Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ Ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
3-9 TÍ FEBRERO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | GÉNESIS 12-14
“Iin trato ña̱ ñúʼuyó ti̱xin tiempo vitin”
(Génesis 12:1, 2) Tasaá Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrán: “Kita ñuu nu̱ú íyoún, ta ndakoo na̱ táʼún xíʼin na̱ veʼe yivaún ta kúaʼan inka ñuu ña̱ na̱ʼi̱ nu̱ún. 2 Ta xa̱ún nduún iin ñuu káʼnuní ixaai̱, ta taxii̱ bendición ndaʼún, ta ki̱vi̱ún káʼnuní xa̱a̱ña kooña, ta yóʼó xa̱a̱ún kooún iin bendición.
it-2 573 párr. 3
Trato
Trato ña̱ ke̱ʼé Ndióxi̱ xíʼin ta̱ Abrahán. Trato ña̱ ke̱ʼé Ndióxi̱ xíʼin ta̱ Abrán (Abrahán) ki̱xáʼaña kúndiviña tá ni̱ya̱ʼa ta̱yóʼo chí Éufrates tá ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuʼú ña̱ Canaán. 430 ku̱i̱ya̱ ni̱ya̱ʼa saá ki̱xáʼa ña̱ trato ña̱ ley xi̱kooña. (Gál 3:17.) Tá íyo ta̱ Abrahán chí Mesopotamia chí ñuu Ur, ñuu na̱ caldeo, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrahán ña̱ ná kitara ña̱ ñuu yóʼo ta ná ku̱ʼu̱nra iin ñuu ña̱ na̱ʼa̱ra nu̱úra. (Hch 7:2, 3; Gé 11:31; 12:1-3.) Ña̱ va̱xi nu̱ú Éxodo 12:40, 41 (LXX) káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ku̱i̱ya̱ ña̱ ke̱e na̱ ñuu Israel ña̱ ñuu Egipto tá ni̱xi̱yona esclavo, xíʼin tá ni̱xi̱yona nu̱ú ñuʼú ña̱ Canaán, ta ki̱ʼva 430 ku̱i̱ya̱ ku̱u ndiʼi ña̱yóʼo, tá 14 tí yo̱o̱ Nisán ña̱ ku̱i̱ya̱ 1513 t.x., mií ki̱vi̱ ña̱ Pascua ke̱ena ña̱ ñuu Egipto. (Éx 12:2, 6, 7.) Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ña̱ ta̱ Abrahán ni̱ya̱ʼara chí Éufrates ña̱ xa̱a̱ra ña̱ ñuu Canaán tá 14 tí yo̱o̱ Nisán ña̱ ku̱i̱ya̱ 1943 t.x., saá kúú ña̱ ki̱xáʼa kúndivi ña̱ trato ña̱ ke̱ʼé Ndióxi̱ xíʼinra. Ki̱ta tuku Ndióxi̱ nu̱úra tá ni̱xa̱a̱ra chí Siquem, ña̱ ñuu Canaán, yóʼo kúú nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱nka Jehová xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱ trato ña̱ ke̱ʼéra xíʼinra, tá ka̱chira: “Taxii̱ ña̱ ñuʼú yóʼo ndaʼa̱ na̱ se̱ʼún”, trato yóʼo kúú ña̱ kítáʼan xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Adán, tá ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ti̱xin se̱ʼe na̱ yiví kita iin ta̱ sáka̱ku miíyó. (Gé 12:4-7.) Nda̱a̱ táki̱ʼva káchi ña̱ va̱xi nu̱ú ña̱ Génesis 13:14-17; 15:18; 17:2-8, 19; xíʼin 22:15-18, ya̱ʼa tiempo Jehová ka̱ʼa̱nkara xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.
(Génesis 12:3) Yi̱ʼi̱ taxii̱ bendición ndaʼa̱ na̱ táxi bendición ndaʼún ta chika̱i̱ chiʼña sa̱tá na̱ sákuiso chiʼña yóʼó, ña̱ va̱ʼa yóʼó ndiʼi saá na̱ yiví nu̱ú ñuʼú yóʼo ndakiʼinna bendición”.
w89 1/7 3 párr. 4
Nda̱chun xíniñúʼu kunda̱a̱-iniún ña̱ nda̱a̱ xa̱ʼa̱ ta̱ Abrahán
Ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ taxira ndaʼa̱ ta̱ Abrahán iin bendición káʼnuní kúú ña̱yóʼo, ta u̱vi̱ka yichi̱ xi̱niso̱ʼora ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xa̱ʼa̱ña. (Génesis 18:18; 22:18.) Ta ña̱ sáxi̱nu Ndióxi̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ yóʼo, sandátakura na̱ yiví na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Ta na̱ ndataku yóʼo iin bendición káʼnuní kooña nu̱úna, tá ná ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱ nu̱ú ñuyǐví xa̱á, liviní kooña nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo ña̱ nu̱ú ñuʼú livi ña̱ ke̱ʼé Ndióxi̱ tá xa̱ʼa̱ saá kooña. Saá kúú ña̱ sakuaʼa ndiʼi na̱ yiví na̱ ndataku ndáa ki̱ʼva keʼéna ña̱ va̱ʼa ndakiʼinna bendición tasaá kutakuna ndiʼi saá tiempo. (Génesis 2:8, 9, 15-17; 3:17-23.)
(Génesis 13:14-17) Tándi̱ʼi ta̱ʼví-táʼan ta̱ Lot xíʼin ta̱ Abrán, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrán: “Ixaún ña̱ ma̱ní, ndaniʼi nu̱ún. Nda̱a̱ nu̱ú níndichiún, koto chí norte chí sur, chí este xíʼin chí oeste. 15 Ndiʼi ñuʼú ña̱ xítoún yóʼo taxii̱ña ndaʼún xíʼin na̱ se̱ʼún, ta kuenta miíndó xa̱a̱ña kooña ndiʼi tiempo. 16 Ta ku̱a̱ʼání xa̱a̱ se̱ʼún koona ixai̱, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yáká nu̱ú ñuʼú yóʼo. Va̱ása kuchiñu nda̱a̱ ni iinna kaʼvina nda̱saa kúú yáká ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo, saá va̱ása kuchiñuna kaʼvina ndiʼi se̱ʼún na̱ xa̱a̱ koo. 17 Kúaʼan iníísaá nu̱ú ñuʼú yóʼo, saáchi ndaʼa̱ yóʼó taxii̱ña”.
it-2 218 párr. 1
Ley
Sava na̱ xíni̱ va̱ʼa káʼa̱nna ña̱ tá iin na̱ yiví xi̱satána iin ñuʼú, costumbre ña̱ xi̱kuumiína xi̱kuu ña̱ ku̱ʼu̱nna xíʼin na̱ sa̱tá ña̱yóʼo iin lugar nu̱ú súkún ta kán na̱ʼa̱na nu̱ú na̱ yiví yóʼo nda̱a̱ ndáamií xáa̱ nu̱ú ñuʼú ña̱ sa̱tána. Tá xi̱xinina ña̱ ñuʼú yóʼo, xi̱kachina: “xa̱a̱ xítoi̱ña”, náʼa̱na ña̱ xa̱a̱ ñuʼú miína kúúña. Tá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Abrahán ña̱ taxira ña̱ ñuʼú ña̱ Canaán ndaʼa̱ra, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ná kotora chí este, oeste, norte, xíʼin chí sur. Soo ta̱ Abrahán kǒo níka̱ʼa̱nra “xa̱a̱ xítoi̱ña” saáchi Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ndaʼa̱ na̱ se̱ʼera taxira ña̱ ñuʼú yóʼo. (Gé 13:14, 15.) Ta̱ Moisés kúú ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu Israel tá ya̱chi̱, ta Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinra ña̱ ná kotora nda̱a̱ nu̱ú xíka ña̱ ñuʼú ña̱ ndakiʼin na̱ ñuu Israel ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ta̱ Josué kúú ta̱ kuniʼi yichi̱ nu̱úna ña̱ xa̱a̱na nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo. (Dt 3:27, 28; 34:4; ki̱ʼva saátu ni̱na̱ʼa̱ ta̱ Ndi̱va̱ʼa nu̱ú ta̱ Jesús ña̱ xi̱kuni̱ra taxira ndaʼa̱ra Mt 4:8.) Savatu na̱ xi̱satá ñuʼú tá tiempo xi̱naʼá, xi̱xikana xi̱xitona nu̱úña ndáa ki̱ʼva káaña tá xi̱keʼéna ña̱yóʼo xi̱naʼa̱ña ña̱ xa̱a̱ kuenta miína kúúña. (Gé 13:17; 28:13.) Íyo sava tutu nu̱ú va̱xiña káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kaʼvina yitu̱n nu̱ú ñuʼú ña̱ xi̱satána tá tiempo xi̱naʼá (Chitáʼa̱nña xíʼin ña̱ va̱xi nu̱ú Gé 23:17, 18.)
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Génesis 13:8, 9) Tasaá ta̱ Abrán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Lot: “Ixaún ña̱ ma̱ní, va̱ása xíniñúʼu kanitáʼanyó saáchi ñani kúúyó, saátu na̱ káchíñu nu̱úyó na̱ ndáa kití sa̱náyó va̱ása xíniñúʼu kanitáʼanna. 9 Va̱ʼava ndaka̱xiún ndáa míí ñuu kúni̱ún ku̱ʼún, ¿á su̱ví saá? Ixaún ña̱ ma̱ní, ná taʼví-táʼanyó. Tá yóʼó ná ku̱ʼún chí ndaʼa̱ yítin, ta yi̱ʼi̱ ku̱ʼi̱n chí ndaʼa̱ kúaʼa, soo tá yóʼó ná ku̱ʼu̱n chí ndaʼa̱ kúaʼa, yi̱ʼi̱ ku̱ʼi̱n chí ndaʼa̱ yítin”.
