Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ Ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
6-12 TÍ MAYO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | 2 CORINTIOS 4-6
“Va̱ása ndákava-iniyó”
(2 Corintios 4:16) Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ása ndákava-iniyó; ni ku̱a̱ʼa̱n kúchéevayó, soo mií ña̱ nda̱a̱ chí iniyó ku̱a̱ʼa̱n ndúxa̱ávaña ki̱vi̱ tá ki̱vi̱.
w04-S 15/8 25 párr. 16, 17
Kúnaavayó, soo va̱ása ndíʼi ndee̱yó
16 Ña̱ kundaayó ña̱ kítáʼanyó xíʼin Ndióxi̱ iin ña̱ ndáyáʼviní kúú ña̱yóʼo. Tá va̱ʼaní kítáʼanyó xíʼin Jehová, kivi xa̱a̱yó kunaavayó, soo va̱ása sándakooyó ña̱ ndasakáʼnuyora. “Táxira ndee̱ ndaʼa̱ na̱ ku̱naa; ta táxira koo ku̱a̱ʼá ndee̱ na̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n kúvitá” (Isaías 40:28, 29). Ta̱ apóstol Pablo, va̱ʼaní ku̱nda̱a̱-inira xíʼin ña̱ tu̱ʼun yóʼo chi ña̱ nda̱a̱ní káʼa̱nña chi saá ndo̱ʼo miíra, ta ka̱ʼyíra: “Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ása ndákava-iniyó; ni ku̱a̱ʼa̱n kúchéevayó, soo mií ña̱ nda̱a̱ chí iniyó ku̱a̱ʼa̱n ndúxa̱ávaña ki̱vi̱ tá ki̱vi̱” (2 Corintios 4:16).
17 Ná kotoyó ndáaña kúni̱ kachi ña̱ tu̱ʼun “ki̱vi̱ tá ki̱vi̱”. Káʼa̱nña ña̱ va̱ʼaní ná kuniñúʼuyó ndiʼi ña̱ táxi Jehová ndaʼa̱yó. Iin ñá hermana ñá nda̱kúní káchíñu nu̱ú Ndióxi̱ ta xa̱a̱ 43 ku̱i̱ya̱ káchíñuñá nu̱úra ta misionera kúúñá, ñáyóʼo ni̱xi̱yo tiempo ña̱ ku̱naañá ta nda̱kavaní-iniñá. Soo kǒo níndiʼi ndee̱ñá. Ñáyóʼo káchiñá: “Xa̱a̱ ni̱ka̱ai̱n ña̱ ya̱chi̱ ndáko̱oi̱ ña̱ va̱ʼa ka̱ʼi̱n xíʼin Jehová xíʼin kaʼvii̱ tu̱ʼunra tá kúma̱níka kixáʼíi̱ keʼíi̱ inka chiñu. Ña̱yóʼo kúú ña̱ chíndeétáʼan xíʼi̱n ña̱ ndakú koo-inii̱ nda̱a̱ tiempo vitin”. Ña̱ nda̱a̱va kúúña, Jehová íyora ña̱ chindeéra miíyó tá káʼa̱nyó xíʼinra, ta saátu tá ndákanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa kúúmiíra ki̱vi̱ tá ki̱vi̱ xíʼin ña̱ káʼa̱nra keʼéra chí nu̱únínu.
(2 Corintios 4:17) Saáchi tu̱ndóʼo ña̱ yáʼava kúúña, ta loʼova tiempo xóʼvi̱yó íxaaña, soo xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ndakiʼinyó ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ta va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱ña, kooña ndiʼi tiempo.
it-1-S 70
Ña̱ ndakú-ini
Saátu iin ña̱ ndáyáʼviní kúú ña̱ va̱ása nandósóyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndátuyó ndakiʼinyó chí nu̱únínu, ña̱ kutakuyó ndiʼi tiempo, ta va̱ása kookayó na̱ yiví ku̱a̱chi, ta ni ná kaʼní na̱ yiví miíyó va̱ása kuchiñuna sándiʼi-xa̱ʼa̱na ña̱ kutakuyó ndiʼi tiempo. (Ro 5:4, 5; 1Te 1:3; Rev 2:10.) Ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ ndóʼoyó vitin kǒo kitáʼankaña xíʼin ña̱ ndakiʼinyó chí nu̱únínu tá ná xi̱nu nu̱ú ndiʼi ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ keʼéra. (Ro 8:18-25.) Ña̱ ndákanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kutakuyó ndiʼi tiempo, tu̱ndóʼo ña̱ ndóʼoyó vitin yo̱ʼvi̱nívaña, soo loʼo tiempo xóʼvi̱yó íxaaña ta yáʼavaña. (2Co 4:16-18.) Tu̱ndóʼo ña̱ ndóʼoyó ña̱ yáʼava kúúña, tá ndákaʼányó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta saátu tá kándíxaníyo xa̱ʼa̱ ña̱ ndátuyó ndakiʼinyó chí nu̱únínu, ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ va̱ása ndi̱ʼiní-iniyó ta saátu chindeéña miíyó ña̱ nda̱kúní kachíñuyó nu̱ú Jehová.
(2 Corintios 4:18) nani xíto káxiyó nu̱ú iin ña̱ʼa, soo su̱ví ña̱ʼa ña̱ túvi xítoyó chi xítoyó ña̱ʼa ña̱ kǒo kívi kunivayó. Chi ña̱ʼa ña̱ túvi xítoyó ña̱ yáʼava kúúña, soo ña̱ʼa ña̱ kǒo kívi kuniyó va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱ña chi ndiʼi tiempo kooña.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(2 Corintios 4:7) Ta kúúmiíyó tesoro ña̱ ndíka̱a̱ ti̱xin iin vaso ña̱ ñuʼú, ña̱ va̱ʼa ndee̱ Ndióxi̱ ná chindeétáʼan xíʼinyó ta su̱ví ndee̱ miíyó kuniñúʼuyó.
w12-S 1/2 28
“Sákusi̱índó-ini Jehová”
Ta̱ David Splane ta̱ kúú Cuerpo Gobernante, ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ discurso yóʼo. (2 Corintios 4:7) ¿Ndáa iin ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱? ¿Xa̱ʼa̱ ña̱ xínitúni̱yó? Á ¿xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchiva? Va̱ása, káchira. Ña̱ ndáyáʼviní ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo xa̱ʼa̱ yóʼo kúú ña̱ natúʼunyó ña̱ nda̱a̱ xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ xíʼin na̱ yiví. (2 Corintios 4:1, 2, 5) Ta̱ hermano Splane sa̱ndákaʼánra na̱ hermano yóʼo ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ nda̱kiʼinna clase yóʼo ki̱ʼva 5 yo̱o̱. Yóʼo kúú nu̱ú sa̱kuaʼana ndáaña xíniñúʼu keʼéna nu̱ú ku̱ʼu̱nna natúʼunna xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, ta xíniñúʼu chindayáʼvinína chiñu yóʼo.
Ta̱ hermano ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nndosó yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ vaso ña̱ ku̱va̱ʼa xíʼin ñuʼú, ta chi̱táʼanraña xíʼin ku̱ñuyó. Tasaá chi̱táʼanra iin vaso ña̱ ñuʼú xíʼin iin vaso ña̱ oro. Soo vaso ña̱ i̱xava̱ʼana xíʼin ñuʼú ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼukana, ta ña̱ oro sava yichi̱ xíniñúʼunaña. Tá ti̱xin iin vaso ña̱ oro ná taányó ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní, sana inkáchi kundayáʼvi ña̱yóʼo, chi ña̱ ndáyáʼvi kúú u̱vi̱ saáña. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ hermano Splane xíʼin na̱ ni̱xa̱ʼa̱n clase yóʼo: “Va̱ása kuni̱ndó ka̱ʼa̱n va̱ʼandó xa̱ʼa̱ miíndó. Na̱ misionero xíniñúʼu sánáʼa̱na na̱ yiví xa̱ʼa̱ Jehová. Ta va̱ása xíniñúʼu ni̱nuní koo-inina xíniñúʼu koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin vaso ña̱ ku̱va̱ʼa xíʼin ñuʼú.”
