Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
1-7 TÍ ABRIL
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | 1 CORINTIOS 7-9
“Ña̱ kúúyó na̱ kúa̱an iin ña̱ va̱ʼaní kúú ña̱yóʼo”
(1 Corintios 7:32) Soo mií ña̱ nda̱a̱ kǒo kúni̱ kundi̱ʼi̱-inindó. Ta̱ ta̱ʼán tindaʼa̱, ta̱yóʼo ndíʼi-inira xa̱ʼa̱ chiñu Ndióxi̱, ña̱ va̱ʼa kutáʼankara xíʼin Ndióxi̱.
w11-S 15/1 18 párr. 3
Nda̱saa va̱ʼa kachíñukayó nu̱ú Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kúúyó na̱ kúa̱an
3 Na̱ ta̱ʼán tindaʼa̱ íyo ku̱a̱ʼáka tiempo nu̱úna, ta kivi ku̱ʼu̱nna nda̱a̱ nu̱ú kúni̱ miína, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ku̱a̱ʼáka tiempo kivi natúʼunna xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, ta saátu ku̱a̱ʼáka migona íyo ta va̱ʼaníka xa̱a̱na koona migo Jehová (1 Cor. 7:32-35). Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ku̱a̱ʼání na̱ hermano ndátuna saá tindaʼa̱na chi xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱na ku̱a̱ʼáka tiempo kachíñuna nu̱ú Ndióxi̱ kúúña. Savatuna kǒo níndakanixi̱nína ña̱ koo kúa̱anna. Xa̱ʼa̱ sava chiñu ña̱ kéʼéna nu̱ú Ndióxi̱ káʼa̱nna xíʼin Jehová ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinna ña̱ koo kúa̱anna. Ta miína kúú na̱ nda̱ka̱xin ña̱ saá koona (1 Cor. 7:37, 38).
(1 Corintios 7:33, 34) Soo ta̱a ta̱ xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ ndíʼi̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo, ña̱ va̱ʼa sakusi̱íra-ini ñá síʼíra, 34 ta ndíʼi̱-inira xa̱ʼa̱ u̱vi̱ ña̱ʼa. Soo ñá ñaʼá ñá ta̱ʼán tindaʼa̱ á ñá kúa̱an ndíʼi̱-iniñá xa̱ʼa̱ chiñu Ndióxi̱, ña̱ va̱ʼa yi̱i̱ ná kooñá saátu espírituñá. Soo ñá xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ ndíʼi̱-iniñá xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo, ña̱ va̱ʼa sakusi̱íñá-ini yiíñá.
w08-S 15/7 27 párr. 1
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ Corintios
7:33, 34. ¿Ndáa ña̱ʼa ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo kúú ña̱ ndíʼi̱-ini na̱ xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ xa̱ʼa̱? Ña̱yóʼo kúú ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼuna ña̱ kutakuna tá kúú ña̱ kuxuna, ti̱ko̱to̱ kundixina xíʼin veʼe nu̱ú kundoona, ta su̱ví ña̱ va̱ása va̱ʼa kúú ña̱ kéʼéna chi ña̱ va̱ʼava kúúña, ña̱ kǒo xíniñúʼu keʼéna kúú ña̱ʼa ña̱ kini íyo ñuyǐví yóʼo (1 Juan 2:15-17).
(1 Corintios 7:37, 38) Soo tá xa̱a̱ saá nda̱kani-inina, ta kǒo kúni̱na tindaʼa̱na, kúni̱na saá koona, va̱ʼaní ndákanixi̱nína tá saá kúni̱na koo kúa̱anna. 38 Soo na̱ xa̱a̱ kúni̱ tindaʼa̱ va̱ʼaka ná keʼénaña, ta na̱ kǒo kúni̱ tindaʼa̱ va̱ʼaníka tá saá kéʼéna.
w96-S 15/10 12 párr. 14
Na̱ kúa̱an. Kǒo ña̱ sási nu̱úna keʼéna chiñu nu̱ú Ndióxi̱
14 Íyo sava na̱ hermano na̱ kúa̱an kéʼéna ña̱ kúni̱ mií kuitína ta su̱ví xa̱ʼa̱ chiñu Ndióxi̱ ndíʼi̱-inina xa̱ʼa̱, ta nda̱a̱ va̱ʼaka ña̱ kéʼé na̱ ti̱ndaʼa̱ nu̱ú na̱yóʼo. (Mateo 19:12.) Ta̱ kúa̱an á ñá kúa̱an na̱ ta̱ʼán tindaʼa̱ xíniñúʼu kundi̱ʼi̱-inina ña̱ keʼéna chiñu nu̱ú Ndióxi̱, ta ni iin ña̱ʼa kǒo xíniñúʼu kasi nu̱ú na̱yóʼo ña̱ kachíñuna nu̱ú Ndióxi̱. Tá saá kéʼéna nu̱ú Jehová xíʼin ta̱ Jesús, kǒo ndakanixi̱nína xa̱ʼa̱ u̱vi̱ ña̱ʼa. Saá kúúña va̱ʼaníka keʼéna chiñu nu̱ú na̱ xa̱a̱ tindaʼa̱.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(1 Corintios 7:11) soo tá xa̱a̱ sa̱ndákooñá yiíñá ná kǒo tindaʼa̱ñá xíʼin inka ta̱a, tá kǒo, va̱ʼaka ná ndikóoñá nu̱ú yiíñá; ta̱a ná kǒo sandákoora ñá síʼíra.
lvs-S 251
Nota
Sava yichi̱, sava na̱ káʼvi tu̱ʼun Ndióxi̱ sándakoo táʼanna ni kǒo níki̱ʼviva yiína á ñá síʼína ku̱a̱chi xíʼin inka na̱ yiví (1 Corintios 7:11). Ña̱yóʼo kúú sava xa̱ʼa̱ ña̱ kivi ndaka̱xinna á sandákoo táʼanna:
• Tá kǒo ndáa ta̱ ta̱a na̱ veʼera. Va̱ása xíínra taxira ña̱ xíniñúʼu na̱ veʼera, ta sana nda̱a̱ ni loʼo xu̱ʼún kǒo táxira ndaʼa̱na á ña̱ʼa ña̱ kuxuna (1 Timoteo 5:8).
• Tá íxandi̱va̱ʼanína xíʼinna. Tá íxandi̱va̱ʼaní yiína á ñá síʼína xíʼinna ta ndákanixi̱nína ña̱ nda̱a̱ kivi xa̱a̱na kuvina xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo (Gálatas 5:19-21).
• Tá sana nda̱a̱ xa̱a̱na kuxíkana nu̱ú Jehová. Tá na̱ ti̱ndaʼa̱ xíʼinna va̱ása xíínna taxina ña̱ ndasakáʼnuna Ndióxi̱ (Hechos 5:29).
(1 Corintios 7:36) Soo tá iin na̱ kúa̱an ndákanixi̱nína ña̱ xa̱a̱ kǒo ña̱ va̱ʼa kéʼéna túvina, soo tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa ña̱ kúni̱ní na̱yóʼo ku̱su̱nna xíʼin ta̱a á ñaʼá, ná keʼéna ña̱ kúni̱ miína; kǒo ku̱a̱chi kíʼvina. Ná tindaʼa̱na.