Xíʼin ña̱ kúʼvi̱-iniyó ná ndasaviíyó ku̱a̱chi ña̱ kúúmiíyó
12 Biblia káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ xi̱kuumií ta̱ Abrahán xíʼin xa̱xinra ta̱ Lot, ña̱ va̱ʼaní nda̱savií ta̱yóʼo ku̱a̱chi ña̱ xi̱kuumiíra xíʼin táʼanra. U̱vi̱ saá ta̱yóʼo xi̱kuumiíra kití sa̱na̱ra, ta na̱ káchíñu nu̱ú na̱yóʼo ka̱nitáʼanna xa̱ʼa̱ ñuʼú nu̱ú kixáʼa kití sa̱na̱na. Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níxi̱kuni̱ ta̱ Abrahán kanitáʼanra xíʼin ta̱ Lot, va̱ʼaka ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ siʼna ta̱ Lot ná ndaka̱xinra ndáa mií kúni̱ra ku̱ʼu̱nra koora xíʼin na̱ veʼera. (Gén. 13:1, 2, 5-9). Va̱ʼaní ejemplo sa̱ndákoo ta̱ Abrahán nu̱úyó saáchi kǒo níkanitáʼanra xíʼin xa̱xi̱nra ta̱ Lot, ta kǒo níkeʼéra ña̱ kúni̱ miíra. ¿Ndáa ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ nda̱kiʼinra xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní ni̱xi̱yo inira? Tá ndi̱ʼi ku̱u ña̱yóʼo, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ndakiʼinra ku̱a̱ʼání bendición (Gén. 13:14-17). Ndióxi̱ va̱ása taxira ña̱ kuma̱ní ña̱ʼa nu̱ú na̱ káchíñu nu̱úra, xa̱ʼa̱ ña̱ viíní kéʼéna ña̱ káʼa̱nra, ña̱ ndásaviína ku̱a̱chi ña̱ kúúmiína xíʼin ña̱ kúʼvi̱-inina.
(Génesis 14:18-20) Ta̱ Melquisedec, ta̱ kúú rey ña̱ ñuu Salem, ta̱vára si̱táva̱ʼa xíʼin vino. Ta̱yóʼo kúú su̱tu̱ Ndióxi̱ ta̱ káʼnu. 19 Tasaá ta̱xira bendición ndaʼa̱ ta̱ Abrán ta ka̱chira: “Ndióxi̱ káʼnu ta̱ i̱xava̱ʼa ndiví xíʼin ñuʼú, ná taxira bendición ndaʼún Abrán. 20 Ná ndukáʼnu ki̱vi̱ Ndióxi̱ ta̱ káʼnu, ta̱ nda̱taxi na̱ yiví na̱ sáa̱-ini xíni yóʼó ndaʼún”. Tasaá ta̱ Abrán ta̱xira iin diezmo ña̱ kúúmiíra ndaʼa̱ ta̱yóʼo.
(Hebreos 7:4-10) Kotondó nda̱saa ndáyáʼvi ta̱ ta̱a yóʼo nu̱ú ta̱ Abrahán, saáchi ta̱xira iin diezmo ña̱ ndáyáʼviní ki̱ʼinra ndaʼa̱ ta̱yóʼo. 5 Ña̱ nda̱a̱ kúúña na̱ se̱ʼe ta̱ Leví na̱ kúú su̱tu̱ kúú na̱ kivi ndakiʼin ña̱ diezmo nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ley, ña̱ ndakiʼinna ña̱ʼa ndaʼa̱ na̱ ñanina, ni na̱ ke̱e ti̱xin veʼe ta̱ Abrahán kúú na̱yóʼo. 6 Soo ta̱a ta̱ kǒo níkixi ti̱xin veʼe ta̱ Leví, kúú ta̱ nda̱kiʼin ña̱ diezmo ndaʼa̱ ta̱ Abrahán, ta ta̱xira bendición ndaʼa̱ra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 7 Ta nda̱a̱ ni iinna kǒo kivi ka̱ʼa̱n ña̱ su̱ví ña̱ ndixa kúúña. Ta̱ chée táxira bendición ndaʼa̱ ta̱ loʼo. 8 Soo na̱ nu̱ú na̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ kúú na̱ ndákiʼin ña̱ diezmo ta na̱yóʼo kúú na̱ xíʼi̱, soo inka ta̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ yóʼo kúú ta̱ táku. 9 Ta kivi kachiyó nda̱a̱ ta̱ Leví, ta̱ ndákiʼin ña̱ diezmo, ta̱ Abrahán cha̱ʼví ña̱ diezmo nu̱úra, 10 tá nda̱kutáʼanra xíʼin ta̱ Melquisedec, chi ta̱ Leví ta̱ʼán kakura.
it-2 889 párr. 9
Su̱tu̱
Ta̱ Melquisedec ta̱ xi̱kuu rey ña̱ ñuu Salem, ta xi̱kuutura su̱tu̱ (ko·hén). Ña̱ Biblia va̱ása káʼa̱nña xa̱ʼa̱ na̱ veʼe ta̱yóʼo, ni tá ka̱kura xíʼin ni tá ki̱vi̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra. Ña̱ ni̱xa̱a̱ra ku̱ura su̱tu̱ su̱ví iin herencia kúú ña̱yóʼo níndakiʼinra ti̱xin veʼera, ta kǒo na̱ nindakiʼi ña̱ kuisochíñuna á koona su̱tu̱ nu̱úra. Saáchi iinlá ta̱yóʼo kúú ta̱ ni̱xi̱yo rey xíʼin su̱tu̱. Ña̱ ni̱xi̱yora su̱tu̱ xi̱ndayáʼviníka ña̱yóʼo nu̱ú ña̱ xi̱keʼé ta̱ Leví, saáchi ta̱ Abrahán ta̱xira diezmo ndaʼa̱ ta̱ Melquisedec xa̱ʼa̱ ta̱ Leví, chi ta̱ʼánka kaku ta̱yóʼo tá ta̱xira diezmo xa̱ʼa̱ra. (Gé 14:18-20; Heb 7:4-10.) Xíʼin ña̱ ke̱ʼé ta̱ Melquisedec, ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ saá koo ña̱ kuisochíñu ta̱ Jesús ña̱ ndiʼi tiempo koora su̱tu̱ xíʼin rey. (Heb 7:17.)
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Génesis 12:1-20) Tasaá Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrán: “Kita ñuu nu̱ú íyoún, ta ndakoo na̱ táʼún xíʼin na̱ veʼe yivaún ta kúaʼan inka ñuu ña̱ na̱ʼi̱ nu̱ún. 2 Ta xa̱ún nduún iin ñuu káʼnuní ixaai̱, ta taxii̱ bendición ndaʼún, ta ki̱vi̱ún káʼnuní xa̱a̱ña kooña, ta yóʼó xa̱a̱ún kooún iin bendición. 3 Yi̱ʼi̱ taxii̱ bendición ndaʼa̱ na̱ táxi bendición ndaʼún ta chika̱i̱ chiʼña sa̱tá na̱ sákuiso chiʼña yóʼó, ña̱ va̱ʼa yóʼó ndiʼi saá na̱ yiví nu̱ú ñuʼú yóʼo ndakiʼinna bendición”. 4 Tasaá ta̱ Abrán ke̱ʼéra ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra ta ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra, ta ku̱a̱ʼa̱n ta̱ Lot xíʼinra. 75 ku̱i̱ya̱ ta̱ Abrán tá ki̱tara ña̱ ñuu Harán. 5 Ta ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Canaán ta ku̱a̱ʼa̱n ñá síʼíra ñá Sarái xíʼinra saátu ku̱a̱ʼa̱n xa̱xi̱nra ta̱ Lot xíʼinra, xíʼin ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kúúmiíra, xíʼin ndiʼi na̱ káchíñu nu̱úra ñuu Harán. Tá ni̱xa̱na ña̱ ñuu Canaán, 6 ta̱ Abrán ni̱ya̱ʼa̱ra ma̱ʼñú ña̱ ñuu yóʼo nda̱a̱ ni̱xa̱ra chí Siquem, nu̱ú xi̱ndoo na̱ veʼe ta̱ Canaán, yatin nu̱ú íyo yitun tú náʼnuní chí Moré. 7 Tasaá ki̱ta Jehová nu̱ú ta̱ Abrán ta ka̱chira: “Taxii̱ ña̱ ñuʼú yóʼo ndaʼa̱ na̱ se̱ʼún”. Tasaá ke̱ʼé ta̱ Abrán iin altar nu̱ú Jehová ña̱ lugar kán xa̱ʼa̱ ña̱ ki̱tara nu̱úra. 8 So̱ndíʼi nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra yukú ña̱ íyo chí este ña̱ Betel ta ke̱ʼéra veʼera ña̱ manta chí ma̱ʼñú ña̱ Betel xíʼin ña̱ Hai. Ña̱ Betel íyoña chí oeste ta ña̱ Hai chí este. Ta kán kúú nu̱ú ke̱ʼéra iin altar nu̱ú Jehová, ta ki̱xáʼara ndásakaʼnura ki̱vi̱ Jehová. 9 Ta so̱ndíʼi ta̱ Abrán nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra chí Négueb, soo ku̱a̱ʼá lugar ni̱xi̱yora saá ni̱xa̱a̱ra yóʼo. 10 Ki̱xáʼa ndi̱ʼi ña̱ kuxuna ña̱ ñuu yóʼo. Xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní xi̱ndika̱a̱ so̱ko, ta̱ Abrán ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuu Egipto ña̱ koora loʼo tiempo ñuu kán. 11 Tá xa̱a̱ ku̱yatin xa̱a̱ra ñuu Egipto, ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ñá síʼíra Sarái: “Ixaún ña̱ ma̱ní, kuniso̱ʼo ña̱ káʼi̱n. Kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ liviniún. 