(2 Corintios 6:13) Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúúña káʼi̱n xíʼinndó, nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n iin ta̱a xíʼin se̱ʼera, saátu miíndó ndakunándó níma̱ndó nu̱ú inkana.
w09-S 15/11 21 párr. 7
Ná kuʼvi̱ka-iniyó kuniyó na̱ hermano ndiʼi ki̱vi̱
7 ¿Ta miíyó? ¿Ndáaña xíniñúʼu keʼéyó ña̱ va̱ʼaka kutáʼanyó xíʼin na̱ hermano xíʼin ña̱ kuʼvi̱-iniyó kuniyóna? Sava yichi̱ va̱ʼaníka kítáʼanyó xíʼin na̱ kúúmií táʼan ku̱i̱ya̱ miíyó, na̱ kúúmií táʼan costumbre ña̱ kúúmiíyó ta ku̱a̱ʼáka tiempo kítáʼanyó xíʼinna. Soo tá ña̱yóʼo sákuxíkaña miíyó nu̱ú sava na̱ hermano túviyó, xíniñúʼu ndakuináyó níma̱yó nu̱ú ndiʼi na̱ yiví ta kutáʼanyó xíʼin ndiʼina. Ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “¿Á ndiʼi tiempo kítáʼi̱n ña̱ nátúʼi̱n xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ xíʼin na̱ migoi̱ na̱ va̱ʼaní kítáʼi̱n xíʼi̱n? Tá káchíñui̱ ¿Á íxayo̱ʼvi̱ña xíʼi̱n ña̱ kanai̱ inka na̱ hermano ña̱ kutáʼanna xíʼi̱n? ¿Á kúxíkai̱ nu̱ú na̱ sa̱kán va̱xi reunión, ta ndákanixi̱níi̱ tá ná ya̱ʼa tiempo saáví xa̱a̱na koona migoi̱? ¿Á chíndeéi̱ ndiʼi na̱ válí xíʼin na̱ náʼnu ti̱xin congregación?”.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(2 Corintios 4:1-15) Ña̱kán, xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-ini Ndióxi̱ ta̱xira chiñu yóʼo ndaʼa̱yó, ta va̱ása ndákava-iniyó; 2 xa̱a̱ sa̱ndákooyó ña̱ʼa ña̱ sákukaʼan nu̱úyó, ta ni kǒo kéʼé se̱ʼékayó ña̱ kini, saátu va̱ása sándáʼviyó ni kǒo násamayó ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱, chi náʼa̱yó miíyó nu̱ú ndiʼi na̱ yiví ña̱ kéʼéyó ña̱ va̱ʼa nu̱ú Ndióxi̱. 3 Soo vitin, tá tu̱ʼun va̱ʼa ña̱ nátúʼunyó ndási iin ña̱ʼa nu̱úña, ndásiña nu̱ú na̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n ndíʼi-xa̱ʼa̱, 4 ta̱ xáʼndachíñu ñuyǐví yóʼo sásira nu̱ú na̱ yiví, ña̱ kǒo sákuaʼana ña̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús, chi ta̱yóʼo kúú ta̱ káʼa̱n ña̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. 5 Chi su̱ví xa̱ʼa̱ miíyó nátúʼunyó, chi xa̱ʼa̱ tátayó Cristo Jesús nátúʼunyó, ta na̱ káchíñu nu̱úndó kúúndi̱ xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús. 6 Chi mií Ndióxi̱ kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n: “Nu̱ú naá natuu̱n luz”, ta miíra na̱tuun luz níma̱yó ña̱ va̱ʼa natuunyó luz nu̱úna ña̱ kuxini̱ va̱ʼana xa̱ʼa̱ra, ta xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo táxira luz yóʼo. 7 Ta kúúmiíyó tesoro ña̱ ndíka̱a̱ ti̱xin iin vaso ña̱ ñuʼú, ña̱ va̱ʼa ndee̱ Ndióxi̱ ná chindeétáʼan xíʼinyó ta su̱ví ndee̱ miíyó kuniñúʼuyó. 8 Soo ni yáʼayó nu̱ú ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo, kǒo ndákava-iniyó; ni íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó chi kúchiñuvayó yáʼayó nu̱úña; 9 íxaa ndi̱va̱ʼana xíʼinyó, soo inkana kǒo ndákoona ña̱ chindeétáʼanna xíʼinyó; sándakavana miíyó, soo va̱ása sándiʼi-xa̱ʼa̱na miíyó. 10 Kúndeé ku̱ñuyó nu̱ú ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Jesús, ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ náʼa̱ ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Jesús saá íyoyó. 11 Chi miíyó na̱ táku, xíni̱yó ña̱ xa̱a̱yó kuviyó xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús, ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ náʼa̱ ña̱ ndo̱ʼora saá íyoyó. 12 Soo, nu̱ú ndi̱ʼi̱ ña̱ xíʼi̱ íyoña nu̱úndi̱, soo nu̱ú ndóʼo íyo ña̱ kutakundó. 13 Saáchi miíyó kándíxayó táki̱ʼva káchi tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱: “Xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ndíxai̱, ña̱kán kúú ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n”, saátu miíyó xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxayó, kúú ña̱ káʼa̱nyó, 14 chi xíni̱yó ta̱ sa̱ndátaku ta̱ Jesús, sandátakutura miívayó xíʼin ta̱ Jesús, ta na̱ʼa̱ra miíyó saátu ndóʼova. 15 Chi ndiʼi ña̱yóʼo, ña̱ va̱ʼa miíndó kúúña, ta xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-ini Ndióxi̱ xíʼinndó, ku̱a̱ʼáka koo ña̱ʼa ña̱ taxindó tíxa̱ʼvi xa̱ʼa̱, ña̱ va̱ʼa ndukáʼnu Ndióxi̱.
13-19 TÍ MAYO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | 2 CORINTIOS 7-10
“Chiñu ña̱ chindeétáʼanyó xíʼin inkana”
(2 Corintios 8:1-3) Vitin táxindi̱ kúnda̱a̱-inindó ñaniyó, xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní íyo ini Ndióxi̱ xíʼin na̱ congregación ña̱ ñuu Macedonia, 2 chi tá ni̱xi̱yo iin tu̱ndóʼo káʼnuní, ni ñúʼuna ti̱xin tu̱ndóʼo, ña̱ si̱í ni̱xi̱yo inina ni ndáʼviva ni̱xi̱yona, ni saá xa̱ʼnuníka ña̱ va̱ʼa ni̱xi̱yo inina. 3 Saáchi ña̱ kivi keʼéna, yi̱ʼi̱ xi̱nii̱, ku̱a̱ʼánikava kúú ña̱ ke̱ʼéna.
w98-S 1/11 25 párr. 1
“Ndióxi̱ kúʼvi̱-inira xínira na̱ ndinuʼu-ini táxi ña̱ʼa”
Ña̱ nu̱ú, ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Corinto xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé na̱ ñuu Macedonia, xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní chi̱ndeéna inkana ta va̱ʼaní yichi̱ nda̱koona nu̱úyó. “Chi tá ni̱xi̱yo iin tu̱ndóʼo káʼnuní, ña̱ si̱í ni̱xi̱yo inina ni ndáʼviva ni̱xi̱yona, ni saá xa̱ʼnuníka ña̱ va̱ʼa ni̱xi̱yo inina.” Na̱ ñuu Macedonia kǒo na̱ nísandákaʼán na̱yóʼo ndáaña xi̱niñúʼu keʼéna. Ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra ndáaña ke̱ʼé na̱yóʼo, xi̱kuni̱ní na̱yóʼo chindeétáʼanna xíʼin inkana. Soo iin ña̱ ndákanda̱-iniyó ke̱ʼéna kúú ña̱ va̱ʼaní chi̱ndeétáʼanna xíʼin inkana xíʼin ña̱ si̱í-inina, ni ndáʼviní ni̱xi̱yona (2 Corintios 8:2-4).
kr-S 209 párr. 1
Chiñu ña̱ chindeétáʼanyó xíʼin inkana
TÁ KÚYATIN ña̱ ku̱i̱ya̱ 46 ndeéní xi̱ndika̱a̱ so̱ko ñuu Judea. Na̱ discípulo ta̱ Cristo na̱ xi̱ndoo ñuu yóʼo yo̱ʼvi̱ní i̱xaaña xíʼinna ña̱ satána ña̱ kuxuna chi yaʼviní ni̱xi̱yoña. Loʼoní ña̱ʼa xi̱taxina xa̱ʼa̱ ku̱a̱ʼání xu̱ʼún, na̱yóʼo ndáa ndátuna kixa̱a̱ ki̱vi̱ ña̱ kuvina. Soo, na̱ hermano yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kúní-inina ka̱chíñuna nu̱ú Jehová íyo iin ña̱ keʼé Jehová xa̱ʼa̱na, ña̱ chi̱ndeéra miína, ta nda̱a̱ iin na̱ hermano na̱ xi̱ndoo tiempo saá ta̱ʼán kunina ña̱yóʼo. ¿Ndáaña keʼéra?
