Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ Ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
3-9 TÍ ABRIL
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | JEREMÍAS 17-21
“Taxindó ná chindeé táʼan Jehová xíʼinndó xíʼin ña̱ ndákanixi̱níndó xíʼin ña̱ kéʼéndó”
(Jeremías 18:1-4) Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Jeremías, ta káchira: 2 “Kundichi, ta xíniñúʼu ku̱ʼún veʼe ta̱ íxava̱ʼa ki̱si, ta kán kuniso̱ʼún ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼún”. 3 Tasaá ni̱xa̱ʼi̱n veʼe ta̱ íxava̱ʼa ki̱si, ta kán ndíka̱a̱ra íxava̱ʼaraña. 4 Ta ña̱ ki̱si ña̱ kéʼéra va̱ása va̱ʼa níkanaña ta tuku ki̱xaʼára kéʼéra inkaña, nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ miíra.
w99-S 1/4 pág. 22 párr. 3
¿Ndáana chindeé táʼan xíʼinyó xíʼin ña̱ ndákanixi̱níyó?
Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ profeta Jeremías ña̱ ku̱ʼu̱nra veʼe ta̱ íxava̱ʼa ki̱si, ña̱ va̱ʼa kunira ndáa ki̱ʼva kéʼé ta̱yóʼo ki̱si ta xíʼin ña̱yóʼo kivi sakuaʼayó ndáa ki̱ʼva kéʼé Jehová xíʼinyó. Ta̱ Jeremías xi̱nira ña̱ na̱sama ta̱yóʼo ña̱ ki̱si ña̱ kéʼéra chi va̱ása va̱ʼa níkanaña. Tasaá Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra: “¿Á kǒo kívi keʼíi̱ xíʼinndó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé ta̱ íxava̱ʼa ki̱si yóʼo? [...] Kotondó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé ta̱yóʼo nda̱ʼyi̱ ña̱ ndíka̱a̱ ndaʼa̱ra, ki̱ʼva saá keʼíi̱ xíʼinndó na̱ veʼe ta̱ Israel” (Jeremías 18:1-6). ¿Á kúni̱ kachi ña̱yóʼo Jehová kéʼéra ña̱ kúni̱ miíra xíʼin na̱ ñuu Israel nda̱a̱ táki̱ʼva íxaa ta̱ íxava̱ʼa ki̱si?
(Jeremías 18:5-10) Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nka Jehová xíʼi̱n, ta káchira: 6 “‘¿Á kǒo kívi keʼíi̱ xíʼinndó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé ta̱ íxava̱ʼa ki̱si yóʼo?, káchi Jehová. Kotondó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé ta̱yóʼo nda̱ʼyi̱ ña̱ ndíka̱a̱ ndaʼa̱ra, ki̱ʼva saá keʼíi̱ xíʼinndó na̱ veʼe ta̱ Israel. 7 Tá káʼi̱n xa̱ʼa iin ñuu á iin reino ña̱ sandiʼi-xa̱ʼíi̱ña, 8 ta na̱ ñuu yóʼo ndíkó-inina ta kǒo kéʼékana ña̱ kini, ta saátu yi̱ʼi̱ kǒo taxikai̱ castigo ña̱ nda̱kanixi̱ní taxii̱ ndaʼa̱na. 9 Soo tá káʼi̱n xa̱ʼa iin ñuu á iin reino ña̱ chindeíi̱na, 10 ta na̱yóʼo kéʼé ña̱ kini ta kǒo xíínna keʼéna ña̱ káʼi̱n xíʼinna, ta saátu yi̱ʼi̱ ndikó-inii̱ xa̱ʼa ña̱ va̱ʼa ña̱ nda̱kanixi̱níi̱ keʼíi̱ xíʼinnaʼ.
it-1-S pág. 215 párr. 1
Tá ndíkó-inina
Iin ta̱ íxava̱ʼa ki̱si kivi ndakanixi̱níra ndáa ki̱ʼva koo iin ña̱ kéʼéra, soo tá ‘va̱ása va̱ʼa níkanañaʼ kíxaʼá tukura kéʼéra inkaña suvi xíʼin mií nda̱ʼyi̱ kán. (Jer 18:3, 4.) Ña̱ ejemplo ña̱ xi̱niyó xa̱ʼa ta̱ íxava̱ʼa ki̱si, tá va̱ása va̱ʼa kánaña ndaʼa̱ra, kǒo kúni̱ kachiña saá ndóʼo Jehová xíʼin na̱ yiví, chi ta̱yóʼo kúúmiíra ndée ña̱ chindeéra miína tá kúni̱na nasa̱mana, soo tá kǒo kúni̱na kǒo nasamarana. (Isa 45:9; Ro 9:19-21.) Ña̱yóʼo káʼa̱nña xíʼinyó kivi kunda̱a̱-iniyó Ndióxi̱ kǒo kúni̱ra sandiʼi-xa̱ʼara na̱ yiví tá ndíkó-inina xa̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéna, táki̱ʼva íyo ña̱ kéʼéna saá koo ña̱ keʼéra xíʼinna. (Jer 18:5-10.) Soo su̱ví Jehová kúú ta̱ sáti̱ví na̱ yiví yóʼo, “miívana” kúú na̱ kǒo kúni̱ keʼé ña̱ va̱ʼa, xa̱ʼa ña̱yóʼo nda̱a̱ Jehová násamara ña̱ ndákanixi̱níra keʼéra xíʼinna.
(Jeremías 18:11) ”Ta vitin ña̱yóʼo ka̱ʼún xíʼin na̱ ta̱a ñuu Judá ta saátu xíʼin na̱ ñuu Jerusalén: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Yóʼo íyoi̱ ta ndákanixi̱níi̱ chindaʼíi̱ castigo xa̱a̱ sa̱tándó. Ndikó-inindó xa̱ʼa ña̱ kini ña̱ kéʼéndó ta keʼéndó ña̱ va̱ʼa”ʼ”.
w99-S 1/4 pág. 22 párr. 4, 5
¿Ndáana chindeé táʼan xíʼinyó xíʼin ña̱ ndákanixi̱níyó?
Jehová nda̱a̱ ni iin yichi̱ kǒo íxanduxara xíʼin na̱ yiví ña̱ keʼéna ña̱ kúni̱ miíra; su̱ví ta̱yóʼo kúú ta̱ sáti̱ví na̱ yiví, táki̱ʼva ni̱ti̱ví ña̱ ki̱si ndaʼa̱ ta̱ íxava̱ʼa ki̱si (Deuteronomio 32:4). Miíva na̱ yiví sáti̱vína miína ta kǒo xíínna ña̱ chindeé táʼan Jehová xíʼinna. Su̱ví iin kúú ña̱ sáti̱ví na̱ yiví miína xíʼin iin ki̱si ña̱ va̱ása va̱ʼa níkana. Jehová táxira ña̱ ndaka̱xinna ndáaña kúni̱na keʼéna, á taxina chindeé táʼanra xíʼinna á kǒo taxina.