12 Tá ná kuni na̱ ñuu Egipto yóʼó, kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ kachina, ‘Ñáyóʼo kúú ñá síʼíraʼ. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kaʼnína yi̱ʼi̱ soo yóʼó taxina kutakún. 13 Ixaún ña̱ ma̱ní, ka̱ʼún xíʼinna ña̱ kúún ki̱ʼvai̱, ña̱kán va̱ása keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin, ta va̱ása kaʼnína yi̱ʼi̱”. 14 Tá ni̱xa̱a̱ ta̱ Abrán chí ñuu Egipto, na̱ ñuu kán xi̱nina ña̱ liviní ñá ñaʼá yóʼo. 15 Tá xi̱ni na̱ príncipe na̱ káchíñu nu̱ú ta̱ faraón ña̱ liviní ñáyóʼo, ki̱xáʼana káʼa̱nna xa̱ʼañá xíʼin ta̱ faraón ña̱ liviníñá. Tasaá nda̱kiʼinna ñáyóʼo ku̱a̱ʼa̱nñá xíʼinna chí veʼe ta̱ faraón. 16 Ta xa̱ʼa̱ ñáyóʼo va̱ása ní ixandi̱va̱ʼa ta̱ faraón xíʼin ta̱ Abrán, ta ku̱a̱ʼání ni̱xa̱a̱ ndikachi sa̱nara ku̱urí xíʼin si̱ndi̱ki̱ xíʼin burro síʼi xíʼin burro che̱e saátu camello, xíʼin ku̱a̱ʼání ku̱u na̱ káchíñu nu̱úra. 17 Soo Jehová chi̱ndaʼara castigo ña̱ ndeéní nu̱ú ta̱ faraón xíʼin ndiʼi na̱ ndóo ti̱xin veʼera xa̱ʼa̱ ña̱ ki̱ʼinra ñá Sarái, ñá síʼí ta̱ Abrán. 18 Tasaá ka̱na ta̱ faraón ta̱ Abrán ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Nda̱chun ke̱ʼún ña̱yóʼo xíʼi̱n? ¿Nda̱chun va̱ása níka̱ʼún xíʼi̱n ña̱ kúúñá ñá síʼún? 19 ¿Nda̱chun ni̱ka̱ʼún xíʼi̱n, ‘Ki̱ʼvai̱ kúúñáʼ? ¿Á va̱ása kíʼún kuenta ña̱ si̱lóʼo tindaʼíi̱ xíʼinñá? Yóʼo íyo ñá síʼún. Ndakiʼinñá ta kúaʼan”. 20 Tasaá ta̱ faraón xa̱ʼndara chiñu nu̱ú na̱ káchíñu nu̱úra ña̱ ná ku̱ʼunna xíʼin ta̱ Abrán xíʼin ñá síʼíra ña̱ ná keena ña̱ ñuu yóʼo xíʼin ndiʼi ña̱ kúúmiína.
10-16 TÍ FEBRERO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | GÉNESIS 15-17
“¿Nda̱chun na̱sama Jehová ki̱vi̱ ta̱ Abrán xíʼin ñá Sarái?”
(Génesis 17:1) Tá xi̱kúúmií ta̱ Abrán 99 ku̱i̱ya̱ra, ki̱ta Jehová nu̱ú ta̱ Abrán ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Yi̱ʼi̱ kúú Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱. Yichi̱ miíi̱ kakaún ta kǒo keʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa.
it-1 914, párr. 2
Ku̱a̱chi
Ndiʼi chiñu ña̱ kéʼé na̱ yiví va̱ása va̱ʼa íyoña, ta ndiʼi ña̱ ndákanixi̱nína keʼéna va̱ása va̱ʼa íyoña saáchi xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼvi ta̱ Adán, ndiʼiyó kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi. (Ro 5:12; Sl 51:5.) Soo Jehová va̱ʼaní nda̱kú íyo ndiʼi ña̱ kéʼéra, ta iin Ndióxi̱ ta̱ va̱ʼaní-ini kúúra saáchi, “miíra xíni̱ va̱ʼara ndáa ki̱ʼva na̱ku̱va̱ʼayó, ta ndákaʼánra ña̱ xíʼin ñuʼú na̱ku̱va̱ʼayó”. (Sl 103:13, 14.) Nu̱ú Jehová va̱ʼaní chiñu kúú ña̱ ke̱ʼé ta̱ Noé saáchi ke̱ʼéra ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra keʼéra, ta va̱ása níkeʼéra táʼa̱n ña̱ kini ña̱ xi̱keʼé na̱ yiví na̱ ni̱xi̱yo tiempo ña̱ ni̱xi̱yora. (Gé 6:9), ta xíʼin ta̱ Abrahán ni̱ka̱ʼa̱nra: “Yichi̱ miíi̱ kakaún ta kǒo keʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa”. (Gé 17:1.) Ni ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Noé saátu ta̱ Abrahán, ta ni ni̱xi̱yona na̱ yiví ku̱a̱chi, Jehová ta̱ kiʼin kuenta xíʼin ña̱ íyo nda̱a̱ níma̱yó, va̱ʼaní chiñu ke̱ʼé na̱yóʼo nu̱úra. (1Sa 16:7; chitáʼa̱nña xíʼin ña̱ va̱xi nu̱ú 2Re 20:3; 2Cr 16:9.) Ta xíʼin na̱ ñuu Israel ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Ta kǒo xíniñúʼu keʼún nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa̱ ña̱ kini nu̱ú Jehová Ndióxi̱ún”. (Dt 18:13; 2Sa 22:24.) Ta̱xira se̱ʼera ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼa̱ miíyó na̱ yiví ku̱a̱chi (Heb 7:26), ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo na̱ kándíxañaʼá ta kéʼéna ña̱ káʼa̱nra kivi xa̱a̱na koona na̱ yiví na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií, ta ni ke̱ʼéra ña̱yóʼo kúúvara Juez ta̱ nda̱kúní kéʼé chiñu. (Ro 3:25, 26; koto INTEGRIDAD; PERFECCIÓN.)
(Génesis 17:3-5) Tasaá ta̱ Abrán xi̱ku̱xítíra nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú, ta ni̱ka̱ʼa̱nka Ndióxi̱ xíʼinra. Ta ka̱chira: 4 “Yi̱ʼi̱, ke̱ʼíi̱ iin trato xíʼún, ta xi̱nu nu̱ú ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún ña̱ xa̱ún koún yivá ku̱a̱ʼání ñuu. 5 Kǒo kunaní ka̱ún Abrán. Vitin ki̱vi̱ún kooña Abrahán, chi yi̱ʼi̱ taxi ná xa̱ún koún yivá ku̱a̱ʼání ñuu.
it-1 31 párr. 4
Ta̱ Abrahán
Xa̱a̱ u̱xu̱ ku̱i̱ya̱ ndóona ña̱ ñuu Canaán, ta ñá Sara ta̱ʼán koo se̱ʼeñá, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ta̱ Abrahán ña̱ ná ku̱su̱nra xíʼin ñá Agar, ña̱ va̱ʼa ke̱e se̱ʼeñá, tasaá ña̱ loʼo kaku yóʼo xa̱a̱ña kooña se̱ʼe ñá Sara. Tasaá ni̱ki̱si̱ ta̱ Abrahán xíʼin ñáyóʼo, ta tá 1932 t.x., tá xa̱a̱ kúúmiíra 86 ku̱i̱ya̱ra saá kúú ña̱ ka̱ku se̱ʼe ñá Agar xíʼinra ta ta̱ loʼo ta̱ ka̱ku yóʼo chi̱nanínara Ismael. (Gé 16:3, 15, 16.) Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo. Tá 1919 t.x., tá xi̱kúúmií ta̱ Abrahán 99 ku̱i̱ya̱ra, Jehová xa̱ʼndara chiñu nu̱ú ta̱ Abrahán ña̱ ná kaʼndana nu̱ú yi̱i̱ ndiʼi na̱ ta̱a na̱ íyo ti̱xin veʼera, ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin sello saá ni̱xi̱yo ña̱yóʼo saáchi xíʼin ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ Jehová ña̱ va̱ʼaní kítáʼanra xíʼin ta̱ Abrahán ta ke̱ʼéra iin trato xíʼinra. Ta saátu na̱samara ki̱vi̱ ta̱yóʼo ña̱ na̱kunaníra Abrahán saáchi tá ya̱chi̱ xi̱naníra Abrán, saáchi mií Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ xa̱a̱ra koora yivá ku̱a̱ʼání na̱ ñuu. (Gé 17:5, 9-27; Ro 4:11.) Ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo, u̱ni̱ na̱ ángel na̱ va̱ʼaní nda̱kiʼin ta̱ Abrahán ti̱xin veʼera, chi̱naʼána xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ Jehová tá ka̱china: ña̱ ti̱xin iin ku̱i̱ya̱ ñá Sara kaku iin se̱ʼeñá. (Gé 18:1-15.)
(Génesis 17:15, 16) Tándi̱ʼi, Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrahán: “Ta ñá síʼún Sarái va̱ása kunaníkañá Sarái, chi Sara ndaku̱naníñá. 16 Taxii̱ bendición ndaʼa̱ñá ta saátu taxii̱ kaku iin ta̱a se̱ʼún xíʼinñá. Taxii̱ bendición ndaʼa̱ñá ta ku̱a̱ʼání xa̱a̱ na̱ se̱ʼeñá koona. Ta ti̱xin na̱ veʼeñá koo na̱ kaʼndachíñu”.
w09 1/2 13
¿Ndáa ña̱ kúú ki̱vi̱na?
