a̱ nu̱ú ndíʼi nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Pablo ndakiʼinyó ña̱ kutakuyó. w19.08 3 párr. 4; 4 párr. 7
Lunes 13 tí diciembre
Kuentaní koún xíʼin ña̱ kéʼún ta saátu xíʼin ña̱ sánáʼún. [...] Chi tá saá ná keʼún, sakǎkún miíún ta saátu na̱ xíniso̱ʼo ña̱ sánáʼún (1 Tim. 4:16).
Ki̱vi̱ kíxáʼayó kéʼéyó ña̱ káʼa̱n Biblia, sana íxayo̱ʼvi̱ña xíʼin na̱ veʼeyó ña̱ kunda̱a̱-inina nda̱chun va̱ása kéʼékayó sava ña̱ʼa. Sava yichi̱, ña̱ nu̱ú ña̱ xínina kéʼéyó kúú ña̱ va̱ása kéʼékayó vikó na̱ veʼe-ñu̱ʼu xíʼinna, ta saátu va̱ása kíʼvikayó xíʼin ña̱ política, ta sana savana sáa̱na xíʼinyó (Mat. 10:35, 36). Soo ná kǒo ndakanixi̱níyó ña̱ va̱ása kivi xa̱a̱na nasamana ña̱ kéʼéna. Tá ná sandákooyó ña̱ chindeétáʼanyó xíʼinna ña̱ kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxayó, tá íyo na̱ ndátiin ku̱a̱chi xíʼinna saá íyoyó chi túviyó ña̱ va̱ása xíniñúʼu ndakiʼinna ña̱ kutakuna ndiʼi tiempo. Soo Jehová ta̱xira chiñu ndaʼa̱ ta̱ Jesús ña̱ ndatiinra ku̱a̱chi xíʼinna ta su̱ví miíyó xíniñúʼu keʼéña (Juan 5:22). Tá kúee íyo iniyó sana na̱ veʼeyó kúni̱na kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ xíniñúʼu to̱ʼó kooyó ta káxi ka̱ʼa̱nyó ni ná ya̱ʼayó nu̱ú sava ña̱ yo̱ʼvi̱ (1 Cor. 4:12b). Sana na̱ veʼeyó kúeeva saá kúnda̱a̱-inina ña̱ ndáyáʼviní chiñu Jehová nu̱úyó. w19.08 17 párr.10, 13; 18 párr. 14
Martes 14 tí diciembre
Ndiʼi ña̱ʼa va̱ʼa kéʼíi̱ña chi Ndióxi̱ táxi ndee̱ ndaʼíi̱ (Filip. 4:13).
Tá xa̱a̱ yáʼayó nu̱ú iin tu̱ndóʼo, ku̱a̱ʼáníyó ndákanixi̱níyó ña̱ va̱ása kuchiñu iinlá miíyó ya̱ʼayó nu̱úña. Sana saá ni̱ka̱ʼa̱nyó tá nda̱kanixi̱níyó ndáa ki̱ʼva ni̱ya̱ʼayó nu̱ú iin kue̱ʼe̱ ña̱ ndeéní, á ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ iin na̱ veʼeyó. Túviyó ña̱ ku̱chiñuyó ni̱ya̱ʼayó nu̱ú ndiʼi ña̱yóʼo ki̱vi̱ tá ki̱vi̱, tíxa̱ʼvi ña̱ ta̱xi espíritu santo Jehová ndee̱ ndaʼa̱yó (2 Cor. 4:7-9). Saátu xíniñúʼuyó ña̱ ná chindeétáʼan espíritu santo xíʼinyó, ña̱ va̱ʼa ya̱ʼayó nu̱ú ndiʼi ña̱ kini ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo (1 Juan 5:19). Ta saátu xíniñúʼu kanitáʼanyó xíʼin na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa (Efes. 6:12). Espíritu santo Jehová chíndeétáʼanña xíʼinyó, tá táxiña ndee̱ ndaʼa̱yó ña̱ va̱ʼa keʼéyó chiñuyó ni íyo tu̱ndóʼo nu̱úyó. Ta̱ apóstol Pablo nda̱kanixi̱níra, ña̱ kiviva ndakundeéra ndasakáʼnura Jehová ni íyo tu̱ndóʼo nu̱úra, tíxa̱ʼvi ndee̱ ña̱ táxi ta̱ Jesús ndaʼa̱ra (2 Cor. 12:9). w19.11 8 párr. 1-3
Miércoles 15 tí diciembre
Na̱ xa̱a̱ xi̱ni yi̱ʼi̱ xa̱a̱ xi̱nituna yivái̱ (Juan 14:9).