Va̱ʼaní consejo ndákiʼinyó ña̱ chindeé miíyó. Ku̱a̱ʼání ña̱ ndakiʼinyó tá ná kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n Jehová ta va̱ása va̱ʼa kuta̱a-iniyó nu̱úra, ta kachiyó: “Ni iinna kǒo xíniñúʼu ka̱ʼa̱n xíʼi̱n ndáaña xíniñúʼu keʼíi̱”. Ndiʼiyó xíniñúʼuyó ña̱ chindeé táʼan Jehová xíʼinyó (Juan 17:3). Ná keʼéyó táki̱ʼva i̱xaa ta̱ David tá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱: “Sánáʼa̱ yi̱ʼi̱ ná kundi̱ku̱i̱n yichi̱ún Jehová; sánáʼa̱ yi̱ʼi̱ kakai̱ yichi̱ún” (Salmo 25:4). Ná ndakaʼányó xa̱ʼa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ rey Salomón: “Na̱ ndíchi xíniso̱ʼona ta ku̱a̱ʼání ña̱ sákuaʼana” (Proverbios 1:5). ¿Á kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nra? Tá ná kuniso̱ʼoyó, “ña̱ vií ndakanixi̱níyó a̱xinyó kundaaña miíyó, tá xíni̱yó ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa xíʼin ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱yóʼo sáka̱kuña miíyó” (Proverbios 2:11).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Jeremías 17:9) ”Níma̱yó kuchiñuña sandáʼviña miíyó. Ta sándi̱ʼi̱níña miíyó, ¿ndáana kivi kunda̱a̱-ini xíʼinña?
w01-S 15/10 pág. 25 párr. 13
Ná kundaayó níma̱yó
13 “Níma̱yó kuchiñuña sandáʼviña miíyó. Ta sándi̱ʼi̱níña miíyó”, káchi ta̱ Jeremías (Jeremías 17:9). Níma̱yó kivi sándáʼviña miíyó ña̱ ndakanixi̱níyó tá kéʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa kǒo ku̱a̱chi xa̱ʼaña á ña̱ ka̱ʼa̱n va̱ʼaníyó xa̱ʼa miíyó. Níma̱yó kivi sandáʼviña miíyó xa̱a̱ síín ña̱ ka̱ʼa̱nyó ta xa̱a̱ síín ña̱ keʼéyó (Salmo 12:2; Proverbios 23:7). Xa̱ʼa ña̱yóʼo xíniñúʼu nina ña̱ nda̱a̱ ka̱ʼa̱nyó ta ná kiʼinníyó kuenta xíʼin ña̱ kána níma̱yó.
(Jeremías 20:7) Sa̱ndáʼviún yi̱ʼi̱ Jehová, na̱kuchiñún sa̱ndáʼviún yi̱ʼi̱. Xi̱niñúʼún ndéún xíʼi̱n, ta na̱kuchiñún xíʼi̱n. Ndiʼi ki̱vi̱ xáku̱ndaana yi̱ʼi̱; ndiʼina sáxo̱ʼvi̱na yi̱ʼi̱.
w07-S 15/3 pág. 9 párr. 6
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Jeremías
20:7. ¿Nda̱saa xi̱niñúʼu Jehová ndéera xíʼin ta̱ Jeremías ña̱ sa̱ndáʼvirara? Xi̱niñúʼura ndéera xíʼinra chi na̱ ñuu ku̱ndasínara ta ku̱ndi̱va̱ʼana xíʼinra xa̱ʼa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa tu̱ndóʼo ña̱ taxi Jehová kixi nu̱úna, ta̱ Jeremías nda̱kanixi̱níra ña̱ va̱ása kuchiñura ka̱ʼa̱nkara xíʼinna. Soo Jehová ta̱xira ndéera ta chi̱ndeé táʼanra xíʼinra ña̱ ndakú koo inira. Ña̱ sa̱ndáʼvira ta̱ Jeremías kúni̱ kachiña ña̱ xi̱niñúʼurara ña̱ keʼéra iin ña̱ʼa ña̱ nda̱kanixi̱níra kǒo kuchiñura keʼéra.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Jeremías 21:3-14) Ta̱ Jeremías ki̱xaʼára ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ ka̱ʼa̱nndó xíʼin ta̱ Sedequías: 4 ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel: “Kotondó, yi̱ʼi̱ sándikói̱ ndiʼi tu̱xi̱í tú xáʼa̱n xíʼinndó ña̱ kánitáʼanndó xíʼinna, tú kanitáʼanndó xíʼin ta̱ rey ñuu Babilonia xíʼin na̱ caldeo na̱ xa̱a̱ ki̱xaa ndóo chí sa̱tá nama̱, ta ndiʼi na̱yóʼo sandátakai̱na ma̱ʼñú ñuu yóʼo. 5 Ta yi̱ʼi̱ kanitáʼi̱n xíʼinna xa̱ʼandó xíʼin ndiʼi ndeíi̱ chi ndeéní sáa̱-inii̱, va̱ása íyo va̱ʼa inii̱. 6 Ta míí ña̱ ndixa kanitáʼi̱n xíʼin na̱ ñuu yóʼo, saá miína xíʼin kití sa̱na̱na. Ndeéní kuu tá ná kuvina”ʼ. 7 ”‘“Tándi̱ʼi ni̱ya̱ʼa ña̱yóʼo, káchi Jehová, taxii̱ ta̱ Sedequías rey ñuu Judá xíʼin ndiʼi na̱ káchíñu nu̱úra xíʼin na̱ ñuura xíʼin ndiʼi na̱ ndo̱o ñuu yóʼo, na̱ kǒo níxi̱ʼi̱ xíʼin espada xíʼin so̱ko, na̱ kǒo níxaʼní ta̱ Nabucodorosor ta̱ rey ñuu Babilonia, na̱ ni̱ka̱ku nu̱ú na̱ contra, na̱ ni̱ka̱ku nu̱ú na̱ kúni̱ kaʼní-ñaʼá, ta ta̱yóʼo kúú ta̱ kaʼní na̱yóʼo xíʼin espada. Va̱ása kuʼvi̱-inira kunirana, ni loʼoví kǒo kundáʼvi̱-inira kunirana.”ʼ 8 ”Ta ña̱yóʼo ka̱ʼún xíʼin na̱ ñuu yóʼo: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Ta vitin ndaka̱xinndó á kúni̱ndó kutakundó á kúni̱ndó kuvindó. 9 Na̱ kindo̱o ñuu yóʼo xíʼin espada kuvina, xíʼin so̱ko kuvina, xíʼin kue̱ʼe̱ kuvina; soo na̱ kee ñuu yóʼo ta ku̱ʼu̱nna ñuu na̱ caldeo na̱ ki̱xaa ndóo sa̱tá ñuu yóʼo kǒo kuvina, ta ndiʼi na̱yóʼo xa̱a̱na koona kuenta miíún”ʼ. 10 ”‘“Saáchi yi̱ʼi̱ ndákanixi̱níi̱ taxii̱ castigo ndaʼa̱na, su̱ví ña̱ va̱ʼa ndakiʼinna, káchi Jehová. Ndaʼa̱ ta̱ rey ñuu Babilonia ku̱ʼu̱nna, ta ta̱yóʼo kaʼmira ñuuna.” 11 ”ʼNdóʼó na̱ veʼe ta̱ rey ñuu Judá, kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n Jehová. 12 Ndóʼó na̱ veʼe ta̱ David, ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Tiinndó ku̱a̱chi xíʼinna, ta chindeéndó na̱ ndáʼvi na̱ ñúʼu ndaʼa̱ na̱ kui̱ʼná, ña̱kán va̱ása sa̱a̱-inii̱ xíʼinndó nda̱a̱ táki̱ʼva xíxi̱ ñuʼu̱ ta sandiʼi-xa̱ʼíi̱ ndóʼó xa̱ʼa ña̱ kǒo kéʼéndó ña̱ va̱ʼa”.ʼ 13 ”‘Yóʼo íyoi̱ ña̱ kanitáʼi̱n xíʼinndó, ndóʼó na̱ ndóo nu̱ú yoso̱, ndóʼó na̱ kúú yu̱u̱ nu̱ú yoso̱, káchi Jehová. Ta ndóʼó na̱ káʼa̱n: “¿Ndáana kuchiñu kanitáʼan xíʼinyó? Ta, ¿ndáana kuchiñu ki̱ʼvi veʼeyó?”, 14 ta saátu yi̱ʼi̱ ndatii̱n ndóʼó xa̱ʼa ña̱ kéʼéndó, káchi Jehová. Ta kaʼmii̱ yuku̱ ñuundó ta koko ndiʼi ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱úñaʼ”.
10-16 TÍ ABRIL
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | JEREMÍAS 22-24
“¿Á kúni̱ún sakuaʼún xa̱ʼa Jehová?”