Ni̱xi̱yo sava yichi̱ ña̱ na̱sama Jehová ki̱vi̱ sava na̱ yiví ña̱ ndanaʼa̱ra ña̱ koo chí nu̱únínu. Nda̱a̱ tá ki̱ʼva ke̱ʼéra xíʼin ta̱ Abrán (“Iin yivá ta̱ ndukáʼnu”) ta nda̱kunaníra Abrahán, ta ña̱yóʼo kúni̱ kachiña “yivá na̱ ku̱a̱ʼání”. Ta ña̱yóʼo ni̱xa̱a̱ña ni̱xi̱nuña saáchi ti̱xin na̱ se̱ʼe ta̱yóʼo ki̱xi ku̱a̱ʼání ñuu (Génesis 17:5, 6). Inka na̱ na̱samara ki̱vi̱ kúú ñá Sarái, ta ki̱vi̱ñá kúni̱ kachiña “iin ñá káʼa̱n kúáchi”. Ta sana ku̱si̱íní-ini ñáyóʼo tá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱ kunaníñá Sara (“Princesa”), ti̱xin na̱ veʼe ñáyóʼo kixi na̱ xa̱a̱ koo rey (Génesis 17:15, 16).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Génesis 15:13, 14) Tasaá Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrán: “Xíniñúʼu kunda̱a̱-iniún ña̱ ndiʼi na̱ se̱ʼún su̱ví ñuu miína kúú ña̱ xa̱a̱na kundoona, ta na̱ yiví ña̱ ñuu kán sáxo̱ʼvi̱nína na̱yóʼo ta ki̱ʼva 400 ku̱i̱ya̱ xa̱a̱na koona esclavo. 14 Soo yi̱ʼi̱ ndatiin ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñuu yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ sáxo̱ʼvi̱nana, ta ki̱vi̱ ña̱ keena ña̱ ñuu yóʼo ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndakiʼinna ku̱ʼu̱n xíʼinna.
it-1 597, párr. 6
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ tiempo
Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrán (Abrahán): “Xíniñúʼu kunda̱a̱-iniún ña̱ ndiʼi na̱ se̱ʼún su̱ví ñuu miína kúú ña̱ xa̱a̱na kundoona, ta na̱ yiví ña̱ ñuu kán sáxo̱ʼvi̱nína na̱yóʼo ta ki̱ʼva 400 ku̱i̱ya̱ xa̱a̱na koona esclavo”. (Gé 15:13; koto ña̱ va̱xi nu̱ú Hch 7:6, 7.) Tá kúma̱ní kaku ta̱ Isaac saá ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ ña̱ tu̱ʼun yóʼo. Tá ku̱i̱ya̱ 1932 t.x., saá kúú ña̱ ka̱ku ta̱ Ismael se̱ʼe ñá Agar, tá ku̱i̱ya̱ 1918 t.x., saá kúú ña̱ ka̱ku ta̱ Isaac. (Gé 16:16; 21:5.) Tá ná kixáʼayó kaʼviyó 400 ku̱i̱ya̱ chí sa̱tá ki̱vi̱ ña̱ ke̱e ña̱ ñuu Israel ña̱ ñuu Egipto, (Ge 15:14), xa̱a̱yó nda̱a̱ ña̱ ku̱i̱ya̱ 1913, t.x., tá xa̱a̱ kúúmií ta̱ Isaac u̱ʼu̱n ku̱i̱ya̱ra tá xa̱a̱ nda̱koora ña̱ chíchinra. Tiempo saá ki̱xáʼa xóʼvi̱ ta̱ Isaac saáchi saá ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin ta̱ Abrahán kundoʼora, tasaá ku̱u chi tá kúúmií ta̱ Ismael 19 ku̱i̱ya̱ra ki̱xáʼa kúsi̱kindaara ta̱ Isaac (Ge 21:8, 9) Sana túviyó ña̱ su̱ví ña̱ ndeé kúú ña̱ ku̱sikindaa ta̱ Ismael ta̱ Isaac, soo tá tiempo xi̱naʼá síínva ni̱xi̱yo, chi ná ndakaʼányó ña̱ ke̱ʼé ñá Sara tá xi̱niñá kúsi̱kindaa ta̱ Ismael se̱ʼeñá ta̱ Isaac, ndi̱ku̱n ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ta̱ Abrahán ña̱ ná taxínra ñá Agar xíʼin se̱ʼeñá ta̱ Ismael, soo va̱ása níkutóo ta̱ Abrahán ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ná kuniso̱ʼora ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nñá. (Gé 21:10-13.) Íyo iin xa̱ʼa̱ kúú ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ ña̱yóʼo nu̱ú Biblia chi nani tá tiempo saá, kixáʼa na̱ se̱ʼe ta̱ Abrahán xóʼvi̱na ta ki̱ʼva 400 ku̱i̱ya̱ xo̱ʼvi̱na tasaá sa̱ñána nu̱ú ña̱ xóʼvi̱na. (Gál 4:29.)
(Génesis 15:16) Soo na̱ se̱ʼún, na̱ generación ku̱mí, ndikóna yóʼo, saáchi kúma̱ní kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ ndatiin ku̱a̱chi xíʼin na̱ amorreos”.
it-1 890 párr. 7
Éxodo
“Na̱ generación ku̱mí.” Ná ndakaʼányó chi mií Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrahán ña̱ ndiʼi na̱ se̱ʼera ndikóona ña̱ ñuu Canaán tá xa̱a̱ ku̱mí generación kúúna. (Gé 15:16.) Xa̱a̱ 430 ku̱i̱ya̱ kúú ña̱ ni̱ya̱ʼa nani tá ke̱ʼé Ndióxi̱ trato xíʼin ta̱ Abrahán saá nda̱a̱ tá ke̱ena ti̱xin ñuu Egipto ta xa̱a̱ ku̱mí generación kúúna tá ke̱ena, xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ña̱ ku̱a̱ʼá ku̱i̱ya̱ ni̱xi̱yona. Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ña̱ 215 kuití ku̱i̱ya̱ kúú ña̱ ni̱xi̱yo na̱ ñuu Israel ña̱ ñuu Egipto. Ta “ku̱mí generación” kúú na̱ ni̱ki̱ʼvi ti̱xin ñuu ña̱ Egipto, ná chindúʼuyó iin ejemplo: ña̱ nu̱ú generación ta̱ Leví, ña̱ u̱vi̱ generación ta̱ Qohat, ña̱ u̱ni̱ generación ta̱ Amram, ña̱ ku̱mí generación ta̱ Moisés. (Éx 6:16, 18, 20.)
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Génesis 15:1-21) Tá ndi̱ʼi ña̱yóʼo, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrán ti̱xin iin visión, ta ka̱chira: “Va̱ása yi̱ʼvíún, Abrán. Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ kundaa yóʼó. Ta káʼnuní koo ña̱ ndakiʼún”. 2 Soo ta̱ Abrán nda̱kuiinra: “Táta káʼnu Jehová, ¿ndáa ña̱ taxiún ndaʼi̱, ta ta̱ʼán kǒoví se̱ʼi̱? Ndiʼi ña̱ va̱ʼa kúúmií ti̱xin veʼi̱ ta̱ Eliezer, iin ta̱a ta̱ ñuu Damasco ndakiʼin ndiʼi ña̱yóʼo” 3 Ta ka̱chira: “Ta̱ʼán taxiún iin se̱ʼi̱, ta ta̱ káchíñu nu̱úi̱ ti̱xin veʼi̱ kúú ta̱ ndakiʼin ndiʼi ña̱ kúúmií”. 4 Tasaá nda̱kuiin Jehová ta ka̱chira: “Va̱ása, su̱ví ta̱ ta̱a yóʼo kúú ta̱ ndakiʼin ndiʼi ña̱ va̱ʼa, saáchi iin se̱ʼe miívaún kúú ta̱ ndakiʼinña”. 5 Tasaá ta̱vara ta̱ Abrán chí ke̱ʼe ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ixaún ña̱ ma̱ní, koto chí ndiví ta ndakaʼvi ndiʼi tí ki̱mi tí íyo... tá kuchiñuún ña̱ ndakaʼviún ndiʼi tíyóʼo”. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Saá ku̱a̱ʼání xa̱a̱ se̱ʼún koona”. 6 Ta̱ Abrán va̱ʼaní ni̱xa̱a̱ra ka̱ndíxara Jehová, ta nda̱kúní ni̱xi̱yo ta̱yóʼo nu̱úra. 7 Ta ka̱chira: “Yi̱ʼi̱ kúú Jehová, ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼún ña̱ ki̱taún ñuu Ur nu̱ú na̱ caldeo ña̱ va̱ʼa taxii̱ ña̱ ñuʼú yóʼo ndaʼún”. 8 Soo ta̱ Abrán ni̱nda̱ka̱tu̱ʼúnra: “Táta káʼnu Jehová, ¿nda̱saa ixaai̱ ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inii̱ ña̱ kuenta mií xa̱a̱ ña̱yóʼo kooña?”. 9 Ta Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xiʼinra: “Ndaka̱xi iin si̱ndi̱ki̱ loʼo tí u̱ni̱ ku̱i̱ya̱, iin ti̱xúʼu tí u̱ni̱ ku̱i̱ya̱, iin ndikachi tí u̱ni̱ ku̱i̱ya̱, iin tórtola xíʼin iin sa̱ta loʼo”. 10 Tasaá ki̱ʼinra ndiʼi tí kití yóʼo ta xa̱ʼndara u̱vi̱ táʼvirí, soo tí saa kǒo níkeʼéra saá xíʼinrí. Tasaá chi̱táʼa̱nra iin tá iin tíyóʼo nu̱ú ndóo inka ñáʼñurí. 11 Ta ndiʼi tí saa tí xáxi ku̱ñu, ki̱xáʼarí kúni̱ kaxirí ña̱ ku̱ñu yóʼo, soo ta̱ Abrán xi̱sayíʼvira tíyóʼo. 12 Tá xa̱a̱ va̱xi kíʼvi ñu̱ʼu, iin ña̱ ma̱ʼná ña̱ ndeéní ki̱ʼin ta̱ Abrán, ta iin ña̱ naá nda̱siñara. 13 Tasaá Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrán: “Xíniñúʼu kunda̱a̱-iniún ña̱ ndiʼi na̱ se̱ʼún su̱ví ñuu miína kúú ña̱ xa̱a̱na kundoona, ta na̱ yiví ña̱ ñuu kán sáxo̱ʼvi̱nína na̱yóʼo ta ki̱ʼva 400 ku̱i̱ya̱ xa̱a̱na koona esclavo. 14 Soo yi̱ʼi̱ ndatiin ku̱a̱chi xíʼin na̱ ñuu yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ sáxo̱ʼvi̱nana, ta ki̱vi̱ ña̱ keena ña̱ ñuu yóʼo ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndakiʼinna ku̱ʼu̱n xíʼinna. 15 Ta yóʼó ndu̱xu̱n nu̱ú ni̱ndu̱xu̱n na̱ veʼún; ta ku̱a̱ʼání ki̱vi̱ kutakun tasaá xa̱ún kuviún. 16 Soo na̱ se̱ʼún, na̱ generación ku̱mí, ndikóna yóʼo, saáchi kúma̱ní kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ ndatii̱n ku̱a̱chi xíʼin na̱ amorreos”. 17 Tá xa̱a̱ ku̱ñuú, ta xi̱nira iin horno nu̱ú kée yi̱ʼma̱, ta iin antorcha ña̱ xíxi̱ ni̱ya̱ʼaña ma̱ʼñú tí kití yóʼo. 18 Ña̱ ki̱vi̱ yóʼo Jehová ke̱ʼéra iin trato xíʼin ta̱ Abrán, tá ka̱chira: “Ndaʼa̱ se̱ʼún taxii̱ ña̱ ñuʼú yóʼo, nda̱a̱ nu̱ú kíxáʼa yu̱ta ñuu Egipto, nda̱a̱ tá yu̱ta káʼnu Éufrates: 19 xíʼin ñuʼú na̱ quenita, xíʼin na̱ quenizita, xíʼin na̱ cadmonita, 20 xíʼin na̱ hitita, xíʼin na̱ perizita, xíʼin na̱ refaím, 21 xíʼin na̱ amorreo, na̱ cananeo, na̱ guirgaseo, xíʼin na̱ jebuseo”.