w00-S 15/7 31 párr. 2
Kuchiñuvayó keʼéyó ña̱ va̱ʼa nu̱ú ñuyǐví yóʼo nu̱ú íyoní ña̱ kini
Na̱ va̱lí kúa̱an va̱ása xíniñúʼu kamaní tindaʼa̱na tá ta̱ʼán ndiʼi ña̱ kúni̱nína ku̱su̱nna xíʼin ñaʼá á ta̱a. Ña̱kán na̱ kúni̱ ti̱ndaʼa̱ káxiní xíniñúʼu ndakanixi̱nína xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, iin na̱ xa̱a̱ kúni̱ tindaʼa̱ xíniñúʼu kuaʼnuna xíʼin tu̱ʼun Ndióxi̱ (Génesis 2:24). Ña̱kán va̱ʼaka ná kundatuna nda̱a̱ tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa ña̱ kúni̱nína ku̱su̱nna xíʼin ñaʼá á xíʼin ta̱a, chi tá ná tindaʼa̱na va̱ása káxin ndakanixi̱nína xíʼin ña̱ keʼéna (1 Corintios 7:36). Ta iin ña̱ kíʼvi kúúña, ta saátu iin ku̱a̱chi káʼnu kúú ña̱ ku̱su̱nna xíʼin iin ta̱a á xíʼin iin ñaʼá na̱ su̱ví kúú yiína á ñá síʼína, xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱ʼán ndani̱ʼína iin na̱ tindaʼa̱ xíʼinna.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(1 Corintios 8:1-13) Tá kúú ña̱ʼa ña̱ táxina ndaʼa̱ inka ndióxi̱: ndiʼiyó xa̱a̱ xíni̱yó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Ña̱ xíni̱níyó kivi chindaʼáña miíyó ña̱ xa̱a̱yó ni̱nu kuniyó. Soo tá kúʼvi̱-iniyó xíni táʼanyó saá kúú ña̱ va̱ʼaka kutáʼanyó. 2 Soo tá iinna ndákanixi̱nína ña̱ va̱ʼaní ni̱xa̱a̱na ku̱nda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa, soo mií ña̱ nda̱a̱ kǒo xíni̱na ndáa ki̱ʼva xíniñúʼu kunda̱a̱-inina. 3 Soo tá iinna kúʼvi̱-inina xínina Ndióxi̱ ta̱yóʼo xíni̱ va̱ʼarana. 4 Ña̱ kuxuyó ña̱ʼa ña̱ táxina ndaʼa̱ iin ndióxi̱ vatá, xa̱a̱ xíni̱vayó ña̱ kǒo ndáyáʼvi ña̱yóʼo nu̱úyó, chi iinlá kuití kúú Ndióxi̱. 5 Ni íyo ku̱a̱ʼání na̱ naní “ndióxi̱”, chí ndiví á nu̱ú ñuʼú, saá táki̱ʼva íyo ku̱a̱ʼá “ndióxi̱” á ku̱a̱ʼá “táta”, 6 soo nu̱ú miíyó iinláva kúú Ndióxi̱, yiváyó ta̱ i̱xava̱ʼa ndiʼi ña̱ʼa, ta i̱xava̱ʼara miíyó; ta iinlá kúú tátayó, Jesucristo, ta sa̱tá ta̱yóʼo na̱kuva̱ʼa ndiʼi ña̱ʼa nda̱a̱ miíyó. 7 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo su̱ví ndiʼina xíni̱ xa̱ʼa̱ña, chi sava kuití kúú na̱ xíni̱, chi xa̱a̱ saá ndákiʼinna ña̱ʼa ña̱ táxina ndaʼa̱ ndióxi̱ vatá yóʼo, xíxina ña̱ʼa ña̱ táxina ndaʼa̱ na̱ ndióxi̱ vatá, ta va̱ása ndeé íyo ña̱ xínitúni̱na ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kuyaku̱a̱ña. 8 Su̱ví ña̱ xíxiyó sákuyatin miíyó nu̱ú Ndióxi̱; ni ná kuxuyó á va̱ása kuxuyó va̱ása va̱ʼaka xa̱a̱yó kooyó nu̱ú inkana. 9 Soo kiʼinndó kuenta xíʼin ña̱ kéʼéndó, ña̱ ná kǒo ndakava-ini na̱ vitá-ini xíʼin ña̱ kéʼéndó. 10 Saáchi tá ná kuni iin na̱ yiví yóʼó na̱ xíni̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ña̱ xíxiún nu̱ú táxina ña̱ʼa ndaʼa̱ na̱ ndióxi̱ vatá, ¿á va̱ása kuni̱tu na̱ vitá-ini yóʼo kuxuna ña̱ʼa ña̱ táxina ndaʼa̱ na̱ ndióxi̱ vatá? 11 Soo yóʼó xa̱ʼa̱ ña̱ xíni̱ún, xíʼin ña̱ kéʼún sándakavaún-ini inka na̱ hermano na̱ vitá-ini, na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Cristo xa̱ʼa̱, ta kíxáʼana kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa. 12 Tá kéʼéndó iin ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin na̱ hermano ta sándakavandó-ini na̱ vitá ini, kíʼvindó iin ku̱a̱chi nu̱ú ta̱ Cristo xíʼin ña̱yóʼo. 13 Ña̱kán tá ku̱ñu xíxii̱ sándákavaña-ini na̱ ñanii̱, nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása ndikói̱ kuxui̱ ku̱ñu, ña̱ va̱ʼa ná kǒo sandákavai̱-inina.
8-14 TÍ ABRIL
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | 1 CORINTIOS 10-13
“Jehová nda̱kúní-inira”
(1 Corintios 10:13) Tu̱ndóʼo ña̱ yáʼandó nu̱ú ndiʼi na̱ yiví yáʼa nu̱úña. Soo Ndióxi̱ nda̱kúní-inira, ta va̱ása sandákoo mitúʼunra miíndó ña̱ ya̱ʼandó nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ kǒo kundeé-inindó xíʼin, tá ná kixaa̱ tu̱ndóʼo nu̱úndó taxira ndee̱ ndaʼa̱ndó ña̱ va̱ʼa koo ndakú-inindó nu̱úña.
w17.02-S 29, 30
Pregunta ña̱ kéʼé na̱ káʼvi tutu yóʼo
Ta̱ apóstol Pablo ka̱ʼyíra: “Soo Ndióxi̱ nda̱kúní-inira, ta va̱ása sandákoo mitúʼunra miíndó ña̱ ya̱ʼandó nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ kǒo kundeé-inindó xíʼin” (1 Cor. 10:13). ¿Á kúni̱ kachi ña̱yóʼo ña̱ mií Jehová ndáka̱xin tu̱ndóʼo ña̱ kuchiñuyó ya̱ʼayó nu̱ú?
▪ Ná ndakanixi̱níyó tásaá ná keʼé Jehová. Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ iin ejemplo, tá xa̱ʼní xíʼin mií se̱ʼe iin ta̱ hermano, ta̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼún xíʼin miíra á mií Jehová kúú ta̱ nda̱ka̱xin tu̱ndóʼo ña̱ kixi nu̱úra xíʼin ñá síʼíra ña̱ kundeéna nu̱ú. ¿Á íyo ña̱ náʼa̱ nu̱úyó ña̱ mií Jehová kúú ta̱ ndáka̱xin ña̱ ndóʼoyó?
Iin na̱ na̱ndukú va̱ʼa xa̱ʼa̱ tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo ña̱ va̱xi nu̱ú 1 Corintios 10:13 káchina, ña̱ Biblia va̱ása káʼa̱nña ña̱ mií Jehová kúú ta̱ ndáka̱xin tu̱ndóʼo ña̱ kixi nu̱úyó, ta xítora á kundeé-iniyó xíʼinña ta saá taxiraña kundoʼoyó. Ná kotoyó ku̱mí ña̱ kivi chindeé miíyó ña̱ kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ña.
Ña̱ nu̱ú, Jehová táxira ña̱ miíyó ndaka̱xinyó ndáaña keʼéyó. Ta̱kán kúni̱ra ña̱ miíyó va̱ʼaní ná ndaka̱xinyó ndáaña keʼéyó xíʼin ña̱ tákuyó (Deut. 30:19, 20; Jos. 24:15). Tá va̱ʼaní ndáka̱xinyó ña̱ keʼéyó, kivi kandíxayó ña̱ mií Jehová kuniʼi yichi̱ nu̱úyó ta chindeétáʼanra xíʼinyó (Prov. 16:9). Soo tá kǒo ña̱ va̱ʼa kéʼéyó, kixi ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo nu̱úyó (Gál. 6:7). Tá Jehová kúú ta̱ ndáka̱xin tu̱ndóʼo ña̱ kundoʼoyó, ¿á su̱ví nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ sási nu̱úyó ña̱ ndaka̱xinyó keʼéyó ña̱ kúni̱ miíyó saá íyora?
Ña̱ u̱vi̱, Jehová va̱ása ndáara miíyó nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ña̱ iin sana kúu (Ecl. 9:11). Kuchiñu kundoʼoyó iin tu̱ndóʼo ndeéní, chi sana su̱ví tiempo va̱ʼa kúú ña̱ ni̱xa̱a̱yó iin lugar. Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ iin veʼe ña̱ ndi̱ʼi̱-xa̱ʼa̱ ta ni̱xi̱ʼi̱ ki̱ʼva 18 na̱ yiví i̱xaaña, ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ su̱ví ku̱a̱chi Ndióxi̱ kúú ña̱ ku̱u yóʼo (Luc. 13:1-5). Tá iin sana ndákava iin tu̱ndóʼo ta xíʼi̱ iin na̱ yiví, su̱ví ña̱ va̱ʼa kúúña ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ Jehová ña̱ miíra kúú ta̱ ndáka̱xin ndáa na̱ kutaku ta ndáa na̱ kuvi.
Ña̱ u̱ni̱, ndiʼiyó xíniñúʼu na̱ʼa̱yó ña̱ nda̱kú íyo iniyó xíʼin Jehová. Ná ndakaʼányó chi ta̱ Ndi̱va̱ʼa káchira ña̱ va̱ása nda̱kúka koo iniyó xíʼin Ndióxi̱ tá yáʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo (Job 1:9-11; 2:4; Rev. 12:10). Tá ná ndatavá Jehová miíyó ndaʼa̱ tu̱ndóʼo chi xítora ña̱ va̱ása kúchiñukayó xíʼinña, ¿á va̱ása kuniñúʼu ta̱ Ndi̱va̱ʼa ña̱yóʼo ña̱ kusi̱kindaara Ndióxi̱?
