Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ Ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
2-8 TÍ MARZO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | GÉNESIS 22, 23
“Ndióxi̱ xi̱tondosóra ta̱ Abrahán”
(Génesis 22:1, 2) Tándi̱ʼi, Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xi̱tondosóra ta̱ Abrahán. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Abrahán”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuinra: “Yóʼo íyoi̱”. 2 Saá ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱: “Ixaún ña̱ ma̱ní, kiʼin se̱ʼún, ta̱ iinlá kúúmiíún, ta̱ kúʼvi̱ní-iniún xíniún, ta̱ Isaac, ta kúaʼan chí ñuʼú ña̱ Moria. Ta kán na̱ʼi̱ nu̱ún ndáa yuku̱ kúú ña̱ taxiúnra táki̱ʼva koo iin ofrenda ña̱ xíxi̱”.
¿Nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin ta̱ Abrahán ña̱ ná taxira ta̱ Isaac ña̱ koora iin sacrificio?
Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrahán: “Ixaún ña̱ ma̱ní, kiʼin se̱ʼún, ta̱ iinlá kúúmiíún, ta̱ kúʼvi̱ní-iniún xíniún, ta̱ Isaac, ta [...] taxiúnra táki̱ʼva koo iin ofrenda ña̱ xíxi̱” (Génesis 22:2). Jehová xi̱kunda̱a̱-inira nda̱sakaví xi̱kuʼvi̱-ini ta̱ Abrahán xi̱xinira ta̱ Isaac, ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ tu̱ʼun yóʼo “Se̱ʼún, ta̱ iinlá kúúmiíún, ta̱ kúʼvi̱ní-iniún xíniún”. Ki̱ʼva saá kúʼvi̱ní-ini Ndióxi̱ xínira se̱ʼera ta̱ Jesús. Ña̱ kúʼvi̱ní-inira xínira ta̱yóʼo u̱vi̱ yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra nda̱a̱ chí ndiví ña̱ tu̱ʼun yóʼo “ta̱yóʼo kúú se̱ʼi̱, ta̱ kúni̱níi̱ xínii̱” (Marcos 1:11; 9:7).
Ná kotoyó nda̱saa íyo tu̱ʼun ña̱ xi̱niñúʼu Jehová. Nda̱a̱ táki̱ʼva káchi iin ta̱ káʼvi va̱ʼa xa̱ʼa̱ Biblia, ña̱ tu̱ʼun ña̱ xi̱niñúʼu Ndióxi̱ “ixaún ña̱ ma̱ní” kúni̱ kachiña “ta̱ TÁTA kúndaa-inira ña ndáyáʼviní ña̱ ndúkúra”. Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó, ta̱ Abrahán ku̱suchíní-inira. Saá ni̱xo̱ʼvi̱ní-ini Jehová xa̱ʼa̱ se̱ʼera ta̱ kúʼvi̱ní-inira xínira, tá xi̱nira ña̱ ni̱xo̱ʼvi̱ ta̱yóʼo xíʼin tá xa̱ʼnínara, sana loʼova kúnda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱ ndo̱ʼo Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ se̱ʼera. Ña̱yóʼo kúú mií ña̱ ndeéníka sa̱xóʼvi̱níka-inira.
Saá íyoña, sana yo̱ʼvi̱ní ña̱ʼa ndu̱kú Jehová nu̱ú ta̱ Abrahán túviyó, soo ná ndaka̱ʼa̱nyó ña̱ va̱ása nítaxi Ndióxi̱ ña̱ kaʼní ta̱yóʼo se̱ʼera. Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ña̱ kǒo nítaxi Ndióxi̱ kuni ta̱ Abrahán ndáa ki̱ʼva xóʼvi̱-ini iin na̱ íyo se̱ʼe xa̱ʼa̱ se̱ʼena. Jehová va̱ása nítaxira ña̱ kuvi ta̱ Isaac, soo ta̱xira ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ se̱ʼe miíra, saáchi xa̱ʼa̱ ndiʼi miíyó ta̱xira ta̱yóʼo ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra (Romanos 8:32). ¿Nda̱chun ta̱xira se̱ʼera ña̱ ni̱xi̱ʼira ta ni̱xo̱ʼvi̱níra xa̱ʼa̱ ta̱yóʼo? “Ña va̱ʼa ni̱ʼiyó ña̱ kutakuyó.” (1 Juan 4:9.) Xa̱ʼa ña̱ ni̱na̱ʼa̱n Ndióxi̱ ña̱ kúʼvi̱ní-inira xínira miíyó, ¿á va̱ása xíniñúʼu na̱ʼa̱yó ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyóra?
(Génesis 22:9-12) Saá ni̱xa̱a̱na lugar nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱n mií Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xíʼin ta̱ Abrahán. Ta kán ke̱ʼéra iin altar ta chi̱sóra titu̱n nu̱úña. Tándi̱ʼi ka̱túnra ndaʼa̱ xíʼin xa̱ʼa̱ se̱ʼera ta̱ Isaac ta chi̱núura ta̱yóʼo nu̱ú titu̱n tú chi̱sóra nu̱ú ña̱ altar. 10 Tándi̱ʼi sa̱káa̱ ta̱ Abrahán ndaʼa̱ra ta ki̱ʼinra cuchillo ña̱ kaʼníra se̱ʼera. 11 Soo ángel mií Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra nda̱a̱ chí ndiví ta ka̱chira xíʼinra: “Abrahán, Abrahán”. Tasaá ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Yóʼo íyoi̱”. 12 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Kǒo satukue̱ʼún ta̱ loʼo yóʼo, kǒo keʼún ni iin ña̱ʼa xíʼinra. Nda̱a̱ vitin kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ ndixaní kándixaún Ndióxi̱, saáchi ka̱ndíxaún ña̱ taxiún se̱ʼún ndaʼi̱, se̱ʼún ta̱ mitúʼun”.
(Génesis 22:15-18) Tasaá nda̱a̱ chí ndiví ta̱ ángel mií Jehová ka̱nara ta̱ Abrahán yichi̱ u̱vi̱ 16 ta ka̱chira: “Chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ miíi̱, káchi Jehová, xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼún ña̱yóʼo, ña̱ ta̱xiún seʼún, ta̱ mitúʼun, 17 yi̱ʼi̱, mií ña̱ nda̱a̱ taxii̱ bendición ndaʼún, ta taxii̱ ña̱ koo ku̱a̱ʼání na̱ se̱ʼún táki̱ʼva íyo ki̱mi tí íyo chí ndiví, ta saátu nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yu̱ti ña̱ íyo yuʼú tá mar. Ta na̱ se̱ʼún ndakiʼinna ñuu na̱ yiví na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá. 18 Ta ndiʼi saá ñuu ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo ndakiʼinña bendición xa̱ʼa̱ na̱ se̱ʼún, saáchi yóʼó va̱ʼaní xi̱niso̱ʼún ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún”.
w12 15/10 23 párr. 6
Keʼé ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ tasaá kuniún xi̱nu ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra koo chí nu̱únínu
6 Jehová chi̱naʼára ndiʼi ña̱ keʼéra koo chí nu̱únínu, ta ña̱ va̱ʼa kandíxayó miíra ña̱ saxínuraña, ta tu̱ʼun ña̱ xi̱niñúʼura tá chi̱naʼára kúú ña̱yóʼo: “Mií ña̱ ndixa kúú ña̱ tákui̱, káchi mií táta káʼnu Jehová,” (Ezeq. 17:16). Nu̱ú Biblia yáʼaka u̱vi̱ xiko yichi̱ va̱xiña káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ chi̱naʼá Jehová, ta iin ña̱ xíni̱kayó kúú ña̱ chinaʼára nu̱ú ta̱ Abrahán. Tixin ku̱a̱ʼá ku̱i̱ya̱ Ndióxi̱ ku̱a̱ʼá yichi̱ chi̱naʼára nu̱ú ta̱ Abrahán, ña̱ Descendencia ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱, kixiña ti̱xin veʼe ta̱ Isaac (Gén. 12:1-3, 7; 13:14-17; 15:5, 18; 21:12). Tasaá Jehová ta̱xira iin prueba ña̱ yo̱ʼvi̱ní ndaʼa̱ ta̱yóʼo, saáchi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ná taxira se̱ʼera ta̱ kúʼvi̱ní-inira xínira ña̱ koora iin sacrificio. Ndi̱ku̱n kama ka̱ndíxa ta̱ Abrahán ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra, tá si̱loʼo ka̱ʼníra se̱ʼera ta iin ángel ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ va̱ása kaʼníra ta̱yóʼo. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo Ndióxi̱ chi̱naʼára ña̱yóʼo xíʼinra: “Chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ miíi̱, káchi Jehová, xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼún ña̱yóʼo, ña̱ ta̱xiún seʼún, ta̱ mitúʼun, yi̱ʼi̱, mií ña̱ nda̱a̱ taxii̱ bendición ndaʼún, ta taxii̱ ña̱ koo ku̱a̱ʼání na̱ se̱ʼún táki̱ʼva íyo ki̱mi tí íyo chí ndiví, ta saátu nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yu̱ti ña̱ íyo yuʼú tá mar. Ta na̱ se̱ʼún ndakiʼinna ñuu na̱ yiví na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá. Ta ndiʼi saá ñuu ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo ndakiʼinña bendición xa̱ʼa̱ na̱ se̱ʼún, saáchi yóʼó va̱ʼaní xi̱niso̱ʼún ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún” (Gén. 22:1-3, 9-12, 15-18).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Génesis 22:5) Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Abrahán xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra: “Yóʼo kindo̱ondó xíʼin tí burro, ta ná ku̱ʼi̱n xíʼin se̱ʼei̱ chí káa ña̱ ndasakáʼnundi̱ Ndióxi̱. Tándi̱ʼi ndikóndi̱”.
w16.02 11 párr. 13
Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ kúúra migora
13 Tá nda̱koora na̱ káchíñu nu̱úra, ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ tu̱ʼun yóʼo xíʼinna: “Yóʼo kindo̱ondó xíʼin tí burro, ta ná ku̱ʼi̱n xíʼin se̱ʼei̱ chí káa ña̱ ndasakáʼnundi̱ Ndióxi̱. Tándi̱ʼi ndikóndi̱” (Gén. 22:5). ¿Á ta̱ sa̱ndáʼvi kúú ta̱ Abrahán tá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra, ña̱ ndikóra xíʼin se̱ʼera ta̱ Isaac, ta xíni̱va̱ʼara ña̱ ta̱ taxira koo iin sacrifició kúú ta̱yóʼo? Biblia chíndeéña miíyó ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ tu̱ʼun yóʼo (kaʼvi Hebreos 11:19). Nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Hebreos, ta̱ Abrahán va̱ʼaní xi̱kandíxara Ndióxi̱, ta xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ mií Jehová kivi sandátaku se̱ʼera ta̱ Isaac. Saá íyoña, xi̱kandíxaníra ña̱ kixa̱a̱ iin ki̱vi̱ ña̱ ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Xi̱nitura ndáa ki̱ʼva ni̱na̱ʼa̱ Jehová ndee̱ ña̱ kúúmiíra tá ta̱xira ña̱ koo iin se̱ʼera xíʼin ñá Sara, ni xa̱a̱ chéení na̱yóʼo (Heb. 11:11, 12, 18). Ta xi̱xini̱ra, ña̱ ndiʼi ña̱ káʼa̱n Jehová ña̱ nda̱a̱ kúúña. Ta ni yo̱ʼvi̱ní i̱xaña xíʼin ta̱ Abrahán, ta xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ mií Jehová sandátakura se̱ʼera, tasaá kúúña xi̱nunu̱ú ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo Biblia káʼa̱nña ña̱ ta̱ Abrahán kúúra “yivá ndiʼi na̱ kándíxa Ndióxi̱”.