Iinlá Biblia kúú, ña̱ nátúʼun káxi xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesús xa̱ʼún. Sakuaʼún kuʼvi̱-iniún kuniún ta̱ Jesús. Ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼún ña̱ kuʼvi̱ka-iniún kuniún Jehová, chi ta̱ Jesús va̱ʼaní náʼa̱ra ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmií yivára. Ña̱kán, tá ná sakuaʼún xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús xa̱ún kunda̱a̱ka-iniún ndáa ki̱ʼva íyo Jehová ta kuʼvi̱ka-iniún kuniúnra. Ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱ndáʼvi-ini ta̱ Jesús xi̱nira na̱ yiví na̱ xi̱kundasí inkana xi̱xinina, na̱ ndáʼvi, na̱ ndeé ndóʼo xíʼin na̱ xi̱ ixandi̱va̱ʼana xíʼin. Ta saátu ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ consejo ña̱ táxira ndaʼún, ta ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼanña xíʼún tá kándíxaúnña (Mat. 5:1-11; 7:24-27). Ña̱ kúʼvi̱-iniún xíniún ta̱ Jesús kuaʼnukaña tá ná ndakanixi̱níún xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra, ña̱ va̱ʼa ixakáʼnu-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiyó (Mat. 20:28). Tá ná kunda̱a̱-iniún ña̱ ta̱xira miíra ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼún, ña̱yóʼo chindaʼá yóʼó ña̱ ndandikó-iniún xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiún ta ndukún ña̱ káʼnu-ini nu̱ú Jehová (Hech. 3:19, 20; 1 Juan 1:9). Tá ná kuʼvi̱ka-iniún kuniún Jehová xíʼin ta̱ Jesús, kuni̱ún kutáʼún xíʼin na̱ kúʼvi̱-ini xíniñaʼá. w20.03 5, 6 párr. 10, 12
Jueves 16 tí diciembre
Ni káʼnuní Jehová, soo ni saá xítora na̱ vitá íyo ini (Sal. 138:6).
Iin na̱ hermano kivi kixáʼana ndakanixi̱nína ña̱ xíni̱kana keʼéna iin chiñu. Á nda̱a̱ iin ñá hermana kivi ndakanixi̱níñá ña̱ xíni̱ka yiíñá keʼéra iin chiñu nu̱ú inka na̱ hermano. Tá ndixa vitá íyo iniyó va̱ása ndakanixi̱níyó saá. Ná kotoyó ndáaña ke̱ʼé ta̱ Moisés tá xi̱nira ña̱ nda̱kiʼin inka na̱ yiví sava chiñu, ta ndáaña sákuaʼayó xíʼinña. Nu̱ú ta̱kán xi̱ndayáʼviní chiñu ña̱ xi̱kuumiíra ña̱ xi̱niʼira yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu Israel. Soo ¿ndáaña ke̱ʼéra tá ta̱xi Jehová ña̱ ná chindeétáʼan inkaka na̱ israelita xíʼinra ña̱ va̱ʼa keʼéra chiñura? Va̱ása nísa̱a̱ra (Núm. 11:24-29). Saátu ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ vitá íyo inira, tá ta̱xira ña̱ chindeétáʼan inkana xíʼinra ña̱ tiinna ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñuu Israel (Éx. 18:13-24). Xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱yo ku̱a̱ʼáka na̱ juez, kamaka xi̱tiinna ku̱a̱chi xíʼin na̱ israelita. Nu̱ú ta̱ Moisés xi̱ndayáʼvika ña̱ vií koo na̱ ñuu Israel nu̱úka chiñu ña̱ xi̱kuumiíra. ¿A su̱ví ña̱ ndixa kúú ña̱ va̱ʼaní yichi̱ sa̱ndákoora nu̱úyó? Ná ndakaʼányó ña̱ tá kúni̱yó ná kuniñúʼu Jehová miíyó ña̱ kachíñuyó nu̱úra, ña̱ ndáyáʼvika kúú ña̱ vitá koo iniyó ta su̱ví ña̱ xíni̱yó keʼéyó ku̱a̱ʼá ña̱ʼa. w19.09 5, 6 párr. 13, 14
Viernes 17 tí diciembre
Jehová ndáara na̱ nda̱kú íyo ini (Sal. 31:23).
Va̱ása xíni̱yó ndáaña ka̱ʼa̱n na̱ chíñu ña̱ va̱ʼa kixáʼana sandiʼi-xa̱ʼa̱na Babilonia ña̱ káʼnu. Sana ka̱ʼa̱nna ña̱ na̱ veʼe-ñu̱ʼu sásina nu̱úna ña̱ kundoo va̱ʼana, chi na̱yóʼo kíʼvinína xíʼin ña̱ política. Á kivitu ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱na ña̱ kúúmiína ku̱a̱ʼání ña̱ ku̱i̱ká (Apoc. 18:3, 7). Soo ña̱yóʼo, va̱ása kúni̱ kachiña ña̱ sandiʼi-xa̱ʼa̱na ndiʼi na̱ kítáʼan xíʼin na̱ veʼe-ñu̱ʼu yóʼo. Chi ña̱ keʼéna kúú ña̱ va̱ása taxikana ña̱ ndakutáʼan na̱ veʼe-ñu̱ʼu vatá. Tá xa̱a̱ ná ndiʼi-xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, na̱ xi̱kitáʼan xíʼin na̱ veʼe-ñu̱ʼu yóʼo kiʼinna kuenta ña̱ va̱ása níkuchiñu na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱úna, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kuxíkana nu̱ú na̱ veʼe-ñu̱ʼu. Va̱ása kúnda̱a̱-iniyó nda̱saa tiempo sandiʼi-xa̱ʼa̱na Babilonia ña̱ káʼnu, soo ña̱ kúnda̱a̱-iniyó kúú ña̱ loʼova tiempo kooña (Apoc. 18:10, 21). Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ loʼova tiempo koo ña̱ gran tribulación, ña̱ va̱ʼa ka̱ku na̱ nda̱ka̱xinra xíʼin ndiʼi na̱ ndásakáʼnu-ñaʼá (Mar. 13:19, 20). w19.10 15 párr. 4, 5
Sábado 18 tí diciembre
Taxiná consejo ndaʼa̱ ná ñaʼá válíka ña̱ kuʼvi̱-ininá kuniná [...] se̱ʼená (Tito 2:4).