Ña̱ so̱ndíʼi, Jehová va̱ása xíniñúʼu kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ kundoʼoyó. Ña̱ ndákanixi̱níyó ña̱ mií Ndióxi̱ kúú ta̱ ndáka̱xin ña̱ kundoʼoyó ta saátu ña̱ kundoʼoyó chí nu̱únínu. Iin ña̱ va̱ása va̱ʼa ndakanixi̱níyó kúú ña̱yóʼo, chi Biblia va̱ása káʼa̱nña saá. Ña̱ nda̱a̱ kúúña Ndióxi̱ xíni̱ra ña̱ koo chí nu̱únínu (Is. 46:10). Soo Biblia káʼa̱nña ña̱ ndáka̱xinra ña̱ kúni̱ra kunda̱a̱-inira kuu chí nu̱únínu (Gén. 18:20, 21; 22:12). Ki̱ʼvaní kíʼinra kuenta tá xítora ña̱ kuu chí nu̱únínu, chi íxato̱ʼóra ña̱ miíyó kúú na̱ ndáka̱xin ndáa ña̱ keʼéyó. ¿Á su̱ví iin ña̱ va̱ʼaní kúúña Ndióxi̱ ki̱ʼvaní kíʼinra kuenta xíʼin ña̱ ndáka̱xinyó keʼéyó? (Deut. 32:4; 2 Cor. 3:17).
Tá saá, ¿nda̱saa xíniñúʼu kunda̱a̱-iniyó ndáaña kúni̱ kachi tu̱ʼun yóʼo? “Soo Ndióxi̱ nda̱kúní-inira, ta va̱ása sandákoo mitúʼunra miíndó ña̱ ya̱ʼandó nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ kǒo kundeé-inindó xíʼin”. Yóʼo va̱ása káʼa̱n ta̱ Pablo xa̱ʼa̱ tu̱ndóʼo ña̱ kúma̱ní kixi nu̱úyó chi ña̱ káʼa̱nra xa̱ʼa̱ kúúña tá xa̱a̱ ñúʼuyó ti̱xin tu̱ndóʼo yóʼo. Tu̱ʼun yóʼo chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kúnda̱a̱-iniyó ña̱ mií Jehová chíndeétáʼan xíʼinyó nda̱a̱ ndáaka tu̱ndóʼo ná kixi nu̱úyó, soo tá kándíxayóra (Sal. 55:22). Xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo kúnda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ u̱vi̱ ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní. ¿Ndáaña kúúña?
Ña̱ nu̱ú, ndiʼi tu̱ndóʼo ña̱ ndóʼoyó “ndiʼi na̱ yiví yáʼa nu̱úña”. Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña tu̱ndóʼo ña̱ ndóʼoyó, ña̱ íyo ñuyǐví yóʼo kúúña. Soo tá kándíxayó Jehová, miíra kúú ta̱ taxi ña̱ ndakú koo iniyó ña̱ ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo (1 Ped. 5:8, 9). Ña̱ káʼa̱n ña̱ va̱xi nu̱ú 1 Corintios 10:13, yóʼo kúú nu̱ú káʼa̱n ta̱ Pablo xa̱ʼa̱ tu̱ndóʼo ña̱ ndo̱ʼo na̱ ñuu Israel tá xi̱ndoona nu̱ú ñuʼú yi̱chí (1 Cor. 10:6-11). Tu̱ndóʼo ña̱ ki̱xi nu̱ú na̱ ñuu Israel yo̱ʼvi̱ní ni̱xi̱yoña nu̱ú savana. Ku̱mí yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo ña̱ tu̱ʼun yóʼo “sava kuitína” kǒo níxiniso̱ʼo. Na̱yóʼo kúú sava na̱ kǒo níkandíxaka Ndióxi̱ ta kixáʼana kéʼéna ña̱ kini ña̱ kǒo kútóora.
Ña̱ u̱vi̱, “Ndióxi̱ nda̱kúní-inira”. Ki̱vi̱ káʼviyó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé Jehová xíʼin na̱ ñuura tiempo xi̱naʼá, kúnda̱a̱-iniyó ña̱ kúʼvi̱ní-inira xínira na̱ kúʼvi̱-ini xíni ñaʼá xíʼin na̱ xíniso̱ʼo ña̱ káʼa̱nra (Deut. 7:9). Saátu sákuaʼayó ña̱ sáxi̱nura ndiʼi ña̱ káʼa̱nra (Jos. 23:14). Jehová náʼa̱ra ña̱ nda̱kúní íyo inira, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo na̱ kúʼvi̱-ini xíni ta̱yóʼo kivi kandíxana ña̱ sáxi̱nura u̱vi̱ ña̱ va̱xi yóʼo tá yáʼana nu̱ú tu̱ndóʼo: 1) va̱ása taxira ña̱ kundóʼoníyo xíʼin tu̱ndóʼo ña̱ ndeéní kúúmiíyó, 2) miíra chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ ya̱ʼayó nu̱úña.
¿Nda̱saa chíndeétáʼan Jehová xíʼin na̱ kándíxa miíra? Tá kúni̱ra kiviva sandiʼi-xa̱ʼa̱ra tu̱ndóʼo ña̱ kúúmiíyó. Soo ná ndakaʼányó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo: Mií Jehová kúú ta̱ táxi ndee̱ ndaʼa̱yó ña̱ va̱ʼa ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo xíʼin ña̱ ndakú-iniyó. Sava yichi̱ chíndeéra miíyó, ta ku̱a̱ʼá nu̱ú ña̱ xíniñúʼura ña̱ chíndeétáʼanra xíʼinyó ña̱ ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo. Ná kotoyó ndáa ki̱ʼva kéʼéra:
▪ “Sándi̱kora-iniyó tá yáʼayó nu̱ú ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo” (2 Cor. 1:3, 4). Ta saátu xíniñúʼura tu̱ʼunra ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanra xíʼinyó ña̱ va̱ása ndi̱ʼiní-iniyó, táxira espíritura ndaʼa̱yó, saátu íyo na̱ ñuura ña̱ távána tutu ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinyó (Mat. 24:45; Juan 14:16, nota; Rom. 15:4).
▪ Espíritu santora kivi chindeétáʼanña xíʼinyó (Juan 14:26). Tá yáʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo, ña̱yóʼo kivi chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ ndakaʼányó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia ta kivi chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ va̱ʼaní ndaka̱xinyó ndáaña keʼéyó.
▪ Kivitu kuniñúʼura na̱ ángel ña̱ chindeétáʼanna xíʼinyó (Heb. 1:14).
▪ Kivitu kuniñúʼura na̱ hermano ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanna xíʼinyó, xíʼin tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nna xíʼin ña̱ kéʼéna kivi ndasandakúna-iniyó (Col. 4:11).
Tá saá, ¿nda̱saa xíniñúʼu kunda̱a̱-iniyó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo ña̱ va̱xi nu̱ú 1 Corintios 10:13? Jehová va̱ása ndáka̱xinra tu̱ndóʼo ña̱ va̱xi nu̱úyó. Soo tá va̱xi tu̱ndóʼo yóʼo nu̱úyó, tá kándíxayóra miíra chindeétáʼan xíʼinyó ta kǒo taxira ña̱ kundoʼoníyo; ndiʼi tiempo chindeétáʼanra xíʼinyó ña̱ ya̱ʼayó nu̱ú ña̱yóʼo. Iin ña̱ va̱ʼaní sándi̱ko-iniyó kúú ña̱yóʼo.
(1 Corintios 10:13) Tu̱ndóʼo ña̱ yáʼandó nu̱ú ndiʼi na̱ yiví yáʼa nu̱úña. Soo Ndióxi̱ nda̱kúní-inira, ta va̱ása sandákoo mitúʼunra miíndó ña̱ ya̱ʼandó nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ kǒo kundeé-inindó xíʼin, tá ná kixaa̱ tu̱ndóʼo nu̱úndó taxira ndee̱ ndaʼa̱ndó ña̱ va̱ʼa koo ndakú-inindó nu̱úña.
(1 Corintios 10:13) Tu̱ndóʼo ña̱ yáʼandó nu̱ú ndiʼi na̱ yiví yáʼa nu̱úña. Soo Ndióxi̱ nda̱kúní-inira, ta va̱ása sandákoo mitúʼunra miíndó ña̱ ya̱ʼandó nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ kǒo kundeé-inindó xíʼin, tá ná kixaa̱ tu̱ndóʼo nu̱úndó taxira ndee̱ ndaʼa̱ndó ña̱ va̱ʼa koo ndakú-inindó nu̱úña.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(1 Corintios 10:8) Ná kǒo keʼéyó ña̱ kini táki̱ʼva ke̱ʼé savana, ta xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna ña̱kán ni̱xi̱ʼi̱na, 23,000 kúú na̱ ni̱xi̱ʼi̱ iin ki̱vi̱ kuití.
w04-S 1/4 29
Pregunta ña̱ kéʼé na̱ káʼvi tutu yóʼo
¿Nda̱chun káʼa̱n 1 ña̱ Corintios 10:8 ña̱ 23,000 kúú na̱ ñuu Israel ni̱xi̱ʼi̱ tá ni̱ki̱ʼvina ku̱a̱chi, soo nu̱ú ña̱ Números 25:9 káʼa̱nña ña̱ xi̱kuuna 24,000?
Íyo ku̱a̱ʼá ña̱ ndákani xa̱ʼa̱ u̱vi̱ ña̱ versículo yóʼo. Iin ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼa̱ kúú ña̱ 23,000 xíʼin ña̱ 24,000, u̱vi̱ nu̱ú xi̱niñúʼuna ña̱yóʼo.