(Génesis 22:12) Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Kǒo satukue̱ʼún ta̱ loʼo yóʼo, kǒo keʼún ni iin ña̱ʼa xíʼinra. Nda̱a̱ vitin kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ ndixaní kándixaún Ndióxi̱, saáchi ka̱ndíxaún ña̱ taxiún se̱ʼún ndaʼi̱, se̱ʼún ta̱ mitúʼun”.
it-2 703 párr. 4, 5
Ña̱ xíni̱ Ndióxi̱ koo chí nu̱únínu, ña̱ nda̱kaxinra koo chí nu̱únínu
Ña̱ ndáka̱xinra kuxini̱ra xa̱ʼa̱. Ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kaxinna koo chí nu̱únínu á ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ña̱ xíni̱ra koo chí nu̱únínu, ña̱ va̱ʼa kooña ña̱ ndixa xíniñúʼu kitáʼa̱nña xíʼin ña̱ nda̱kúní tíin Ndióxi̱ kua̱chi, ta kitáʼa̱nña xíʼin ña̱ káʼa̱nra xa̱ʼa̱ miíra ña va̱xi nu̱ú Biblia. Soo ku̱a̱ʼá texto ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia káʼa̱nña ña̱ va̱ása ndáka̱xin Ndióxi̱ ña̱ koo chí nu̱únínu, chi siʼna xítora ndáa ki̱ʼva íyo iin ña̱ʼa tasaá ndáka̱xinra ndáaña keʼéra.
Iin ejemplo va̱xiña nu̱ú Génesis 11:5-8 káʼa̱nña, Ndióxi̱ xi̱tora ña̱ kúu nu̱ú ñuʼú yóʼo, ta ki̱ʼinra kuenta ndáa ña̱ kéʼé na̱ ñuu Babel, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ndu̱kúra ndáa ki̱ʼva ndakoona ña̱ keʼéna ña̱ veʼe súkun kán chi su̱ví xa̱ʼa̱ iin ña̱ va̱ʼa kéʼénaña. Tá ki̱xáʼa íyoní ña̱ kini ña̱ ñuu Sodoma xíʼin Gomorra, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrahán, ña̱ kuniñúʼunra na̱ ángel ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inira ndáa ña̱ kúu ña̱ ñuu kán, tasaá kunda̱a̱-inira á ndixaa kúu ña̱ xi̱niso̱ʼora, soo tá va̱ása, nisaá kunda̱a̱-inivara xa̱ʼa̱ña. (Gé 18:20-22; 19:1.) Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ʼaní ni̱xa̱a̱ra kundaa̱-inira ndáa ki̱ʼva ni̱xi̱yo ta̱ Abrahán, saáchi tá xa̱a̱ ku̱yatin kaʼní ta̱ Abrahán se̱ʼera ta̱ Isaac, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra: “Nda̱a̱ vitin kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ ndixaní kándixaún Ndióxi̱, saáchi ka̱ndíxaún ña̱ taxiún se̱ʼún ndaʼi̱, se̱ʼún ta̱ mitúʼun”. (Gé 18:19; 22:11, 12; chitáʼanña xíʼin Ne 9:7, 8; Gál 4:9.)
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Génesis 22:1-18) Tándi̱ʼi, Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xi̱tondosóra ta̱ Abrahán. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Abrahán”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuinra: “Yóʼo íyoi̱”. 2 Saá ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱: “Ixaún ña̱ ma̱ní, kiʼin se̱ʼún, ta̱ iinlá kúúmiíún, ta̱ kúʼvi̱ní-iniún xíniún, ta̱ Isaac, ta kúaʼan chí ñuʼú ña̱ Moria. Ta kán na̱ʼi̱ nu̱ún ndáa yuku̱ kúú ña̱ taxiúnra táki̱ʼva koo iin ofrenda ña̱ xíxi̱”. 3 Tasaá ya̱chi̱ní nda̱koo ta̱ Abrahán, i̱xanduvira burro sa̱na̱ra saátu ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin u̱vi̱ na̱ káchíñu nu̱úra ña̱ ná ku̱ʼu̱nna xíʼinra saátu xíʼin se̱ʼera ta̱ Isaac. Saátu ta̱ʼvíra titu̱n tú kuniñúʼunra tá ná taxira ofrenda. Tasaá nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna chí nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xíʼinna. 4 Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa u̱ni̱ ki̱vi̱, ta̱ Abrahán nda̱niʼinra nu̱úra ta xi̱nira nda̱a̱ xíka ndíka̱a̱ ña̱ lugar kán. 5 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Abrahán xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra: “Yóʼo kindo̱ondó xíʼin tí burro, ta ná ku̱ʼi̱n xíʼin se̱ʼei̱ chí káa ña̱ ndasakáʼnundi̱ Ndióxi̱. Tándi̱ʼi ndikóndi̱”. 6 Tasaá ki̱ʼin ta̱ Abrahán titu̱n tú kuniñúʼura tá ná taxira ofrenda, ta chi̱sóranú sa̱tá se̱ʼera ta̱ Isaac. Ta ta̱ Abrahán nda̱kiʼinra ñuʼu̱ xíʼin cuchillo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra, ta u̱vi̱ saána nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna. 7 Tasaá ta̱ Isaac ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin yivára ta̱ Abrahán ta ka̱chira: “Yivá miíi̱”. Tasaá nda̱kuiin ta̱ Abrahán: “Ka̱ʼa̱n xíʼi̱n se̱ʼe miíi̱”. Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼún ta̱ Isaac: “Kúúmiíyó ñuʼu̱ xíʼin titu̱n soo, ¿ndáa míí íyo ndikachi tí kuniñúʼunyó tá ná taxiyó ofrenda?”. 8 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Abrahán: “Se̱ʼe miíi̱, mií Ndióxi̱ xíni̱ ndáa míí kee ndikachi tí kuniñúʼunyó ña̱ taxiyó ofrenda”. Ta nda̱kiʼinna ku̱a̱ʼa̱nna. 9 Saá ni̱xa̱a̱na lugar nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱n mií Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ xíʼin ta̱ Abrahán. Ta kán ke̱ʼéra iin altar ta chi̱sóra titu̱n nu̱úña. Tándi̱ʼi ka̱túnra ndaʼa̱ xíʼin xa̱ʼa̱ se̱ʼera ta̱ Isaac ta chi̱núura ta̱yóʼo nu̱ú titu̱n tú chi̱sóra nu̱ú ña̱ altar. 10 Tándi̱ʼi sa̱káa̱ ta̱ Abrahán ndaʼa̱ra ta ki̱ʼinra cuchillo ña̱ kaʼníra se̱ʼera. 11 Soo ángel mií Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra nda̱a̱ chí ndiví ta ka̱chira xíʼinra: “Abrahán, Abrahán”. Tasaá ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Yóʼo íyoi̱”. 12 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Kǒo satukue̱ʼún ta̱ loʼo yóʼo, kǒo keʼún ni iin ña̱ʼa xíʼinra. Nda̱a̱ vitin kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ ndixaní kándixaún Ndióxi̱, saáchi ka̱ndíxaún ña̱ taxiún se̱ʼún ndaʼi̱, se̱ʼún ta̱ mitúʼun”. 13 Tasaá nda̱niʼi ta̱ Abrahán nu̱úra ta nda̱a̱ xíkava̱ʼa xi̱nira iin ndikachi tí che̱e ta ndikinrí ni̱tiinña tañu yitu̱n. Tasaá ni̱xa̱ʼa̱nra, ta ki̱ʼinra tí ndikachi yóʼo, ta xa̱ʼnírarí ta ke̱ʼéra iin sacrificio nu̱ú Ndióxi̱ nu̱úka ña̱ taxira se̱ʼera. 14 Ta̱ Abrahán chi̱naníra Jehová-Yiré ña̱ lugar yóʼo. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nda̱a̱ tiempo vitin káʼa̱nna “Yuku̱ mií Jehová kǒo ña̱ kuma̱ní”. 15 Tasaá nda̱a̱ chí ndiví ta̱ ángel mií Jehová ka̱nara ta̱ Abrahán yichi̱ u̱vi̱ 16 ta ka̱chira: “Chínaʼíi̱ xa̱ʼa̱ miíi̱, káchi Jehová, xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼún ña̱yóʼo, ña̱ ta̱xiún seʼún, ta̱ mitúʼun, 17 yi̱ʼi̱, mií ña̱ nda̱a̱ taxii̱ bendición ndaʼún, ta taxii̱ ña̱ koo ku̱a̱ʼání na̱ se̱ʼún táki̱ʼva íyo ki̱mi tí íyo chí ndiví, ta saátu nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yu̱ti ña̱ íyo yuʼú tá mar. Ta na̱ se̱ʼún ndakiʼinna ñuu na̱ yiví na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá. 18 Ta ndiʼi saá ñuu ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo ndakiʼinña bendición xa̱ʼa̱ na̱ se̱ʼún, saáchi yóʼó va̱ʼaní xi̱niso̱ʼún ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún”.