17-23 TÍ FEBRERO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | GÉNESIS 18, 19
“‘Ta̱ kúú Juez sa̱tá iníísaá ñuʼú yóʼoʼ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra Sodoma xíʼin Gomorra”
(Génesis 18:23-25) Tasaá ta̱ Abrahán ku̱yatinra nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á ña̱ nda̱a̱ kúúña ña̱ sandiʼi-xa̱ʼún na̱ yiví va̱ʼa xíʼin na̱ yiví na̱ va̱ása va̱ʼa? 24 Ná kachiyó íyo 50 na̱ yiví va̱ʼa ñuu yóʼo. Ta ni saá, ¿á sandiʼi-xa̱ʼún ndíʼi na̱ yiví? ¿Á va̱ása ixaa káʼnu-iniún xa̱ʼa̱ ñuu kán xa̱ʼa̱ ña̱ íyo 50 na̱ yiví va̱ʼa nu̱úña? 25 Va̱ása kuchiñu kaʼníún na̱ yiví va̱ʼa xíʼin na̱ yiví na̱ va̱ása va̱ʼa, yóʼó va̱ása taxiún ña̱ inkáchi ndiʼi-xa̱ʼa̱ u̱vi̱ saána. Va̱ása kuchiñu ke̱ʼún ña̱yóʼo. Ta̱ Juez nu̱ú ndiʼi ñuʼú, ¿á va̱ása keʼéra ña̱ nda̱kú?”
w17.04 18 párr. 1
“Ta̱ kúú Juez sa̱tá iníísaá ñuʼú yóʼo” ndiʼi tiempo kéʼéra ña̱ nda̱kú
“TA̱ JUEZ nu̱ú ndiʼi ñuʼú, ¿á va̱ása keʼéra ña̱ nda̱kú?” (Gén. 18:25). Ña̱ ni̱nda̱ka̱tu̱ʼun ta̱ Abrahán, ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ va̱ʼaní kándíxara ña̱ nda̱kúní ti̱in Jehová ku̱a̱chi xíʼin ña̱ ñuu Sodoma xíʼin Gomorra. Ta va̱ʼaní ka̱ndíxara ña̱ va̱ása sandíʼi-xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa xíʼin na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa, ta nda̱a̱ iin yichi̱ va̱ása keʼé Ndióxi̱ ña̱yóʼo. Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa 400 ku̱i̱ya̱, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ miíra: “Ta̱yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yu̱u̱ saá íyora, saáchi nina ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ kéʼéra, ndiʼi yichi̱ra ña̱ nda̱kú kúúña. Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ta̱ va̱ása sándáʼvi ta̱ nda̱kúní-ini”. (Deut. 31:19; 32:4).
(Génesis 18:32) So̱ndíʼi, ta̱ Abrahán ni̱ka̱ʼa̱nra: “Jehová va̱ása sa̱a̱ún, xíʼi̱n, soo ixaún ña̱ ma̱ní, taxi loʼo ná ka̱ʼi̱n xíʼún si̱ín kuití yichi̱. ¿Ta tá 10 kuití kúúna?”. Ta̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Va̱ása sandiʼi-xa̱ʼíi̱na tá íyo 10 kuitína”.
Ña̱ kúee koo iniyó: ndakú ná koo iniyó ta va̱ása ndakava-iniyó
Ta̱ va̱ʼaní táxi yichi̱ nu̱úyó ña̱ kúee koo iniyó kúú Jehová (2 Ped. 3:15). Ku̱a̱ʼání yichi̱ ndáni̱ʼíyó nu̱ú Biblia ña̱ kúee ni̱xi̱yo ini Jehová (Neh. 9:30; Is. 30:18). Ná kotoyó ndáaña ke̱ʼéra tá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrahán ña̱ sandiʼi-xa̱ʼa̱ra ñuu Sodoma. Kúee ni̱xi̱yo inira, ta xi̱niso̱ʼora ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Abrahán xíʼinra. Tándi̱ʼi ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ xi̱niso̱ʼora ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Abrahán xíʼinra, chi ku̱a̱ʼá yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱sándi̱ʼi̱-inira, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ va̱ása sandiʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ ñuu Sodoma, tá ná ndani̱ʼíra u̱xu̱ na̱ ta̱a na̱ kándíxa-ñaʼá (Gén. 18:22-33). Va̱ʼaní yichi̱ sa̱ndákoora nu̱úyó ña̱ kúee koo iniyó ta saátu ña̱ ná ka̱ʼnu̱-iniyó.
(Génesis 19:24, 25) Tasaá Jehová sa̱kóonra ñuʼu̱ xíʼin azufre sa̱tá ñuu Sodoma xíʼin ñuu Gomorra. Jehová ta̱xi ña̱yóʼo ta ki̱xiña chí ndiví. 25 Ki̱ʼva saá sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra ñuu kán. Ta iníísaá táʼví nu̱ú ñuʼú kán sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra, sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼi na̱ yiví xíʼin ndiʼi ña̱ʼa ña̱ íyo nu̱úña.
w10 15/11 26 párr. 12
Iinlá Jehová kúú ta̱ kúúmií yichi̱ ña̱ kaʼndachíñura
12 Ti̱xin ña̱ loʼo tiempo, Jehová na̱ʼa̱ra ña̱ ta̱yóʼo kúú ta̱ kúúmií yichi̱ ña̱ kaʼndachíñura. ¿Nda̱chun va̱ʼaní kándíxayó ña̱yóʼo? Saáchi Ndióxi̱ va̱ása kútóora xínira ña̱ va̱ása va̱ʼa. Saátu ndóoyó iin tiempo ña̱ xa̱a̱ ku̱yatin sandiʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo. Chi xa̱a̱ saá ke̱ʼéra tá tiempo xi̱naʼá, tá sa̱kóonra sa̱ví kini sa̱tá na̱ yiví na̱ xi̱keʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa, saátu tá sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra ña̱ ñuu Sodoma xíʼin Gomorra, xíʼin tá sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ra ta̱ faraón xíʼin ndiʼi na̱ soldado na̱ kítáʼan xíʼinra. Saátu ke̱ʼéra xíʼin na̱ soldado ta̱ Sísara, xíʼin na̱ soldado ta̱ Senaquerib (Gén. 7:1, 23; 19:24, 25; Éxo. 14:30, 31; Jue. 4:15, 16; 2 Rey. 19:35, 36). Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó: Jehová va̱ása taxira ña̱ ndiʼi tiempo ka̱ʼa̱n na̱ yiví ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ra xíʼin ña̱ íxandi̱va̱ʼana xíʼin na̱ ñuura. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xa̱a̱ yatin íyo ki̱vi̱ ña̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ kini, ta ta̱ Jesús kúú ta̱ sandiʼi-xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo (Mat. 24:3).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Génesis 18:1) Tasaá, ki̱ta Jehová nu̱ú ta̱ Abrahán tañu tú yitu̱n náʼnu tú íyo chí Mamré. Mií hora ña̱ niʼníní kúúña, ta ta̱ Abrahán níndúʼura yéʼé ña̱ veʼe manta.