Ná kotoyó inka ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ ndo̱ʼo na̱ ñuu Israel nu̱ú yoso̱ ña̱ Sitim, ta xi̱niñúʼura ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ hermano na̱ ñuu Corinto, chi na̱ ñuu yóʼo ku̱a̱ʼání ña̱ kini xi̱keʼéna. Ta ka̱ʼyíra: “Ná kǒo keʼéyó ña̱ kini táki̱ʼva ke̱ʼé savana, ta xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna ña̱kán ni̱xi̱ʼi̱na, 23,000 kúú na̱ ni̱xi̱ʼi̱ iin ki̱vi̱ kuití”. Ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ na̱ ni̱xi̱ʼi̱ i̱xaa Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna ña̱ kini, ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ki̱ʼva 23,000 na̱ yiví (1 Corintios 10:8).
Ña̱ va̱xi nu̱ú Números capítulo 25 káʼa̱nña xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Israel, káchiña ña̱ ki̱xáʼana ndíku̱nna ndióxi̱ vatá ña̱ naní Baal ña̱ Peor; ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱sa̱a̱ní Jehová xíʼin ña̱ ke̱ʼé na̱ ñuu Israel, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés ña̱ ná kaʼnína ndiʼi na̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi yóʼo. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta̱ Moisés ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ juez ña̱ ná keʼéna ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová. Tándi̱ʼi ta̱ Finehás ndi̱ku̱n ke̱ʼéra ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová, xa̱ʼníra iin ta̱ ñuu Israel ta̱ sa̱kíʼvi iin ñá ñaʼá ñá ñuu Madián ti̱xin na̱ ñuu Israel, tasaá ndi̱ʼi castigo yóʼo. Ta nu̱ú ndíʼi ña̱yóʼo káchiña saá: Ni̱xi̱ʼi̱ ki̱ʼva 24,000 na̱yóʼo (Números 25:1-9).
Ña̱ va̱xi nu̱ú libro ña̱ Números, káchiña ña̱ iin mil kúú na̱ xa̱ʼní na̱ juez ta 23,000 kúú na̱ ni̱xi̱ʼi̱ i̱xaa Jehová, ña̱kán ndiʼi na̱ ni̱xi̱ʼi̱ yóʼo ki̱ʼva 24,000 ni̱xa̱a̱na ku̱una. Sava na̱ ni̱xi̱ʼi̱ yóʼo xi̱kuu na̱ xi̱ndisochíñu xíʼin na̱ ñuu Israel, ni̱xi̱ʼi̱na chi sa̱tá ndióxi̱ Baal ña̱ Peor nda̱kundiku̱nna, á sanatu ni̱ki̱ʼvina inka ku̱a̱chi ña̱ kini á xi̱táʼa̱nna xíʼin na̱ ke̱ʼé ña̱ kini.
Ña̱ tu̱ʼun “ndakutáʼanna”, iin na̱ ka̱ʼvi va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo káʼa̱nna ndáaña kúni̱ ka̱chi ña̱ tu̱ʼun yóʼo ña̱ “ndakutáʼanna xíʼin iin na̱ yiví”. Mií Jehová nda̱ka̱xin na̱ ñuu Israel yóʼo ña̱ koona na̱ ñuu miíra, soo ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo tá nda̱kundiku̱nna ndióxi̱ Baal ña̱ Peor. Ni̱ya̱ʼa 700 ku̱i̱ya̱, Ndióxi̱ xi̱niñúʼura ta̱ profeta Oseas ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Israel. Chi na̱yóʼo ki̱xáʼana ndíku̱nna ndióxi̱ Baal ña̱ Peor, ta ki̱xáʼana kéʼéna ña̱ kini á ña̱ va̱ása va̱ʼa (Oseas 9:10). Ndiʼi na̱ ke̱ʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa yóʼo xi̱niñúʼu ndakiʼinna castigo ixaa Ndióxi̱. Saá sa̱ndákaʼán ta̱ Moisés na̱ ñuu Israel, tá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ miína kúú na̱ xi̱ni nda̱saa ke̱ʼé Jehová xíʼin ña̱ ndióxi̱ Baal ña̱ Peor, ndiʼi na̱ ni̱xa̱a̱ nda̱kundiku̱n sa̱tá ndióxi̱ Baal ña̱ Peor na̱yóʼo kúú na̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ Jehová (Deuteronomio 4:3).
(1 Corintios 11:5, 6) soo ndiʼi ná ñaʼá ná káʼa̱n xíʼin Ndióxi̱ á ná sánáʼa̱ xa̱ʼa̱ra tá kǒo ndásiná xi̱níná, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ná kǒo íxato̱ʼó xi̱ní saá íyoná, á nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ná xa̱ʼnda ndiʼi yixí xi̱ní saá íyoná. 6 Saáchi tá ná ñaʼá kǒo ndásiná xi̱níná, ná kaʼndaná ndiʼi yixí xi̱níná; soo tá kúkaʼan nu̱ú náyóʼo ña̱ kaʼndaná ndiʼi yixí xi̱níná va̱ʼaka ná ndasiná xi̱níná.
(1 Corintios 11:10) Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ná ñaʼá xíniñúʼu ndasiná xi̱níná, saá kúú ña̱ náʼa̱ná ña̱ íxato̱ʼóná ta̱ kúú xi̱níná ta xíʼin ña̱yóʼo chínúúna ejemplo nu̱ú na̱ ángel.
w15-S 15/2 30
Pregunta ña̱ kéʼé na̱ káʼvi tutu yóʼo
¿Tá ku̱a̱ʼa̱n iin ta̱ publicador xíʼin iin ñá hermana ña̱ kaʼviñá xíʼin na̱ yiví á xíniñúʼu ndasiñá xi̱níñá?
▪ Tutu Ña̱ Nátúʼun xíʼinyó ña̱ 15 tí julio 2002 nu̱ú va̱xi ña̱ káʼa̱n “Pregunta ña̱ kéʼé na̱ káʼvi tutu yóʼo”, nu̱ú ña̱yóʼo káʼa̱nña ña̱ xíniñúʼu keʼé iin ñá hermana tá ku̱a̱ʼa̱n iin ta̱ publicador á ta̱ xa̱a̱ nda̱kuchi kúúra á ta̱ ta̱ʼán ndakuchi kúúra, ñá hermana yóʼo xíniñúʼu ndasiñá xi̱níñá. Soo na̱ndúkú va̱ʼana xa̱ʼa̱ ña̱ tema yóʼo ta nda̱samana loʼo ña̱ va̱xi nu̱úña.
Iin ñá hermana xíniñúʼu ndasiñá xi̱níñá tá ku̱a̱ʼa̱n iin ta̱ hermano ta̱ xa̱a̱ ndakuchi xíʼinñá, soo tá xa̱a̱ iin na̱ káʼviñá xíʼin kúú na̱yóʼo. ¿Ndáa xa̱ʼa̱ kúúña? Chi kéʼéñá iin chiñu ña̱ kéʼé iin ta̱ hermano ti̱xin congregación tá sánáʼa̱ra, ki̱vi̱ ndásiñá xi̱níñá náʼa̱ñá ña̱ íxato̱ʼóñá ña̱ va̱xi nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱ (1 Cor. 11:5, 6, 10). Saátu kivi ka̱ʼa̱nñá xíʼin ta̱ hermano yóʼo ña̱ kaʼvira xíʼin na̱yóʼo, soo tá xa̱a̱ va̱ʼa xíni̱ra nda̱saa keʼéra chiñu yóʼo.