Ndóʼó ná íyo se̱ʼe sana na̱ yivándó kamaní xi̱sa̱a̱na ta xi̱ka̱ʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin se̱ʼena. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, sana ndóʼó ndákanixi̱níndó ña̱ saá kúú ña̱ xíniñúʼu sakuaʼnundó se̱ʼendó. Ta ni tá xa̱a̱ sa̱kuaʼandó nda̱saa kúni̱ Jehová keʼéndó xíʼin se̱ʼendó, sana íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinndó ña̱ va̱ása sa̱a̱ kamandó ta kúee koo inindó, ta kúú tá ku̱naandó á tá va̱ása xíniso̱ʼo na̱ va̱lí se̱ʼendó (Efes. 4:31). Saá kúú ña̱ xíniñúʼuníka ka̱ʼa̱nndó xíʼin Jehová (Sal. 37:5). Sava ná íyo se̱ʼe íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinná, ña̱ na̱ʼa̱ná ña̱ kúʼvi̱-ininá xíniná se̱ʼená. Sana nda̱a̱ tá válíná na̱ yiváná va̱ása ni̱na̱ʼa̱na ña̱ kúʼvi̱-inina xíninaná. Soo náyóʼo va̱ása xíniñúʼu keʼéná nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼé na̱kán. Ná ñaʼá na̱ íyo se̱ʼe ná ndíku̱n ña̱ káʼa̱n Jehová sana xíniñúʼu sakuaʼaná na̱ʼa̱ná ña̱ kúʼvi̱-ininá xíniná se̱ʼená. Ta sana kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinná ña̱ nasa̱maná. Soo kiviva keʼénáña, ta ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa ndakiʼinná ta saátu na̱ veʼená. w19.09 18 párr. 19, 20
Domingo 19 tí diciembre
Ni iinna kǒo kívi kachíñu nu̱ú u̱vi̱ patrón (Mat. 6:24).
Na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱, ta xíniñúʼuna ku̱a̱ʼání tiempo xíʼin ndee̱na ña̱ koo ña̱ ku̱i̱kána, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ káchíñu nu̱ú u̱vi̱ patrón saá íyona. Ta va̱ása ndásakáʼnuna iinlá mií Jehová. Tá xa̱a̱ kúni̱ ndiʼi ña̱ siglo nu̱ú, na̱ cristiano ña̱ congregación ña̱ ñuu Laodicea ni̱nuní xi̱kunina xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱yo ku̱a̱ʼání xu̱ʼúnna, xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱yo ku̱a̱ʼání ña̱ ku̱i̱kána va̱ása níxixiniñúʼuna nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa. Soo nu̱ú Jehová xíʼin ta̱ Jesús ni̱xi̱yona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ñúʼu ndaʼa̱ tu̱ndóʼo, na̱ chíʼñaní náʼa̱, na̱ ndáʼvi, na̱ va̱ása túvi nu̱ú, na̱ íyo chálá. Ta̱ Jesús va̱ása nítaxira consejo ndaʼa̱na xa̱ʼa̱ ña̱ kúúna na̱ ku̱i̱ká, chi xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱na koo ku̱a̱ʼáka ña̱ ku̱i̱kána kúúña, ta ña̱ kítáʼanna xíʼin Jehová va̱ása viíka íyoña (Apoc. 3:14-17). Tá kíʼinyó kuenta ña̱ xa̱a̱ ki̱xáʼa kutóoyó koo ku̱a̱ʼá ña̱ʼayó, xíniñúʼu kama sandiʼi-xa̱ʼa̱yó ña̱yóʼo (1 Tim. 6:7, 8). Tá va̱ása kéʼéyó ña̱yóʼo, níma̱yó kivi kixáʼaña ndataʼvíña, ta Jehová va̱ása kutóokara ndáa ki̱ʼva ndásakáʼnuyóra, chi kúni̱ra ña̱ iinlá miíra ná ndasakáʼnuyó (Deut. 4:24). w19.10 27 párr. 5, 6
Lunes 20 tí diciembre
Espíritu santo Ndióxi̱ chi̱ndaʼá-ñaʼá ña̱ ka̱ʼyína ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra (2 Ped. 1:21).