9-15 TÍ MARZO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | GÉNESIS 24
“Iin ñá xa̱a̱ koo ñá síʼí ta̱ Isaac”
(Génesis 24:2-4) Iin ki̱vi̱, ta̱ Abrahán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin iin ta̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ káchíñu nu̱úra, ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ndiʼi ña̱ xi̱kuumií ta̱ Abrahán ti̱xin veʼera, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ixaún ña̱ ma̱ní, chinúu ndaʼu̱n nu̱ú siʼii̱n. 3 Kunii̱ ña̱ ná chinaʼún xa̱ʼa̱ Jehová, Ndióxi̱ ta̱ íyo chí ndiví ta̱ i̱xava̱ʼa ñuʼú yóʼo, ña̱ va̱ása ndaka̱xiún nda̱a̱ ni iin ná ñaʼá ná se̱ʼe na̱ cananeo ná íyo ñuu nu̱ú íyoi̱ yóʼo ña̱ tindaʼa̱ná xíʼin se̱ʼei̱. 4 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xíniñúʼu ku̱ʼun ñuui̱ nu̱ú ndóo na̱ veʼi̱ ta kán ndukún iin ñá koo ñá síʼí se̱ʼei̱ ta̱ Isaac”.
wp16.3 14 párr. 3
“Kúni̱vai̱ ku̱ʼi̱n”
Ta̱ Abrahán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Eliezer ña̱ ná chinaʼára, xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra keʼéra, ña̱ va̱ása ndukúra ná ñaʼá ná se̱ʼe na̱ cananeo ña̱ koona xíʼin ta̱ Isaac. ¿Nda̱chun? Saáchi na̱ cananeo va̱ása níxi̱ndasakáʼnuna Jehová. Saátu xi̱kunda̱a̱-ini ta̱ Abrahán ña̱ kixa̱a̱ iin tiempo, ña̱ taxi Jehová castigo ndaʼa̱ ndiʼi na̱ yiví na̱ xi̱keʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱úra; xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ása níxi̱kuni̱ ta̱ Abrahán ña̱ tindaʼa̱ ta̱ Isaac xíʼin na̱ ñuu yóʼo saáchi nina ña̱ kini xi̱keʼéna. Saátu xi̱kunda̱a̱-inira ta̱ Isaac íyo iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní keʼéra nu̱ú Ndióxi̱ (Génesis 15:16; 17:19; 24:2-4).
(Génesis 24:11-15) Tá ni̱xa̱ra kán, chi̱ndoora camello sa̱na̱ra yatin yuʼú iin pozo ña̱ íyo sa̱tá ñuu. Xa̱a̱ xi̱kuá kúúña ta hora kán kúú ña̱ xi̱xa̱ʼa̱n ná ñaʼá ña̱ xi̱taváná ti̱kui̱í. 12 Tasaá ke̱ʼéra oración: “Jehová, Ndióxi̱ ta̱ Abrahán ta̱ káchíñui̱ nu̱ú, ixaún ña̱ ma̱ní, ná xi̱nu nu̱ú chiñu ña̱ va̱xii̱ xa̱ʼa̱ yóʼo. Na̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-iniún xíniún ta̱ Abrahán ta̱ káchíñui̱ nu̱ú. 13 Yóʼo íyoi̱ nu̱ú kée ti̱kui̱í, nu̱ú va̱xi ná se̱ʼe na̱ ta̱a ñuu yóʼo ña̱ távaná ti̱kui̱í. 14 Káʼi̱n xíʼún ñá loʼo ñá ka̱ʼi̱n xíʼin, ‘Ixaún ña̱ ma̱ní, sanúu ki̱siún ta taxiún loʼo ti̱kui̱í tá ñúʼu ti̱xinña ná koʼi̱ʼ ta ná kachiñá xíʼi̱n ‘Va̱ʼava koʼún, saátu taxii̱ ti̱kui̱í koʼo tí camello sa̱na̱únʼ, ta ñáyóʼo kúú ñá nda̱kaxiún koo xíʼin ta̱ Isaac. Ta xíʼin ña̱yóʼo na̱ʼún nu̱úi̱ ña̱ kúʼvi̱-iniún xíniún ta̱ káchíñui̱ nu̱ún”. 15 Soo tá ta̱ʼán sándiʼira ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱, ki̱ta iin ñá loʼo ña̱ ñuu yóʼo va̱xiñá ta naníñá Rebeca ta kánuu iin ki̱si so̱ko̱ñá va̱xiñá. Ta se̱ʼe ta̱ Betuel kúúñá, ta siʼí ta̱yóʼo xi̱kuu ñá Milcá, ñá síʼí ta̱ Nacor, ñani ta̱ Abrahán.
wp16.3 14 párr. 4
“Kúni̱vai̱ ku̱ʼi̱n”
Ta̱ Eliezer na̱túʼunra xíʼin na̱ veʼe ñá Rebeca ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ tá ni̱xa̱a̱ra yuʼú pozo. Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ ña̱ ná ndaka̱xinra ñá tindaʼa̱ xíʼin ta̱ Isaac. Ta, ¿nda̱saa ixara ña̱ kunda̱a̱-inira ndáa ñá kúúñá loʼo nda̱kaxin Ndióxi̱? Ni̱ka̱ʼa̱nra ñá loʼo ñá nda̱kaxin mií Ndióxi̱ ná kixiñá chí yuʼú pozo, ta ta̱yóʼo ndukúra ti̱kui̱í nu̱úñá koʼora, ta ñáyóʼo taxiñá ti̱kui̱í koʼora saátu taxiñá ti̱kui̱í koʼo ndiʼi tí camello sa̱na̱ra (Génesis 24:12-14). Ta, ¿ndáa ñá ke̱ʼé ndiʼi ña̱yóʼo? Ñá Rebeca kúúñá ke̱ʼéña. Ndakanixi̱ní ndáa ki̱ʼva ndo̱ʼo ñáyóʼo tá sana xi̱niso̱ʼoñá ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Eliezer xíʼin na̱ veʼeñá.
(Génesis 24:58) Tasaá ka̱nana ñá Rebeca ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼúnnañá: “¿Á kúni̱ún ku̱ʼu̱n xíʼin ta̱ ta̱a yóʼo?”. Ta ñáyóʼo nda̱kuiinñá: “Kúni̱vai̱ ku̱ʼi̱n”.
(Génesis 24:67) Tándi̱ʼi, ta̱ Isaac nda̱kiʼinra ñáyóʼo ku̱a̱ʼa̱nñá xíʼinra chí veʼe ña̱ manta nu̱ú ni̱xi̱yo siʼíra ñá Sara. Saá kúú ña̱ ni̱xa̱a̱ ñá Rebeca ku̱uñá ñá síʼíra. Ta̱ Isaac ku̱tóonírañá ta xa̱ʼa̱ ñáyóʼo va̱ása níxi̱kusuchíka-inira xa̱ʼa̱ siʼíra ñá ni̱xi̱ʼi̱.
wp16.3 14 párr. 6, 7
“Kúni̱vai̱ ku̱ʼi̱n”
Xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa ku̱a̱ʼá ki̱vi̱, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼún ta̱ Eliezer xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta̱ Abrahán: “¿Ndáa ña̱ keʼíi̱ tá va̱ása kúni̱ñá kixiñá xíʼi̱n?”. Ta̱ Abrahán nda̱kuiinra: “Yóʼó kǒoka ku̱a̱chi kuumiíún” (Génesis 24:39, 41). Saátu ti̱xin veʼe ta̱ Betuel, xi̱ndayáʼviní ña̱ xi̱ndakanixi̱ní ñá loʼo se̱ʼena. ¿Nda̱chun va̱ʼa kúnda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo? Ná kotoyó. Ta̱ Eliezer ku̱si̱íní-inira, xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱na va̱ʼa ndiʼi chiñu ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nra, xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ veʼe ñá Rebeca ña̱ ya̱chi̱ní inka ki̱vi̱ kúni̱ra ndikóora ña̱ ñuu Canaán xíʼinñá. Soo na̱ veʼeñá xi̱kuni̱na ña̱ ná kindo̱oñá u̱xu̱ ki̱vi̱ xíʼinna saá ku̱ʼunñá xíʼinra. Soo so̱ndíʼi ni̱ka̱ʼa̱nna: “Ná kanayó ñá loʼo ta nda̱ka̱tu̱ʼúnyóñá” (Génesis 24:57).
Iin tiempo ña̱ yo̱ʼvi̱ní ni̱xi̱yoñá nu̱ú ñá Rebeca. ¿Ndáaña ndakuiin ñáyóʼo? ¿Á ka̱ʼa̱nñá xíʼin yiváñá xíʼin ku̱ʼvañá ña̱ va̱ása taxina ña̱ ku̱ʼunñá inka ñuu? ¿Á ndakanixi̱níñá ña̱ iin ña̱ va̱ʼaní kúú ña̱yóʼo ña̱ keʼéñá ña̱ kúni̱ Jehová? Xíʼin ña̱ nda̱kuiin ñáyóʼo ni̱na̱ʼa̱nñá ña̱ va̱ása níyi̱ʼvíñá ku̱ʼunñá, saáchi ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Kúni̱vai̱ ku̱ʼi̱n” (Génesis 24:58).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Génesis 24:19, 20) Tá sa̱ndíʼiñá ta̱xiñá ti̱kui̱í xi̱ʼi ta̱yóʼo, ta ñáyóʼo ni̱ka̱ʼa̱ñá xíʼinra: “Saátu ná tavai̱ ti̱kui̱í koʼo ndiʼi tí camello sa̱na̱ún”. 20 Ta ndi̱ku̱n kama ni̱xa̱ʼa̱ñá ta̱ánñá ti̱kui̱í nu̱ú xíʼi kití, ta tuku ta tuku ni̱xa̱ʼa̱nñá ta̱váñá ti̱kui̱í ti̱xin pozo kán. Tasaá ta̱vañá ti̱kui̱í xi̱ʼi ndiʼi tí camello sa̱na̱ra.
wp16.3 12 párr. 6, 7
“Kúni̱vai̱ ku̱ʼi̱n”
Tá sa̱ndíʼiñá ta̱ánñá ti̱kui̱í ti̱xin ki̱siñá, ku̱yatin iin ta̱a ta̱ xa̱a̱ chée nu̱úñá ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Ixaún ña̱ ma̱ní taxi loʼo ti̱kui̱í tá ñúʼu ti̱xin ki̱siún ná koʼi̱”. Su̱ví iin chiñu ndeéví kúú ña̱ ndu̱kú ta̱yóʼo nu̱úñá soo xíʼin ña̱ to̱ʼóní ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá. Ta náʼa̱ ña̱ xíkání ki̱xira, ta ndi̱ku̱n kama sa̱núuñá ki̱siñá ña̱ va̱ʼa taxiñá ti̱kui̱í koʼora, ta su̱ví loʼo kuitíra ta̱xi ñáyóʼo xi̱ʼira, chi ku̱a̱ʼára ta̱xiñá xi̱ʼira. Ta ñá Rebeca xi̱niñá ña̱ ki̱xaa̱ 10 camello xíʼinra ta xi̱niñá ña̱ kǒoka ti̱kui̱í ñúʼu nu̱ú táanna ti̱kui̱í xíʼi tí kití. Ta ki̱ʼinñá kuenta ña̱ xítora ndiʼi ña̱ kéʼéñá tasaá xi̱kuni̱ñá na̱ʼa̱ñá ña̱ va̱ʼa-iniñá xíʼinra. Ta ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Saátu ná tavai̱ ti̱kui̱í koʼo ndiʼi tí camello sa̱na̱ún” (Génesis 24:17-19).