Soo tá iin ta̱ hermano ta̱ ta̱ʼán ndakuchi ku̱a̱ʼa̱nra xíʼin ñá hermana ña̱ kaʼviñá xíʼin iin na̱ yiví ta su̱ví yiíñá kúúra, nu̱ú Biblia kǒo nu̱ú va̱xi ña̱ káʼa̱n ña̱ xíniñúʼu nduxa̱ ndasiñá xi̱níña. Sava ná hermana xa̱ʼa̱ ña̱ xínitúni̱ná sava yichi̱ ndásiná xi̱níná.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(1 Corintios 10:1-17) Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, kúni̱ ná kunda̱a̱-inindó ña̱niyó, xa̱ʼa̱ na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá ña̱ ndiʼina ni̱ya̱ʼana ti̱xin iin vi̱kó ta ndiʼina ni̱ya̱ʼa ti̱xin tá mar 2 ta ndiʼina nda̱kuchina ti̱xin vi̱kó xíʼin ti̱xin tá mar ta nda̱kundiku̱nna ta̱ Moisés; 3 ta ndiʼina inkáchi xi̱xina ña̱ʼa ña̱ espiritual 4 ta ndiʼina xi̱ʼina ti̱kui̱í espiritual. Saáchi ndiʼina xi̱xiʼi ti̱kui̱í ti̱xin ña̱ yu̱u̱ espiritual, ta ña̱yóʼo kítáʼanña xíʼin ta̱ Cristo. 5 Soo, kǒo níkutóo Ndióxi̱ ña̱ ke̱ʼé ku̱a̱ʼánína, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱xi̱ʼi̱na chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí. 6 Soo, ndiʼi ña̱yóʼo kúú iin yichi̱ ña̱ ki̱ndo̱o nu̱úyó ña̱ va̱ása kuni̱yó keʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱yóʼo. 7 Va̱ása va̱ʼa ndasakáʼnuyó inka ndióxi̱ vatá táki̱ʼva ke̱ʼé na̱kán; chi xa̱a̱ ni̱ka̱ʼyi̱ ña̱yóʼo: “Na̱ yiví ki̱xáʼana xíxina ta xíʼina ta ki̱xáʼa kúsi̱í-inina”. 8 Ná kǒo keʼéyó ña̱ kini táki̱ʼva ke̱ʼé savana, ta xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna ña̱kán ni̱xi̱ʼi̱na, 23,000 kúú na̱ ni̱xi̱ʼi̱ iin ki̱vi̱ kuití. 9 Ná kǒo kotondosóyó Jehová nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱yóʼo, chi xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱xi̱ʼi̱na i̱xaa tí ko̱o̱. 10 Ni va̱ása ka̱ʼa̱n kúáchiyó, nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱n kúáchina, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱xi̱ʼi̱na i̱xaa ta̱ sándiʼi-xa̱ʼa̱. 11 Ña̱kán, ndiʼi ña̱yóʼo ni̱ya̱ʼaña ña̱ va̱ʼa sakuaʼayó xíʼinña ta ni̱ka̱ʼyi̱ña ña̱ va̱ʼa taxiña iin yichi̱ nu̱ú miíyó na̱ ndóo tiempo vitin. 12 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, na̱ ndákanixi̱ní ña̱ kǒo ndakavana, kuenta ná koona chi kivi ndakavana. 13 Tu̱ndóʼo ña̱ yáʼandó nu̱ú ndiʼi na̱ yiví yáʼa nu̱úña. Soo Ndióxi̱ nda̱kúní-inira, ta va̱ása sandákoo mitúʼunra miíndó ña̱ ya̱ʼandó nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ kǒo kundeé-inindó xíʼin, tá ná kixaa̱ tu̱ndóʼo nu̱úndó taxira ndee̱ ndaʼa̱ndó ña̱ va̱ʼa koo ndakú-inindó nu̱úña. 14 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, na̱ ñani miíi̱, kǒo ndasakáʼnundó ndióxi̱ vatá. 15 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xíʼin ña̱ ndíchi káʼi̱n xíʼinndó; ndakanixi̱ní miíndó á ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ káʼi̱n xíʼinndó. 16 Copa ña̱ bendición kúú ña̱ táxiyó bendición xíʼin, ¿á su̱ví ña̱ ndákaʼányó xa̱ʼa̱ ni̱i̱ ta̱ Cristo kúúña? Ña̱ si̱táva̱ʼa ña̱ táʼviyó, ¿á su̱ví ña̱ ndákaʼányó xa̱ʼa̱ ku̱ñu ta̱ Cristo kúúña? 17 Saáchi iinlá kuití kúú si̱táva̱ʼa, ni ku̱a̱ʼání kúúyó, iinlá ku̱ñu kúúyó, chi ndiʼiyó xíxi si̱táva̱ʼa yóʼo.
22-28 TÍ ABRIL
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | 1 CORINTIOS 14-16
“Ndióxi̱ kúú ta̱ kaʼndachíñu xíʼin ndiʼi ña̱ʼa”
(1 Corintios 15:24, 25) Tá ná ndiʼi, saá ndiʼi-xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo, tá xa̱a̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ chíñu á ndiʼi na̱ kúúmií ndee̱ na̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo saá ndataxira reinora ndaʼa̱ Ndióxi̱ ta̱ kúú yivára. 25 Saáchi ta̱yóʼo kúú ta̱ xíniñúʼu kaʼndachíñu nda̱a̱ ná sandiʼi Ndióxi̱ chindúʼúra na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá xa̱ʼa̱ ta̱yóʼo.
w98-S 1/7 21 párr. 10
Ña̱ xíʼi̱na ndiʼi-xa̱ʼa̱ña
10 Ña̱ nu̱ú ndíʼi, kúú nu̱ú ndiʼi ña̱ mil ku̱i̱ya̱ ña̱ kaʼndachíñu ta̱ Cristo, saá kúú ña̱ ndataxi ta̱ Jesús reinora ndaʼa̱ Ndióxi̱ ta̱ kúú yivára (Revelación 20:4). Xa̱a̱ xi̱nuva ña̱ kúni̱ Ndióxi̱ tá ná ndakayara ndiʼi ña̱ʼa ixaa ta̱ Jesús (Efesios 1:9, 10). Soo ña̱ nu̱ú keʼé ta̱ Cristo kúú ña̱ sandiʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼi na̱ chíñu xíʼin ndiʼi na̱ kúúmií ndee̱ na̱ kǒo xíín taxi xi̱nu ña̱ kúni̱ Ndióxi̱. Ta ndeéka koo ña̱yóʼo tá ná kixaa̱ ña̱ Armagedón (Revelación 16:16; 19:11-21). Ta̱ Pablo káchira: “Saáchi ta̱yóʼo kúú ta̱ xíniñúʼu kaʼndachíñu nda̱a̱ ná sandiʼi Ndióxi̱ chindúʼúra na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá xa̱ʼa̱ ta̱yóʼo. Tasaá ndiʼi-xa̱ʼa̱ ña̱ xíʼi̱ na̱ yiví, ta va̱ása kookaña” (1 Corintios 15:25, 26). Ndiʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼi ku̱a̱chi ña̱ sa̱ndákoo ta̱ Adán ndaʼa̱yó. Ta tiempo saá sandátakura na̱ ni̱xi̱ʼi̱, ndiʼi na̱ ñúʼu nu̱ú ni̱ndu̱xu̱nna (Juan 5:28).
(1 Corintios 15:26) Tasaá ndiʼi-xa̱ʼa̱ ña̱ xíʼi̱ na̱ yiví, ta va̱ása kookaña.
kr-S 237 párr. 21
Reino Ndióxi̱ sáxi̱nuña ndiʼi ña̱ kúni̱ra iníísaá ñuyǐví
21 Ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi xíʼi̱yó soo ¿ndáaña kuu xíʼin ña̱yóʼo? Ña̱ xíʼi̱yó táki̱ʼva íyo ña̱ sáa̱-ini xíni miíyó saá íyoña chi ndiʼiyó xíʼi̱ íxaaña (1 Cor. 15:26). Soo ña̱ xíʼi̱yó, ¿á ndeéka ña̱yóʼo nu̱ú Jehová? Koto ña̱ ka̱ʼyí ta̱ Isaías: “Miíra sandiʼi-xa̱ʼa̱ ña̱ xíʼi̱yó, ta mií tátayó Jehová ya̱kúnra ti̱kui̱í nu̱úyó” (Is. 25:8). ¿Á ndákanixi̱níún ndáki̱ʼva koo ña̱yóʼo? Va̱ása kooka nu̱ú ndúxu̱nna ta ni va̱ása kooka ña̱ kuakuyó, va̱ʼaníva koo: chi xíʼin ña̱ si̱í-iniva kuakuyó ña̱ kuniyó ndáa ki̱ʼva sáxi̱nu Jehová ña̱ kúni̱ra, ña̱ sandátakura na̱ ni̱xi̱ʼi̱ (kaʼvi Isaías 26:19) . Nda̱a̱ va̱ʼaví kuniyó ña̱ va̱ása kuvika na̱ veʼeyó.
(1 Corintios 15:27, 28) Saáchi Ndióxi̱ “ta̱xira ndiʼi ña̱ʼa ndaʼa̱ ta̱yóʼo ña̱ kaʼndachíñura xíʼinña”. Káʼa̱nña ña̱ ta̱xira ndiʼi ña̱ʼa ndaʼa̱ ta̱yóʼo ña̱ kaʼndachíñura xíʼinña, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ va̱ása kaʼndachíñu se̱ʼe Ndióxi̱ nu̱úra. 28 Soo tá xa̱a̱ ndiʼi ña̱ʼa ná xa̱a̱ña kooña ndaʼa̱ se̱ʼe Ndióxi̱, saátu ta̱yóʼo ndataxi xíʼin miíra ndaʼa̱ ta̱ ta̱xi ndiʼi ña̱yóʼo ndaʼa̱ra, ña̱kán va̱ʼa kaʼndachíñu Ndióxi̱ xíʼin ndiʼi ña̱ʼa.