Ña̱ tu̱ʼun griego “chi̱ndaʼá-ñaʼá” kúni̱ kachiña ña̱ espíritu santo xi̱niʼi yichi̱ nu̱úna.Ta̱ Lucas ta̱ ka̱ʼyí libro ña̱ Hechos, ki̱ʼva saá íyo tu̱ʼun ña̱ xíniñúʼura, ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ iin barco tú táxi ña̱ ná chindaʼá ta̱chí miínú (Hech. 27:15). Xa̱ʼa̱ ña̱kán, tá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ apóstol Pedro ña̱ espíritu santo chi̱ndaʼáña na̱ ka̱ʼyí Biblia, xi̱niñúʼura ña̱ kúu nu̱ú tá mar, nda̱a̱ táki̱ʼva káchi iin ta̱ xíni̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ Biblia. Ta̱ Pedro ku̱ni kachira ña̱ nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé ta̱chí ña̱ chíndaʼáña tú barco ña̱ va̱ʼa xa̱a̱nú nu̱ú ku̱a̱ʼa̱nnú, saá chi̱ndaʼá espíritu santo na̱ profeta xíʼin inkaka na̱ ka̱ʼyí Biblia, ña̱ va̱ʼa sa̱xínuna chiñuna. Mií ta̱ xíni̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ Biblia ni̱ka̱ʼa̱nra: “Na̱ profeta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ nda̱niʼi vela saá íyona”. Ta Jehová chi̱ndeétáʼanra xíʼinna ña̱ ta̱xira espíritu santora ndaʼa̱na, ta saátu na̱ ka̱ʼyí Biblia xi̱ndiku̱nna espíritu santo. Ta tiempo vitin nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé ta̱chí ña̱ va̱ʼa, tá chíndaʼáña barco tú ndíka̱a̱ nu̱ú ti̱kui̱í ña̱ ku̱ʼu̱nnú nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú yi̱chí, ki̱ʼva saá chíndeétáʼan ña̱ espíritu santo xíʼinyó ña̱ ya̱ʼayó nu̱ú ña̱ ndóʼoyó ndiʼi ki̱vi̱, ña̱ va̱ʼa xa̱a̱yó nu̱ú ñuyǐví xa̱á ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ taxira. w19.11 9 párr. 7-9
Martes 21 tí diciembre
Tá ná ndakava-iniún tiempo yo̱ʼvi̱, loʼo ndeún koo (Prov. 24:10).
Sava yichi̱, ndákava-iniyó. Ña̱ va̱ása xíniñúʼu keʼéyó kúú ña̱ tuku ta tuku ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ña, chi kivi nandósóyó xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n Jehová taxira ndaʼa̱yó chí nu̱únínu (Apoc. 21:3, 4). Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní ndákava-iniyó nda̱a̱ kivi xa̱a̱yó sandákooyó ña̱ ndasakáʼnuyó Jehová. Ná kotoyó ndáaña kéʼé iin ñá hermana ñá ndáa yiíñá ta̱ ndeéní ndóʼo, ñá íyo chí Estados Unidos, káchiñá: “Sava yichi̱ tu̱ndóʼo ña̱ yáʼandi̱ nu̱ú sándi̱ʼi̱níña-inindi̱ ta sándakavaña-inindi̱, soo ña̱ ndátundi̱ ndakiʼinndi̱ chí nu̱únínu ndakúva íyoña. Ndákanda̱ní-inii̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ sákuaʼandi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xíniñúʼu ndakú koo ña̱ kándíxandi̱, ta kusi̱í-inindi̱. Mií ña̱ nda̱a̱ xíniñúʼundi̱ consejo yóʼo. Chíndeétáʼanña xíʼinndi̱ ña̱ kundeé-inindi̱ ya̱ʼandi̱ nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ táxi ta̱ Ndi̱va̱ʼa”. Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ñá hermana yóʼo sánáʼa̱ña miíyó ña̱ kiviva ndakú koo iniyó ta va̱ása ndakava-iniyó. ¿Ndáa ki̱ʼva? Kotoyó ña̱ yáʼayó nu̱ú ña̱ kúúña prueba ta̱ Ndi̱va̱ʼa, ta kandíxayó ña̱ sandíko Jehová iniyó ta saátu ná kundayáʼvi ndiʼi ña̱ sákuaʼayó nu̱úyó. w19.11 16 párr. 9, 10
Miércoles 22 tí diciembre
Na̱ nda̱kú íyo ini va̱ása nátúʼunna xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo xíniñúʼu ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ (Prov. 11:13).