(Jeremías 24:1-3) Tándi̱ʼi ta̱ Nabucodorosor ta̱ rey ñuu Babilonia nda̱kiʼinra ta̱ Jeconías ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra ta̱ se̱ʼe ta̱ Jehoiaquim, ta̱ rey ñuu Judá, xíʼin na̱ príncipe ñuu Judá xíʼin na̱ artesano, xíʼin na̱ kéʼé nama̱ ndeé, nda̱kiʼinra na̱ ñuu Jerusalén ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra chí ñuu Babilonia. Tasaá kúú ña̱ ni̱na̱ʼa̱ Jehová u̱vi̱ canasta tí higo nu̱úi̱ ña̱ ndóoña chí templora. 2 Iin canasta ku̱a̱ʼákaví tí higo tí va̱ʼa ñúʼu iniña; ta ña̱ inka canasta va̱ása va̱ʼarí ñúʼu iniña, ta ni kǒo kívi kaxínarí xa̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼarí. 3 Tasaá ki̱xaʼá Jehová káʼa̱nra xíʼi̱n: “¿Ndáa ña̱ʼa xítoún Jeremías?”. Tasaá ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinra: “Tí higo, tí higo tí va̱ʼa tí ni̱ya̱ʼaní va̱ʼa, xíʼin tí va̱ása va̱ʼa ni loʼo va̱ása va̱ʼarí ta ni kǒo kívi kaxínarí xa̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼarí”.
w13-S 15/3 pág. 8 párr. 2
¿Á kúni̱ún sakuaʼún xa̱ʼa Jehová?
2 Iin yichi̱ Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa tí higo, soo su̱ví ña̱ vitamina ña̱ kúúmiírí níka̱ʼa̱nra xa̱ʼa. Ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼarí ña̱ chi̱táʼanrarí xíʼin na̱ yiví. Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa xíʼin ta̱ profeta Jeremías kúúña, ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa ña̱ kéʼéyó xíʼin xa̱ʼa ña̱ kéʼé na̱ táʼanyó. Tá káʼviyó ña̱yóʼo ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ káʼa̱nña.
(Jeremías 24:4-7) Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼi̱n: 5 “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová, Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel: ‘Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo higo tí va̱ʼa, saá koo na̱ ke̱e ñuu Judá nu̱úi̱, ndikó tukuna ñuuna. 6 Kiʼi̱n kuenta xíʼinna, ta sándikói̱na chí ñuuna. Ta yóʼo chindeé táʼi̱n xíʼinna ña̱ kundoo va̱ʼana. Va̱ása sandiʼi-xa̱ʼakai̱na. Táki̱ʼva koo na̱ chiʼi̱ saá koona ta va̱ása tavákai̱na. 7 Kunái̱ níma̱na ña̱ va̱ʼa sakuaʼana xa̱ʼíi̱, chi yi̱ʼi̱ kúú Jehová; ta xa̱a̱na koona na̱ ñui̱, ta yi̱ʼi̱ xa̱i̱ koi̱ Ndióxi̱na, chi xíʼin ndiʼi níma̱na ndikóna nu̱úi̱.
w13-S 15/3 pág. 8 párr. 4
¿Á kúni̱ún sakuaʼún xa̱ʼa Jehová?
4 Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa na̱ ñuu Israel na̱ ni̱xi̱yo táki̱ʼva íyo higo tí va̱ʼa: “Kunái̱ níma̱na ña̱ va̱ʼa sakuaʼana xa̱ʼíi̱, chi yi̱ʼi̱ kúú Jehová; ta xa̱a̱na koona na̱ ñui̱” (Jer. 24:7). Ña̱yóʼo kúú texto ña̱ káʼa̱n artículo ña̱ káʼviyó yóʼo xa̱ʼa. Jehová kúni̱ra kunára níma̱yó ña̱ va̱ʼa sakuaʼayó xa̱ʼara. Tá káʼa̱nña xa̱ʼa níma̱yó káʼa̱nña xa̱ʼa ña̱ ndóʼoyó á na̱ kúsi̱í-ini kúúyó á na̱ kúsuchí-ini kúúyó. Kúni̱yó kuuyó na̱ yiví na̱ kúni̱ sakuaʼa xa̱ʼa Ndióxi̱ xíʼin ña̱ xa̱a̱yó kuuyó na̱ ñuura. Ña̱ va̱ʼa keʼéyó ña̱yóʼo xíniñúʼu kaʼviyó tu̱ʼun Ndióxi̱ ta keʼéyó ña̱ káʼa̱nña, ná ndikó-iniyó xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼéyó tá ya̱chi̱, ta ndataxiyó miíyó ndaʼa̱ Jehová, ndakuchiyó ki̱vi̱ Ndióxi̱, ki̱vi̱ se̱ʼera xíʼin ki̱vi̱ espíritu santo (Mat. 28:19, 20; Hech. 3:19). Savana xa̱a̱ ke̱ʼéna ña̱yóʼo, ta savana sa̱kán chíka̱a̱na ndée ña̱ ku̱a̱ʼa̱nna reunión.
(Jeremías 24:8-10) ”ʼTáki̱ʼva íyo higo tí va̱ása va̱ʼa tí kǒo kívi kaxína xa̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼarí, ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: “Saá keʼíi̱ xíʼin ta̱ Sedequías ta̱ rey ñuu Judá xíʼin na̱ príncipe saátu xíʼin na̱ ñuu Jerusalén na̱ ndóo ñuu yóʼo xíʼin na̱ ndóo chí ñuu Egipto... 9 taxii̱ tu̱ndóʼo kixi nu̱úna, ndiʼi na̱ chíñu nu̱ú ñuʼú yóʼo kuniña, ndáa tu̱ʼun kindo̱o xa̱ʼana, ta kixi chiʼña nu̱úna nda̱a̱ ndáaka nu̱ú ku̱ʼu̱nna. 10 Ta chika̱i̱ tu̱ndóʼo ku̱ʼu̱n nu̱úna, koo so̱ko nu̱úna ta koo kue̱ʼe̱ nu̱úna, ta saá koo nda̱a̱ ná kuvi ndiʼina ta kǒokana kindo̱o nu̱ú ñuʼú ña̱ ta̱xii̱ ndaʼa̱ na̱ yivána na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá”ʼ”.
w13-S 15/3 pág. 8 párr. 3
¿Á kúni̱ún sakuaʼún xa̱ʼa Jehová?
3 Ña̱ va̱ʼa kixaʼáyó ná kotoyó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin ta̱ Jeremías. Tá ku̱i̱ya̱ 617 tiempo xi̱naʼá, na̱ ñuu Judá va̱ása va̱ʼaka níxitáʼanna xíʼin Jehová. Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ profeta Jeremías xa̱ʼa ña̱ kuu chí nu̱únínuka ta chi̱táʼanraña xíʼin u̱vi̱ nu̱ú tí higo: tí va̱ʼa xíʼin tí va̱ása va̱ʼa (kaʼvi Jeremías 24:1-3). Tí higo tí va̱ása va̱ʼa nda̱kiʼinrí nu̱ú ta̱ rey Sedequías xíʼin inkaka na̱ yiví na̱ íyo táki̱ʼva íyo ta̱yóʼo, chi na̱yóʼo ndo̱ʼonína i̱xaa ta̱ rey Nabucodonosor xíʼin na̱ soldadora. ¿Ndáaña ndoʼotu ta̱ Ezequiel, ta̱ Daniel xíʼin na̱ inka u̱ni̱ na̱ kítáʼan xíʼinra na̱ ndóo ñuu Babilonia? Ta, ¿ndáaña ndoʼotu na̱ judío na̱ xa̱a̱ ku̱yatin sa̱ñá chí ñuu Babilonia? Na̱yóʼo kúú na̱ ndákiʼin nu̱ú higo tí va̱ʼa. Tá ná ya̱ʼa tiempo, savana ndikóna ña̱ ndasava̱ʼana ñuu Jerusalén xíʼin templo. Tasaá ku̱u (Jer. 24:8-10; 25:11, 12; 29:10).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Jeremías 22:30) Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Kaʼyíndó ki̱vi̱ ta̱ ta̱a yóʼo iin ta̱ kǒo se̱ʼe, iin ta̱ ndáʼvi ta̱ kǒo chiñu; saáchi kǒo ni iin se̱ʼera na̱ kivi ndakiʼin nu̱ú ta̱ David ña̱ kaʼndachíñuna chí ñuu Judáʼ.”
w07-S 15/3 pág. 10 párr. 9
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Jeremías
22:30. ¿Nda̱chun va̱ása nísasi ña̱ ley yóʼo nu̱ú ta̱ Jesús ña̱ ndakiʼinra kaʼndachíñura nu̱ú ta̱ David? (Mateo 1:1, 11.) Saáchi ña̱ ley xi̱sasiña nu̱ú nda̱a̱ ndáaka na̱ se̱ʼe ta̱ Jehoiaquim ña̱ koona “nu̱ú trono ta̱ David [...] ñuu Judá”. Soo ta̱ Jesús su̱ví ñuu Judá kaʼndachíñura, chí ndivíva kaʼndachíñura.