w12-S 15/9 12 párr. 17
Iin mil ku̱i̱ya̱ ña̱ va̱ʼaní kundooyó... xíʼin ku̱a̱ʼáníka tiempo
17 Ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo tá ka̱chira Ndióxi̱ kúú ta̱ kaʼndachíñu xíʼin ndiʼi ña̱ʼa. ¿Ndáaña kúni̱ kachi tu̱ʼun yóʼo? Tá ta̱ʼán ki̱ʼvi ta̱ Adán xíʼin ñá Eva ku̱a̱chi, ni̱xi̱yona na̱ veʼe mií Ndióxi̱ ta va̱ʼaní xi̱ndoona. Mií Jehová ta̱ káʼnu iníísaá nu̱ú ñuyǐví, miíra kúú ta̱ xi̱ndisochíñu xíʼin ndiʼi ña̱ʼa, saátu xíʼin na̱ ángel xíʼin na̱ yiví. Ta nda̱a̱ xi̱ka̱ʼa̱n miíra xíʼinna, ta saátu xi̱ka̱ʼa̱n na̱yóʼo xíʼinra ta xi̱ndasakáʼnunara, ta Jehová xi̱taxira ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱na. Mií Ndióxi̱ kúú ta̱ xi̱ndisochíñu xíʼin ndiʼi ña̱ʼa.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(1 Corintios 14:34, 35) ná ñaʼá va̱ása ka̱ʼa̱nná ti̱xin ña̱ congregación, chi kǒo kívi ka̱ʼa̱nná, va̱ʼaka ná ixato̱ʼóná nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Ley. 35 Tá kúni̱ndó sákuaʼandó iin ña̱ʼa, ka̱ʼa̱nndó xíʼin yiíndó ná sanáʼa̱ra ndóʼó chí veʼendó, chi iin ña̱ kaʼan nu̱ú kúú ña̱ ka̱ʼa̱n iin ñaʼá ti̱xin congregación.
w12-S 1/9 9, recuadro
¿Á va̱ása nítaxi ta̱ apóstol Pablo ña̱ ka̱ʼa̱n ná ñaʼá?
Ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ná ñaʼá ña̱ va̱ása ka̱ʼa̱nná ti̱xin ña̱ congregación (1 Corintios 14:34). ¿Ndáaña xi̱kuni̱ra ka̱ʼa̱nra xíʼin ña̱yóʼo? ¿Á ña̱ xi̱kuni̱ra ka̱ʼa̱nra kúú ña̱ kǒo ña̱ ndíchi kúúmiíná ña̱ sanáʼa̱ná? Su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúúña, chi ndiʼi tiempo xi̱ka̱ʼa̱n va̱ʼara xa̱ʼa̱ chiñu ña̱ xi̱keʼéná (2 Timoteo 1:5; Tito 2:3-5). Nu̱ú carta ña̱ chi̱ndaʼára ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú na̱ hermano na̱ ñuu Corinto, su̱ví iinlá xíʼin ná ñaʼá níka̱ʼa̱n ta̱ Pablo ña̱ kǒo ka̱ʼa̱nná, saátu ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin nda̱a̱ na̱ ta̱a ña̱ kǒo ka̱ʼa̱nna tá kíxáʼa iin ta̱ hermano káʼa̱nra ti̱xin congregación (1 Corintios 14:26-30, 33). Sana sava ná hermana xa̱ʼa̱ ña̱ sákuaʼaná kixáʼaná nda̱ka̱tu̱ʼúnná ta̱ hermano ta̱ káʼa̱n ti̱xin congregación, chi saá ni̱xi̱yo costumbre ña̱ xi̱kuumiína ña̱ ñuu yóʼo. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼaní keʼéna chiñu ti̱xin congregación, ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinná, tá kúni̱ná sákuaʼaná, va̱ʼaka ná nda̱ka̱tu̱ʼunná yiíná chí veʼená (1 Corintios 14:35).
(1 Corintios 15:53) Saáchi ña̱ʼa ña̱ ndíʼi-xa̱ʼa̱ va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱kaña, ta ña̱ xíʼi̱ va̱ása kuvikaña.
it-1-S 1221
Ña̱ va̱ása ndíʼi-xa̱ʼa̱
Inkáchi kítáʼan ña̱ ndatakuna xíʼin ña̱ nda̱taku ta̱ Jesús, na̱ kaʼndachíñu xíʼin ta̱ Jesús chí ndiví ndataku na̱yóʼo, ta va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱ka ku̱ñuna. Tá ka̱chíñuna xíʼin ña̱ nda̱kú-inina nu̱ú Jehová ña̱ ni̱xi̱yona nu̱ú ñuʼú yóʼo, tá ni̱xi̱ʼi̱na á tá ndi̱ʼi̱-xa̱ʼa̱ ku̱ñuna, ndátakuna xíʼin iin ku̱ñu espiritual ña̱ va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱ka, nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ta̱ Pablo ña̱ va̱xi nu̱ú 1 Corintios 15:42-54. Tá xíʼi̱na, ndátakuna íxaa Ndióxi̱ ta ndákiʼinna iin ku̱ñu ña̱ va̱ása ndíʼi-xa̱ʼa̱ka, ña̱yóʼo kúú ku̱ñu ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱na. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo mií Ndióxi̱ táxira ndee̱ ña̱ koo xíʼin na̱yóʼo, ta kǒo inkaka na̱ táxi ndee̱ ndaʼa̱na, chi síín koo na̱yóʼo nu̱ú na̱ yiví xíʼin nu̱ú na̱ espíritu. Ña̱yóʼo náʼa̱ nu̱úyó ña̱ va̱ʼaní kándíxa Ndióxi̱ na̱yóʼo. Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱kana va̱ása kúni̱ kachiña ña̱ va̱ása kundiku̱nkana Ndióxi̱, chi nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé ta̱ Jesucristo ndíku̱nra ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ saátu kéʼé na̱yóʼova. (1Co 15:23-28; koto alma; inmortalidad.)
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(1 Corintios 14:20-40) Ñaniyó, kǒo ndakanixi̱níndó nda̱a̱ táki̱ʼva ndákanixi̱ní na̱ va̱lí; soo nu̱ú ña̱ va̱ása va̱ʼa koondó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ va̱lí, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ʼaní ná kunda̱a̱-inindó. 21 Xa̱a̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú ley: “‘Ni tu̱ʼun ña̱ káʼa̱n na̱ inka ñuu ná ka̱ʼi̱n xíʼin na̱ ñuu yóʼo, ni saá va̱ása kuniso̱ʼona ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼinnaʼ, káchi Jehová”. 22 Tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nyó kivi kooña iin seña nu̱ú na̱ kǒo kándíxa Ndióxi̱, soo ña̱ nátúʼunyó nu̱ú na̱ kándíxa Ndióxi̱ ku̱a̱ʼa̱nña ta su̱ví nu̱ú na̱ kǒo kándíxa Ndióxi̱ ku̱a̱ʼa̱nña. 23 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo tá ndiʼi na̱ congregación ná ndakitáʼanna ta kixáʼana ka̱ʼa̱nna iin tá iin tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nna, soo tá ná ki̱ʼvi inka na̱ yiví na̱ kǒo kándíxa Ndióxi̱, ¿á va̱ása ka̱ʼa̱nna ña̱ na̱ sána kúúndó? 24 Soo tá ndiʼi ndóʼó káʼa̱nndó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, tá ná ki̱ʼvi na̱ yiví na̱ kǒo kándíxa Ndióxi̱, ndiʼi ndóʼó tiinndó ku̱a̱chi xíʼinna; 25 soo ña̱ íyo se̱ʼé níma̱na kunda̱a̱-inindó xa̱ʼa̱ña, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kuxítína ta kixáʼana ndasakáʼnuna Ndióxi̱, ta ka̱ʼa̱nna: “Mií ña̱ ndixa íyo Ndióxi̱ xíʼinndó”. 26 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ¿ndáaña xíniñúʼu keʼéndó ñaniyó? Tá ndákitáʼanndó, iinndó káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ salmo, inkandó káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ sánáʼa̱ndó, inkandó káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱nindó, inkandó káʼa̱n xa̱ʼa̱ inka tu̱ʼun, inkandó káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinndó, soo ndiʼi ña̱ kéʼéndó va̱ʼaní ná chindeétáʼanña xíʼin inkana. 27 Soo tá iinndó káʼa̱nndó inka tu̱ʼun, u̱vi̱ndó á u̱ni̱ndó ná ka̱ʼa̱n, ta kundatundó saá ka̱ʼa̱nndó, soo koo iin na̱ sándaya̱ʼa tu̱ʼunndó nu̱ú inkana. 28 Soo tá kǒo iin na̱ sándaya̱ʼa tu̱ʼun yóʼo nu̱ú inkana, va̱ʼaka ná kǒo ka̱ʼa̱nna ti̱xin congregación ta va̱ʼaka xíʼin Ndióxi̱ ná ka̱ʼa̱nna. 29 Ná ka̱ʼa̱n u̱vi̱ á u̱ni̱ na̱ profeta, ta na̱ sava ná ndakanixi̱nína ndáaña kúni̱ kachi ña̱ káʼa̱n na̱yóʼo. 30 Soo tá iin na̱ íyo kán, íyo iin ña̱ ndáyáʼviní kúni̱na ka̱ʼa̱nna, va̱ʼaka ná sandákoo na̱yóʼo ña̱ káʼa̱nna ta ná taxina ka̱ʼa̱n na̱yóʼo ña̱ kúni̱na ka̱ʼa̱nna. 31 Saáchi iin tá iin ndóʼó kuchiñu ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ xíʼin táʼanndó, ña̱ va̱ʼa ndiʼindó sákuaʼandó, ta ndiʼindó ná chika̱a̱ña ndee̱ xíʼin. 32 Espíritu ña̱ kúúmií na̱ profeta, na̱yóʼo kúú na̱ xíni̱ ndáa ki̱ʼva kuniñúʼunaña. 33 Saáchi Ndióxi̱ viíní tíinra chiñu. Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ndiʼi congregación na̱ santo, 34 ná ñaʼá va̱ása ka̱ʼa̱nná ti̱xin ña̱ congregación, chi kǒo kívi ka̱ʼa̱nná, va̱ʼaka ná ixato̱ʼóná nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Ley. 35 Tá kúni̱ndó sákuaʼandó iin ña̱ʼa, ka̱ʼa̱nndó xíʼin yiíndó ná sanáʼa̱ra ndóʼó chí veʼendó, chi iin ña̱ kaʼan nu̱ú kúú ña̱ ka̱ʼa̱n iin ñaʼá ti̱xin congregación. 36 ¿Á yuʼú ndóʼó kúú ña̱ ke̱e tu̱ʼun Ndióxi̱, á nu̱ú ndóʼó kuití ni̱xa̱a̱ña? 37 Tá iinna ndákanixi̱nína ña̱ kúúna profeta ta kúúmiína espíritu, ná kandíxana ña̱ káʼyii̱, saáchi ley Ndióxi̱ kúú ña̱yóʼo. 38 Soo tá iinna va̱ása kúnda̱a̱-inina xíʼin ña̱yóʼo, saá ná koona. 39 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, na̱ ñani miíi̱, kǒo sandákoondó ña̱ ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, ta va̱ása kasindó ña̱ ka̱ʼa̱nna inka tu̱ʼun. 40 Soo, ndiʼi ña̱ʼa viíní ná keʼénaña, ta siʼna ná kotona nda̱saa keʼénaña ña̱kán viíní ná kanaña.