Va̱ása níka̱ʼa̱nñá ña̱ taxiñá loʼo ti̱kui̱í koʼo tí camello, chi ni̱ka̱ʼa̱nñá ña̱ ta̱xiñá ti̱kui̱í koʼorí nda̱a̱ ná xa̱a̱-inirí. Iin camello tí yíchi̱ní ti̱kui̱í 95 litro ti̱kui̱í kivi koʼorí. Sana ku̱a̱ʼá hora kuniñúʼu ñá Rebeca ña̱ tavañá ti̱kui̱í koʼorí. Ña̱ ku̱u so̱ndíʼi, náʼa̱ ña̱ tí camello va̱ása yíchi̱ va̱ʼarí ti̱kui̱í, soo ñáyóʼo va̱ása xíni̱ñá ña̱ va̱ása yíchi̱rí ti̱kui̱í soo ni saá xíʼin ña̱ si̱í-iniñá ni̱ka̱ʼa̱nñá taváñá ti̱kui̱í koʼorí. Xi̱kuni̱ñá chindeétáʼanñá xíʼin ta̱ ta̱a yóʼo chi inka ñuu ki̱xira. Ñá Rebeca xi̱taváñá ti̱kui̱í ta xi̱xaʼanñá xi̱taañára nu̱ú xíʼi kití ti̱kui̱í soo ta̱yóʼo iin nda̱kanda̱-inira xítora ña̱ kéʼéñá (Génesis 24:20, 21).
wp16.3 13, nota.
“Kúni̱vai̱ ku̱ʼi̱n”
Xa̱a̱ va̱xi kúñu̱ú. Ña̱ relato va̱ása káʼanña ña̱ ku̱a̱ʼání hora ta̱váñá ti̱kui̱í ti̱xin pozo ta va̱ása káʼa̱ntuña ña̱ na̱ veʼeñá xa̱a̱ kísi̱nná tá sa̱ndiʼiñá ta̱váñá ti̱kui̱í. Ta va̱ása káʼa̱ntuña ña̱ ni̱xa̱ʼa̱n na̱ veʼeñá na̱ndukúnañá xa̱ʼa̱ ña̱ kǒoñá ndíxa̱a̱.
(Génesis 24:65) Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼúnñá: “¿Ndáa ta̱a kúú ta̱ va̱xi chí nu̱úyó yóʼo?”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Ta̱yóʼo kúú ta̱ káchíñui̱ nu̱ú”. Tasaá ki̱ʼinñá iin ti̱ko̱to ta nda̱siñá nu̱úña xíʼinña.
wp16.3 15 párr. 2
“Kúni̱vai̱ ku̱ʼi̱n”
Nda̱a̱ vitinví kixaa̱ ña̱ ki̱vi̱. Ta xa̱a̱ chí Négueb ku̱a̱ʼa̱nna ta ku̱ñu̱ú. Ta ñá Rebeca xi̱niñá iin ta̱a ta̱ va̱xi chí yuku̱, ta náʼa̱ ña̱ ndákaniníxi̱níra. Ta nu̱úñá sa̱tá tí camello, ña̱ relato káʼa̱nkaña, sana ñáyóʼo va̱ása níxindatuñá ña̱ kuxití tí camello yóʼo tasaá nuuñá sa̱tárí. Ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼúnñá ta̱ ku̱a̱ʼa̱nñá xíʼin: “¿Ndáa ta̱a kúú ta̱ va̱xi chí nu̱úyó yóʼo?”. Tá kundaa̱-iniñá ta̱ Isaac kúúra, ndi̱ku̱n kama nda̱siñá xi̱níñá xíʼin iin ti̱ko̱to̱ (Génesis 24:62-65). ¿Nda̱chu̱n ke̱ʼéñá ña̱yóʼo? Iin ña̱ ni̱naʼa̱ñá ña̱ íxato̱ʼóñá ta̱ xa̱a̱ koo yiíñá kúú ña̱ ke̱ʼéñá. Ña̱ nda̱siñá ti̱ko̱to̱ nu̱úñá va̱ása kéʼékana saá tiempo vitin. Soo ndiʼiyó ku̱a̱ʼání ña̱ kivi sákuaʼayó xíʼin ña̱ vitání ni̱xi̱yó ini ñá Rebeca.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Génesis 24:1-21) Ta xa̱a̱ chéení ta̱ Abrahán. Ta ndiʼi ña̱ ke̱ʼéra Jehová ta̱xira bendición ndaʼa̱ra. 2 Iin ki̱vi̱, ta̱ Abrahán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin iin ta̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ káchíñu nu̱úra, ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ndiʼi ña̱ xi̱kuumií ta̱ Abrahán ti̱xin veʼera, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ixaún ña̱ ma̱ní, chinúu ndaʼu̱n nu̱ú siʼii̱n. 3 Kunii̱ ña̱ ná chinaʼún xa̱ʼa̱ Jehová, Ndióxi̱ ta̱ íyo chí ndiví ta̱ i̱xava̱ʼa ñuʼú yóʼo, ña̱ va̱ása ndaka̱xiún nda̱a̱ ni iin ná ñaʼá ná se̱ʼe na̱ cananeo ná íyo ñuu nu̱ú íyoi̱ yóʼo ña̱ tindaʼa̱ná xíʼin se̱ʼei̱. 4 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xíniñúʼu ku̱ʼun ñuui̱ nu̱ú ndóo na̱ veʼei̱ ta kán ndukún iin ñá koo ñá síʼí se̱ʼei̱ ta̱ Isaac”. 5 Soo ta̱ káchíñu nu̱úra ka̱chira: “¿Ndáa ña̱ keʼíi̱ tá va̱ása kúni̱ñá kixiñá xíʼi̱n yóʼo? ¿Á kúni̱ún ña̱ ná ku̱ʼu̱n se̱ʼún xíʼi̱n ñuu nu̱ú ki̱xiún?”. 6 Soo ta̱ Abrahán nda̱kuiinra: “Va̱ása kuniʼún se̱ʼei̱ ku̱ʼún kán. 7 Jehová, Ndióxi̱ ta̱ íyo chí ndiví, ta̱kán kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼi̱n ña̱ ná kitai̱ ti̱xin veʼe yivái̱ xíʼin ñuʼú nu̱ú íyo na̱ táʼi̱n. Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼi̱n ta chi̱naʼánra: ‘Ta̱xii̱ ña̱ ñuʼú yóʼo ndaʼa̱ ndiʼi na̱ se̱ʼúnʼ. Ta ta̱kán chindaʼára iin ángel ta̱ kuniʼi yichi̱ nu̱ún, ta yóʼó ndani̱ʼún iin ñá koo ñá síʼí se̱ʼei̱ ña̱ lugar kán. 8 Soo, tá ñá ñaʼá kán va̱ása níkandíxañá kixiñá xíʼún, yóʼó kǒoka ku̱a̱chi kuumiíún. Soo va̱ása ku̱ʼu̱n se̱ʼei̱ xíʼún ña̱ lugar kán”. 9 Tasaá chi̱núu ta̱yóʼo ndaʼa̱ra chí nu̱ú si̱ʼin ta̱ Abrahán ta chi̱naʼánra ta ka̱chira ña̱ keʼéra ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Abrahán xíʼinra. 10 Tasaá ta̱ káchíñu nu̱úra ki̱ʼinra 10 camello ta nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra ñuu Nacor, chí Mesopotamia. Ta ku̱a̱ʼání regalo ta̱xi ta̱ Abrahán ku̱a̱ʼa̱n xíʼinra. 11 Tá ni̱xa̱ra kán, chi̱ndoora camello sa̱na̱ra yatin yuʼú iin pozo ña̱ íyo sa̱tá ñuu. Xa̱a̱ xi̱kuá kúúña ta hora kán kúú ña̱ xi̱xa̱ʼa̱n ná ñaʼá ña̱ xi̱taváná ti̱kui̱í. 12 Tasaá ke̱ʼéra oración: “Jehová, Ndióxi̱ ta̱ Abrahán ta̱ káchíñui̱ nu̱ú, ixaún ña̱ ma̱ní, ná xi̱nu nu̱ú chiñu ña̱ va̱xii̱ xa̱ʼa̱ yóʼo. Na̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-iniún xíniún ta̱ Abrahán ta̱ káchíñui̱ nu̱ú. 13 Yóʼo íyoi̱ nu̱ú kée ti̱kui̱í, nu̱ú va̱xi ná se̱ʼe na̱ ta̱a ñuu yóʼo ña̱ távaná ti̱kui̱í. 14 Káʼi̱n xíʼún ñá loʼo ñá ka̱ʼi̱n xíʼin, ‘Ixaún ña̱ ma̱ní, sanúu ki̱siún ta taxiún loʼo ti̱kui̱í tá ñúʼu ti̱xinña ná koʼi̱ʼ ta ná kachiñá xíʼi̱n ‘Va̱ʼava koʼún, saátu taxii̱ ti̱kui̱í koʼo tí camello sa̱na̱únʼ, ta ñáyóʼo kúú ñá nda̱kaxiún koo xíʼin ta̱ Isaac. Ta xíʼin ña̱yóʼo na̱ʼún nu̱úi̱ ña̱ kúʼvi̱-iniún xíniún ta̱ káchíñui̱ nu̱ún”. 15 Soo tá ta̱ʼán sándiʼira ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱, ki̱ta iin ñá loʼo ña̱ ñuu yóʼo va̱xiñá ta naníñá Rebeca ta kánuu iin ki̱si so̱ko̱ñá va̱xiñá. Ta se̱ʼe ta̱ Betuel kúúñá, ta siʼí ta̱yóʼo xi̱kuu ñá Milcá, ñá síʼí ta̱ Nacor, ñani ta̱ Abrahán. 16 Iin ñá loʼo kúa̱an kúúñá ta liviníñá; ta ta̱ʼán ku̱su̱nñá xíʼin nda̱a̱ ni iin ta̱a. Ta ñáyóʼo nu̱uñá ña̱ ta̱váñá ti̱kui̱í nu̱ú kéera, ta sa̱kútúñá ki̱siñá xíʼin ti̱kui̱í ta ndi̱kó tukuñá ku̱a̱ʼa̱nñá. 17 Tá xi̱nira ñáyóʼo ta ndi̱ku̱n kama xínura ni̱xa̱a̱ra nu̱úñá ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinñá: “Ixaún ña̱ ma̱ní taxi loʼo ti̱kui̱í tá ñúʼu ti̱xin ki̱siún ná koʼi̱”. 18 Ta ñáyóʼo nda̱kuiinñá: “Koʼo, táta miíi̱”. Ta ndi̱kun kama sa̱núuñá ki̱si ña̱ kánu so̱ko̱ñá ta tíinñá saá ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa koʼora ti̱kui̱í. 19 Tá sa̱ndíʼiñá ta̱xiñá ti̱kui̱í xi̱ʼi ta̱yóʼo, ta ñáyóʼo ni̱ka̱ʼa̱ñá xíʼinra: “Saátu ná tavai̱ ti̱kui̱í koʼo ndiʼi tí camello sa̱na̱ún”. 20 Ta ndi̱ku̱n kama ni̱xa̱ʼa̱ñá ta̱ánñá ti̱kui̱í nu̱ú xíʼi kití, ta tuku ta tuku ni̱xa̱ʼa̱nñá ta̱váñá ti̱kui̱í ti̱xin pozo kán. Tasaá ta̱vañá ti̱kui̱í xi̱ʼi ndiʼi tí camello sa̱na̱ra. 21 Ta ndiʼi ña̱ tiempo kán, ta̱ ta̱a yóʼo xíto va̱ʼara ña̱ kéʼéñá ta iin nda̱kanda̱-inira xíʼiñá, ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra miíra á sa̱xínu Jehová ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra.