(Jeremías 23:33) “Tá ná nda̱ka̱tu̱ʼun na̱ ñuu yóʼo yóʼó, á na̱ profeta, á na̱ su̱tu̱, ta kachina: ‘¿Ndáa tu̱ʼun ndeé kúú ña̱ káʼa̱n Jehová?ʼ Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ka̱ʼún: ‘“Ndóʼó kúúndó táxi tu̱ndóʼo ndaʼíi̱, ta sandákoi̱ ndóʼó”, káchi Jehováʼ.
w07-S 15/3 pág. 11 párr. 1
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa libro Jeremías
23:33. ¿Ndáa tu̱ʼun ndeé kúú ña̱ káʼa̱n Jehová? Tá tiempo ta̱ Jeremías, ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa kixi nu̱ú na̱ ñuu Jerusalén á ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa ñuuna iin tu̱ʼun ndeéní xi̱kuuña nu̱úna. Ta na̱ yiví na̱ kǒo níxiin kuniso̱ʼo ña̱ káʼa̱n Jehová, sa̱ndákoorana. Saátu tiempo vitin, na̱ yiví kǒo kútóona ña̱ káʼa̱nyó xíʼinna ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa ñuyǐví yóʼo. Ta ni Jehová kǒo kútóora ña̱ kéʼé na̱ yiví na̱ kǒo xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱nra xa̱ʼa ña̱ kixi nu̱úna.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Jeremías 23:25-36) Xíniso̱ʼi̱ ña̱ káʼa̱n na̱ profeta, ña̱ káʼa̱nna tu̱ʼun vatá xa̱ʼíi̱, ta káchina: ‘Íyo iin ña̱ ni̱xa̱níi̱, íyo iin ña̱ ni̱xa̱níi̱ʼ. 26 ¿Nda̱saaka tiempo kaka na̱ profeta yóʼo ka̱ʼa̱nna tu̱ʼun vatá, nina tu̱ʼun vatá kúú ña̱ kána níma̱na káʼa̱nna? 27 Kúni̱na ná nandósó-ini na̱ ñui̱ xa̱ʼíi̱, xa̱ʼa ña̱ xíkana nátúʼunna xa̱ʼa xa̱ni xíʼin táʼanna, táki̱ʼva na̱ndósó-ini na̱ yivána xa̱ʼíi̱ xa̱ʼa ña̱ nda̱sakáʼnuna Baal. 28 Na̱ profeta na̱ íyo iin xa̱ni ni̱xa̱ní ná ka̱ʼa̱nna xa̱ʼaña; ta na̱ kúni̱ ka̱ʼa̱n iin tu̱ʼun xa̱ʼíi̱, ña̱ nda̱a̱ ná ka̱ʼa̱nna.” “¿Á iin kúú paja xíʼin si̱ʼva̱?”, káchi Jehová. 29 “¿Á su̱ví tu̱ʼun yi̱ʼi̱ táki̱ʼva íyo ñuʼu̱ á martillo ña̱ táʼvi yu̱u̱ saá íyoña?” 30 “Ta yóʼo íyo yi̱ʼi̱ ña̱ tii̱n ku̱a̱chi xíʼin na̱ profeta, na̱ íxakuíʼná tu̱ʼi̱n ta káʼa̱nnaña xíʼin na̱ táʼan miína, káchi Jehová.” 31 “Yóʼo íyo yi̱ʼi̱ ña̱ tii̱n ku̱a̱chi xíʼin na̱ profeta, na̱ káʼa̱n iin tu̱ʼun: ‘Káchi Jehováʼ.” 32 “Yóʼo íyo yi̱ʼi̱ ña̱ tii̱n ku̱a̱chi xíʼin na̱ profeta na̱ káʼa̱n xa̱ʼa xa̱ni vatá, káchi Jehová. Chi nátúʼunna xa̱ʼa xa̱ni vatá xíʼin na̱ ñui̱ ta sándáʼvinana.” “Soo yi̱ʼi̱, kǒona níchindaʼíi̱, ni kǒo níxaʼndai̱ chiñu nu̱úna ku̱ʼu̱nna, ni su̱ví na̱ chíndeé táʼan kúúna xíʼin na̱ ñui̱”, káchi Jehová. 33 “Tá ná nda̱ka̱tu̱ʼun na̱ ñuu yóʼo yóʼó, á na̱ profeta, á na̱ su̱tu̱, ta kachina: ‘¿Ndáa tu̱ʼun ndeé kúú ña̱ káʼa̱n Jehová?ʼ Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ka̱ʼún: ‘“Ndóʼó kúúndó táxi tu̱ndóʼo ndaʼíi̱, ta sandákoi̱ ndóʼó”, káchi Jehováʼ. 34 Tá iin ta̱ profeta á iin ta̱ su̱tu̱ á iin na̱ ñuu ná ka̱ʼa̱nna: ‘Ña̱ táxi Jehováʼ, taxii̱ castigo ndaʼa̱na xíʼin na̱ veʼena. 35 Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n iin iinndó xíʼin táʼanndó á xíʼin ñanindó: ‘¿Ndáaña nda̱kuiin Jehová? ¿Ndáaña ni̱ka̱ʼa̱n Jehová?ʼ. 36 Va̱ása ka̱ʼa̱nkandó xa̱ʼa tu̱ʼun ndeé ña̱ káʼa̱n Jehová, saáchi iin iinndó va̱xi tu̱ʼun yóʼo nu̱ú, chi miíndó na̱samandó tu̱ʼun Jehová ta̱ kúú Ndióxi̱ miíyó.
17-23 TÍ ABRIL
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | JEREMÍAS 25-28
“Ndakú ná koo iniyó nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo ta̱ Jeremías”
(Jeremías 26:2-6) “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Kundichi chí yéʼé veʼe Jehová, ta ka̱ʼún ndiʼi ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼún xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Judá na̱ va̱xi ndásakáʼnu yi̱ʼi̱ veʼi̱. Va̱ása kindaún nda̱a̱ ni iin tu̱ʼun. 3 Sana kuniso̱ʼona, ta ndikó-inina xa̱ʼa ña̱ kini kéʼéna, ta ndikó-inii̱ xa̱ʼa ña̱ kúni̱i̱ keʼíi̱ xíʼinna xa̱ʼa ña̱ kini kéʼéna. 4 Ta ka̱ʼún xíʼinna: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Tá kǒo xíniso̱ʼondó ña̱ káʼi̱n xíʼinndó ta va̱ása ndíku̱nndó ley ña̱ ta̱xii̱ ndaʼa̱ndó, 5 ña̱ va̱xi na̱ profeta káʼa̱nna xíʼinndó ta kǒo xíniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱nna. 6 Tasaá keʼíi̱ xíʼin templo nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼíi̱ xíʼin ñuu Siló, ta sakuisoi̱ chiʼña na̱ ñuu yóʼo ña̱ va̱ʼa ná kunda̱a̱-ini ndiʼi na̱ ñuu iníísaá ñuyǐvíʼ”ʼ”.
w09-S 1/12 pág. 24 párr. 6
Va̱ása níndakava-ini ta̱ Jeremías
Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jeremías ná ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Jerusalén, tá va̱ása sándákoona ña̱ kini kéʼéna ndiʼi-xa̱ʼavana. Tá xi̱niso̱ʼona ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta, ni̱sa̱a̱nína ta ni̱ka̱ʼa̱nna: “Xíniñúʼu kuvi ta̱yóʼo”. Soo ta̱ Jeremías ni̱ka̱ʼa̱n ndáʼvira xíʼinna: “Kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n Jehová”. Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna, tá ná kaʼnínara, kúni̱ kachiña kaʼnína iin ta̱a ta̱ kǒo ku̱a̱chi ta̱ chi̱ndaʼá Ndióxi̱ ka̱ʼa̱n xíʼinna. ¿Á xíni̱ún ndáaña ku̱uka?...