Na̱ anciano kúú na̱ xíniñúʼu kundiku̱nka ña̱ káʼa̱n Biblia. Na̱ anciano kúnda̱a̱-inina ña̱ va̱ása xíniñúʼu natúʼunna xíʼin na̱ ti̱ndaʼa̱ xíʼinna, xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ hermano ti̱xin congregación xíʼinna. Tá ná ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, va̱ása kandíxaka inkanana ta va̱ása ka̱ʼa̱n va̱ʼakana xa̱ʼa̱na. Na̱ kúúmií iin chiñu ti̱xin congregación va̱ása xíniñúʼu koona na̱ u̱vi̱ yuʼú á na̱ vatá (1 Tim. 3:8; nota). Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña, ña̱ va̱ása xíniñúʼu sandáʼvina inkana á ka̱ʼa̱nna xíʼin ku̱a̱ʼána xa̱ʼa̱ ña̱ xíni̱na. Tá iin ta̱ anciano kúʼvi̱-inira xínira ñá síʼíra, va̱ása xíniñúʼu natúʼunra xíʼinñá xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo xíniñúʼu kunda̱a̱-iniñá xa̱ʼa̱. Ñá síʼí iin ta̱ anciano kivi chindeétáʼanñá xíʼinra ña̱ ka̱ʼa̱n va̱ʼa inkana xa̱ʼa̱ra. ¿Ndáa ki̱ʼva kivi keʼéñá ña̱yóʼo? Ña̱ va̱ása ixandúxañá xíʼinra, ña̱ ná natúʼunra xíʼinñá xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo xíniñúʼu kunda̱a̱-iniñá xa̱ʼa̱. Tá kéʼéñá ña̱yóʼo, su̱ví nda̱saa xíʼin yiíñá chíndeétáʼanñá, chi saátu náʼa̱ñá ña̱ íxato̱ʼóñá na̱ hermano na̱ na̱túʼun xíʼin yiíñá xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa. Ta ña̱ ndáyáʼvika kúú ña̱ sákusi̱íñá-ini Jehová, tasaá kúú ña̱ chíndeétáʼanñá xíʼin na̱ congregación ña̱ vií kutáʼanna (Rom. 14:19). w20.03 22 párr. 13, 14
Jueves 23 tí diciembre
Ki̱vi̱ vitin kita Jehová nu̱úndó (Lev. 9:4).
Tá ku̱i̱ya̱ 1512 tá tiempo xi̱naʼá, tá i̱xava̱ʼana tabernáculo xa̱ʼa̱ yuku̱ ña̱ Sinaí. Ta̱ Moisés kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ koo ta̱ Aarón xíʼin na̱ se̱ʼera su̱tu̱ (Éx. 40:17; Lev. 9:1-5). ¿Ndáa ki̱ʼva ni̱na̱ʼa̱ Jehová ña̱ kúsi̱í-inira xíʼin na̱ nda̱ka̱xinna koo su̱tu̱? Tá ta̱xi ta̱ Aarón xíʼin ta̱ Moisés bendición ndaʼa̱ na̱ ñuu Israel, Jehová chi̱ndaʼára iin ñuʼu̱ chí ndiví ña̱ va̱ʼa kaʼmiña ndiʼi sacrificio ña̱ ndóo nu̱ú ña̱ altar (Lev. 9:23, 24). Xíʼin ña̱yóʼo, ni̱na̱ʼa̱ Jehová ña̱ chíndeétáʼanra xíʼin ta̱ su̱tu̱ Aarón xíʼin na̱ se̱ʼera. Tá xi̱ni na̱ ñuu Israel ña̱ ke̱ʼé Jehová, ku̱nda̱a̱-inina ña̱ chíndeétáʼanra xíʼin na̱ su̱tu̱, ta saátu ku̱nda̱a̱-inina ña̱ xíniñúʼu chindeétáʼanna xíʼinna. Ta ña̱yóʼo ndáyáʼviña nu̱úyó, saáchi na̱ su̱tu̱ na̱ ni̱xi̱yo ñuu Israel ni̱na̱ʼa̱na ña̱ saá koo na̱ su̱tu̱ chí nu̱únínu ta na̱yóʼo ndáyáʼviníkana: na̱ 144,000 inkáchi kachíñuna xíʼin ta̱ Cristo chí ndiví (Heb. 4:14; 8:3-5; 10:1). Ta mií Jehová kúú ta̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuura ta táxira bendición ndaʼa̱na tiempo vitin. w19.11 23 párr. 13; 24 párr. 14, 16
Viernes 24 tí diciembre
Ñuú xíʼin káʼñu chi̱ka̱a̱níndi̱ ndee̱ ka̱chíñundi̱ ta ni va̱ása níndakindee̱ndi̱, saáchi va̱ása níkuni̱ndi̱ sandíʼi̱ndi̱-inindó ña̱ taxindó xu̱ʼúnndó ndaʼa̱ndi̱ (2 Tes. 3:8).
Tá ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ apóstol Pablo ñuu Corinto, kán ni̱xi̱yora xíʼin ta̱ Áquila xíʼin ñá Priscila, ta ka̱chíñura xíʼinna chi chiñu ña̱ xi̱kuumiíra kúú ña̱ xi̱keʼéra veʼe válí ña̱ manta. Tá ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ndiʼi ki̱vi̱ xíʼin ñuú ka̱chíñura, va̱ása kúni kachiña ña̱ va̱ása níndakindee̱ra. Tá kúú ña̱ ki̱vi̱ sábado, xi̱xa̱ʼa̱nra xi̱natúʼunra xíʼin na̱ judío na̱ va̱ása níxikachíñu ña̱ ki̱vi̱ kán (Hech. 13:14-16, 42-44; 16:13; 18:1-4). Tá Pablo xi̱niñúʼu kachíñura, soo ni̱ndi̱ʼi̱níka-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱ʼu̱nra natúʼunra xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ (Rom. 15:16; 2 Cor. 11:23). Ta saátu, chi̱ka̱a̱ra ndee̱ xíʼin inkana ña̱ keʼéna táʼan ña̱ kéʼéra. Ta ta̱ Áquila xíʼin ñá Priscila inkáchi ka̱chíñuna xíʼinra ña̱ na̱túʼunna xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo Jesús (Rom. 12:11; 16:3). Ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Corinto, ña̱ ná chika̱a̱nína ndee̱ ña̱ natúʼunna xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ (1 Cor. 15:58; 2 Cor. 9:8). Ta ka̱ʼyíra ña̱yóʼo: “Tá iinna va̱ása xíínna kachíñuna, saátu ná va̱ása kuxuna” (2 Tes. 3:10). w19.12 5 párr. 12, 13
Sábado 25 tí diciembre
Na̱ va̱lí iin herencia Jehová kúú na̱yóʼo (Sal. 127:3, nota).