(Génesis 18:22) Tasaá nda̱kuita na̱ ta̱a yóʼo ku̱a̱ʼa̱nna, ta chí Sodoma nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna, soo Jehová ki̱ndoora xíʼin ta̱ Abrahán.
w88 15/5 23 párr. 5, 6
¿Á íyo iin na̱ yiví na̱ xa̱a̱ xi̱ni Ndióxi̱?
Vitin kúnda̱a̱-iniyó nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Abrahán xíʼin ta̱ ángel ña̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼin mií Jehová saá ni̱xi̱yora. Saáchi ta̱ ángel yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra ndiʼi ña̱ xi̱kuni̱ Jehová ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrahán ta mií Jehová kúú ta̱ chi̱ndaʼá ta̱yóʼo ña̱ keʼéra ña̱ chiñu yóʼo. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia káchiña ña̱ “ki̱ta Jehová” nu̱úra. (Génesis 18:1.)
Ná ndakaʼányó saáchi iin ángel xi̱kuchiñu ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ kúni̱ Jehová ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra, nda̱a̱ táki̱ʼva sáya̱ʼa teléfono á iin radio tu̱ʼun ña̱ káʼa̱nyó ña̱ va̱ʼa kuniso̱ʼo inkanaña. Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ta̱ Abrahán, ta̱ Moisés, xíʼin ta̱ Manóah ña̱ ku̱chiñu ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin iin ángel ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ xi̱ka̱ʼa̱n xíʼin mií Jehová saá ni̱xi̱yona. Ta ni xi̱ni na̱ yiví na̱ ángel yóʼo, soo va̱ása níxinina mií Jehová saáchi loʼo ndee̱ kuitíra xi̱nina. Nda̱a̱ táki̱ʼva káchi ña̱ ka̱ʼyí ta̱ Juan: Nda̱a̱ ni iin na̱ yiví ta̱ʼán kunina Ndióxi̱. (Juan 1:18.) Na̱ ángel kuití xi̱xinina soo mií Ndióxi̱ kǒora níxi̱xinina.
(Génesis 19:26) Soo ñá síʼí ta̱ Lot chí sa̱tára ndíku̱nñá ku̱a̱ʼa̱nñá ta ndi̱kóko̱oñá ta xi̱toñá chí sa̱tá. Tasaá ndu̱uñá iin yu̱u̱ ña̱ ñi̱i̱n téʼé.
Ná chindeétáʼanyó xíʼin na̱ hermanoyó ña̱ kuchiñuna ya̱ʼana nu̱ú ña̱ xóʼvi̱na
3 Ta̱ Lot va̱ása va̱ʼa ña̱ nda̱ka̱xinra koora xíʼin na̱ yiví na̱ kéʼéní ña̱ kini ña̱ ñuu Sodoma (kaʼvi 2 Pedro 2:7, 8). Kuíkaní ni̱xi̱yo ñuu kán, soo ta̱ Lot ndo̱ʼora tu̱ndóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱yora xíʼin na̱kán (Gén. 13: 8-13; 14:12). Ñá síʼíra ni̱kuʼvi̱ní-iniñá xi̱niñá ñuu kán á sava na̱ yiví na̱ ni̱xi̱yo kán, ña̱kán ni̱ya̱ʼandosóñá ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová. Ni̱xi̱ʼi̱ñá tá sa̱kóyo Ndióxi̱ ñuʼu̱ ña̱ ñuu kán. Ta ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ u̱vi̱ ná se̱ʼe ta̱ Lot, sana ná xa̱a̱ tindaʼa̱ kúúná soo ni̱xi̱ʼi̱va na̱ ta̱a na̱ kúni̱ koo xíʼinná ñuu Sodoma. Ta̱ Lot, ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ veʼera xíʼin ndiʼi ña̱ʼara, ta nda̱a̱ ñá síʼíra ni̱xi̱ʼi̱ (Gén. 19:12-14, 17, 26). Soo Jehová va̱ása nísandákoora ña̱ kúee koo inira xíʼinra ni tá ku̱u ña̱yóʼo.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Génesis 18:1-19) Tasaá, ki̱ta Jehová nu̱ú ta̱ Abrahán tañu tú yitu̱n náʼnu tú íyo chí Mamré. Mií hora ña̱ niʼníní kúúña, ta ta̱ Abrahán níndúʼura yéʼé ña̱ veʼe manta. 2 Tá nda̱niʼinra nu̱úra, ta xíkaní xi̱nira ndíta u̱ni̱ ta̱a. Ndi̱ku̱n saá, xínura ku̱a̱ʼa̱nra ña̱ ndakiʼinrana, tasaá xi̱kuxítíra nu̱úna nda̱a̱ nu̱ú ñuʼú. 3 So̱ndíʼi ni̱ka̱ʼa̱nra: “Jehová, tá va̱ʼa íyoi̱ nu̱ú miíún, xákundáʼvii̱ nu̱ún ña̱ ya̱ʼún veʼi̱. 4 Ka̱ʼi̱n xíʼinna ná kixi loʼona xíʼin ti̱kui̱í ta ndakatana xa̱ʼa̱ndó. Tándi̱ʼi kivi ndakiʼindeéndó xa̱ʼa̱ yitu̱n. 5 Xa̱ʼa̱ ña̱ ki̱xaa̱ndó veʼi̱, kundatundó ná taxii̱ si̱táva̱ʼa kuxundó ña̱kán va̱ʼa ndakiʼinndó ndee̱ndó. Tándi̱ʼi kivi ku̱ʼu̱nndó”. Tasaá nda̱kuiinna: “Va̱ʼava. Keʼé nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼún”. 6 Tasaá ndi̱ku̱n nda̱kiʼin ta̱ Abrahán ku̱a̱ʼa̱nra chí nu̱ú íyo veʼe ña̱ manta ña̱ nandukúra ñá Sara ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Kama koún, kiʼin u̱ni̱ medida ña̱ harina ña̱ va̱ʼa, ta ndasakáña, ta ixava̱ʼún si̱táva̱ʼa xíʼinña”. 7 So̱ndíʼi xínu ta̱ Abrahán ki̱tara ku̱a̱ʼa̱nra nu̱ú íyo kití sa̱na̱ra, ta kiʼinra iin si̱ndi̱ki̱ tí sava ku̱i̱ya̱, tí yúta̱ ku̱ñu, ta ta̱xira tíyóʼo nda̱a̱ iin ta̱ káchíñu nu̱úra, ña̱ va̱ʼa ixanduvira tíyóʼo. 8 Tándi̱ʼi ki̱ʼinra mantequilla, leche xíʼin tí si̱ndi̱ki̱ tí xa̱a̱ i̱xanduvina tasaá ta̱xira xi̱xina. Nani ndóona xíxina xa̱ʼa̱ tú yitu̱n ki̱ndoora níndichira kán. 9 Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunnara: “¿Ndáa míí íyo ñá síʼún ñá Sara?”. Tasaá nda̱kuiinra: “Ti̱xin veʼe ña̱ manta íyoñá”. 10 Ta iin ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ti̱xin iin ku̱i̱ya̱ ndikói̱, ta ñá Sara ñá síʼún koo iin se̱ʼeñá”. Soo, ñá Sara xi̱niso̱ʼoñá ña̱yóʼo chí ini veʼe, saáchi chí sa̱ta ta̱ ta̱a kán níndichi veʼe ña̱ manta nu̱ú íyoñá. 11 Tá tiempo saá, ta̱ Abrahán xíʼin ñá Sara xa̱a̱ chéenína. Ta ñá Sara xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa tiempo ña̱ koo se̱ʼeñá. 12 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ñá Sara ki̱xáʼañá xáku̱ ya̱áñá, ta ka̱chiñá: “Vitin ña̱ xa̱a̱ chéeníi̱ ta saátu yiíi̱, ¿á ndixaví ndakiʼin ña̱ va̱ʼaní yóʼo?”. 13 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Abrahán: “¿Nda̱chun ni̱xa̱ku̱ ñá Sara? ¿Nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱nñá ña̱ va̱ása kivika koo se̱ʼeñá xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ñá? 14 ¿Á íyo iin ña̱ va̱ása kuchiñu Jehová keʼéra? Ndikói̱ ku̱i̱ya̱ ña̱ va̱xi, ta ñá Sara koo iin se̱ʼéñá”. 15 Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱yi̱ʼví ñá Sara, ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Va̱ása, va̱ása níxa̱ku̱i̱”. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ndixa, ni̱xa̱ku̱vaún”. 16 Tasaá na̱ ta̱a yóʼo nda̱kuitana ña̱ ku̱ʼu̱nna. Tasaá ta̱ Abrahán nda̱kundichira ku̱a̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ nda̱yírana, ta na̱yóʼo nda̱kotona chí ni̱nu nu̱ú íyo ña̱ ñuu Sodoma. 17 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová: “¿Á va̱ása xíniñúʼu kunda̱a̱-ini ta̱ Abrahán xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ keʼíi̱ yóʼo? 18 Ta̱ Abrahán xa̱a̱ra koora iin ñuu káʼnuní xíʼin iin ña̱ ndeéní, ta ndiʼi na̱ yiví ndakiʼinna ku̱a̱ʼání bendición xa̱ʼa̱ ta̱yóʼo. 19 Yi̱ʼi̱ va̱ʼaní xínii̱ra ta yi̱ʼi̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinra ña̱ ná ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼi na̱ kúú se̱ʼera ña̱ ná ndakundeéna kundiku̱nna Jehová ta ná keʼéna ña̱ va̱ʼa xíʼin ña̱ nda̱kú. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, yi̱ʼi̱ Jehová sáxi̱nui̱ ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n taxii̱ ndaʼa̱ ta̱ Abrahán”.