(Jeremías 26:8, 9) Tá sa̱ndíʼi ta̱ Jeremías ni̱ka̱ʼa̱nra ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu, na̱ su̱tu̱ xíʼin na̱ profeta xíʼin ndiʼi na̱ ñuu ti̱innara ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Kuvivaún. 9 ¿Nda̱chun xíniñúʼún ki̱vi̱ Jehová ta káchiún: ‘Nda̱a̱ tá ndo̱ʼo ñuu Siló saá koo ñuu yóʼo, nda̱a̱ ni iinka na̱ yiví va̱ása kundoo nu̱úñaʼ?”. Ta ndiʼi na̱ ñuu nda̱takana nu̱ú ta̱ Jeremías veʼe Jehová.
(Jeremías 26:12, 13) Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jeremías xíʼin ndiʼi na̱ príncipe xíʼin ndiʼi na̱ ñuu: “Mií Jehová kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ ka̱ʼi̱n xíʼinndó ña̱ kundoʼo templo yóʼo xíʼin ñuu yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva káʼi̱n xíʼinndó. 13 Ta vitin keʼéndó ña̱ va̱ʼa, ta to̱ʼó koondó xíʼin ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxi̱ miíndó, ta ndikó-ini Jehová xa̱ʼa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra keʼéra xíʼinndó.
jr-S pág. 21 párr. 13
Ná kachíñuyó nu̱ú Ndióxi̱ tiempo nu̱ú ndíʼi
13 Xa̱ʼa ña̱ ndeéní ni̱xi̱yo política xíʼin ku̱a̱ʼání religión ñuu Judá, ¿ndáaña keʼé na̱yóʼo xa̱ʼa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jeremías? Ña̱ Biblia káʼa̱nña, “na̱ su̱tu̱ xíʼin na̱ profeta xíʼin ndiʼi na̱ ñuu ti̱innara ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: ‘Kuvivaúnʼ”. Xa̱ʼa ña̱ ni̱sa̱a̱nína ni̱ka̱ʼa̱nna: “Ta̱yóʼo xíniñúʼu kuvivara” (kaʼvi Jeremías 26:8-11). Soo na̱ sáa̱-ini xíni ta̱ Jeremías va̱ása níxaʼnínara, Jehová sa̱kákura ta̱yóʼo. Ta̱ Jeremías va̱ása nítaxira sayi̱ʼví na̱ yiví miíra xa̱ʼa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra. Saátu xíniñúʼu keʼé miíyó va̱ása yi̱ʼvíyó xa̱ʼa ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó.
(Jeremías 26:16) Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n na̱ príncipe ta saátu ndiʼi na̱ ñuu ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ su̱tu̱ xíʼin na̱ profeta: “Kǒo ku̱a̱chi kúúmií ta̱ ta̱a yóʼo ña̱ kuvira, chi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinvara ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinyó”.
(Jeremías 26:24) Ta saátu ta̱ Ahiqam se̱ʼe ta̱ Safán chi̱ndeé táʼanra xíʼin ta̱ Jeremías, ña̱ va̱ʼa ná kǒo ndakiʼinnara ta kaʼnínara.
w09-S 1/12 pág. 25 párr. 1
Va̱ása níndakava-ini ta̱ Jeremías
Ña̱ Biblia káʼa̱nña: “Na̱ príncipe xíʼin ndiʼi na̱ ñuu ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ su̱tu̱ xíʼin na̱ profeta: ‘Kǒo ku̱a̱chi kúúmií ta̱ ta̱a yóʼo ña̱ kuvira, chi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinvara ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinyóʼ”. Xa̱ʼa ña̱ kǒo nítaxi ta̱ Jeremías sáyi̱ʼvínara, Ndióxi̱ xi̱ndaarara. Vitin ná kuniyó ndáaña ndo̱ʼo ta̱ Uriya, ta̱yóʼo inka profeta ta̱ ka̱chíñu nu̱ú Jehová xi̱kuura, ta̱yóʼo síínva ni̱xi̱yora nu̱ú ta̱ Jeremías.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Jeremías 27:2, 3) “Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼi̱n: ‘Kiʼin iin yoʼo̱ ta katún ku̱a̱ʼání tú vara xíʼinña ta katúnña su̱kún. 3 Ta chindaʼúnña ná ku̱ʼu̱nña ndaʼa̱ ta̱ rey ñuu Edom, ta̱ rey ñuu Moab, xíʼin ta̱ rey ta̱ se̱ʼe ta̱ Ammón, ta̱ rey ñuu Tiro xíʼin ta̱ rey ñuu Sidón, chindaʼúnña ná ku̱ʼu̱nña xíʼin na̱ mensajero na̱ va̱xi Jerusalén nu̱ú ta̱ Sedequías ta̱ rey ñuu Judá.
jr-S pág. 27 párr. 21
Ná kachíñuyó nu̱ú Ndióxi̱ tiempo nu̱ú ndíʼi
21 Tá ki̱xaʼá ta̱ Sedequías xáʼndachíñura chi Jerusalén, ki̱xa̱a̱ na̱ mensajero ta̱ rey ñuu Edom, ñuu Moab, ñuu Ammón, ñuu Tiro xíʼin na̱ mensajero na̱ ñuu Sidón, ki̱xaana ña̱ ndakoo yuʼúna xa̱ʼa ña̱ kanitáʼanna xíʼin ta̱ Nabucodonosor. Soo ta̱ Jeremías ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Sedequías ña̱ ná kundiku̱nra ña̱ káʼa̱n ta̱ rey ñuu Babilonia. Nda̱a̱ ta̱xira yugo ndaʼa̱ na̱ mensajero ña̱ ná kunda̱a̱-inina ña̱ xíniñúʼu kundiku̱na ña̱ káʼa̱n na̱ ñuu Babilonia (Jer. 27:1-3, 14). Kǒo níkutóona ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jeremías xíʼinna. Ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra ka̱ʼa̱nra i̱xayo̱ʼvi̱níña xíʼinra, chi ta̱ profeta vatá Hananías xi̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ta̱ʼnu yugo na̱ ñuu Babilonia ta ku̱a̱chi válínú. Soo Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jeremías ti̱xin ña̱ iin ku̱i̱ya̱ kuvi ta̱ Hananías yóʼo. Ta míí ña̱yóʼo kúú ña̱ ku̱u (Jer. 28:1-3, 16, 17).