(2 Corintios 8:4) ta ni̱ka̱ʼa̱nnína xíʼinndi̱ ta̱ nda̱a̱ xa̱kundáʼvinína nu̱úndi̱, iin ña̱ ndáyáʼvíní ni̱xi̱yo ña̱yóʼo nu̱úna ña̱ xi̱kuni̱na taxina ña̱ kúúmiína chi va̱ʼaní ni̱xi̱yo inina, ta saátu ña̱ kachíñuna ña̱ chindeétáʼanna xíʼin na̱ santo.
kr-S 209, 210 párr. 4-6
Chiñu ña̱ chindeétáʼanyó xíʼin inkana
4 Carta u̱vi̱ ña̱ ka̱ʼyí ta̱ Pablo ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú na̱ ñuu Corinto káʼa̱nña xa̱ʼa̱ chiñu ña̱ kéʼéna nu̱ú Ndióxi̱, ni nu̱ú na̱ hermano na̱ ku̱ʼu̱n chí ndivíva ku̱a̱ʼa̱nña, saátu ndáyáʼviní tu̱ʼun ña̱ va̱xi nu̱úña tiempo vitin nu̱ú a hermano na̱ va̱ása ku̱ʼu̱n chí ndiví (Juan 10:16). Ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ña̱ ndiʼiyó u̱vi̱ chiñu kúúmiíyó. Ta iinña kúú ña̱ chindeétáʼanyó xíʼin na̱ yiví ña̱ xa̱a̱na kutáʼan va̱ʼana xíʼin Ndióxi̱, á ña̱ ku̱ʼu̱nyó natúʼunyó ta sanáʼa̱yó na̱ yiví xa̱ʼa̱ra (2 Cor. 5:18-20; 1 Tim. 2:3-6). Ta ña̱ inka kúú ña̱ chindeétáʼanyó xíʼin na̱ santo, ña̱ chindeétáʼanyó xíʼin na̱ hermano (2 Cor. 8:4). Ta ña̱ tu̱ʼun chindeétáʼan, sa̱ndáya̱ʼanaña tu̱ʼun griego diakonía. ¿Nda̱chun kúú ña̱ sa̱ndáya̱ʼana ña̱ tu̱ʼun yóʼo saá?
5 Ña̱ xi̱niñúʼuna ña̱ tu̱ʼun griego tá ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ u̱vi̱ saá chiñu yóʼo, ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ chiñu ña̱ xi̱keʼéna xíʼin tá xi̱chindeétáʼanna xíʼin inkana ti̱xin ña̱ congregación ña̱ ni̱xi̱yo tiempo saá, chi iin chiñu ña̱ xi̱ndayáʼvi kúútu ña̱yóʼova. Soo xa̱a̱ tá ya̱chi̱ví nda̱kanira xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ña̱ íyo ku̱a̱ʼání chiñu ña̱ kéʼéyó, soo iinlá kúú ta̱ ndíso xíʼin chiñu yóʼo, ta̱ kúú tátayó Jesucristo, ta iinlá kúú espíritu Ndióxi̱ ña̱ chíndeétáʼan xíʼinyó (1 Cor. 12:4-6, 11). Ta̱ Pablo inkáchi chi̱táʼanra chiñu ña̱ kéʼéna ti̱xin ña̱ congregación xíʼin chiñu ña̱ ndáyáʼviní kéʼéna nu̱ú Ndióxi̱ (Rom. 12:1, 6-8). Ta̱yóʼo va̱ʼaní xi̱chindeétáʼanra xíʼin na̱ hermano na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví (Rom. 15:25, 26.)
6 Ta̱ Pablo chi̱ndeétáʼanra xíʼin na̱ ñuu Corinto ña̱ kunda̱a̱-inina ña̱ ndáyáʼviní chindeétáʼanna xíʼin na̱ ñúʼu nu̱ú tu̱ndóʼo, ta iin chiñu ña̱ xi̱keʼéna nu̱ú Jehová kúútu ña̱yóʼova, ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra na̱ hermano chíndeétáʼanna xíʼin inkana tá íyo tu̱ndóʼo nu̱ú na̱yóʼo, saáchi va̱ʼaní ndíku̱nna tu̱ʼun ña̱ káʼa̱n ta̱ Cristo (2 Cor. 9:13). Ta kéʼéna ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱na kundiku̱nna ña̱ sánáʼa̱ ta̱ Cristo, chíndeétáʼanna xíʼin ndiʼi na̱ hermano na̱ kándíxa Ndióxi̱. Xíʼin ña̱yóʼo ta̱ Pablo ta̱xira ku̱nda̱a̱-inina, xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-ini na̱ hermano ña̱ chíndeétáʼanna xíʼin inkana, saá náʼa̱na ña̱ va̱ʼaní-ini Ndióxi̱ (2 Cor. 9:14; 1 Ped. 4:10). Xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼanyó xíʼin na̱ ñúʼu nu̱ú tu̱ndóʼo, ña̱ La Atalaya ña̱ 1 tí junio 1976 ni̱ka̱ʼa̱nña: “Ná va̱ása kaka-iniyó chi Jehová Ndióxi̱yó xíʼin se̱ʼera ta̱ Jesucristo ndáyáʼviní chiñu yóʼo nu̱úra”. Ña̱ chindeétáʼanyó xíʼin inkana, iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní kúútu ña̱yóʼova nu̱ú Ndióxi̱ (Rom. 12:1, 7; 2 Cor. 8:7; Heb. 13:16).
(2 Corintios 9:7) Iin iinna ná taxina ña̱ kúni̱na, ná kǒo sa̱a̱-inina taxinaña ni ná kǒo taxinaña xíʼin ña̱ nduxa̱, saáchi Ndióxi̱ kúʼvi̱-inira xínira na̱ ndinuʼu-ini táxi ña̱ʼa.
kr-S 196 párr. 10
¿Míí kána xu̱ʼún ña̱ káchíñu na̱ testigo Jehová?
10 Táxiyó ña̱ kána níma̱yó saáchi kúʼvi̱-iniyó xíniyó Jehová ta kúni̱yó keʼéyó ña̱ va̱ʼa nu̱úra (1 Juan 3:22). Jehová kúsi̱íní-inira xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra tá chíndeétáʼanna xíʼin inkana, ta xíʼin ndiʼi níma̱na kéʼénaña. Ta̱ apóstol Pablo ka̱ʼyíra xa̱ʼa̱ ña̱ xíniñúʼu taxiyó ña̱ʼa ndaʼa̱ inka na̱ hermano (kaʼvi 2 Corintios 9:7) . Na̱ ndixa ndásakáʼnu Ndióxi̱ kǒo sáa̱-inina tá táxina ña̱ʼa ndaʼa̱ inkana ta ni kǒo táxinaña xíʼin ña̱ nduxa̱, chi táxinaña xíʼin ndiʼi níma̱na. Xítona ndáaña xíniñúʼu na̱ hermano, tasaá xítona ndáa ki̱ʼva chindeétáʼanna xíʼinna. Na̱ yiví na̱ va̱ʼaní-ini Jehová kúsi̱íní-inira xíʼinna, “saáchi Ndióxi̱ kúʼvi̱-inira xínira na̱ ndinuʼu-ini táxi ña̱ʼa”, saátu kachi inka Biblia xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, “Ndióxi̱ táxiníra tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ na̱ ndinuʼu-ini táxi ña̱ʼa”.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(2 Corintios 9:15) Táxiyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱ chi va̱ʼaní-inira xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ táxira ndaʼa̱yó.
w16.01-S 12 párr. 2
¿Á táxiyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra xa̱ʼa̱yó?