16-22 TÍ MARZO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | GÉNESIS 25, 26
“Ta̱ Esaú ni̱xi̱kóra ña̱ kúúra se̱ʼe nu̱ú”
(Génesis 25:27, 28) Tá ni̱xa̱a̱ ta̱ va̱lí xa̱ʼnura, ta ni̱ya̱ʼa tiempo, ta̱ Esaú ni̱xa̱a̱ra ku̱ura iin ta̱ va̱ʼaní xáʼni kití, ta xi̱kutóoní ta̱yóʼo kakara yuku̱, soo ta̱ Jacob iin ta̱a va̱ʼaní ni̱xi̱yora ta ti̱xin veʼe ña̱ manta ni̱xi̱yora. 28 Ta̱ Isaac xi̱kuʼvi̱níka-inira xi̱xinira ta̱ Esaú saáchi ta̱yóʼo kúú ta̱ xi̱xaʼní kití ta xi̱taxira ku̱ñu xi̱xixi yivára, soo ñá Rebeca xi̱kuʼvi̱níka-iniñá xi̱xiniñá ta̱ Jacob.
it-2 8, párr. 1
Ta̱ Jacob
Ta̱ Esaú, kúú ta̱ xi̱kuʼvi̱ní-ini ta̱ Isaac xi̱xinira, iin ta̱ xi̱xaʼní kití xi̱kuura ta kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ xi̱yiʼvíra nu̱ú, ta ki̱vi̱ xi̱taxina consejo ndaʼa̱ra va̱ása níxi̱xiniso̱ʼoraña, ta va̱ása níxi̱yo tásinra saáchi xi̱xikaníra, ta ña̱ Biblia káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ta̱ Jacob “iin ta̱a va̱ʼaní ni̱xi̱yora [heb. tam], ta ti̱xin veʼe ña̱ manta ni̱xi̱yora”, ta kití xi̱ndaara, ta va̱ʼaní xi̱kiʼinra kuenta xíʼin ndiʼi chiñu ña̱ íyo ti̱xin veʼe, ta xi̱kuʼvi̱ní-ini siʼíra xi̱xiniñára. (Gé 25:27, 28.) Ña̱ tu̱ʼun hebreo (tam) xíniñúʼuna ña̱ tu̱ʼun yóʼo tá káʼa̱nna xa̱ʼa̱ sava na̱ yiví na̱ va̱ʼaní kítáʼan xíʼin Ndióxi̱. Saátu kítaʼanña xíʼin tu̱ʼun [heb. tam] tá káʼanña xa̱ʼa̱ na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa, na̱ íxandi̱va̱ʼa na̱ yiví xíʼin, soo Jehová káʼa̱nra, ndiʼi na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱ va̱ʼa viíní kundoona chí nu̱únínu. (Pr 29:10; Sl 37:37.) Ta̱ Job iin ta̱a ta̱ nda̱kúní-ini xi̱kuura, ta kǒo nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa níkeʼéra nu̱ú Ndióxi̱ [heb. tam]. (Job 1:1, 8; 2:3.)
(Génesis 25:29, 30) Iin ki̱vi̱, ta̱ Jacob íxava̱ʼara comida, ta ta̱ Esaú ku̱naníra ki̱xa̱a̱ra saáchi ni̱xa̱ʼa̱nra yuku̱. 30 Tasaá ta̱ Esaú ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jacob: “Kama koún, ixaún ña̱ ma̱ní, taxi loʼo ña̱ kúaʼa ña̱ kéʼún ná kuxui̱, saáchi kǒoka ndee̱i̱”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán chi̱nanínara Edom.
(Génesis 25:31-34) Soo ta̱ Jacob ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Síʼnaka xi̱kó ña̱ kúún ta̱ se̱ʼe nu̱ú ndaʼi̱”. 32 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Esaú: “¿Ndáa chiñu koovíña nu̱úi̱ ta xa̱a̱ ta̱ ku̱nu̱mí kuviva kúi̱?”. 33 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jacob xíʼinra: “Siʼna chinaʼá xa̱ʼa̱ña”. Tasaá ta̱ Esaú chi̱naʼáraña nu̱ú ta̱ Jacob ta ni̱xi̱kóra ña̱ kúúra ta̱ se̱ʼe nu̱ú ndaʼa̱ra. 34 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jacob xíʼinra: “Siʼna chinaʼá xa̱ʼa̱ña”. Tasaá ta̱ Esaú chi̱naʼáraña nu̱ú ta̱ Jacob ta ni̱xi̱kóra ña̱ kúúra ta̱ se̱ʼe nu̱ú ndaʼa̱ra.
¿Nda̱chun xíniñúʼu taxiyó tíxa̱ʼvi?
11 Sava na̱ nda̱sakáʼnu Ndióxi̱ tiempo xi̱naʼá, va̱ása nítaxina tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ra. Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ta̱ Esaú. Ni xi̱ndasakáʼnu na̱ yivára Ndióxi̱, va̱ása níxindayáʼvi ña̱ va̱ʼa nu̱ú ta̱yóʼo (kaʼvi Hebreos 12:16). ¿Ndáaña ke̱ʼéra? Herencia ña̱ ndakiʼinra xa̱ʼa̱ ña̱ kúúra ta̱ nu̱ú ta̱ ka̱ku, ni̱xikóraña ndaʼa̱ ñanira ta̱ loʼo ta̱ xi̱naní Jacob xa̱ʼa̱ iin ko̱ʼo̱ nduchu lenteja ña̱ xi̱xira (Gén. 25:30-34). Tándi̱ʼi, nda̱ndikó-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra ta ni̱sa̱a̱ra xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níndakiʼinra bendición xa̱ʼa̱ ña̱ kúúra ta̱ nu̱ú. Soo va̱ása níxiniñúʼu sa̱a̱ra, chi va̱ása nína̱ʼa̱ra ña̱ xi̱ndáyáʼviña nu̱úra.
it-2 717 párr. 1
Se̱ʼe nu̱ú
Tá tiempo xi̱naʼá, na̱ kúú se̱ʼe nu̱ú, ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa xi̱ndakiʼinna ti̱xin veʼena, na̱yóʼo kúú na̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ndiʼi ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ veʼena xíʼin ku̱a̱ʼáníka herencia xi̱ndakiʼin na̱yóʼo. (Dt 21:17.) Ta̱ José ta̱xira ña̱ ta̱ Rubén ná koora nu̱ú mesa nu̱ú xíniñúʼu koo na̱ se̱ʼe nu̱ú, saáchi ta̱ se̱ʼe nu̱ú xi̱kuu ta̱ Rubén (Gé 43:33.) Soo, ña̱ Biblia káʼa̱nña, ña̱ su̱ví ndiʼi na̱ kúú se̱ʼe nu̱ú ndákiʼinna herencia á ña̱ ka̱ʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼa̱na, chi iin na̱ ndákiʼin ña̱ herencia yóʼo kúú na̱ se̱ʼena na̱ nda̱kúní íyo ini xíʼin yivána. (Gé 6:10; 1Cr 1:28; chitáʼanña xíʼin Gé 11:26, 32; 12:4; koto nu̱ú káchiña HERENCIA; PRIMOGENITURA.)
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Génesis 25:31-34) Soo ta̱ Jacob ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Síʼnaka xi̱kó ña̱ kúún ta̱ se̱ʼe nu̱ú ndaʼi̱”. 32 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Esaú: “¿Ndáa chiñu koovíña nu̱úi̱ ta xa̱a̱ ta̱ ku̱nu̱mí kuviva kúi̱?”. 33 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jacob xíʼinra: “Siʼna chinaʼá xa̱ʼa̱ña”. Tasaá ta̱ Esaú chi̱naʼáraña nu̱ú ta̱ Jacob ta ni̱xi̱kóra ña̱ kúúra ta̱ se̱ʼe nu̱ú ndaʼa̱ra. 34 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jacob xíʼinra: “Siʼna chinaʼá xa̱ʼa̱ña”. Tasaá ta̱ Esaú chi̱naʼáraña nu̱ú ta̱ Jacob ta ni̱xi̱kóra ña̱ kúúra ta̱ se̱ʼe nu̱ú ndaʼa̱ra.
(Hebreos 12:16) ta kiʼinníndó kuenta ña̱ va̱ása kuñuʼu na̱ kéʼé ña̱ kini xíʼinndó, ta ni na̱ va̱ása chíndayáʼvi ña̱ʼa ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱na, nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Esaú, chi ta̱yóʼo ni̱xi̱kóra ña̱ kúúra se̱ʼe nu̱ú xa̱ʼa̱ iin comida.
w17.12 15 párr. 4-6
Pregunta ña̱ kéʼé na̱ káʼvi tutu yóʼo
Ná koto tukuyó ña̱ káʼa̱n Hebreos 12:16, nu̱ú ka̱ʼyí ta̱ apóstol Pablo: “Va̱ása taxindó koo na̱ kéʼé ña̱ kini xíʼinndó ni na̱ va̱ása kúsi̱í-ini xíʼin ña̱ʼa ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱na nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Esaú, chi xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱xira ni̱xi̱kóra ña̱ va̱ʼa, ña̱ kivi ndakiʼinra xa̱ʼa̱ ña̱ kúúra ta̱ nu̱ú”. ¿Ndáa ña̱ xi̱kuni̱ra sanáʼa̱nra xíʼin ña̱yóʼo?
Ta̱ apóstol Pablo, su̱ví xa̱ʼa̱ nu̱ú ki̱xi na̱ veʼe ta̱ Mesías níka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱. Saáchi, ña̱ xi̱kuni̱ra ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ cristiano kúú ña̱ va̱ása keʼéna ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa ta ndiʼi tiempo ná keʼéna ña̱ kútóo mií Ndióxi̱, ña̱ va̱ʼa ndakiʼinna bendición Ndióxi̱ ta va̱ʼaní xa̱a̱na kutáʼanna xíʼinra, soo va̱ása ndakiʼinna ndiʼi ña̱ va̱ʼa yóʼo tá ná keʼéna ña̱ kini á ña̱ ku̱su̱na xíʼin na̱ kǒo kúú ñá síʼína á yiína (Heb. 12:12-16). Tá ná xa̱a̱na keʼéna ña̱ kini yóʼo, xa̱a̱na keʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Esaú, chi ta̱yóʼo kǒo níchindayáʼvira ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní chi nda̱kaxinra keʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa (Kingdom Interlinear).