(Jeremías 28:11) Ta ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Hananías nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Ti̱xin ña̱ u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ kaʼnui̱ yugo ta̱ Nabucodonosor rey ña̱ ñuu Babiloniaʼ”. Ta nda̱kiʼin ta̱ Jeremías ku̱a̱ʼa̱nra.
jr-S pág. 187, 188 párr. 11, 12
“Va̱ása kívi sandákoi̱ ña̱ ka̱ʼi̱n”
11 Xíniñúʼu ndakaʼányó ña̱ to̱ʼó ni̱xi̱yo ta̱ Jeremías xíʼin ndiʼi na̱ yiví. Ndíchi ni̱xi̱yora nu̱ú na̱ xi̱sa̱a̱-ini xi̱xiniñaʼá, ta sava yichi̱ kǒo níxindichira ña̱ kuniso̱ʼora ña̱ káʼa̱nna. Saá ke̱ʼéra tá nda̱kitáʼanra xíʼin ta̱ profeta vatá Hananías. Tá ni̱ka̱ʼa̱nra tu̱ʼun vatá xa̱ʼa Jehová, ta̱ Jeremías ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ su̱ví saá íyoña, ta ni̱ka̱ʼa̱nra ndáaña kúú mií ña̱ ndixa kéʼé iin profeta. Ta̱ Jeremías ndíka̱a̱ iin yugo su̱kúnra ña̱ na̱ʼa̱ra ñuu Babilonia kúú ña̱ kaʼndachiñu nu̱ú na̱ judío. Ta̱ Hananías ndeéní ni̱sa̱a̱ra ta ki̱ʼinra yugo ta̱ Jeremías ta ni̱xa̱ʼnuranú. Sana nda̱a̱ kivi keʼéra inka ña̱ʼa xíʼin ta̱yóʼo. Soo, ¿ndáaña ke̱ʼé ta̱ Jeremías? “Ta̱yóʼo nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra”. Tándi̱ʼi Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jeremías ña̱ ná ku̱ʼu̱nra ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Hananías: Ndióxi̱ ndataxira na̱ judío ndaʼa̱ ta̱ rey ñuu Babilonia ta kaʼnína ta̱ Hananías (Jer. 28:1-17).
12 Ña̱yóʼo sánáʼa̱ña miíyó tá ku̱a̱ʼa̱nyó natúʼunyó ndakú ná koo iniyó, soo xíniñúʼu kundaayó tu̱ʼun káʼa̱nyó. Tá iinna kǒo xíínna kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱n Biblia ta ndúkue̱ʼe̱na xíʼinyó ta kúni̱na kanina miíyó, va̱ʼaka ná ya̱ʼayó inka veʼe. Va̱ása xíniñúʼu sa̱a̱yó xíʼinna xa̱ʼa tu̱ʼun Ndióxi̱. Tá vií ná ka̱ʼa̱nyó xíʼinna inka yichi̱ ná ndikóyó va̱ʼa kuniso̱ʼona ña̱ ka̱ʼa̱nyó xíʼinna (kaʼvi 2 Timoteo 2:23-25; Pro. 17:14).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Jeremías 27:12-22) Ta ni̱ka̱ʼi̱n xíʼin ta̱ Sedequías rey ñuu Judá ndiʼi tu̱ʼun yóʼo, ta káchii̱: “Chika̱a̱ndó su̱kúnndó ti̱xin tú yugo ta̱ rey ñuu Babilonia ta keʼéndó ña̱ káʼa̱nra ta va̱ʼa kutakundó. 13 ¿Nda̱chun kuviún xíʼin ndiʼi na̱ ñuún nu̱ú guerra, kuviún so̱ko xíʼin kue̱ʼe̱ xa̱ʼa ña̱ kǒo xíún keʼún ña̱ káʼa̱n Jehová ña̱ kundiku̱ún ña̱ káʼa̱n ta̱ rey ñuu Babilonia? 14 Kǒo kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n na̱ profeta tá káchina: ‘Ndóʼó kǒo kachíñundó nu̱ú ta̱ rey ñuu Babiloniaʼ, chi ña̱ vatá kúú ña̱ káʼa̱nna xíʼinndó. 15 ”‘Chi su̱ví yi̱ʼi̱ níchindaʼána, káchi Jehová; chi ña̱ vatáva kúú ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼíi̱, ña̱ ná sa̱a̱-inii̱ kunii̱ ndóʼó ta sandiʼi-xa̱ʼíi̱ ndóʼó, ta saátu sandiʼi-xa̱ʼíi̱ na̱ profeta vatáʼ”. 16 Ta ni̱ka̱ʼi̱n xíʼin na̱ su̱tu̱ xíʼin ndiʼi na̱ ñuu yóʼo: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Va̱ása kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱n na̱ profeta, tá káʼa̱nna: “Kotondó, ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼuna veʼe Jehová si̱lóʼo kúma̱ní ña̱ keeña chí ñuu Babilonia”. Chi ña̱ vatá kúú ña̱ káʼa̱nna. 17 Va̱ása kuniso̱ʼondó ña̱ káʼa̱nna. Keʼéndó ña̱ káʼa̱n ta̱ rey ña̱ va̱ʼa kutakundó. ¿Nda̱chun xíniñúʼu ndiʼi-xa̱ʼa ñuu yóʼo xa̱ʼa ña̱ kǒo xíniso̱ʼondó? 18 Soo tá ndixa profeta kúúna, ta ndixa ña̱ káʼa̱n Jehová káʼa̱nna, ná ka̱ʼa̱nna xíʼin Jehová ña̱ ná kǒo taxira ndakiʼinna ña̱ kíndo̱o veʼe ta̱ rey ñuu Judá xíʼin ñuu Jerusalén ta ku̱ʼu̱nña chí ñuu Babilonia.ʼ 19 ”Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová, xa̱ʼa columna xíʼin tá mar xíʼin carretilla xíʼin xa̱ʼa ndiʼi ña̱ kíndo̱o ñuu yóʼo, 20 ña̱ kǒo níkiʼin ta̱ Nabucodonosor rey ñuu Babilonia, tá ki̱ʼinra ta̱ Jeconías ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra se̱ʼe ta̱ Jehoiaquim rey ñuu Judá, ki̱ʼinrara ñuu Jerusalén ta ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinra chí ñuu Babilonia, xíʼin ndiʼi na̱ yiví va̱ʼa na̱ ndóo ñuu Judá xíʼin ñuu Jerusalén; 21 chi ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, xa̱ʼa ña̱ʼa ña̱ kíndo̱o veʼera xíʼin xa̱ʼa ña̱ʼa ña̱ kíndo̱o ñuu Judá xíʼin ñuu Jerusalén: 22 ‘“Chí ñuu Babilonia ku̱ʼu̱nña, kán kundooña nda̱a̱ ki̱vi̱ ndakaʼíi̱n xa̱ʼaña”, káchi Jehová. “Ta ndatavái̱ña ñuu kán ta chí ñuu Jerusalén ndixa̱a̱ña”ʼ”.
24-30 TÍ ABRIL
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA | JEREMÍAS 29-31
“Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa iin pacto xa̱á”
(Jeremías 31:31) “Koto. Xa̱a̱ va̱xi ki̱vi̱, káchi Jehová, ta chika̱i̱ iin pacto xa̱á xíʼin na̱ veʼe ta̱ Israel xíʼin na̱ veʼe ta̱ Judá;
it-2-S pág. 575 párr. 3, 4
Pacto
Pacto xa̱á. Tá siglo VII t.x., Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ profeta Jeremías ña̱ koo iin pacto xa̱á, ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ása kooña tákiʼva ni̱xi̱yo ña̱ pacto ña̱ Ley, ña̱ kǒo níxiniso̱ʼo na̱ ñuu Israel. (Jer 31:31-34.) Tá ñu̱ú ña̱ xa̱a̱ ku̱yatin kuvi ta̱ Jesús, 14 tí Nisán tá ku̱i̱ya̱ 33 t.v., tá nda̱taka na̱ discípulo xíʼin ta̱ Jesús ña̱ keʼéna ña̱ naní “Cena ta̱ Jesús” saá kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa ña̱ pacto xa̱á ta ña̱yóʼo kixaʼáña tá ná kuvira. (Lu 22:20.) Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa 50 ki̱vi̱ ña̱ nda̱taku ta̱ Jesús, ta xa̱a̱ 10 ki̱vi̱ íyora chí ndiví xíʼin yivára, saá kúú ña̱ ta̱xira espíritu santo ndaʼa̱ na̱ discípulora na̱ ñúʼu ini veʼe níndichi chí ñuu Jerusalén. (Hch 2:1-4, 17, 33; 2Co 3:6, 8, 9; Heb 2:3, 4.)