29 TÍ ABRIL NDA̱A̱ 5 TÍ MAYO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | 2 CORINTIOS 1-3
“Jehová kúú iin Ndióxi̱ ta̱ sándi̱ko-iniyó”
(2 Corintios 1:3) Táxiyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Ndióxi̱ yivá ta̱ Jesucristo, ta̱ va̱ʼaní-ini ta̱ kúʼvi̱ní-ini xíni miíyó ta̱ sándi̱ko-iniyó.
w17.07-S 13 párr. 4
“Kuakundó xíʼin na̱ xáku”
4 Yiváyó “ta̱ va̱ʼaní-ini ta̱ kúʼvi̱ní-ini xíni miíyó” saátu ku̱suchíní-ini ta̱yóʼo tá ni̱xi̱ʼi̱ na̱ kúʼvi̱ní-inira xínira, tá kúú ta̱ Abrahán, ta̱ Isaac, ta̱ Jacob, ta̱ Moisés xíʼin ta̱ rey David (Núm. 12:6-8; Mat. 22:31, 32; Hech. 13:22). Ña̱ Biblia káʼa̱nña ña̱ kúni̱ní Ndióxi̱ ña̱ ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ sandátakura na̱ ni̱xi̱ʼi̱ (Job 14:14, 15). Tiempo saá, si̱íní koona ta va̱ása kuumiíkana kue̱ʼe̱. Ná ndakaʼányó nda̱saa ndo̱ʼo Jehová, tá xi̱nira ni̱xi̱ʼi̱ se̱ʼera ta̱ kúʼvi̱ní-inira xínira (Prov. 8:22, 30). Va̱ása xíni̱yó nda̱saa ni̱xo̱ʼvi̱-ini Jehová tá ni̱xi̱ʼi̱ se̱ʼera (Juan 5:20; 10:17).
(2 Corintios 1:4) sándi̱kora-iniyó tá yáʼayó nu̱ú ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo tasaá va̱ʼatu sandi̱ko miíyó ini inka na̱ yáʼa nu̱ú nda̱a̱ ndáaka tu̱ndóʼo chi mií Ndióxi̱ chíndeé miíyó.
w17.07-S 15 párr. 14
“Kuakundó xíʼin na̱ xáku”
14 Sava yichi̱, kuchiñu ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó nda̱saa ka̱ʼa̱nyó xíʼin iin na̱ xóʼvi̱ní-ini xíʼin iin tu̱ndóʼo. Ni saá Biblia káchiña “soo na̱ ndákanixi̱ní xíʼin tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nna nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ sándaʼa saá íyona” (Prov. 12:18). Ku̱a̱ʼání na̱ hermano ndáni̱ʼína ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinna ña̱ sándi̱kona-ini na̱ yáʼa nu̱ú tu̱ndóʼo tá kúú ña̱ va̱xi nu̱ú ña̱ folleto Cuando muere un ser querido. Sava yichi̱ ña̱ ndáyáʼviníka keʼéyó kúú ña̱ káʼa̱n consejo ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia: “kuakundó xíʼin na̱ xáku” (Rom. 12:15). Iin ñá hermana ñá naní Gaby ñá ni̱xi̱ʼi̱ yií káchiñá: “Tá xákui̱ nda̱a̱ va̱ʼa kúnii̱ xíʼin ña̱yóʼo. Ta ki̱vi̱ xáku na̱ migoi̱ xíʼi̱n, nda̱a̱ ndíko-inii̱ ta xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ kǒo íyo mitúʼi̱n”.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(2 Corintios 1:22) Saátu ka̱ʼyíra miíyó xíʼin iin sello, saátu ta̱xira iin ña̱ʼa ndaʼa̱yó, ña̱yóʼo kúú espíritu ña̱ íyo níma̱yó.
w16.04-S 32
Pregunta ña̱ kéʼé na̱ káʼvi tutu yóʼo
¿Ndáa ña̱ʼa “xákindaa” Ndióxi̱ ndaʼa̱ na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví xíʼin “sello” ña̱ táxira ndaʼa̱na? (2 Cor. 1:21, 22; nota).
▪ Ña̱ xákindaa. Íyo iin nu̱ú va̱xi ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú tu̱ʼun griego ta káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ “xákindaa” ta va̱xiña nu̱ú 2 Corintios 1:22 ña̱ tu̱ʼun yóʼo ku̱a̱ʼá nu̱ú xíniñúʼunaña. Ta kúni̱ kachiña ña̱ cháʼvina yichi̱ nu̱ú, ña̱ sándakoona loʼo xu̱ʼún, ña̱ táxi kúeena, ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼuyó ki̱vi̱ kúni̱yó satáyó iin ña̱ʼa, siʼna cháʼviyó loʼo xu̱ʼún xa̱ʼa̱ña tasaá kivi ndakiʼinyóña, ta xu̱ʼún ña̱ cháʼviyó xa̱ʼa̱ña táxiña kúnda̱a̱-iniyó ña̱ kuenta miíyó xa̱a̱ña kooña. Saá kéʼé Ndióxi̱ xíʼin espíritu santora ndáka̱xinra iin na̱ hermano ña̱ ku̱ʼu̱nna chí ndiví, ta “xákindaara” iin ña̱ʼa ndaʼa̱na. Soo nda̱a̱ táki̱ʼva káchi ña̱ va̱xi nu̱ú 2 Corintios 5:1-5, tá xáa̱na chí ndiví ndákiʼin ndiʼina ya̱ʼvina. Ta iin ña̱ va̱ʼaní ndákiʼinna kúú ña̱ va̱ása kuvikana, chi kutakuna ndiʼi saá tiempo (1 Cor. 15:48-54).
Tu̱ʼun griego xíniñúʼuna iin tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ iin tí seʼe̱ tí táxina ndaʼa̱ iin na̱ tíndaʼa̱ xíʼinna. Va̱ʼaní kítáʼan ña̱yóʼo xíʼin na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví, saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva koo ñá síʼí ta̱ Cristo saá xa̱a̱na koona (2 Cor. 11:2; Rev. 21:2, 9).
▪ Ña̱ sello. Tiempo xi̱naʼá xi̱xiniñúʼuna ña̱ sello yóʼo ña̱ kaʼyíña nu̱ú iin tutu xa̱ʼa̱ ñuʼúna ña̱ va̱ʼa kundayáʼviña nu̱úna. Ki̱vi̱ ndáka̱xin Ndióxi̱ na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví xíʼin espíritu santora, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ndákiʼin sello saá íyo na̱yóʼo nu̱úra, xíʼin ña̱yóʼo náʼa̱ nu̱úyó ña̱ kuenta miíra xa̱a̱na nduuna (Efes. 1:13, 14). Na̱ ku̱ʼu̱n chí ndiví tá kúma̱níka kixa̱a̱ ña̱ gran tribulación Ndióxi̱ kaʼyíra miína xíʼin sello saátu tá kúma̱níka kuvina, soo tá nda̱kú íyo ini na̱yóʼo xíʼinra (Efes. 4:30; Rev. 7:2-4).