2 Ta̱ Pablo xi̱xinira ña̱ tíxa̱ʼvi ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús kivi xi̱nu nu̱ú ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ keʼéra chí nu̱únínu (kaʼvi 2 Corintios 1:20) . Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, “va̱ʼaní-inira xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ táxira ndaʼa̱yó” saá náʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼaní-inira ta saátu náʼa̱ra ña̱ kúʼvi̱ní-inira xínira miíyó, ta tíxa̱ʼvi ta̱ Jesús ndákiʼinyó ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ Jehová. Ta kǒo tu̱ʼun níʼi̱nyó ña̱ ka̱ʼa̱nyó xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ táxira ndaʼa̱yó. ¿Nda̱saa kúniyó tá ndákiʼinyó ndiʼi ña̱yóʼo? ¿Ndáaña xíniñúʼu keʼéyó ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱yó ña̱ táxiyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo, tá kúú ña̱ ki̱vi̱ miércoles 23 tí marzo 2016, fecha ña̱ koo Conmemoración?
(2 Corintios 10:17) “Ta na̱ ni̱nu kúni nu̱ú inkana, ni̱nu ná kunina xa̱ʼa̱ ña̱ ndásakáʼnuna Jehová.”
g99-S 8/7 20, 21
¿Á iin ña̱ va̱ása va̱ʼa kúú ña̱ ni̱nu kuniyó?
Nu̱ú ña̱ Escrituras Griegas Cristianas, ña̱ tu̱ʼun kau·kjá·o·mai, sa̱ndáya̱ʼanaña inka nu̱ú tu̱ʼun ta káchiña “ña̱ kúni̱na ndukáʼnuna, ña̱ kúsi̱íní-inina, xíʼin ña̱ ni̱nuní kúnina”, ta ku̱a̱ʼá nu̱ú xíniñúʼuna ña̱ tu̱ʼun yóʼo. Ta̱ Pablo káchira, iin ña̱ kivi ixasi̱í-iniyó kúú ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ keʼéra chí nu̱únínu xíʼin ña̱ ndukáʼnu ki̱vi̱ra, ta̱ saátu káʼa̱nkara ndáaka ña̱ keʼéyó: “Ta na̱ ni̱nu kúni nu̱ú inkana, ni̱nu ná kunina xa̱ʼa̱ ña̱ ndásakáʼnuna Jehová” (Romanos 5:2; 2 Corintios 10:17). Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ ni̱nu kuniyó chi Jehová kúú Ndióxi̱yó, ta ña̱yóʼo kúú ña̱ kivi sákusi̱í-iniyó xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ra xíʼin ña̱ va̱ʼa kéʼéra.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(2 Corintios 7:1-12) Xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ kúúmiíyó ndiʼi ña̱ ki̱ndoo Ndióxi̱ xíʼinyó, ná kǒo keʼéyó ña̱ kivi sákuyaku̱a̱ xi̱níyó xíʼin ku̱ñuyó, ta ná ndakatayó miíyó nu̱ú Ndióxi̱. 2 Taxindó ná ka̱ʼa̱nndi̱ xíʼinndó. Va̱ása níkeʼéndi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin nda̱a̱ ni iin na̱ yiví, ta ni va̱ása nísandáʼvindi̱ na̱ yiví, ta ni va̱ása ní ixandi̱vaʼandi̱ xíʼinna. 3 Ta su̱ví ña̱ káʼi̱n xíʼinndó yóʼo táxii̱ ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ndó. Chi xa̱a̱ ya̱chi̱ví ni̱ka̱ʼi̱n ña̱ ñúʼundó níma̱ndi̱ ta kuvindó xíʼinndi̱ xíʼin kutakundó xíʼinndi̱. 4 Íyo ku̱a̱ʼání ña̱ kúni̱ ka̱ʼi̱n xíʼinndó. Chi kúsi̱íní-inii̱ xa̱ʼa̱ chiñu ña̱ kéʼéndó. Ta va̱ʼaní sándi̱ko ña̱yóʼo inii̱, ta kúsi̱í-inii̱ xíʼin ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ ndóʼoyó. 5 Tá ni̱xa̱a̱ndi̱ ñuu Macedonia, va̱ása níkuchiñu ndakindéendi̱, chi na̱ ni̱xo̱ʼvikava kúúndi̱, chi ni̱xi̱yo tu̱ndóʼo ña̱ ndeéní nu̱úndi̱, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱yi̱ʼvíndi̱. 6 Soo Ndióxi̱, ta̱ sándi̱ko-ini na̱ xóʼvi̱, xi̱niñúʼura ta̱ Tito ña̱ va̱ʼa sa̱ndíkora-inindi̱; 7 soo su̱ví nda̱saa xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xa̱a̱ra xi̱tora ndi̱ʼi̱ kúúña, chi tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nndó xíʼinra kúú ña̱ xi̱niñúʼura sa̱ndíkora-inindi̱, chi ndiʼi ña̱ ndákanixi̱níndó xa̱ʼa̱ndi̱ na̱túʼunraña xíʼinndi̱, saátu na̱túʼunra xíʼi̱n ña̱ ndíʼiní-inindó xa̱ʼíi̱, ta sa̱kúsi̱íní ña̱yóʼo inii̱. 8 Ni sa̱kúsuchíi̱-inindó xíʼin carta ña̱ chindaʼíi̱ ku̱xa̱a̱ nu̱úndó, va̱ása ndándikó-inii̱ ña̱ chi̱ndaʼíi̱ña nu̱úndó. Soo tá sa̱kán chi̱ndaʼíi̱ña nu̱úndó nda̱ndikóní-inii̱, (chi ki̱ʼi̱n kuenta ña̱ sa̱kúsuchíña-inindó soo loʼova tiempo ku̱suchí-inindó xíʼinña), 9 soo vitin kúsi̱íní-inii̱, soo su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱suchí inindó kúúña, chi ku̱suchí-inindó ña̱ va̱ʼa nda̱ndikó-inindó; chi xíʼin ndiʼi níma̱ndó ku̱suchí-inindó, chi su̱ví ndi̱ʼi̱ nísaxo̱ʼvi ndóʼo. 10 Chi ña̱ sákusuchí-iniyó ta ndíkó-iniyó kúú ña̱ sáka̱ku miíyó; soo ña̱ sákusuchí-iniyó ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo kúú ña̱ kivi kaʼní miíyó. 11 Saáchi, xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱suchí-inindó, va̱ʼaní chi̱ndeétáʼan ña̱yóʼo xíʼinndó, ña̱ ni̱nunandó nu̱ú ku̱a̱chi, nu̱ú ña̱ ni̱sa̱a̱ndó, nu̱ú ña̱ ni̱yi̱ʼvíndó, nu̱ú ña̱ xi̱ndatundó, nu̱ú ña̱ kúiñu ni̱xi̱yo inindó, ña̱ nda̱saviíndó ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéndó. Xíʼin ndiʼi ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ndó ña̱ viíní ke̱ʼéndó ndiʼi chiñu yóʼo. 12 Mií ña̱ nda̱a̱, ni ka̱ʼyíi̱ tutu ku̱xa̱a̱ nu̱úndó su̱ví xa̱ʼa̱ na̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi ku̱xa̱a̱ña, ni nu̱ú na̱ ke̱ʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa, ni na̱ ndo̱ʼo tu̱ndóʼo, chi ña̱ xi̱kunii̱ kúú ña̱ mií Ndióxi̱ koora testigo xa̱ʼa̱ ña̱ ndíʼi-inindó xa̱ʼa̱ndi̱.