Tiempo ni̱xi̱yó na̱ patriarca ni̱xi̱yo ta̱ Esaú, ta sana nda̱a̱ xi̱taxira sacrificio ndaʼa̱ Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ na̱ veʼera nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼé na̱ su̱tu̱ (Gén. 8:20, 21; 12:7, 8; Job 1:4, 5). Soo, va̱ása va̱ʼa níndakanixi̱níra, chi va̱ása níchindayáʼvira ña̱ ni̱xi̱yora ta̱ se̱ʼe nu̱ú, saáchi na̱samaraña á ni̱xi̱kóraña xa̱ʼa̱ iin ko̱ʼo̱ ña̱ lenteja. Sana xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níxiinra xo̱ʼvi̱ra ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ profecia kundoʼo na̱ se̱ʼe ta̱ Abrahán kúú ña̱ ke̱ʼéra saá (Gén. 15:13). Ta̱ Esaú ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ va̱ása níchindayáʼvira ña̱ ndáyáʼviní ta̱xi Ndióxi̱ ndakiʼinra, ña̱ ti̱ndaʼa̱ra xíʼin u̱vi̱ ná ñaʼá ná va̱ása ndásakáʼnu Ndióxi̱, ña̱yóʼo sa̱xóʼvi̱níña ini na̱ yivára (Gén. 26:34, 35). Soo sííní ni̱xi̱yo ta̱yóʼo nu̱ú ta̱ Jacob, saáchi ta̱ Jacob ti̱ndaʼa̱ra xíʼin iin ñaʼá ñá xi̱ndasakáʼnu Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ (Gén. 28:6, 7; 29:10-12, 18).
(Génesis 26:7) Tá xi̱nda̱ka̱tu̱ʼun na̱ ta̱a na̱ xi̱ndoo lugar kán miíra xa̱ʼa̱ ñá Rebeca, ta̱kán xi̱kachira: “Ku̱ʼvai̱ kúúñá”. Saáchi xi̱yiʼvíra ña̱ ka̱ʼa̱nra ña̱ kúúñá ñá síʼíra. Saáchi liviní ni̱xi̱yoñá, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xi̱ndakanixi̱níra: “Na̱ ta̱a na̱ íyo ñuu yóʼo kivi ka̱ʼnína yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ñá Rebeca”.
it-2 368 párr. 6
Ña̱ vatá
Ña̱ Biblia káʼa̱nña Ndióxi̱ va̱ása kútóora tu̱ʼun vatá, soo su̱ví ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ xíniñúʼu ka̱ʼa̱nyó xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa ña̱ nda̱a̱ ña̱ va̱ása xíniñúʼu kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱. Ta̱ Jesucristo ta̱xira consejo yóʼo: “Va̱ása taxindó ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ ndaʼa̱ tí ti̱na, ta va̱ása katandó perla nu̱ú tí kini̱, ña̱ va̱ása ku̱a̱ñindosórí ña̱yóʼo xíʼin xa̱ʼa̱rí, ta so̱ndíʼi ndikórí ta nda̱a̱ ndóʼó sandíʼi-xa̱ʼa̱rí”. (Mt 7:6.) Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo sava yichi̱ ta̱ Jesús va̱ása níxi̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ xi̱ndaka̱tu̱ʼún na̱ yivíra, saáchi xi̱kuchiñu kukumiíra tu̱ndóʼo xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. (Mt 15:1-6; 21:23-27; Jn 7:3-10.) Ña̱ ke̱ʼé ta̱ Abrahán, ta̱ Isaac, saátu ñá Rahab xíʼin ña̱ ke̱ʼé ta̱ Eliseo ña̱ va̱ása níka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ keʼéna xíʼin na̱ va̱ása níxindasakáʼnu Ndióxi̱ su̱ví ña̱ va̱ása va̱ʼa kúú ña̱ ke̱ʼéna chi ña̱ va̱ʼava kúúña. (Gé 12:10-19; cap. 20; 26:1-10; Jos 2:1-6; Snt 2:25; 2Re 6:11-23.)
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Génesis 26:1-18) Ta ki̱xáʼa iin tiempo ña̱ íyo so̱ko ña̱ ñuu kán, ta xa̱a̱ inka kúú ña̱yóʼo nu̱ú ña̱ tiempo ña̱ ni̱xi̱yo ta̱ Abrahán. Tasaá nda̱kiʼin ta̱ Isaac ku̱a̱ʼa̱nra chí Guerar, nu̱ú íyo ta̱ Abimélec, ta̱ kúú rey na̱ filisteo. 2 Tasaá ki̱ta Jehová nu̱úra ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Va̱ása ku̱ʼu̱n ña̱ ñuu Egipto. Kindoo koún ña̱ ñuu ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼún koún. 3 Kindoo ña̱ ñuu yóʼo koún, ta yi̱ʼi̱ íyoi̱ xíʼún ta taxii̱ ku̱a̱ʼání bendición ndaʼún. Ta taxii̱ ndiʼi ña̱ ñuʼú yóʼo ndaʼún xíʼin ndaʼa̱ ndiʼi na̱ se̱ʼún. Ta saxínui̱ ña̱ chi̱naʼíi̱ taxii̱ ndaʼa̱ yiváún ta̱ Abrahán tá ka̱chii̱ xíʼinra: 4 ‘Ta ku̱a̱ʼání xa̱a̱ na̱ se̱ʼún koona nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ki̱mi tí íyo chí ndiví, ta ndaʼa̱ na̱ se̱ʼún taxii̱ ndiʼi ñuʼú yóʼo. Ta ndiʼi na̱ kundoo nu̱ú ñuʼú yóʼo ndakiʼinna bendición xa̱ʼa̱ na̱ se̱ʼúnʼ. 5 Ta xa̱i̱ keʼi̱ña saáchi ta̱ Abrahán xi̱niso̱ʼora ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinra, ta va̱ʼaní sa̱xínura ndiʼi ña̱ xi̱kaʼi̱n xíʼinra, ña̱ xi̱ndukúi̱ nu̱úra xíʼin va̱ʼaní xi̱ndiku̱nra ley ña̱ ta̱xii̱ ndaʼa̱ra”. 6 Tasaá ta̱ Isaac ni̱xi̱yokara chí Guerar. 7 Tá xi̱nda̱ka̱tu̱ʼun na̱ ta̱a na̱ xi̱ndoo lugar kán miíra xa̱ʼa̱ ñá Rebeca, ta̱kán xi̱kachira: “Ku̱ʼvai̱ kúúñá”. Saáchi xi̱yiʼvíra ña̱ ka̱ʼa̱nra ña̱ kúúñá ñá síʼíra. Saáchi liviní ni̱xi̱yoñá, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xi̱ndakanixi̱níra: “Na̱ ta̱a na̱ íyo ñuu yóʼo kivi ka̱ʼnína yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ñá Rebeca”. 8 Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa tiempo, ta̱ Abimélec, ta̱ kúú rey na̱ filisteo, iin ki̱vi̱ xítora chí ventana ta xi̱nira ña̱ númi ta̱ Isaac ñá síʼíra Rebeca. 9 Ta̱ Abimélec ndi̱ku̱n kama ka̱nara ta̱ Isaac ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Ñá síʼún kúúñá. ¿Nda̱chun ni̱ka̱ʼún xíʼi̱n ‘Ku̱ʼvai̱ kúúñáʼ?”. Tasaá nda̱kuiin ta̱ Isaac: “Saáchi ni̱yi̱ʼvíi̱ ña̱ ka̱ʼnína yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ñá”. 10 Tasaá ta̱ Abimélec ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Ndáa ña̱ ke̱ʼún xíʼinndi̱? Nda̱a̱ ndáka ta̱a ta̱ íyo ñuu yóʼo kivi kíʼinrañá ta ku̱su̱nra xíʼinñá níkúu, ta ndi̱ʼi̱ kuiso ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo”. 11 Tasaá ta̱ Abimélec ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼi na̱ ñuu. Ta ka̱chira: “Nda̱a̱ ndáka na̱ keʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin ta̱ ta̱a yóʼo xíʼin ñá síʼíra kuvina”. 12 Ta ki̱xáʼa ta̱ Isaac chi̱ʼira ña̱ lugar kán, ta ku̱a̱ʼání ña̱ʼa nda̱kiʼinra ña̱ ku̱i̱ya̱ kán, ta iin 100 yichi̱ka nda̱kiʼinra nu̱ú ña̱ chi̱ʼira, saáchi mií Jehová kúú ta̱ xi̱taxi bendición ndaʼa̱ra. 13 Ta ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ki̱xáʼa kúúmiíra, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, kuíkání ni̱xa̱a̱ra ku̱ura. 14 Ku̱a̱ʼání ni̱xa̱a̱ ndikachi sa̱na̱ra ku̱urí, xíʼin si̱ndi̱ki̱ saátu ku̱a̱ʼání ku̱u na̱ káchíñu nu̱úra. Soo na̱ filisteo ki̱xáʼa sáa̱-inina xíninara. 15 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo na̱ filisteo nda̱kasina xíʼin ñuʼú ña̱ pozo, ña̱ i̱xava̱ʼa na̱ xi̱kachíñu nu̱ú yivára ta̱ Abrahán tá xi̱takura. 16 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta̱ Abimélec ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Isaac: “Kúaʼan ta xíka va̱ʼa koún nu̱úndi̱, saáchi kuíkání ni̱xa̱ún ku̱ún nu̱úndi̱ vitin”. 17 Tasaá nda̱kiʼin ta̱ Isaac ku̱a̱ʼa̱nra, ta ni̱xa̱a̱ra ña̱ yuku̱ ña̱ Guerar ta kán ki̱ndoora. 18 Ta̱ Isaac nda̱kuina tukura pozo ña̱ xa̱ta yivára ta̱ Abrahán tá xi̱takura, saáchi na̱ filisteo nda̱kasiña tá ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Abrahán. Ta chi̱naní tukura ña̱yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva chi̱naní yiváraña tá ya̱chi̱.