Jehová i̱xava̱ʼara ta̱ Adán xíʼin ñá Eva ña̱ kuni̱na koo se̱ʼena. Soo, ¿ndáana xíniñúʼu ka̱ʼa̱n á koo se̱ʼe na̱ xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ ta ama koona? Sava ñuu, na̱ yiví ndákanixi̱nína ña̱ na̱ sa̱kán ti̱ndaʼa̱ xíniñúʼu kama koo se̱ʼena. Sava, nda̱a̱ na̱ veʼena á inkaka na̱ yiví íxandúxuna xíʼinna ña̱ kundiku̱nna ña̱ costumbre yóʼo. Iin ta̱ hermano ta̱ íyo chí Asia ta̱ naní Jethro káchira: “Ti̱xin ña̱ congregación, sava na̱ hermano na̱ xa̱a̱ íyo se̱ʼe íxandúxana xíʼin na̱ kǒo se̱ʼe á káʼa̱nna xíʼinna ña̱ xíniñúʼu koo se̱ʼena”. Inka ta̱ hermano ta̱ íyo chí Asia, ta̱ naní Jeffrey, káchira: “Savana káʼa̱nna xíʼin na̱ xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ na̱ kǒo se̱ʼe, ña̱ ndáana kundaañaʼá tá ná kuchéena”. Soo, iin iin na̱ xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ xíniñúʼu ndaka̱xinna á koo se̱ʼena á va̱ása. Mií na̱yóʼova kúú na̱ ka̱ʼa̱n ndáaña keʼéna (Gál. 6:5). Ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ na̱ migo na̱ xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ ta saátu na̱ veʼena kúni̱na ña̱ si̱í ná koona, soo ndiʼina xíniñúʼu ndakaʼánna ña̱ na̱ ti̱ndaʼa̱ yóʼo kúú na̱ xíniñúʼu ndaka̱xin ña̱ keʼéna (1 Tes. 4:11). w19.12 22 párr. 1-3
Domingo 26 tí diciembre
Ndóʼó, siʼa ka̱ʼa̱nndó xíʼin Ndióxi̱: “Yivándi̱” (Mat. 6:9).
¿Á íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ña̱ kotoyó Jehová nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yiváyó? Sava na̱ yiví sana túvina ña̱ va̱ása ndáyáʼvina nu̱ú Ndióxi̱. Xíka-inina á ndixa ndíʼi̱-ini Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ xa̱ʼa̱ iin iinyó. Soo yiváyó ta̱ kúʼvi̱ní-ini xíni miíyó va̱ása kúni̱ra ná ndakanixi̱níyó saá. Ta̱xira ña̱ tákuyó ta kúni̱ra ña̱ vií ná kutáʼanyó xíʼinra. Tá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ apóstol Pablo xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo chí Atenas, ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ása xíka íyo Jehová nu̱ú iin iin miíyó (Hech. 17:24-29). Ndióxi̱ kúni̱ra ña̱ ndiʼiyó ná kuyatinyó nu̱úra, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin ta̱ loʼo xíʼin yivára. Íyo inka xa̱ʼa̱ kúú ña̱ íxayo̱ʼvi̱ña xíʼin savana ña̱ kotona Jehová nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yivána. ¿Ndáaña kúúña? Ña̱ na̱ yivána loʼo kuití ni̱na̱ʼa̱na ña̱ kúʼvi̱-inina xíninana, á savatuna va̱ása nína̱ʼa̱na ña̱ kúʼvi̱-inina xíninana. Iin ñá hermana ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Yivái̱ xi̱ ixandi̱va̱ʼara xíʼi̱n. Ña̱kán tá ki̱xáʼíi̱ káʼvii̱ Biblia, i̱xayo̱ʼvi̱ña xíʼi̱n ña̱ yatin koi̱ xíʼin Ndióxi̱ ta kotoi̱ra nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yivái̱”. ¿Á saá ndóʼo miíyó? Tá saá ndóʼoyó, ná kandíxayó ña̱ kivitu xa̱a̱ miíyó kotoyó Jehová nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yiváyó. w20.02 3 párr. 4, 5
Lunes 27 tí diciembre
Va̱ása sandákoún yi̱ʼi̱ tá kǒoka ndeíi̱ íyo (Sal. 71:9).