20-26 TÍ MAYO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | 2 CORINTIOS 11-13
“Ta̱ Pablo xi̱ndika̱a̱ iñú ku̱ñura”
(2 Corintios 12:7) xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ku̱ndaa̱-inii̱. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ña̱ va̱ása ni̱nu kunii̱, chi̱ka̱a̱na iin iñú ku̱ñui̱, ta ta̱ ke̱ʼé ña̱yóʼo kúú iin ángel ta̱ kítáʼan xíʼin ta̱ Ndi̱va̱ʼa ta sa̱xóʼvi̱ra yi̱ʼi̱, ña̱ va̱ása ni̱nuní kunii̱.
w08-S 15/6 3 párr. 3
Ndakú ni̱xi̱yo inina ni yo̱ʼvi̱ní ni̱xi̱yoña nu̱úna
Ta̱ apóstol Pablo xíʼin inkaka na̱ xi̱ndasakáʼnu Ndióxi̱ na̱ xi̱ndoo tiempo xi̱naʼá, u̱ni̱ yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱n ndáʼvira xíʼin Jehová ña̱ ná tavára iñú ña̱ xi̱ndika̱a̱ ku̱ñura, ta ña̱yóʼo kúú iin tu̱ndóʼo á iin prueba ña̱ ni̱xi̱yo nu̱úra, ta sa̱xóʼvi̱níñara ndiʼi ki̱vi̱. Kǒo xíni̱yó ndáa tu̱ndóʼo kúú ña̱ ndo̱ʼora, soo nda̱a̱ táki̱ʼva sáxo̱ʼvi̱ iñú saá sa̱xóʼviña inira, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo sana kǒo nítaxiña ndasakáʼnura Ndióxi̱ xíʼin ña̱ si̱í-inira. Soo Jehová nda̱kuiinra yuʼú ta̱yóʼo: “Ña̱ va̱ʼa inii̱ xíʼún ku̱a̱ʼáníva kúúña; Tá ku̱a̱ʼa̱n ndákavaka-iniún yi̱ʼi̱ táxikai̱ ndee̱ ndaʼún”. Jehová va̱ása nítavára iñú ña̱ xi̱ndika̱a̱ ku̱ñu ta̱ Pablo, miíra xi̱niñúʼuní chika̱a̱ ndee̱ ña̱ va̱ʼa kita ña̱yóʼo ku̱ñura, ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Tá ndákava-inii̱, saá kúú ña̱ ndakúkai̱” (2 Cor. 12:7-10). ¿Ndáaña xi̱kuni̱ kachira xíʼin ña̱yóʼo?
(2 Corintios 12:8, 9) Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, u̱ni̱ yichi̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼin tátayó ña̱ ná kuxíka ña̱yóʼo nu̱úi̱; 9 ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n: “Ña̱ va̱ʼa-inii̱ xíʼún ku̱a̱ʼáníva kúúña, saáchi tá ku̱a̱ʼa̱n ndákavaka-iniún yi̱ʼi̱ táxikai̱ ndee̱ ndaʼún”. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ʼaka ni̱nu ná kunii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása kívi keʼíi̱, ña̱kán ndee̱ ña̱ kúúmií ta̱ Cristo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin veʼe saá ná kooña xíʼi̱n.
w06-S 15/12 24 párr. 17, 18
Jehová táxira “espíritura ndaʼa̱ na̱ ndúkúña nu̱úra”
17 Ndióxi̱ nda̱kuiinra yuʼú ta̱ Pablo ta ka̱chira xíʼinra: “Ña̱ va̱ʼa-inii̱ xíʼún ku̱a̱ʼáníva kúúña, saáchi tá ku̱a̱ʼa̱n ndákavaka-iniún yi̱ʼi̱ táxikai̱ ndee̱ ndaʼún”. Tasaá ka̱chi ta̱ apóstol yóʼo: “Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ʼaka ni̱nu ná kunii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása kívi keʼíi̱, ña̱kán ndee̱ ña̱ kúúmií ta̱ Cristo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin veʼe saá ná kooña xíʼi̱n” (2 Corintios 12:9; Salmo 147:5). ¿Ndáaña kúni̱ kachi tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo yóʼó? Ndióxi̱ xi̱niñúʼura ta̱ Cristo ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanra xíʼinra ta nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo iin veʼe saá ni̱xi̱yo ndee̱ Ndióxi̱ sa̱tára. Tiempo vitin, saátu ndákuiin Jehová oración ña̱ kéʼéyó nu̱úra, chíndeétáʼanra xíʼin na̱ ndásakáʼnu miíra.
18 Iin veʼe va̱ása kivi kasiña ña̱ koon sa̱vi̱, á ña̱ kani ta̱chí, soo chíndeéña miíyó nu̱ú ña̱yóʼo. Saátu íyo ndee̱ ta̱ Cristo, va̱ása kívi kasiña tu̱ndóʼo nu̱úyó. Soo ndee̱ yóʼo chíndeétáʼanña xíʼinyó saátu tu̱ʼun Ndióxi̱ chíndeéña miíyó nu̱ú ña̱ va̱ása va̱ʼa íyo ñuyǐví yóʼo, saátu nu̱ú na̱ chíñu na̱ íyo ñuyǐví yóʼo xíʼin nu̱ú ta̱ Ndi̱va̱ʼa. (Revelación 7:9, 15, 16). Xa̱ʼa̱ ña̱kán, tá ta̱ʼán kitaún nu̱ú tu̱ndóʼo, xíniñúʼu kandíxaún chi mií Jehová kíʼinra kuenta xíʼin tu̱ndóʼo ña̱ íyo nu̱ún, ta íyo tu̱ʼvara ña̱ chindeétáʼanra xíʼún xa̱ʼa̱ ña̱ ndúkún nu̱úra. (Isaías 30:19; 2 Corintios 1:3, 4). Ta̱ Pablo ka̱ʼyíra: “Soo Ndióxi̱ va̱ʼaní-inira, ta va̱ása sandákoo mitúʼunra miíndó ña̱ ya̱ʼandó nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ kǒo kundeé-inindó xíʼin, tá ná kixaa̱ tu̱ndóʼo nu̱úndó taxira ndee̱ ndaʼa̱ndó ña̱ va̱ʼa koo ndakú-inindó nu̱úña” (1 Corintios 10:13; Filipenses 4:6, 7).
(2 Corintios 12:10) Kúsi̱í-inii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndákava-inii̱, tá káʼa̱n ndi̱va̱ʼana xíʼi̱n, saátu tá kúma̱ní ña̱ʼa ndaʼíi̱, saátu tá ndíka̱i̱ nu̱ú tu̱ndóʼo, saátu tá xóʼvii̱, xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo. Chi tá ndákava-inii̱, saá kúú ña̱ ndakúkai̱.
“Táxira ndee̱ ndaʼa̱ na̱ ku̱naa”
8 (Kaʼvi Isaías 40:30) . Ni ku̱a̱ʼá ña̱ʼa xíni̱yó keʼéyó saátu íyo ña̱ va̱ása kuchiñuyó keʼéyó. Ta íyo iin ña̱ sákuaʼayó xíʼin ndiʼi ña̱yóʼo. Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ta̱ Pablo. Ni va̱ʼaní xi̱keʼéra ku̱a̱ʼá ña̱ʼa, kǒo níkuchiñu keʼéra ndiʼi ña̱ kúni̱ra. Tá ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ sándi̱ʼi̱-inira xíʼin Ndióxi̱, ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra: “Tá ku̱a̱ʼa̱n ndákavaka-iniún yi̱ʼi̱ táxikai̱ ndee̱ ndaʼún”. Ku̱nda̱a̱va-ini ta̱ Pablo ña̱yóʼo ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Tá ndákava-inii̱, saá kúú ña̱ ndakúkai̱” (2 Cor. 12:7-10). ¿Ndáaña kúni̱ káchi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra?