Na̱ ñúʼu ti̱xin ña̱ pacto xa̱á kúú Jehová, na̱ ñuu Israel á na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví na̱yóʼo iin kúúna xíʼin ta̱ Jesús. (Heb 8:10; 12:22-24; Gál 6:15, 16; 3:26-28; Ro 2:28, 29.) Ña̱ pacto xa̱á ki̱xaʼáña tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús ña̱ ni̱xi̱ta ni̱i̱ra, ña̱ ta̱xira miíra ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼa na̱ yiví, ña̱yóʼo kúú ña̱ cha̱ʼvira nu̱ú Jehová tá ndi̱kóra chí ndiví. (Mt 26:28.) Tá ndáka̱xin Ndióxi̱ iin na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví (Heb 3:1), kíʼvina ti̱xin ña̱ pacto ña̱ cha̱ʼvi ta̱ Jesús. (Sl 50:5; Heb 9:14, 15, 26.) Ta̱ Jesús kúú ta̱ ndíso xíʼin pacto xa̱á (Heb 8:6; 9:15) ta̱ chée nu̱ú ndiʼi na̱ se̱ʼe ta̱ Abrahán. (Gál 3:16.) Ña̱ ndíso ta̱ Jesús xíʼin pacto xa̱á, va̱ʼa chindeé táʼanra xíʼin na̱ ni̱ki̱ʼvi ti̱xin pacto yóʼo ta ndixa xa̱a̱na nduuna se̱ʼe ta̱ Abrahán xa̱ʼa ña̱ ndoo ku̱a̱china (Heb 2:16; Gál 3:29). Na̱yóʼo nduuna na̱ yiví va̱ʼa nu̱ú Jehová. (Ro 5:1, 2; 8:33; Heb 10:16, 17.)
(Jeremías 31:32, 33) va̱ása kooña táki̱ʼva ni̱xi̱yo ña̱ pacto ña̱ chi̱ka̱i̱ xíʼin na̱ yivándó na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá tá ki̱vi̱ ta̱vái̱na ñuu Egipto, ‘chi ña̱ pacto yóʼo kǒo níkeʼénaña, ni yi̱ʼi̱ kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼinna nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ta̱a xíʼin ñá síʼíraʼ, káchi Jehová.” 33 “Saáchi ña̱yóʼo kúú pacto ña̱ chika̱i̱ xíʼin na̱ veʼe ta̱ Israel tá ná ya̱ʼa ki̱vi̱ kán, chika̱i̱ ley inina ta kaʼyíña nímana. Ta xa̱i̱ kui̱ Ndióxi̱na, ta na̱kán xa̱a̱na kuuna na̱ ñui̱, káchi Jehová.”
jr-S pág. 173, 174 párr. 11, 12
Ña̱ ndakiʼinyó xa̱ʼa ña̱ pacto xa̱á
11 ¿Nda̱chun va̱ása inkáchi íyo ña̱ pacto yatá xíʼin ña̱ pacto xa̱á? Saáchi ña̱ pacto xa̱á xíʼin ña̱ ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés síínva ña̱ʼa ka̱ʼyínaña (kaʼvi Jeremías 31:33). Ña̱ u̱xu̱ ley ña̱ va̱xi ti̱xin ña̱ pacto ka̱ʼyínaña nu̱ú yu̱u̱, ta ni̱ya̱ʼa tiempo ndi̱ʼi-xa̱ʼavaña. Ta ña̱ pacto xa̱á ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jeremías xa̱ʼa, kaʼyi̱ña níma̱ na̱ yiví ta va̱ása ndiʼi-xa̱ʼaña. Na̱ cristiano na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví, ñúʼuna ti̱xin pacto xa̱á ta ndáyáʼviní ña̱yóʼo nu̱úna. ¿Á ndáyáʼvi ña̱ pacto yóʼo nu̱ú na̱ koo nu̱ú ñúʼu yóʼo? (Juan 10:16.) Na̱yóʼo kúsi̱íní-inina xínina ña̱ káʼa̱n ley Ndióxi̱. Nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱kusi̱í-ini na̱ inka ñuu na̱ xi̱ndoo ñuu Israel tá xi̱keʼéna ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n ley Ndióxi̱ ña̱ ta̱xira ndaʼa̱ ta̱ Moisés ta ku̱a̱ʼání bendición nda̱kiʼinna (Lev. 24:22; Núm. 15:15).
12 ¿Nda̱saa ka̱ʼa̱nyó xíʼinna tá ná nda̱ka̱tu̱ʼunna miíyó ndáaña kúú ley ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ níma̱ na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví? Ña̱ ley yóʼo naníña “ley ta̱ Cristo”, ta ta̱xiraña ndaʼa̱ na̱ cristiano na̱ nu̱ú, na̱ ñúʼu ti̱xin pacto ña̱ xa̱á (Gál. 6:2; Rom. 2:28, 29). Ña̱ ley yóʼo kúni̱ kachiña: kuʼvi̱-iniyó kuni táʼanyó (Mat. 22:36-39). ¿Nda̱saa káʼyi̱ ley yóʼo níma̱ na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví? Káʼyi̱ña níma̱na tá káʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ta káʼvina tu̱ʼunra. Xa̱ʼa ña̱yóʼo ndiʼi na̱ cristiano xíniñúʼu ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ta kaʼvina tu̱ʼunra, saátu na̱ kǒo ñúʼu ti̱xin pacto xa̱á ña̱ va̱ʼa ndakiʼinna bendición.
(Jeremías 31:34) “Ta va̱ása sanáʼa̱kana na̱ táʼanna á na̱ ñanina, ta kachina: ‘Sakuaʼandó xa̱ʼa Jehováʼ, saáchi ndiʼi na̱yóʼo xa̱a̱ sa̱kuaʼana xa̱ʼíi̱, nda̱a̱ na̱ va̱lí iinsaá nda̱a̱ na̱ chée, káchi Jehová. Saáchi koo káʼnu-inii̱ xa̱ʼana, ta kǒo ndakaʼánkai̱ xa̱ʼa ku̱a̱china.”
jr-S pág. 177 párr. 18
Ña̱ ndakiʼinyó xa̱ʼa ña̱ pacto xa̱á
18 Xa̱ʼa ña̱yóʼo, ña̱ pacto xa̱á káʼa̱nña xa̱ʼa ña̱ va̱ʼaní ini Jehová xíʼin na̱ yiví ku̱a̱chi, tá kúú na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví na̱ ñúʼu ti̱xin ña̱ pacto xa̱á, saátu na̱ ndátu koo nu̱ú ñuʼú. Va̱ʼa kandíxayó ña̱ koo Jehová ña̱ káʼnu-ini xa̱ʼayó, va̱ása ndakaʼánkara xa̱ʼa ku̱a̱chiyó. Ña̱ pacto xa̱á ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ xa̱ʼa ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa sánáʼa̱ña miíyó. Xíniñúʼu nda̱ka̱tu̱ʼun xíʼin miíyó: “¿Á íyoyó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo Jehová ña̱ va̱ása ndákaʼányó xa̱ʼa ña̱ ke̱ʼé inkana xíʼinyó, tá xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó xíʼinna ña̱ íyoyó ña̱ káʼnu-ini xa̱ʼana?” (Mat. 6:14, 15). Ña̱ sákuaʼayó chindeéña miíyó ña̱ koo káʼnu-iniyó xa̱ʼa ku̱a̱chi ña̱ ke̱ʼéna xíʼinyó, á ku̱a̱chi loʼo kúúña á ku̱a̱chi káʼnu kúúña, kivi ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa iin na̱ ti̱ndaʼa̱yó xíʼin tá ni̱ki̱si̱na xíʼin inkana, iin ku̱a̱chi káʼnu kúú ña̱yóʼo. Tá íyoyó ña̱ káʼnu-ini xa̱ʼa ku̱a̱china, va̱ása ‘ndakaʼánkayó xa̱ʼañaʼ. Sana yo̱ʼvi̱ní nandósó-iniyó xa̱ʼa ku̱a̱china, soo tá ná keʼéyó ña̱yóʼo na̱ʼa̱yó ña̱ íyoyó táki̱ʼva íyo Jehová.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ kivi chindeé miíyó
(Jeremías 29:4) “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová, Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, xíʼin ndiʼi na̱ ke̱e ñuu Jerusalén ta ku̱a̱ʼa̱nna chí ñuu Babilonia:
(Jeremías 29:7) Saátu, nandukúndó ña̱ va̱ʼa koondó ñuu nu̱ú taxii̱ ku̱ʼu̱nndó ta ka̱ʼa̱nndó xíʼin Jehová xa̱ʼa ñuu nu̱ú koondó, saáchi tá va̱ʼa ná koo ñuu yóʼo kǒo ku̱a̱chi kundoondó.