24 TÍ FEBRERO NDA̱A̱ 1 TÍ MARZO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | GÉNESIS 20, 21
“Ndiʼi tiempo sáxi̱nu Jehová ña̱ káʼa̱nra”
(Génesis 21:1-3) Jehová ki̱ʼinra kuenta xíʼin ñá Sara nda̱a̱ tá ki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nra, saá ke̱ʼé Jehová xíʼin ñá Sara nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱nra. 2 Saá ni̱ke̱e se̱ʼe ñá Sara ta saá ka̱ku iin se̱ʼeñá xíʼin ta̱ Abrahán, ni xa̱a̱ chéera, nda̱a̱ míí tiempo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra. 3 Ta̱ loʼo ka̱ku yóʼo Isaac chi̱núu ta̱ Abrahán ki̱vi̱ra, ta̱ loʼo se̱ʼera xíʼin ñá Sara.
Ndióxi̱ chi̱nanírañá “Princesa”
¿Á xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása kándíxa ñá Sara Ndióxi̱ kúú ña̱ ni̱xa̱ku̱ñá? Va̱ása. Saáchi ña̱ Biblia káchiña: “Saátu ñá Sara xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ndíxañá Ndióxi̱ nda̱kiʼinñá ndee̱ ña̱ va̱ʼa ka̱ku se̱ʼeñá ni xa̱a̱ kúúmiíñá ku̱a̱ʼá ku̱i̱ya̱, saáchi ka̱ndíxañá ña̱ nda̱kúní íyo ini ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼinñá” (Hebreos 11:11). Va̱ʼaní xi̱kandíxa ñá Sara Jehová, ta xi̱kandíxañá ña̱ xa̱a̱ra keʼéra ndiʼi ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nra. Ndiʼiyó xíniñúʼu va̱ʼaní kandíxayó Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ñá Sara. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xíniñúʼu chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ va̱ʼaní kuxini̱yó Ndióxi̱ ta̱ káʼa̱n ña̱ Biblia xa̱ʼa̱. Saá kúú ña̱ kiʼinyó kuenta nda̱chun va̱ʼaní i̱xaa ñá Sara ña̱ va̱ʼaní ni̱xa̱a̱ñá ka̱ndíxañá Ndióxi̱, saáchi ta̱kán kéʼéra ndiʼi ña̱ káʼa̱nra ta iin Ndióxi̱ ta̱ nda̱kúní kúúra, sava yichi̱ ndákanda̱-iniyó xíʼin chiñu ña̱ táxira ndaʼa̱yó ña̱ kǒo ndátuyó ndakiʼinyó ta nda̱a̱ xáku̱yó íxaara.
“KUNISO̱ʼO ÑA̱ NI̱KA̱ʼA̱NÑÁ”
Nda̱a̱ vitinví ki̱xaa̱ ki̱vi̱ ña̱ ndátuní ñá Sara, tá xa̱a̱ kúúmiíñá 90 ku̱i̱ya̱ñá saá ka̱ku se̱ʼeñá xíʼin ta̱ Abrahán, ta 100 ku̱i̱ya̱ ta̱ Abrahán tá ka̱ku se̱ʼe ñá Sara. Ta ta̱ loʼo ta̱ ka̱ku yóʼo chi̱nanínara Isaac nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinna. Ná ndakanixi̱níyó nda̱sakaví ku̱naa ñá Sara tá ka̱ku se̱ʼeñá, soo ku̱si̱íníva-iniñá ta nda̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nñá tu̱ʼun yóʼo: “Ndióxi̱ sa̱kúaku̱ra yi̱ʼi̱, ta ndiʼi na̱ kuniso̱ʼo ña̱yóʼo ku̱a̱ku̱na xíʼi̱n” (Génesis 21:6). Iin bendición káʼnuní kúú ña̱ nda̱kiʼinñá i̱xaa Jehová ta ku̱si̱íní-iniñá xíʼin ña̱yóʼo, ta vitin xi̱niñúʼu va̱ʼaní kundaañá ña̱ loʼo yóʼo.
Tá xa̱a̱ kúúmií ta̱ Isaac u̱ʼu̱n ku̱i̱ya̱, yivára xíʼin siʼíra ke̱ʼéna iin vikó xa̱ʼa̱ra saáchi xa̱a̱ nda̱koora ña̱ chíchinra. Soo va̱ása si̱í níxi̱yo ta̱ Isaac, ña̱ relato káʼa̱nkaña, ñá Sara xi̱niñá iin ña̱ʼa ña̱ sa̱ndíʼi̱ní-iniñá. Saáchi ta̱ Ismael se̱ʼe ñá Agar tá xa̱a̱ kúúmiíra 19 ku̱i̱ya̱ra ki̱xáʼa kúsi̱kindaaníra ta̱ Isaac, soo su̱ví kuití xi̱kusi̱kindaara ta̱yóʼo chi íyoka ña̱ xi̱keʼéra xíʼinra. Tá ni̱ya̱ʼa tiempo ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱keʼé ta̱ Ismael, ña̱ xi̱ ixandi̱va̱ʼara xíʼin ta̱ Isaac. Ñá Sara xi̱kunda̱a̱-iniñá ña̱ su̱ví ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ xi̱keʼé ta̱ Ismael xíʼin se̱ʼeñá chi nda̱a̱ kivi sátukue̱ʼe̱ra ta̱ Isaac. Su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kúúra se̱ʼeñá kúú ña̱ xi̱ndakiʼinñá tu̱ʼun ta̱ Isaac, chi xi̱kunda̱a̱-iniñá ña̱ íyo iin ña̱ ndáyáʼviní xa̱a̱ ta̱yóʼo keʼéra nu̱ú Jehová. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nda̱sandakúñá iniñá ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ta̱ Abrahán ña̱ ná taxínra ñá Agar xíʼin se̱ʼeñá ta̱ Ismael (Génesis 21:8-10; Gálatas 4:22, 23, 29).
¿Nda̱saa ndo̱ʼo ta̱ Abrahán tá ni̱ka̱ʼa̱nñá ña̱ tu̱ʼun yóʼo xíʼinra? Ña̱ Biblia káchiña: “Soo ta̱ Abrahán ni̱xo̱ʼvi̱ní-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ñáyóʼo xa̱ʼa̱ ta̱ loʼo se̱ʼera”. Saáchi ni xi̱xinira ña̱ xi̱keʼé ta̱ Ismael xíʼin ta̱ Isaac va̱ása níxi̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱yóʼo saáchi xi̱kuʼvi̱ní-inira xi̱xinirara. Soo Jehová ndi̱ku̱n kama ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼin ta̱ Abrahán: “Kǒo kusuchí iniún xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n ñá Sara xa̱ʼa̱ ñá káchíñu nu̱úndó xíʼin ta̱ loʼo se̱ʼeñá. Kuniso̱ʼo ña̱ káʼa̱nñá, chi na̱ se̱ʼe ta̱ Isaac kúú ndiʼi na̱ xa̱a̱ koo se̱ʼún na̱ ni̱ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ xíʼún”. Tasaá Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kundaara ñá Agar xíʼin se̱ʼeñá ta̱ Ismael, tasaá ta̱ Abrahán xi̱niso̱ʼora ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra (Génesis 21:11-14).
(Génesis 21:5-7) 100 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumií ta̱ Abrahán tá ka̱ku se̱ʼera ta̱ Isaac. 6 Ta ni̱ka̱ʼa̱n ñá Sara: “Ndióxi̱ sa̱kúaku̱ra yi̱ʼi̱, ta ndiʼi na̱ kuniso̱ʼo ña̱yóʼo ku̱a̱ku̱na xíʼi̱n”. 7 Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nñá: “¿Ndáana ka̱ʼa̱n xíʼin ta̱ Abrahán: ñá Sara sáchichínñá iin ta̱ loʼo? Koto, ka̱ku iin se̱ʼíi̱ xíʼinra tá xa̱a̱ chéera”.
(Génesis 21:10-12) Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ta̱ Abrahán: “Taxín ñá ñaʼá yóʼo ná ku̱ʼu̱nñá xíʼin se̱ʼeñá, chi va̱ása taxii̱ ndakiʼin se̱ʼe ñáyóʼo herencia xíʼin se̱ʼei̱ ta̱ Isaac”. 11 Soo ta̱ Abrahán ni̱xo̱ʼvi̱ní inira xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ñáyóʼo xa̱ʼa̱ ta̱ loʼo se̱ʼera. 12 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin ta̱ Abrahán: “Kǒo kusuchí iniún xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n ñá Sara xa̱ʼa̱ ñá káchíñu nu̱úndó xíʼin ta̱ loʼo se̱ʼeñá. Kuniso̱ʼo ña̱ káʼa̱nñá, chi na̱ se̱ʼe ta̱ Isaac kúú ndiʼi na̱ xa̱a̱ koo se̱ʼún na̱ ni̱ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ xíʼún.
(Génesis 21:14) Tasaá ta̱ Abrahán ya̱chi̱ní nda̱koora, ta ki̱ʼinra si̱táva̱ʼa xíʼin iin ñii̱ ña̱ ñúʼu ti̱kui̱í ta ta̱xiraña ndaʼa̱ ñá Agar. Ta ndiʼi ña̱yóʼo chi̱núuraña so̱koñá tándi̱ʼi ni̱nda̱yíra ñáyóʼo xíʼin ta̱ loʼo se̱ʼeñá. Ta saá ke̱eñá ku̱a̱ʼa̱nñá chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí ña̱ Beer-Seba.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Génesis 20:12) Ta mií ña̱ nda̱a̱ ku̱ʼvai̱ kúúñá. Iin yivándi̱, soo siʼíndi̱ va̱ása. Soo vitin ñá síʼíi̱ kúúñá.
wp17.3 12, nota
“Iin ñaʼá ñá liviní”
Ñá Sara ki̱ʼva ndáʼvi ta̱ Abrahán ni̱xi̱yoñá. U̱vi̱ saá na̱yóʼo ni̱xi̱yo se̱ʼe ta̱ Taré, soo xa̱a̱ síín siʼína ni̱xi̱yo (Génesis 20:12). Soo tiempo vitin su̱ví ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ tindaʼa̱ iinna xíʼin na̱ veʼe miína, soo ná ndakaʼányó ña̱ síínva ni̱xi̱yo tiempo xi̱naʼá. Na̱ yiví va̱ʼava xi̱tindaʼa̱na xíʼin na̱ veʼe yatinna ta kǒo ku̱eʼe̱ níxi̱kúúmií se̱ʼena tá xi̱kakuna, saáchi sa̱kán loʼova tiempo ni̱ya̱ʼa tá ni̱ki̱ʼvi ta̱ Adán xíʼin ñá Eva ku̱a̱chi. Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa 400 ku̱i̱ya̱, kixáʼa xi̱koo ña̱ ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés, nu̱ú xi̱ka̱ʼa̱nña xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ va̱ása va̱ʼa tindaʼa̱na xíʼin na̱ veʼe yatinna (Levítico 18:6).