23-29 TÍ MARZO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | GÉNESIS 27, 28
“Ta̱ Jacob nda̱kiʼinra bendición ña̱ xi̱niñúʼu ndakiʼinra”
(Génesis 27:6-10) Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ñá Rebeca ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin se̱ʼeñá ta̱ Jacob: “Sa̱kán xi̱niso̱ʼi̱ ni̱ka̱ʼa̱n yiváún xíʼin ñaniún ta̱ Esaú: 7 ‘Kúaʼan ta kaʼniún kití ta ya̱sinní ixava̱ʼúnrí. Tasaá taxiúnrí ná kuxui̱, tasaá taxii̱ bendición ndaʼún nu̱ú Jehová vitin ña̱ tákuii̱ʼ. 8 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo se̱ʼe miíi̱, va̱ʼaní kuniso̱ʼún ndiʼi ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼún, ta keʼúnña. 9 Ixaún ña̱ ma̱ní kúaʼan, nu̱ú íyo kití sa̱na̱yó ta kiʼún u̱vi̱ ti̱xúʼu válí tí xa̱a̱ va̱ʼaní náʼa̱ kixi xíʼún ña̱ va̱ʼa ná ixava̱ʼi̱ iin comida ña̱ ya̱sinní kuxu yiváún, nda̱a̱ táki̱ʼva kútóo miíra kuxuraña. 10 Tasaá kuniʼúnña ku̱ʼún nu̱ú yiváún ña̱ ná kuxuraña, tasaá taxira bendición ndaʼa̱ miíún tá kúma̱níka kuvira”.
w04 15/4 11 párr. 4, 5
Ñá Rebeca, iin ñaʼá ñá xi̱keʼé ña̱ʼa ña̱ va̱ʼaní
Va̱ása káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ta̱ Isaac á xi̱xini̱ra ña̱ xa̱a̱ ta̱ Esaú kachíñura nu̱ú ta̱ Jacob. Soo iin ña̱ xi̱xini̱ ñá Rebeca saátu ta̱ Jacob kúú ña̱ xi̱xini̱na ña̱ ta̱ loʼo kúú ta̱ ndakiʼin ña̱ bendición. Tá xi̱niso̱ʼo ñá Rebeca ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Isaac taxira bendición ndaʼa̱ ta̱ Esaú tá ná keʼéra iin comida ña̱ kuxu ta̱yóʼo, ta ndi̱ku̱n kama ndu̱kú ñá Rebeca ña̱ keʼéñá. Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo iniñá tá ni̱xi̱yo loʼoñá saá ni̱xi̱yo iniñá tá ku̱chéeñá. Ñá Rebeca ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ta̱ Jacob ña̱ ná ku̱ʼu̱nra nandukúra u̱vi̱ ti̱xúʼu válí, tasaá keʼéñá iin comida mií ña̱ kútóo yivára kuxura. Ta̱ Jacob ka̱ʼa̱nra ña̱ kúúra ta̱ Esaú, tasaá va̱ʼa ndakiʼinra bendición. Ta ni̱yi̱ʼvíníra ña̱ kunda̱a̱-ini yivára ña̱ su̱ví ta̱ Esaú kúúra ta nda̱a̱ xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kivi ndakiʼinra chiʼña, va̱ása níxiin ta̱ Jacob keʼéra ña̱yóʼo, xa̱ʼa̱ ña̱kán siʼíra ñá Rebeca ni̱ka̱ʼa̱nñá ña̱yóʼo xíʼinra. “Chiʼña ña̱ ndakiʼún se̱ʼe miíi̱, yi̱ʼi̱ ná kixiña sa̱tá”, tasaá ki̱xáʼañá íxava̱ʼañá comida, tándi̱ʼi ka̱túndaañá ñii̱ kití ndaʼa̱ ta̱ Jacob xíʼin su̱kúnra ta sa̱kúndixiñá ti̱ko̱to̱ ta̱ Esaú ta̱yóʼo ta chi̱ndaʼáñára nu̱ú ta̱ Isaac (Génesis 27:1-17).
Va̱ása káʼa̱nña xíʼinyó ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ ke̱ʼé ñá Rebeca saá. Ku̱a̱ʼání na̱ yiví káʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ ke̱ʼéñá, soo Biblia va̱ása káʼa̱nña saá, ni ta̱ Isaac va̱ása nísa̱a̱-inira xíʼinñá tá kunda̱a̱-inira ña̱ ta̱ Jacob kúú ta̱ ta̱xira bendición ndaʼa̱. Nda̱a̱ ku̱a̱ʼáníka bendición ta̱xira ndaʼa̱ ta̱yóʼo so̱ndíʼi (Génesis 27:29; 28:3, 4). Ñá Rebeca xi̱xini̱ñá profecía ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xa̱ʼa̱ na̱ se̱ʼeñá, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ndu̱kúñá ndáa ki̱ʼva ndakiʼin ta̱ Jacob bendición ña̱ xi̱niñúʼu ndakiʼinra. Soo ña̱ ke̱ʼéñá yóʼo mií ña̱ xi̱kuni̱ Jehová xi̱kuuña (Romanos 9:6-13).
(Génesis 27:18, 19) Tasaá, ta̱yóʼo ni̱ki̱ʼvira nu̱ú íyo yivára ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Yivá miíi̱”. Saá ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Yóʼo íyoi̱ se̱ʼe miíi̱. ¿Ndáa ta̱ se̱ʼei̱ kúún?”. 19 Tasaá ta̱ Jacob nda̱kuiinra yuʼú yivára: “Ta̱ Esaú kúi̱, ta̱ kúú se̱ʼe nu̱ún. Xa̱a̱ ke̱ʼíi̱ ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼún xíʼi̱n. Ixaún ña̱ ma̱ní koún. Ta kuxuún ña̱ ke̱ʼíi̱ tasaá taxiún bendición ndaʼíi̱”.
w07 1/10 31 párr. 2, 3
Pregunta ña̱ kéʼé na̱ káʼvi tutu yóʼo
Ña̱ Biblia va̱ása káʼa̱nña ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ ke̱ʼé ñá Rebeca xíʼin ta̱ Jacob saá, soo iin ña̱ xíni̱yó xa̱ʼa̱ kúú ña̱ ndi̱kun kama ku̱u ña̱yóʼo. Soo tu̱ʼun Ndióxi̱ va̱ása káʼa̱nña á va̱ʼa á va̱ása va̱ʼa íyo ña̱ ke̱ʼé na̱yóʼo, saátu va̱ása káʼa̱nña ña̱ sa̱ndáʼvina. Soo Biblia káʼa̱nvaña xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u.
Ña̱ nu̱ú, ña̱ relato káxiní káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ta̱ Jacob ña̱ ta̱yóʼo kúú ta̱ xi̱niñúʼu ndakiʼin bendición ndaʼa̱ yivára, ta su̱ví ta̱ Esaú. Tiempo chí sa̱tá, ta̱ Esaú ni̱xi̱kóra ña̱ kúúra ta̱ se̱ʼe nu̱ú ndaʼa̱ ta̱ Jacob, ta ni̱xi̱kóra ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ iin ko̱ʼo̱ ña̱ lenteja. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta̱ Esaú va̱ása níchindayáʼvira ña̱ xi̱kuura ta̱ se̱ʼe nu̱ú (Génesis 25:29-34). Ña̱ ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ Jacob nu̱ú yivára ña̱ ndakiʼinra bendición iin ña̱ xi̱niñúʼu ndakiʼinvara kúú ña̱yóʼo.
(Génesis 27:27-29) Tasaá ta̱yóʼo ku̱yatinra, ta chi̱túra nu̱úra, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ku̱chiñu ta̱ʼmi yivára ti̱ko̱to̱ra. Tasaá ta̱xira bendición ndaʼa̱ ta̱yóʼo ta ka̱chira: “Koto, ña̱ xáʼa̱n se̱ʼei̱ xáʼa̱nra nda̱a̱ táki̱ʼva xáʼa̱n yuku̱ ña̱ táxi Jehová bendición nu̱ú. 28 Ndióxi̱ mií ta̱ nda̱a̱ ná taxira yúyú ña̱ íyo chí ndiví ndaʼún, xíʼin ñuʼú ña̱ va̱ʼaní kána ña̱ʼa nu̱ú, xíʼin cereal saátu ku̱a̱ʼání vino xa̱á. 29 Na̱ ñuu ná káchíñuna nu̱ún, xíʼin ndiʼi na̱ ñuu náʼnu ná kuxítína nu̱ún. Ta yóʼó kúú ta̱ kuisochínu nu̱ú na̱ ñaniún, ta na̱ se̱ʼe siʼún ná kuxítína nu̱ún. Ta ndiʼi na̱ sákuiso chiʼña yóʼó ndakiʼinna chiʼña, ta na̱ táxi bendición ndaʼún ndakiʼinna bendición”.
it-1 311 párr. 2
Bendición
Tá tiempo xi̱naʼá, tá xa̱a̱ ku̱yatiin kuvi iin ta̱ íyo se̱ʼe ya̱chi̱ka xi̱taxira bendición ndaʼa̱ se̱ʼera. Ta bendición ña̱ xi̱taxina xi̱ndayáʼviníña nu̱úna. Iin ejemplo, ta̱ Isaac ta̱xira bendición ndaʼa̱ ta̱ Jacob saáchi nda̱kanixi̱níra ña̱ se̱ʼe nu̱úra ta̱ Esaú kúú ta̱yóʼo, ta ku̱a̱ʼáníka bendición ta̱xira ndaʼa̱ ta̱yóʼo nu̱úka ta̱ Esaú, ta sana ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Jehová ña̱ ná saxínuura ña̱ bendición ña̱ ta̱xira ndaʼa̱ ta̱yóʼo, saáchi ta̱ Isaac xa̱a̱ chéeníra ta va̱ása túvika nu̱úra. (Gé 27:1-4, 23-29; 28:1, 6; Heb 11:20; 12:16, 17.) Tá na̱kunda̱a̱-ini ta̱ Isaac ña̱ ndaʼa̱ ta̱ Jacob ta̱xira bendición, ku̱a̱ʼákaña ta̱xira ndaʼa̱ ta̱yóʼo so̱ndíʼi. (Gé 28:1-4.) Tá kúma̱níka kuvi ta̱ Jacob siʼnaka na̱ se̱ʼe ta̱ José ta̱xira bendición ndaʼa̱ tándi̱ʼi saá ta̱xira bendición ndaʼa̱ na̱ se̱ʼe miíra. (Gé 48:9, 20; 49:1-28; Heb 11:21.) Saátu ke̱ʼé ta̱ Moisés, tá kúma̱níka kuvira ta̱xira bendición ndaʼa̱ na̱ ñuu Israel. (Dt 33:1.) Ta ndiʼi ña̱yóʼo xa̱a̱ saá ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ profecía xa̱ʼa̱ña. Sava yichi̱ na̱ xi̱taxi bendición xi̱chinúuna ndaʼa̱na xi̱ní na̱ xi̱ndakiʼinña. (Gé 48:13, 14.)
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Génesis 27:46–28:2) Tasaá ñá Rebeca ki̱xáʼañá káʼa̱nñá xíʼi̱n ta̱ Isaac: “Ná se̱ʼe ta̱ Het va̱ása kútói̱ ña̱ kéʼéna ta nda̱a̱ ki̱xáʼa sáa̱-inii̱ xínii̱ ña̱ tákuii̱ íxaná. Tá ná ki̱xa̱a̱ iin ki̱vi̱ ña̱ ná tindaʼa̱ ta̱ Jacob xíʼin iin se̱ʼe ta̱ Het, ná se̱ʼe na̱ ñuu yóʼo, ¿nda̱chunkaví kúnii̱ kutakui̱?”.