9 Ta̱ Pablo na̱kunda̱a̱-inira ña̱ inka na̱ íyoníka ndee̱ kivi chindeé táʼan xíʼinra. Ndióxi̱ xi̱niñúʼura espíritu santo ña̱ chi̱ndeé táʼanra xíʼin ta̱ Pablo ña̱ ndakú koora tá nda̱kava-inira. Ta su̱ví nda̱saa ña̱yóʼo. Chi chi̱ndeé táʼanra xíʼinra ña̱ ke̱ʼéra ña̱ʼa ña̱ kǒo kuchiñu iinlá miíra keʼéra. Xíʼin ña̱yóʼo na̱kunda̱a̱-iniyó ña̱ chíndeé táʼan Ndióxi̱ xíʼinyó ña̱ ndakú koo iniyó.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(2 Corintios 12:2-4) Xínii̱ iin ta̱a ta̱ kítáʼan xíʼin ta̱ Cristo, ta xa̱a̱ 14 ku̱i̱ya̱ kúúña, á xíʼin ku̱ñura ku̱uña, va̱ása xínii̱, á su̱ví xíʼin ku̱ñura níxi̱kuuña, va̱ása xíni̱i̱; mií Ndióxi̱ kúú ta̱ xíni̱, nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱nra nda̱a̱ chí ndiví ña̱ u̱ni̱. 3 Saá íyoña, yi̱ʼi̱ xínii̱ ta̱ ta̱a yóʼo, á xíʼin ku̱ñura á su̱ví xíʼin ku̱ñura, va̱ása xínii̱, mií Ndióxi̱ kúú ta̱ xíni̱, 4 ta nda̱kiʼinnara ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuʼú livi, ta xi̱niso̱ʼora tu̱ʼun ña̱ kǒo kívi ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱.
Pregunta ña̱ kéʼé na̱ káʼvi tutu yóʼo
“Ndiví ña̱ u̱ni̱”, ña̱ káʼa̱n 2 Corintios 12:2 xa̱ʼa̱, sana kúúña: ña̱ kaʼndachíñu ta Jesucristo xíʼin na̱ 144,000, nanítuña “ndiví ña̱ xa̱á” (2 Ped. 3:13).
Naníña “ndiví ña̱ u̱ni̱”, saáchi reino Ndióxi̱ kúú iin gobierno ña̱ káʼnuka.
Sana “ñuʼú livi” nu̱ú ña̱ ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ Pablo ti̱xin iin ña̱ ni̱na̱ʼa̱ Ndióxi̱ nu̱úra kúúña: 1) ñuʼú livi ña̱ koo nu̱ú ñuʼú yóʼo, 2) ña̱ táxinní koo na̱ kutaku nu̱ú ñuyǐví xa̱á xa̱ʼa̱ ña̱ ndásakáʼnuna Ndióxi̱, 3) “ñuʼú livi ña̱ kúúmií Ndióxi̱” nu̱ú ndiví; u̱ni̱ saá ña̱yóʼo iin kooña nu̱ú ñuyǐví xa̱á.
(2 Corintios 13:12) Chindeéndó inkana ta chitúndó nu̱úna ta ña̱ santo ná kooña.
it-1-S 317
Chitú
“Chitúndó nu̱úna ta ña̱ santo ná kooña”. Nu̱ú ña̱ Escrituras Griegas káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo “chitúndó nu̱úna ta ña̱ santo ná kooña” (Ro 16:16; 1Co 16:20; 2Co 13:12; 1Te 5:26) á “chitúndó nu̱úna ta xíʼin ña̱ kúʼvi̱-inindó ná kooña” (1Pe 5:14), sana na̱ xi̱keʼé ña̱yóʼo kúú ta̱a xíʼin ta̱a á ñaʼá xíʼin ñaʼá. Saá xi̱chindeéna inka na̱ hermano, ta na̱ xi̱keʼé ña̱yóʼo kúú na̱ xi̱ndoo tá siglo nu̱ú, saá ni̱xi̱yo costumbre ña̱ xi̱kumií na̱ hebreo, xi̱chitúna nu̱ú táʼanna. Nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱ kǒo ndákaniníña xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ña̱ xi̱chitúna nu̱ú táʼanna ta ña̱ santo ni̱xi̱yoña á ña̱ xi̱chitúna nu̱ú táʼanna xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-inina xínitáʼanna, soo ña̱yóʼo náʼa̱ña ña̱ xi̱kuʼvi̱ní-inina xi̱xinitáʼanna ti̱xin congregación ña̱ ni̱xi̱yo tiempo saá. (Jn 13:34, 35.)
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(2 Corintios 11:1-15) Ña̱ kúni̱i̱ kúú ña̱ kundeé-inindó nu̱úi̱. Soo xa̱a̱ saá kéʼévandó kúndeé-inindó nu̱úi̱. 2 Soo íyo ña̱ kúiñu inii̱ xa̱ʼa̱ ndóʼó, soo iin ña̱ kúiñu va̱ʼava kúúña, chi ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó ña̱ xa̱a̱ndó tíndaʼa̱ndó ta iin kuití koo yiíndó, ña̱ na̱ʼi̱ ndóʼó nu̱ú ta̱ Cristo, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ñaʼá ñá ta̱ʼán ku̱su̱n xíʼin ta̱a. 3 Soo yíʼvii̱ chi nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé tí ko̱o̱ xíʼin ñá Eva sa̱ndáʼviríñá, saá kundoʼo ndóʼo ña̱ sandáʼvina ndóʼo, ta kuxíkandó nu̱ú ta̱ Cristo ta ndiʼi-xa̱ʼa̱ ña̱ kítáʼanndó xíʼinra. 4 Xa̱ʼa̱ ña̱ xítoi̱ ndáa ki̱ʼva káa, tá iinna ná kixi ta natúʼunna xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús ta su̱ví ña̱ nátúʼunyó xa̱ʼa̱, á ndakiʼintundó iin espíritu ña̱ su̱ví nítaxina ndaʼa̱yó, á natúʼuntuna tu̱ʼun va̱ʼa ña̱ kǒo nínatúʼunna xíʼinndó, kúndeéva-inindó nu̱úña. 5 Saáchi yi̱ʼi̱ nda̱a̱ ni iin xa̱ʼa̱ ña̱ʼa va̱ása ni̱nu níkunii̱ nu̱ú na̱ apóstolna na̱ va̱ʼaní. 6 Soo ni kǒo kúchiñuvai̱ ka̱ʼi̱n, soo ña̱yóʼo kǒo kúni̱ kachiña ña̱ va̱ása xíni̱i̱, ta xa̱a̱ saá ni̱na̱ʼa̱ndi̱ña nu̱úndó xíʼin ndiʼi ña̱ ke̱ʼéndi̱. 7 ¿Á ni̱ki̱ʼvii̱ ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása ni̱nu níxi̱yo inii̱, xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ni̱nu kuni ndóʼo, ta kǒo xu̱ʼún níkiʼii̱n ña̱ na̱túʼi̱n tu̱ʼun va̱ʼa xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ xíʼinndo? 8 I̱xakuíʼnai̱ ña̱ʼa inka na̱ congregación, chi ki̱ʼii̱nña ña̱ va̱ʼa chindeéi̱ ndóʼo; 9 tá ni̱xi̱yoi̱ xíʼinndó, xi̱kuma̱ní ña̱ʼa ndaʼíi̱, soo kǒo níxi̱ndukúi̱ nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa nu̱úndó, chi na̱ hermano na̱ ki̱xi chí ñuu Macedonia ta̱xina ña̱ʼa ña̱ xi̱xiniñúʼi̱. Nda̱a̱ iin ña̱ʼa ni̱xíndukúi̱ nu̱úndó, ta nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása ndukúi̱ña. 10 Ña̱ nda̱a̱ xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo kúúña, va̱ása kasina nu̱úi̱ ña̱ keʼíi̱ chiñu yóʼo, chí ñuu Acaya. 11 ¿Ndáa xa̱ʼa̱ kúúña? ¿Á xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása kúʼvi̱-inii̱ xínii̱ ndóʼo kuuña? Ndióxi̱ xíni̱vara ña̱ kúʼvi̱-inii̱ xínii̱ ndóʼo. 12 Ña̱ kéʼíi̱ yóʼo, ndakundeéi̱ keʼékai̱ña, ña̱ va̱ʼa ná kukaʼan nu̱ú na̱ káʼa̱n ña̱ vatá ta ná xa̱a̱na koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo miíyó ña̱ va̱ása ni̱nu koo inina. 13 Saáchi na̱ ta̱a yóʼo apóstol vatá kúúna, na̱ sándaʼvi kúúna, ta káʼa̱nna ña̱ kúúna apóstol ta̱ Cristo. 14 Ta su̱ví ña̱ ndakanda̱-inindó xíʼin kúú ña̱yóʼo, chi ta̱ Ndi̱va̱ʼa ndúura iin ángel ña̱ luz. 15 Su̱ví iin ña̱ ndakanda̱-iniyó kúú ña̱ kéʼé na̱ káchíñu nu̱úra chi ndúuna na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú, soo tá ná ndiʼi, ndakiʼinna nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéna.