(Génesis 21:33) Tasaá ta̱ Abrahán chi̱ʼira iin tamarisco chí Beer-Seba ta kán kúú nu̱ú nda̱sakáʼnura ki̱vi̱ Jehová Ndióxi̱ ta̱ íyo ndiʼi saá tiempo.
w89 1/7 20 párr. 9
Ta̱ Abrahán... iin ejemplo va̱ʼaní kúú ta̱yóʼo nu̱ú ndiʼi na̱ kúni̱ xa̱a̱ koo migo Ndióxi̱
9 Inka ña̱ ni̱na̱ʼa̱ ta̱ Abrán ña̱ xi̱kandíxaníra Ndióxi̱. Nda̱a̱ táki̱ʼva káchi ña̱ relato: “Ke̱ʼéra iin altar nu̱ú Jehová”. (Génesis 12:7.) Sana ña̱yóʼo xi̱kuuña ña̱ xi̱xaʼnína kití ta xi̱taxinarí ndaʼa̱ Ndióxi̱, ña̱ tu̱ʼun hebreo ña̱ xi̱niñúʼuna tá ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ “altar” kúni̱ kachiña “iin lugar nu̱ú kéʼéna sacrificio”. Tasaá ndíʼi ñuu nu̱ú ni̱xi̱yo ta̱ Abrán xi̱keʼéra sacrificio nu̱ú Ndióxi̱, saátu xi̱ndasakáʼnura ki̱vi̱ Jehová. (Génesis 12:8; 13:18; 21:33.) Ta ña̱ tu̱ʼun hebreo “ndasakáʼnuna ki̱vi̱” kúni̱ kachiña “natúʼun xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ á ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ ki̱vi̱”. Ndiʼi na̱ veʼe ta̱ Abrán ta saátu nda̱a̱ na̱ cananeo xi̱xinina tá xi̱ndasakáʼnu ta̱ Abrán ki̱vi̱ Ndióxi̱. (Génesis 14:22-24.) Saá xíniñúʼu keʼé ndiʼi na̱ kúni̱ koo migo Ndióxi̱ tiempo vitin, xíniñúʼu ndasakáʼnuna ki̱vi̱ra ta kandíxanara. Ta iin ña̱ xíniñúʼu keʼéyó kúú ña̱ ndiʼi tiempo ndasakáʼnuyó Ndióxi̱, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña kakayó natúʼunyó xa̱ʼa̱ra. (Hebreos 13:15; Romanos 10:10.)
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Génesis 20:1-18) Tándi̱ʼi nda̱kiʼin ta̱ Abrahán ku̱a̱ʼa̱nra chí ñuʼú ña̱ Négueb ta ni̱xa̱a̱ra xi̱koora chí ma̱ʼñú ña̱ Cadés xíʼin ña̱ Sur. Tá ni̱xi̱yora chí Guerar, 2 ta̱ Abrahán xi̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ñá síʼíra Sara: “Ku̱ʼvai̱ kúúñá”. Tasaá ta̱ Abimélec ta̱ kúú rey ña̱ ñuu Guerar, xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná ku̱ʼu̱nna nandukúna ñá Sara ta ná kixina xíʼinñá nu̱úra. 3 Soo ti̱xin iin xa̱ni ki̱ta Jehová nu̱ú ta̱ Abimélec ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ta̱ kuvi kuvaún xa̱ʼa̱ ña̱ chi̱ndaʼún na̱ ni̱xa̱ʼa̱n ki̱ʼin ñá ñaʼá yóʼo, chi ñá xa̱a̱ íyo yií kúú ñáyóʼo”. 4 Soo ta̱ Abimélec va̱ása níki̱si̱ra xíʼin ñá Sara. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra: “Jehová, ¿á sandiʼi-xa̱ʼún iin ñuu ña̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií? 5 ¿Á su̱ví miíra níka̱ʼa̱n xíʼi̱n ‘ku̱ʼvai̱ kúúñáʼ?, ta ¿á su̱ví miíñá níka̱ʼa̱n xíʼi̱n, ‘ku̱ʼvai̱ kúúraʼ? Soo yi̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼava kúú ña̱ xi̱kuni̱ keʼíi̱ ta kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ va̱ása va̱ʼa níndakanixi̱níi̱ keʼíi̱”. 6 Ta ti̱xin iin xa̱ni Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Yi̱ʼi̱ kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmiíún. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ya̱chi̱ka sa̱sii̱ nu̱ún ña̱ ki̱ʼviún iin ku̱a̱chi nu̱úi̱, ta va̱ása nítaxii̱ ña̱ ku̱su̱ún xíʼinñá. 7 Ta vitin kúáʼan ta ndataxiún ñá ñaʼá yóʼo ndaʼa̱ yiíñá, saáchi iin profeta kúúra. Ta ta̱yóʼo kúú ta̱ ka̱ʼa̱n xa̱ʼún xíʼin Ndióxi̱, ña̱ va̱ása kuviún. Soo tá va̱ása ná ndataxiún ñáyóʼo ndaʼa̱ yiíñá, yi̱ʼi̱ káʼi̱n xíʼún ña̱ miíún xíʼin ndiʼi na̱ kítáʼan xíʼún xa̱a̱na kuvina”. 8 Tasaá ta̱ Abimélec ya̱chi̱ní nda̱koora, ta ka̱nara na̱ káchíñu nu̱úra ta na̱túʼunra xíʼinna xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ku̱u. Ta ni̱yi̱ʼvíní na̱yóʼo. 9 Ta so̱ndíʼi ka̱na ta̱ Abimélec ta̱ Abrahán ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “¿Nda̱chun ke̱ʼún ña̱yóʼo xíʼinndi̱? ¿Ndáa ña̱ ke̱ʼíi̱ xíʼún, xa̱ʼa̱ ña̱kán xi̱kuni̱ún chi̱kaún ndi̱ʼi̱ nu̱ú iin ku̱a̱chi káʼnuní? Su̱ví ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ ke̱ʼún xíʼi̱n yóʼo”. 10 Ta̱ Abimélec ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrahán: “¿Ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ ke̱ʼún ña̱yóʼo?”. 11 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Abrahán: “Saáchi nda̱kanixi̱níi̱: ‘Na̱ yiví na̱ ndóo ñuu yóʼo va̱ása ndásakáʼnuna Ndióxi̱, ta xa̱ʼa̱ ña̱kán kaʼnína yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ñá síʼíi̱ʼ. 12 Ta mií ña̱ nda̱a̱ ku̱ʼvai̱ kúúñá. Iin yivándi̱, soo siʼíndi̱ va̱ása. Soo vitin ñá síʼíi̱ kúúñá. 13 Xa̱ʼa̱ ña̱kán tá ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼi̱n ña̱ kitai̱ ti̱xin veʼe yivái̱, ta ku̱ʼi̱n inka ñuu, yi̱ʼi̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinñá: ‘Na̱ʼa̱ ña̱ ndixa kúni̱ún xíniún yi̱ʼi̱, ixaún ña̱ ma̱ní ta keʼún ña̱yóʼo: nda̱a̱ ndáa míí ku̱a̱ʼa̱nyó, ka̱ʼa̱n ña̱ kúi̱ ku̱ʼvaúnʼ”. 14 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta̱ Abimélec xa̱ʼndara chiñu nu̱ú na̱ káchíñu nu̱úra ña̱ ná ku̱ʼu̱nna kiʼinna ndikachi, si̱ndi̱ki̱ xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra ta taxirana ndaʼa̱ ta̱ Abrahán, saátu nda̱taxira ñá Sara ñá síʼí ta̱yóʼo. 15 Saátu ta̱ Abimélec ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Koto ndiʼi ñuʼúi̱ yóʼo íyoña ndaʼún. Kuchiñu koún nda̱a̱ ndáa míí kúni̱ miíún”. 16 Ta xíʼin ñá Sara ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Yóʼo taxii̱ 1,000 pieza ña̱ plata ndaʼa̱ ku̱ʼvaún. Nu̱ú ndiʼi na̱ íyo yóʼo ña̱ kǒo ku̱a̱chi níki̱ʼviún, ta nda̱a̱ ni iinna kǒo chika̱a̱ ku̱a̱chi yóʼó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo”. 17 Tasaá ki̱xáʼa ta̱ Abrahán káʼa̱n ndáʼvira xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ta̱ Abimélec, tasaá nda̱ʼara, xíʼin ñá síʼíra saátu ndiʼi ná káchíñu nu̱úra, ta ki̱xáʼa íyo se̱ʼe ndiʼi ná ñaʼá. 18 Saáchi Jehová kǒo nítaxikara koo se̱ʼe ndiʼi ná ñaʼá ná íyo ti̱xin veʼe ta̱ Abimélec, xa̱ʼa̱ ñá Sara ñá síʼí ta̱ Abrahán.