Ta̱ Jesús sa̱náʼa̱ra miíyó ña̱ ndáyáʼviníva chiñu ña̱ kéʼéyó nu̱ú Jehová, ni loʼoní kúúña túviyó á ni loʼo kúú ña̱ xíni̱yó keʼéyó xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ ku̱chéeyó (Sal. 92:12-15; Luc. 21:2-4). Ña̱kán ná chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi keʼéyó. Tá kúú, kivi ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ Jehová xíʼin inka na̱ yiví, ka̱ʼa̱nyó xíʼinra xa̱ʼa̱ inka na̱ hermano, ta chika̱a̱yó ndee̱ xíʼin inkana ña̱ nda̱kú koo inina. Jehová táxira ña̱ kachíñuyó xíʼinra su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéyó, chi xa̱ʼa̱ ña̱ íyo tu̱ʼvayó ña̱ kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nra xíʼinyó kúúña (1 Cor. 3:5-9). Táxiníyó tíxa̱ʼvi xa̱ʼa̱ ña̱ ndásakáʼnuyó Jehová, iin Ndióxi̱ ta̱ ndáyáʼviníyó nu̱ú. I̱xava̱ʼara miíyó ña̱ keʼéyó ña̱ kúni̱ra, ta ña̱ sákusi̱í-iniyó kúú ña̱ ndásakáʼnuyó Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ (Apoc. 4:11). Sana nu̱ú na̱ ñuyǐví yóʼo va̱ása ndáyáʼviyó, soo nu̱ú Jehová ndáyáʼvinívayó (Heb. 11:16, 38). Tá ndákava-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ kúúmiíyó iin kue̱ʼe̱, xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo xu̱ʼúnyó á inka ña̱ xíniñúʼuyó, á xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ ku̱chéeyó, ná ndakaʼányó ña̱ nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa va̱ása kivi sákuxíka miíyó, nu̱ú yiváyó ta̱ kúʼvi̱ní-ini xíni miíyó (Rom.8:38, 39). w20.01 18 párr. 16; 19 párr. 18, 19
Martes 28 tí diciembre
Ndióxi̱, taxi ná kuumiíi̱ iin níma̱ ña̱ va̱ʼa, xíʼin iin espíritu ña̱ xa̱á ña̱ koo ndiʼi tiempo xíʼi̱n (Sal. 51:10).
Kivi sandiʼi-xa̱ʼa̱yó ña̱ kúini̱-ini ña̱ kúúmiíyó, tá vitá ná koo iniyó ta kusi̱í-iniyó xíʼin ña̱ʼa ña̱ xa̱a̱ kúúmiíyó. Saá kúú ña̱ va̱ása taxiyó kuaʼnuña níma̱yó. Tá vitá íyo iniyó, va̱ása ndakanixi̱níyó ña̱ ndáyáʼviníkayó ta xíniñúʼu kuumiíyó ku̱a̱ʼáka ña̱ʼa nu̱ú inkana (Gál. 6:3, 4). Na̱ kúsi̱í-ini xíʼin ña̱ʼa ña̱ kúúmiína, va̱ása chítáʼanna miína xíʼin inkana (1 Tim. 6:7, 8). Na̱ vitá íyo ini, va̱ʼa kúnina, ta kúsi̱í-inina xíʼin na̱ ndákiʼin ña̱ va̱ʼa. Xíniñúʼuyó ña̱ ná chindeétáʼan espíritu santo Jehová xíʼinyó ña̱ va̱ása kukúini̱-iniyó, ta vitá koo iniyó ta kusi̱í-iniyó xíʼin ña̱ʼa ña̱ kúúmiíyó (Gál. 5:16; Filip. 2:3, 4). Espíritu Ndióxi̱ kivi chindeétáʼanña xíʼinyó, ña̱ kotoyó ndáa ki̱ʼva íyo ña̱ ndákanixi̱níyó xíʼin ña̱ kúni̱yó keʼéyó. Ndee̱ Ndióxi̱ kivi chindeétáʼanña xíʼinyó, ña̱ nasamayó ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ ndákanixi̱níyó ta kixáʼayó ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa (Sal. 26:2). w20.02 15 párr. 8, 9
Miércoles 29 tí diciembre
Kuentaní koún xíʼin ña̱ kéʼún ta saátu xíʼin ña̱ sánáʼún (1 Tim. 4:16).
Tá nda̱taxi xíʼin miíún ndaʼa̱ Jehová, ke̱ʼún iin voto xíʼinra ta ndátura ña̱ ná saxínúnña. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo yatin koún xíʼin na̱ congregación. Ta na̱ hermano ti̱xin congregación koona na̱ veʼún. Tá ná ku̱ʼu̱n ni̱ʼún reunión ndakúníka koo ña̱ kítáʼún xíʼinna. Ndiʼi ki̱vi̱ kaʼviún Biblia ta taváún tiempo ña̱ ndakanixi̱níún xa̱ʼa̱ña (Sal. 1:1, 2). Xíniñúʼu viíní ndakanixi̱níún xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ʼviún, tasaá kúú ña̱ xa̱a̱ ña̱yóʼo nda̱a̱ níma̱ún. Ta saátu xíniñúʼu keʼún ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús: “Ka̱ʼa̱n ni̱ʼindó xíʼin Ndióxi̱” (Mat. 26:41). Ta oración ña̱ káʼún xíʼin Jehová kivi sákuyatinña yóʼó nu̱úra. Ta ndakundeún chika̱ún ndee̱ ña̱ siʼnaka Reino Ndióxi̱ nandukún (Mat. 6:33). ¿Ndáa ki̱ʼva? Ña̱ kundi̱ʼi̱ka-iniún xa̱ʼa̱ ña̱ natúʼún xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. Tá ná natúʼún ni̱ʼún xíʼin na̱ yiví, ndakúka koo ña̱ kándíxaúnra. Ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ ná ya̱ʼún nu̱ú ñuyǐví yóʼo, su̱ví ndiʼi tiempo kooña (2 Cor. 4:17). Tá ná ndakuchiún, si̱íníka koo ña̱ kutakún vitin ta saátu chí nu̱únínu. Ni xíniñúʼu sandákoún keʼún sava ña̱ʼa. Soo ku̱a̱ʼáníva ña̱ va̱ʼa ndakiʼún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo (1 Tim. 6:19). w20.03 13 párr. 19-21
Jueves 30 tí diciembre
Si̱lóʼo tiempo kíndo̱o (1 Cor. 7:29).