27 TÍ MAYO NDA̱A̱ 2 TÍ JUNIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | GÁLATAS 1-3
“Ni̱ka̱ʼa̱n káxii̱ nu̱úra”
(Galatas 2:11-13) Soo tá ki̱xi ta̱ Cefas ñuu Antioquía, ni̱ka̱ʼa̱n káxii̱ nu̱úra, xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéra. 12 Chi tá kúma̱níka kixaa̱ na̱ ta̱a na̱ kítáʼan xíʼin ta̱ Santiago, xi̱xixira xíʼin na̱ yiví na̱ inka ñuu; soo tá ki̱xaa̱ na̱yóʼo, saá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra nu̱ú na̱yóʼo, xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱yi̱ʼvíra nu̱ú na̱ ni̱taʼnda nu̱ú yi̱i̱. 13 Saátu na̱ inka judío nda̱kutáʼanna xíʼinra ña̱ keʼéna ña̱yóʼo, ta nda̱a̱ ta̱ Bernabé ki̱xáʼara ke̱ʼéra ña̱yóʼo.
w17.04-S 27 párr. 16
¿Á nda̱kú íyo iniyó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ini Jehová?
16 (Kaʼvi Gálatas 2:11-14) . Ta̱ Pedro ni̱yi̱ʼvíra nu̱ú na̱ yiví (Prov. 29:25). Ni xa̱a̱ xíni̱vara ndáaña ndákanixi̱ní Jehová xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ni̱yi̱ʼvívara xíʼin ña̱ xi̱ndákanixi̱ní na̱ judío na̱ congregación ña̱ ñuu Jerusalén. Ta̱ apóstol Pablo, ni̱xi̱yora iin reunión ña̱ ni̱xi̱yo tá ku̱i̱ya̱ 49, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱n káxira xíʼin ta̱ Pedro ña̱ ñuu Antioquía ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ kéʼéra (Hech. 15:12; Gál. 2:13, nota). ¿Nda̱saa kundoʼo na̱ hermano na̱ va̱ása kúú judío na̱ xi̱xini xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa níxi̱keʼé ta̱ Pedro? ¿Á taxina sándakava ña̱yóʼo inina? ¿Á kindaana chiñu ña̱ kúúmiíra xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa níkeʼéra?
(Gálatas 2:14) Tá xi̱nii̱ ña̱ va̱ása nda̱kúka ndíku̱nna ña̱ nda̱a̱, ta nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱, saá ni̱ka̱ʼi̱n xíʼin ta̱ Cefas nu̱ú ndiʼina: “Tá yóʼó, ni kúún judío, íyoún táki̱ʼva íyo na̱ yiví na̱ inka ñuu, ta va̱ása íyoún táki̱ʼva íyo na̱ judío, ¿nda̱chun íxanduxa̱ún xíʼin na̱ yiví na̱ inka ñuu ña̱ keʼéna táki̱ʼva kéʼé na̱ judío?”.
w13-S 15/3 5 párr. 12
Kǒo ña̱ sándakava-ini na̱ kúʼvi̱-ini xíni Jehová
12 Ta̱ Pedro xi̱yi̱ʼvíra ña̱ kivi keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinra, ni nda̱kúní ni̱xi̱yo-inira xíʼin ta̱ Jesús ta saátu xíʼin Jehová, sava yichi̱ ni̱ki̱ʼvira ku̱a̱chi ña̱ ndeéní. Ta iin ña̱ ke̱ʼéra kúú ña̱ níka̱ʼa̱nra ña̱ kǒo xíni̱ra ta̱ xi̱kuu maestrora, ta su̱ví iin yichi̱ níkeʼéra ña̱yóʼo, chi u̱ni̱ví yichi̱ keʼéraña (Luc. 22:54-62). Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo va̱ása níkeʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ Ndióxi̱, chi va̱ása níchindayáʼvíra na̱ hermano na̱ su̱ví kúú judío nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ hermano na̱ kúú judío. Soo ta̱ apóstol Pablo xi̱xini̱vara ña̱ va̱ása xíniñúʼu taʼví-táʼanna ti̱xin congregación. Ta̱ Pedro va̱ása va̱ʼa níxi̱keʼéra. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ña̱ va̱ása keʼékara ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin na̱ hermano, ta̱ Pablo va̱ʼaní ta̱xira consejo ndaʼa̱ra ta ni̱ka̱ʼa̱n káxira xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéra (Gál. 2:11-14). ¿Á ndeéní sa̱xóʼvi̱ ña̱yóʼo ta̱ Pedro ta nda̱a̱ sa̱ndákoora chiñu Ndióxi̱ ta sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra ña̱ kivi kutakura ndiʼi tiempo? Va̱ása; ta̱yóʼo nda̱kanixi̱níra xa̱ʼa̱ consejo ña̱ ta̱xi ta̱ Pablo ndaʼa̱ra, ta̱ ki̱xáʼara kéʼéraña ta chi̱kakara ndee̱.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Gálatas 2:20) Tíkai̱ ndaʼa̱ iin yitu̱n xíʼin ta̱ Cristo. Su̱víka yi̱ʼi̱ kúú ta̱ táku; chi ta̱ Cristo kúú ta̱ táku xíʼi̱n. Soo mií ña̱ nda̱a̱, ña̱ tákui̱ vitin xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxai̱ ta̱ kúú se̱ʼe Ndióxi̱ kúúña, ta̱ ni̱kuʼvi̱ní-ini xi̱ni yi̱ʼi̱ ta nda̱taxira miíra xa̱ʼíi̱.
w14-S 15/9 16 párr. 20, 21
Xíʼin ña̱ nda̱kú-ini ndasakáʼnún Ndióxi̱ ni “íyoní tu̱ndóʼo nu̱ún”
20 ¿Ndáaña keʼéyó xíʼin ña̱ va̱ása xíniyó va̱xi nu̱úyó? Ta, ¿ndáaña xíniñúʼu keʼéyó ña̱ va̱ása ndakava-iniyó? Iin ña̱ kivi chindeé miíyó kúú ña̱ ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús xa̱ʼa̱yó. Saá ke̱ʼé ta̱ Pablo. Sava yichi̱ xi̱ndakavaní-inira xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuura ta̱ yiví ku̱a̱chi, soo ña̱ xi̱xini̱ra kúú ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Cristo ña̱ va̱ʼa ka̱ku na̱ yiví ku̱a̱chi ta̱ su̱ví na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií, táki̱ʼva íyo miíra. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ka̱ʼyíra: “Tákui̱ vitin xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxai̱ ta̱ kúú se̱ʼe Ndióxi̱ kúúña, ta̱ ni̱kuʼvi̱ní-ini xi̱ni yi̱ʼi̱ ta nda̱taxira miíra xa̱ʼíi̱” (Gál. 2:20). Ta̱ Pablo xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ra, ta kivi sáka̱ku ña̱yóʼo miíra.