w96-S 1/5 pág. 11 párr. 5
Ndióxi̱ xíʼin ta̱ César
5 Ni̱ya̱ʼa tiempo Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ profeta Jeremías ña̱ ná ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ judío na̱ ku̱a̱ʼa̱n chí ñuu Babilonia ña̱ ná kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱n na̱ chíñu ñuu nu̱ú ku̱a̱ʼa̱nna ta ná ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa na̱yóʼo. Ña̱ carta ña̱ chi̱ndaʼára ku̱a̱ʼa̱n, káchiña: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová, Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, xíʼin ndiʼi na̱ ke̱e [... :] [‘]nandukúndó ña̱ va̱ʼa koondó ñuu nu̱ú taxii̱ ku̱ʼu̱nndó ta ka̱ʼa̱nndó xíʼin Jehová xa̱ʼa ñuu yóʼo, saáchi tá va̱ʼa ná koo ñuu yóʼo kǒo ku̱a̱chi kundoondóʼ”. (Jeremías 29:4, 7.) Na̱ ñuu Ndióxi̱ ndiʼi tiempo ‘ndúkúna ña̱ koo va̱ʼanaʼ xíʼin ñuu nu̱ú ndóona, ña̱ va̱ʼa kusi̱í-inina ndasakáʼnuna Jehová. (1 Pedro 3:11.)
(Jeremías 29:10) “Saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: ‘Nani ná xi̱nu 70 ku̱i̱ya̱ ña̱ kuñuʼundó ñuu Babilonia yi̱ʼi̱ tavái̱ ndóʼó, ta saxi̱nui̱ ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó ña̱ ndikóndó koondó ñuu yóʼoʼ.
g-S 6/12 pág. 14 párr. 1, 2
Ña̱ Biblia, iin libro ña̱ xínu ña̱ káʼa̱n. Táʼvi 2
Xi̱nuña: Tá ni̱xi̱nu 70 ku̱i̱ya̱ xi̱ñuʼuna (ki̱xaʼáña 607 iinsaá nda̱a̱ 537 t.x.), ta̱ Ciro, ta̱ rey ñuu Persia, ta̱vára na̱ judío na̱ ñúʼu tu̱ndóʼo ta ta̱xira ndi̱kóna ñuuna ña̱ sandáʼana templo ñuu Jerusalén (Esdras 1:2-4).
Ña káʼa̱n historia
● ¿Á xi̱ñuʼu na̱ judío chí ñuu Babilonia 70 ku̱i̱ya̱ táki̱ʼva káchi Biblia? Ná kuniyó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ arqueólogo ñuu Israel, Ephraim Stern, káchira: “Tá ku̱i̱ya̱ 604 nda̱a̱ 538 t.x., kǒo prueba níxi̱yo ña̱ xi̱ndoona ñuu Judá. Tá tiempo saá ndiʼi na̱ ñuu na̱ ku̱a̱ʼa̱n xíʼin na̱ ñuu Babilonia kǒo níndikókana”. Ña̱ tiempo yóʼo, ña̱ kǒo níndikókana ñuuna kítáʼanña xíʼin ña̱ ndo̱ʼo na̱ ñuu Israel na̱ ni̱xa̱ʼa̱n xi̱ñuʼu ñuu Babilonia tá ku̱i̱ya̱ 607 nda̱a̱ 537 tiempo xi̱naʼá (2 Crónicas 36:20, 21).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Jeremías 31:31-40) “Koto. Xa̱a̱ va̱xi ki̱vi̱, káchi Jehová, ta chika̱i̱ iin pacto xa̱á xíʼin na̱ veʼe ta̱ Israel xíʼin na̱ veʼe ta̱ Judá; 32 va̱ása kooña táki̱ʼva ni̱xi̱yo ña̱ pacto ña̱ chi̱ka̱i̱ xíʼin na̱ yivándó na̱ xi̱ndo̱o xi̱naʼá tá ki̱vi̱ ta̱vái̱na ñuu Egipto, ‘chi ña̱ pacto yóʼo kǒo níkeʼénaña, ni yi̱ʼi̱ kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼinna nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ta̱a xíʼin ñá síʼíraʼ, káchi Jehová.” 33 “Saáchi ña̱ pacto ña̱ chika̱i̱ xíʼin na̱ veʼe ta̱ Israel ki̱vi̱ va̱xi, chika̱i̱ ley inina ta kaʼyíña nímana. Ta xa̱i̱ kui̱ Ndióxi̱na, ta na̱kán xa̱a̱na kuuna na̱ ñui̱, káchi Jehová.” 34 “Ta va̱ása sanáʼa̱kana na̱ táʼanna á na̱ ñanina, ta kachina: ‘Sakuaʼandó xa̱ʼa Jehováʼ, saáchi ndiʼi na̱yóʼo xa̱a̱ sa̱kuaʼana xa̱ʼíi̱, nda̱a̱ na̱ va̱lí iinsaá nda̱a̱ na̱ chée, káchi Jehová. Saáchi koo káʼnu-inii̱ xa̱ʼana, ta kǒo ndakaʼánkai̱ xa̱ʼa ku̱a̱china.” 35 Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová, ta̱ táxi ñu̱ʼu ña̱ sándáye̱ʼe̱, ta̱ káʼa̱n xíʼin tí yo̱o̱ ndáaña keʼérí ta saátu tí ki̱mi ña̱ sándáye̱ʼe̱rí ñu̱ú, ta̱ sákanda̱ nu̱ú tá mar ña̱ ndeéka kanda̱ ola nu̱úrá, ta̱ naní Jehová: 36 “‘Tá ná ndiʼi-xa̱ʼa ndiʼi ña̱yóʼo, saátu na̱ ñuu Israel va̱ása kookana na̱ ñui̱ʼ”, káchi Jehová. 37 Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová: “‘Tá ná chuʼún ña̱ ndiví, xíʼin ña̱ ná kunda̱a̱-iniún nda̱saa káa ti̱xin ñuʼú, tasaá sandákoi̱ ndóʼó na̱ ñuu Israel ña̱ kǒo kookandó na̱ ñui̱ʼ, káchi Jehová”. 38 “Koto kixa̱a̱ iin ki̱vi̱, ña̱ ñuu kuva̱ʼaña xa̱ʼa Jehová, kixaʼáña nda̱a̱ Torre Hananel ta xa̱a̱ña nda̱a̱ yéʼé ña̱ íyo chí esquina, káchi Jehová. 39 Ta ña̱ yoʼo̱ ña̱ chúʼunna kitaña xi̱ní ña̱ yuku̱ Gareb, ta ka̱va̱ña sa̱tá Goá, káchi Jehová. 40 Xíʼin yoso̱ nu̱ú xátana na̱ ni̱xi̱ʼi̱ xíʼin ya̱a̱ xa̱ʼán ña̱ kíndo̱o ta xáʼminana, iin yuʼú yoso̱ xa̱a̱ña nda̱a̱ nu̱ú tíkaa ti̱kui̱í chí Cedrón, ndáa míí esquina ña̱ yéʼé tí kuáyi̱ chí nu̱ú kána ñu̱ʼu, ta ndiʼi ña̱yóʼo iin ña̱ yi̱i̱ kúúña nu̱ú Jehová. Va̱ása ndiʼi-xa̱ʼaña, ta kooña ndiʼi tiempo.”