(2 Corintios 2:14-16) Tíxa̱ʼvi Ndióxi̱ ña̱ ku̱chiñuyó ta iin tiʼvi kúúyó ku̱a̱ʼa̱nyó xíʼin ta̱ Cristo ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ xáʼa̱n támi saá íyoyó nu̱úra. 15 Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ xáʼa̱n támi saá íyoyó nu̱ú Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ta̱ Cristo chi xíʼin ña̱ xiko̱ yóʼo náʼa̱ña ña̱ na̱ kutaku kúúyó, nu̱ú na̱ xíʼi̱; 16 ta na̱yóʼo, kúú iin xiko̱ ña̱ xíʼi̱ ña̱ va̱xi nu̱ú na̱ kuvi, ta iin xiko̱ ña̱ támi kúú ña̱ va̱xi nu̱ú na̱ kutaku. Ta, ¿ndáana kúúmií na̱ ndátu ndakiʼin ña̱yóʼo?
w10-S 1/8 23
¿Á xa̱a̱ xíni̱ún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo?
¿Ndáaña xi̱kuni̱ kachi ta̱ apóstol Pablo tá ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ “ña̱ ku̱chiñuyó ta iin tiʼvi kúúyó ku̱a̱ʼa̱nyó”?
▪ Nu̱ú ña̱ 2 Corintios 2:14-16, ta̱ apóstol Pablo ka̱ʼyíra: “Tíxa̱ʼvi Ndióxi̱ ña̱ ku̱chiñuyó ta iin tiʼvi kúúyó ku̱a̱ʼa̱nyó xíʼin ta̱ Cristo ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ xáʼa̱n támi saá íyoyó nu̱úra”. Ta ka̱chikara: “Saáchi nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ xáʼa̱n támi saá íyoyó nu̱ú Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ta̱ Cristo chi xíʼin ña̱ xiko̱ yóʼo náʼa̱ña ña̱ na̱ kutaku kúúyó, nu̱ú na̱ xíʼi̱; ta na̱yóʼo, kúú iin xiko̱ ña̱ xíʼi̱ ña̱ va̱xi nu̱ú na̱ kuvi, ta iin xiko̱ ña̱ támi kúú ña̱ va̱xi nu̱ú na̱ kutaku”.
Ta, ¿ndáaña kúú “ña̱ ku̱chiñuyó ta iin tiʼvi kúúyó ku̱a̱ʼa̱nyó”? Ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ costumbre ña̱ xi̱kuumií na̱ ñuu Roma, tá xi̱kuchiñuna xi̱kanitáʼanna xíʼin na̱ inka ñuu, saá xi̱keʼéna ña̱ vikó yóʼo ña̱ iin tiʼvi na̱ soldado xi̱xa̱ʼa̱nna nu̱ú ku̱a̱ʼání na̱ yiví ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱na ña̱ ku̱chiñuna. Ta ña̱ xi̱xa̱ʼa̱n xíʼinna nu̱ú vikó yóʼo kúu ña̱ʼa ña̱ xi̱xiniñúʼuna tá xi̱kanitáʼanna nu̱ú ku̱a̱chi, saátu xi̱xa̱ʼa̱n na̱ xi̱tinna nu̱ú ku̱a̱chi yóʼo xíʼinna. Ta na̱ nu̱ú xi̱xa̱ʼa̱n kúú na̱ xi̱ndisochíñu xíʼin na̱ soldado. Tá xa̱a̱ ndíʼi kéʼéna ña̱yóʼo xi̱xaʼnína si̱ndi̱ki̱, ta saátu xi̱xaʼnína na̱ yiví na̱ xi̱kiʼinna nu̱ú ku̱a̱chi.
Ta, ¿ndáaña xi̱kuni̱ kachi ta̱ Pablo tá ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ xáʼa̱n támi saá íyoyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ta̱ Cristo, ta nu̱ú inkana kúni̱ kachiña ña̱ kutakuna, ta nu̱ú inkana kúni̱ kachiña ña̱ kuvina? Iin enciclopedia káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, iin costumbre xi̱kuu ña̱yóʼo nu̱ú na̱ ñuu Roma, ña̱ xi̱chiʼmana tá xi̱keʼéna ña̱ vikó yóʼo. Ta káchikaña saá: “Na̱ xi̱kuchiñu tá xi̱xa̱ʼa̱nna nu̱ú ku̱a̱chi iin xiko̱ ña̱ xáʼa̱n támi xi̱kuu ña̱yóʼo nu̱úna á iin ña̱ va̱ʼa kúúña, soo nu̱ú na̱ xi̱tiinna, iin xiko̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kúú ña̱yóʼo nu̱úna chi xíni̱na ña̱ kuvina” (The International Standard Bible Encyclopedia).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(2 Corintios 3:1-18) ¿Á ki̱xáʼa tukuyó káʼa̱n va̱ʼayó xa̱ʼa̱yó nu̱ú inkana? ¿Á xíniñúʼuyó iin na̱ yiví ña̱ ka̱ʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼa̱yó xíʼin inkana? 2 Ndóʼó kúú tutundi̱, ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ níma̱ndi̱ saá íyoña, ta ndiʼi na̱ yiví xíni̱ña. 3 Saáchi xa̱a̱ náʼa̱ ña̱ ndóʼó kúúndó tutu ta̱ Cristo, ni̱ka̱ʼyi̱ña xíʼin espíritu Ndióxi̱ ta̱ táku ta su̱ví xíʼin tinta níka̱ʼyi̱ña, su̱ví nu̱ú yu̱u̱ níka̱ʼyi̱ña, saáchi nu̱ú níma̱na ni̱ka̱ʼyi̱ña. 4 Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ta̱ Cristo, va̱ʼa ni̱xa̱a̱yó kándíxayó Ndióxi̱. 5 Ña̱ va̱ʼaní xíni̱yó su̱ví ndee̱ miíyó kúú ña̱yóʼo, chi mií Ndióxi̱ kúú ta̱ ta̱xi ña̱yóʼo ndaʼa̱yó, 6 ta̱yóʼo kúú ta̱ sa̱náʼa̱ miíyó ña̱ natúʼunyó xa̱ʼa̱ra, trato ña̱ xa̱á ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ xíʼinyó ña̱ natúʼunyó xa̱ʼa̱, su̱ví nu̱ú ley ke̱eña, chi xíʼin espíritu miíra ni̱ka̱ʼa̱nraña, chi ña̱ va̱xi nu̱ú ley kuvina ixaaña, ta ña̱ sánáʼa̱ espíritu taxiña ña̱ kutakuyó. 7 Ña̱ va̱xi nu̱ú ley káʼa̱nña ña̱ kuvina, ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼyi̱ña nu̱ú yu̱u̱ tá nda̱kiʼin ta̱ Moisés ña̱yóʼo iin nda̱ye̱ʼe̱ nu̱úra xíʼinña, ta va̱ása níkuchiñu koto na̱ ñuu Israel nu̱úra xa̱ʼa̱ ña̱ yéʼe̱ní nu̱úra, ta ña̱yóʼo ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱ kúúña, 8 ¿á su̱ví ña̱ va̱ʼaníka kúúña kunina keʼé espíritu Ndióxi̱? 9 Tá nu̱ú ley káʼa̱nña xa̱ʼa̱ castigo ña̱ ndakiʼin na̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi, ndeéka koo tá ná kixaa̱ Ndióxi̱ ña̱ ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin na̱yóʼo. 10 Ni̱xi̱yo iin tiempo ña̱ ndu̱káʼnuña, ta vitin íyo inkaka ña̱ ndúkáʼnu nu̱ú ña̱yóʼo vitin. 11 Saáchi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ tá ya̱chi̱ ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱na va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱kana, íyo inka ña̱ va̱ʼaníka ndátuna ndakiʼinna chí nu̱únínu. 12 Xa̱ʼa̱ ña̱ ndátuyó ndakiʼinyó ña̱ va̱ʼa chí nu̱únínu, káʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ tu̱ʼun yóʼo, 13 ta va̱ása keʼéyó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Moisés tá nda̱sira nu̱úra xíʼin iin ti̱ko̱to̱, ña̱ va̱ása koto na̱ ñuu Israel nu̱úra, ña̱ va̱ása ndiʼi-xa̱ʼa̱na xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 14 Ta kǒo xíínna kandíxana. Chi nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ ndási nu̱ú xíʼin iin ti̱ko̱to̱ saá íyona xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo xíínna kuniso̱ʼona, soo ta̱ kuchiñu tavá ti̱ko̱to̱ nu̱ú na̱yóʼo kúú ta̱ Cristo. 15 Ta nda̱a̱ ki̱vi̱ vitin tá káʼvina xa̱ʼa̱ ta̱ Moisés nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin na̱ ndási ti̱ko̱to̱ nu̱ú níma̱ saá íyona. 16 Soo tá ki̱vi̱ ndíkóna nu̱ú Jehová, távána ti̱ko̱to̱ nu̱úña. 17 Saáchi Jehová kúú espíritu; ta nu̱ú íyo espíritu Jehová, ndiʼina íyo sáñá. 18 Ta ndiʼi miíyó, nu̱úyó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin espejo saá íyoña, ta náʼa̱ña ndáa ki̱ʼva íyo Jehová ta nása̱mayó ña̱ náʼa̱yó ki̱ʼva ña̱ íyora nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé mií Jehová ta̱ kúú espíritu.