21 Ña̱ kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱xi Jehová se̱ʼera ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼa̱yó ña̱ va̱ʼa ka̱kuyó, kivi chindeéní ña̱yóʼo miíyó. Soo su̱ví ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ iin kama ndiʼi ña̱ ndákava-iniyó. Savayó chíka̱a̱yó ndee̱ ña̱ va̱ʼa ya̱ʼayó nu̱ú ña̱yóʼo nda̱a̱ ná kixaa̱ ña̱ ñuyǐví xa̱á. Soo va̱ása ndakava-iniún, ndakaʼún chi na̱ ku̱ndeé-ini nda̱a̱ ki̱vi̱ so̱ndíʼi na̱kán kúú na̱ ka̱ku. Ki̱vi̱ tá ki̱vi̱ xa̱a̱ va̱xi kúyatin ña̱ kixaa̱ Reino Ndióxi̱ tasaá va̱ʼaní kundooyó ta chindeéra na̱ yiví na̱ nda̱kú-ini ña̱ va̱ása kuumiíkana ku̱a̱chi. Chika̱a̱ ndee̱ ña̱ ki̱ʼviún ti̱xin Reino Ndióxi̱ ni ku̱a̱ʼání nu̱ú tu̱ndóʼo xíniñúʼu ya̱ʼún nu̱ú.
(Gálatas 3:1) Ndóʼo na̱ gálatas na̱ kíʼvi, ¿ndáana sa̱náʼa̱ ndóʼó keʼéndó ña̱ va̱ása va̱ʼa, chi á su̱ví yi̱ʼi̱ kúú ta̱ sa̱náʼa̱ ndóʼó ña̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ta̱ Jesucristo ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱yóʼo ndaʼa̱ iin yitu̱n xa̱ʼa̱yó?
it-1-S 984
Carta ña̱ ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú na̱ Gálatas
Ña̱ tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo: “Ndóʼó na̱ gálatas na̱ kíʼvi”, su̱ví iinlá kuití na̱ hermano na̱ ñuu Galacia níxi̱yo ti̱xin ña̱ congregación yóʼo, chi ni̱xi̱yotu inkana ti̱xinña (Gál 3:1); ta̱ Pablo ki̱xáʼara táxira consejo ndaʼa̱ sava na̱ yiví na̱ ñúʼu ti̱xin ña̱ congregación, ña̱ ki̱xáʼana kéʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé sava na̱ judío na̱ kǒo ndíku̱n ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱. Na̱yóʼo kúú sava na̱ judío na̱ ki̱xáʼa kéʼé ña̱ kúni̱ mií, chi ndíku̱nna iinlá ña̱ va̱xi nu̱ú ley ta̱ Moisés, ta kǒo níkandíxana trato xa̱á ña̱ ke̱ʼé Ndióxi̱ kundiku̱nna (2:15–3:14; 4:9, 10). Ña̱ congregación ña̱ íyo ñuu Galacia (1:2) na̱ ka̱ʼyí ta̱ Pablo xa̱ʼa̱, ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ na̱ kúú judío xíʼin na̱ kǒo kúú judío, sava na̱yóʼo xi̱kuuna na̱ inka ñuu na̱ xa̱ʼnda nu̱ú yi̱i̱, ta sava na̱yóʼo xi̱kuuna na̱ celta. (Hch 13:14, 43; 16:1; Gál 5:2.) Ndiʼi na̱yóʼo xi̱nanína gálatas saáchi ñuu Galacia ni̱xi̱yona. Xíʼin ña̱yóʼo táxiña ndákanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ta̱ Pablo ña̱ ka̱ʼyíra carta yóʼo ña̱ ku̱a̱ʼa̱nña nu̱ú na̱ hermano na̱ S. va̱ʼaní xi̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ íyo ñuu Roma, ta sava ña̱ ñuu ña̱ xi̱táʼan xíʼin ña̱yóʼo va̱ása níxi̱xini̱ra na̱ yiví kán ta nda̱a̱ iin yichi̱ kǒo níxa̱ʼa̱nra natúʼunra xíʼinna.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Gálatas 2:11-21) Soo tá ki̱xi ta̱ Cefas ñuu Antioquía, ni̱ka̱ʼa̱n káxii̱ nu̱úra, xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéra. 12 Chi tá kúma̱níka kixaa̱ na̱ ta̱a na̱ kítáʼan xíʼin ta̱ Santiago, xi̱xixira xíʼin na̱ yiví na̱ inka ñuu; soo tá ki̱xaa̱ na̱yóʼo, saá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra nu̱ú na̱yóʼo, xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱yi̱ʼvíra nu̱ú na̱ ni̱taʼnda nu̱ú yi̱i̱. 13 Saátu na̱ inka judío nda̱kutáʼanna xíʼinra ña̱ keʼéna ña̱yóʼo, ta nda̱a̱ ta̱ Bernabé ki̱xáʼara ke̱ʼéra ña̱yóʼo. 14 Tá xi̱nii̱ ña̱ va̱ása nda̱kúka ndíku̱nna ña̱ nda̱a̱, ta nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱, saá ni̱ka̱ʼi̱n xíʼin ta̱ Cefas nu̱ú ndiʼina: “Tá yóʼó, ni kúún judío, íyoún táki̱ʼva íyo na̱ yiví na̱ inka ñuu, ta va̱ása íyoún táki̱ʼva íyo na̱ judío, ¿nda̱chun íxanduxa̱ún xíʼin na̱ yiví na̱ inka ñuu ña̱ keʼéna táki̱ʼva kéʼé na̱ judío?”. 15 Judío kúúyó nani tá ka̱kuvíyó, ta kǒo ku̱a̱chi kúúmiíyó nu̱ú na̱ yiví, 16 xa̱a̱ kúnda̱a̱-iniyó na̱ yiví va̱ása xáa̱na kúúna na̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna ña̱ káʼa̱n ley, chi xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxana ta̱ Cristo Jesús kúúña, ta nda̱a̱ miíyó kándíxayó ta̱ Cristo Jesús, ña̱ va̱ʼa xa̱a̱yó kooyó na̱ yiví va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxayó ta̱ Cristo, ta su̱ví xa̱ʼa̱ ley kúúña, chi nda̱a̱ ni iinna va̱ása xa̱a̱na koona na̱ yiví va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna ña̱ káʼa̱n ley. 17 Soo vitin, tá xa̱a̱ chíka̱a̱yó ndee̱ ña̱ kooyó na̱ yiví va̱ʼa xa̱ʼa̱ ta̱ Cristo, na̱ yiví ku̱a̱chi kúúyó tá nda̱ni̱ʼína miíyó, ¿á ña̱ nda̱a̱ kúúña ta̱ Cristo táxi ña̱ kooyó na̱ yiví ku̱a̱chi? Ná va̱ása kuu ña̱yóʼo. 18 Chi tá ña̱ʼa ña̱ xa̱a̱ sa̱ndakoi̱ xa̱a̱ tuku kéʼíi̱ña, náʼi̱ ña̱ va̱ása ndíku̱i̱n ña̱ káʼa̱n ña̱yóʼo. 19 Soo yi̱ʼi̱, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ ni̱xi̱ʼi̱ saá íyoi̱ i̱xaa ley, ña̱ va̱ʼa xa̱a̱i̱ kutakui̱ xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. 20 Tíkai̱ ndaʼa̱ iin yitu̱n xíʼin ta̱ Cristo. Su̱víka yi̱ʼi̱ kúú ta̱ táku; chi ta̱ Cristo kúú ta̱ táku xíʼi̱n. Soo mií ña̱ nda̱a̱, ña̱ tákui̱ vitin xa̱ʼa̱ ña̱ kándíxai̱ ta̱ kúú se̱ʼe Ndióxi̱ kúúña, ta̱ ni̱kuʼvi̱ní-ini xi̱ni yi̱ʼi̱ ta nda̱taxira miíra xa̱ʼíi̱. 21 Soo kándíxavai̱ ña̱ va̱ʼaní-ini Ndióxi̱; chi tá ley kúú ña̱ nda̱kúní káʼa̱n, tá saá kǒo ndáyáʼviví ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Cristo.