Tá na̱ káʼviyó xíʼin va̱ása chíka̱a̱na ndee̱ ña̱ nasamana ña̱ kéʼéna, xíniñúʼu nda̱ka̱tu̱ʼun xíʼin miíyó á xíniñúʼu kaʼvikayó xíʼinna. Ta ná koto va̱ʼayó ndáa ki̱ʼva íyona. Ña̱kán ná nda̱ka̱tu̱ʼun xíʼin miíyó: “¿Á chíka̱a̱ na̱ káʼvii̱ xíʼin ndee̱ ña̱ nasamana ña̱ kéʼéna? ¿Á chika̱a̱na ndee̱ ña̱ keʼéna ña̱ sákuaʼana?” (Mat. 28:20). Sava na̱ káʼviyó xíʼin, íyona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ yiví na̱ ni̱xi̱yo tá tiempo ta̱ Ezequiel. Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xa̱ʼa̱na xíʼin ta̱ Ezequiel: “Koto, yóʼó íyoún nu̱ú na̱kán nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yaa ña̱ liviní xítana, ña̱ sákaʼana xíʼin iin instrumento tú kúúmií yi̱ʼva̱. Kuniso̱ʼona ña̱ káʼún, soo nda̱a̱ ni iinna va̱ása keʼé ña̱ káʼún” (Ezeq. 33:32). Sana kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó, ña̱ ka̱ʼa̱nyó xíʼin na̱ káʼviyó xíʼin ña̱ va̱ása kaʼvikayó xíʼinna, soo va̱ása íyo ku̱a̱ʼáka tiempo nu̱úyó. Ña̱kán, nu̱úka ña̱ kuniñúʼuyó tiempoyó ña̱ kaʼviyó xíʼin na̱ va̱ása chíka̱a̱ ndee̱ ña̱ nasamana ña̱ kéʼéna, va̱ʼaka ná ku̱ʼu̱nyó nandukúyó na̱ ndixa kúni̱ kutaku ndiʼi tiempo (Hech. 13:48). w20.01 6 párr. 17; 7 párr. 20
Viernes 31 tí diciembre
Ná kixaa̱ ña̱ kaʼndachíñún. Ta ná koo ña̱ kúni̱ miíún, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo chí ndiví, saá ná koo nu̱ú ñuʼú yóʼo (Mat. 6:10).
Na̱ veʼe-ñu̱ʼu va̱ása sánáʼa̱na ña̱ nda̱a̱ ña̱ káʼa̱n Biblia, tá kúú ña̱ ndiʼi tiempo kutaku na̱ yiví na̱ xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱n Jehová nu̱ú ñuʼú yóʼo (2 Cor. 4:3, 4). Tiempo vitin, ndiʼi na̱ veʼe-ñu̱ʼu káʼa̱nna ña̱ ndiʼi na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa, ku̱a̱ʼa̱nna koona chí ndiví tá xíʼi̱na. Soo tá xa̱a̱ kúni̱ ndiʼi ña̱ siglo 19, iin tiʼvi na̱ yiví na̱ xi̱kaʼvi Biblia ta xi̱tavana ña̱ revista ña̱ naní vitin La Atalaya síínva íyo ña̱ xi̱ndakanixi̱ní na̱yóʼo. Xi̱kunda̱a̱-inina ña̱ ndasalivi Ndióxi̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo ta ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱nra kutakuna nu̱ú ñuʼú yóʼo, ta su̱ví chí ndiví. Soo tá ni̱ya̱ʼa tiempo, saáví ku̱nda̱a̱ káxi inina ndáana kúú na̱ yiví na̱ kuniso̱ʼo yóʼo. Ta saátu, na̱ xi̱kaʼvi Biblia xi̱kunda̱a̱-inina ña̱ tu̱ʼun Ndióxi̱ sánáʼa̱ña, ña̱ savana ndakiʼinnana nu̱ú ñuʼú yóʼo ña̱ kaʼndachíñuna xíʼin ta̱ Jesús chí ndiví (Rev. 14:3). Na̱yóʼo koo na̱ 144,000, na̱ nda̱kúní ni̱xi̱yo ini xíʼin Jehová nu̱ú ñuʼú yóʼo ta chi̱ka̱a̱na ndee̱ ña̱ ka̱chíñuna nu̱úra. w19.09 27 párr. 4, 5