28 Tasaá ka̱na ta̱ Isaac ta̱ Jacob, ta ta̱xira bendición ndaʼa̱ra ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ tu̱ʼun yóʼo xíʼinra: “Va̱ása tindaʼún xíʼin nda̱a̱ ni iin ná ñaʼá ná se̱ʼe na̱ ñuu Canaán. 2 Kúaʼan chí Padán-Aram, veʼe ta̱ Betuel yivá siʼún, ta kán tindaʼún xíʼin se̱ʼe ta̱ Labán, ta̱ kúú ki̱ʼva siʼún.
w06 15/4 6 párr. 3, 4
Ña̱ xíniñúʼu keʼé na̱ xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ ña̱ va̱ʼaní natúʼun xíʼin táʼa̱nna
Ta̱ Isaac xíʼin ñá Rebeca, ¿á va̱ʼaní xi̱natúʼun xíʼin táʼan na̱yóʼo? Tá ti̱ndaʼa̱ ta̱ Esaú xíʼin ná se̱ʼe ta̱ Het, ki̱xáʼa íyo ku̱a̱chi ña̱ ndeéní ti̱xin veʼena. Ñá Rebeca xi̱kaʼa̱nñá xíʼin ta̱ Isaac: “Ná se̱ʼe ta̱ Het va̱ása kútói̱ ña̱ kéʼéna ta nda̱a̱ ki̱xáʼa sáa̱-inii̱ xínii̱ ña̱ tákuii̱ íxaná. Tá ná ki̱xa̱a̱ iin ki̱vi̱ ña̱ ná tindaʼa̱ ta̱ Jacob (se̱ʼena ta̱ loʼoka) xíʼin iin se̱ʼe ta̱ Het [...], ¿nda̱chunkaví kúnii̱ kutakui̱?” (Génesis 26:34; 27:46). Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ña̱ káxinní ni̱ka̱ʼa̱nñá xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ndi̱ʼi-iniñá.
Ta̱ Isaac ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Jacob, ña̱ va̱ása tindaʼa̱ra xíʼin ná ñaʼá ná se̱ʼe na̱ ñuu Canaán (Génesis 28:1, 2). Saáchi ñá Rebeca ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Na̱ matrimonio yóʼo va̱ʼaní na̱túʼun xíʼin táʼanna xa̱ʼa̱ iin tu̱ndóʼo ña̱ ndeéní ni̱xi̱yo ti̱xin veʼena, ta iin ejemplo va̱ʼaní kúú na̱yóʼo nu̱úyó tiempo vitin. Soo, ¿ndáa ña̱ xíniñúʼu keʼé na̱ xa̱a̱ ti̱nadaʼa̱ tá va̱ása inkáchí ndákanixi̱nína?
(Génesis 28:12, 13) Ta ni̱xa̱níra, ta xi̱nira iin escalera, tú nindichi nu̱ú ñuʼú yóʼo ta nda̱a̱ chí ndiví xáa̱nú, ta na̱ ángel se̱ʼe Ndióxi̱ ku̱a̱ndaana ta va̱xi nuuna nu̱únú. 13 Ta saátu xi̱nira ña̱ íyo Jehová nu̱ú súkún va̱ʼaka ta káchira: “Yi̱ʼi̱ kúú Jehová, Ndióxi̱ yivaún ta̱ Abrahán xíʼin Ndióxi̱ ta̱ Isaac. Ñuʼú ña̱ nínduʼún nu̱ún ndaʼa̱ yóʼo taxii̱ña xíʼin ndaʼa̱ ndiʼi na̱ se̱ʼún.
w04 15/1 28 párr. 6
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ libro ña̱ Génesis (táʼvi 2)
28:12, 13. ¿Ndáaña xi̱kuni̱ kachi ña̱ ni̱xa̱ní ta̱ Jacob, tá xi̱nira iin “escalera”? Tú “escalera” yóʼo (ta sana nda̱a̱ táki̱ʼva káa iin escalera tú yu̱u̱ tú ku̱a̱ndaa saá káanú) ta ña̱yóʼo kúni̱ kachiña, Jehová kíʼinra kuenta xíʼin nu̱ú ñuʼú yóʼo, ta xíniñúʼura na̱ ángel ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanna xíʼin na̱ yiví na̱ va̱ʼa kítáʼan xíʼinra (Juan 1:51).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Génesis 27:1-23) Tá xa̱a̱ ku̱chéení ta̱ Isaac, va̱ása túvika nu̱úra, ta ka̱nara se̱ʼera ta̱ Esaú ta̱ nu̱ú ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Se̱ʼe miíi̱”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Yóʼo íyoi̱”. 2 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Isaac xíʼinra: “Xa̱a̱ chéeníi̱ ta kǒo xínii̱ nda̱saaka tiempo kutakui̱. 3 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ixaún ña̱ ma̱ní, ndakiʼin kuxu̱n, ta kúaʼan yuku̱ ta kaʼníún kití ná kuxui̱. 4 Tasaá ixava̱ʼún iin comida ña̱ ya̱sinní ña̱ kútóníi̱, ta kixiún xíʼinña ña̱ va̱ʼa kuxui̱ña. Tasaá taxii̱ bendición ndaʼún vitin tá kúma̱níka kuvii̱”. 5 Soo ñá Rebeca xi̱niso̱ʼo ndiʼiñá ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Isaac xíʼin se̱ʼera ta̱ Esaú. Ta nda̱kiʼin ta̱ Esaú ku̱a̱ʼa̱nra yuku̱ ña̱ kaʼníra kití kuxu yivára. 6 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ñá Rebeca ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin se̱ʼeñá ta̱ Jacob: “Sa̱kán xi̱niso̱ʼi̱ ni̱ka̱ʼa̱n yiváún xíʼin ñaniún ta̱ Esaú: 7 ‘Kúaʼan ta kaʼniún kití ta ya̱sinní ixava̱ʼúnrí. Tasaá taxiúnrí ná kuxui̱, tasaá taxii̱ bendición ndaʼún nu̱ú Jehová vitin ña̱ tákuii̱ʼ. 8 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo se̱ʼe miíi̱, va̱ʼaní kuniso̱ʼún ndiʼi ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼún, ta keʼúnña. 9 Ixaún ña̱ ma̱ní kúaʼan, nu̱ú íyo kití sa̱na̱yó ta kiʼún u̱vi̱ ti̱xúʼu válí tí xa̱a̱ va̱ʼaní náʼa̱ kixi xíʼún ña̱ va̱ʼa ná ixava̱ʼi̱ iin comida ña̱ ya̱sinní kuxu yiváún, nda̱a̱ táki̱ʼva kútóo miíra kuxuraña. 10 Tasaá kuniʼúnña ku̱ʼún nu̱ú yiváún ña̱ ná kuxuraña, tasaá taxira bendición ndaʼa̱ miíún tá kúma̱níka kuvira”. 11 Ta ta̱ Jacob ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin siʼíra ñá Rebeca: “Soo ñanii̱ ta̱ Esaú ixíníra, ta yi̱ʼi̱ va̱ása. 12 Soo, ¿tá ná tiin yivái̱ yi̱ʼi̱?, ta xíʼin ña̱yóʼo na̱ʼi̱ ña̱ kúsi̱kindai̱ra, ta ndakiʼi̱n chiʼña nu̱úka ña̱ ndakiʼi̱n bendición”. 13 Tá ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼin siʼíra ta ñáyóʼo ka̱chiñá: “Chiʼña ña̱ ndakiʼún se̱ʼe miíi̱, yi̱ʼi̱ ná kixiña sa̱tá. Keʼé ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún. Kúaʼan xa̱ʼa̱ ti̱xúʼu tí ndu̱kuii̱ nu̱ún”. 14 Ta ni̱xa̱ʼa̱nra na̱ndukúrarí, ta níʼinrarí ki̱xa̱a̱ra. Tasaá siʼíra ke̱ʼéñá iin comida ña̱ ya̱sinní, ña̱ kútóní yivára. 15 Tándi̱ʼi, ñá Rebeca ki̱ʼinñá iin ti̱ko̱to se̱ʼeñá ta̱ Esaú ta̱ nu̱ú, iin ti̱ko̱to mií ña̱ va̱níka náʼa̱ ña̱ kúúmiíñá ti̱xin veʼeñá, ta sa̱kúndixiñá ña̱ ti̱ko̱to yóʼo se̱ʼeñá ta̱ Jacob ta̱ loʼoka. 16 Ta saátu ka̱túñá ñii̱ ti̱xúʼu ndaʼa̱ra xíʼin su̱kúnra nu̱ú kǒo ixí. 17 Tándi̱ʼi, ta̱xiñá comida ña̱ ya̱sinní ndaʼa̱ se̱ʼeñá ta̱ Jacob xíʼin si̱táva̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼañá. 18 Tasaá, ta̱yóʼo ni̱ki̱ʼvira nu̱ú íyo yivára ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “Yivá miíi̱”. Saá ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Yóʼo íyoi̱ se̱ʼe miíi̱. ¿Ndáa ta̱ se̱ʼei̱ kúún?”. 19 Tasaá ta̱ Jacob nda̱kuiinra yuʼú yivára: “Ta̱ Esaú kúi̱, ta̱ kúú se̱ʼe nu̱ún. Xa̱a̱ ke̱ʼíi̱ ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼún xíʼi̱n. Ixaún ña̱ ma̱ní koún. Ta kuxuún ña̱ ke̱ʼíi̱ tasaá taxiún bendición ndaʼíi̱”. 20 Soo ta̱ Isaac ni̱nda̱ka̱tu̱ʼúnra se̱ʼera: “¿Nda̱chun va̱ʼaní kama nda̱niʼúnrí, se̱ʼe miíi̱?”. Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Saáchi Jehová Ndióxi̱ miíún kúú ta̱ ta̱xirí ndaʼi̱”. 21 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Isaac xíʼin ta̱ Jacob: “Ixaún ña̱ ma̱ní se̱ʼe miíi̱ kuyatiin chí nu̱úi̱ yóʼo ña̱ va̱ʼa tiin yóʼo tasaá kunda̱a̱-inii̱ á se̱ʼi̱ ta̱ Esaú kúún á va̱ása”. 22 Tasaá ku̱yatin ta̱ Jacob nu̱ú yivára. Tasaá ti̱in ta̱ Isaac ta̱yóʼo ta ka̱chira: “Tu̱ʼun ta̱ Jacob kúúña, soo ndaʼa̱ ta̱ Esaú kúúña”. 23 Va̱ása níndakuni ta̱ Isaac ta̱yóʼo saáchi ndaʼa̱ra íyo kua̱ʼání ixí nda̱a̱ táki̱ʼva káa ndaʼa̱ ñanira ta̱ Esaú. Tasaá ta̱xira bendición ndaʼa̱ ta̱yóʼo.
30 TÍ MARZO NDA̱A̱ 5 TÍ ABRIL
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | GÉNESIS 29, 30
“Ta̱ Jacob ti̱ndaʼa̱ra”
(Génesis 29:18-20) Xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱kutóní ta̱ Jacob ñá Raquel, ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Labán: “Kindoi̱ kachíñui̱ u̱xa̱ ku̱i̱ya̱ nu̱ún xa̱ʼa̱ ñá loʼo se̱ʼún Raquel”. 19 Ta̱ Labán nda̱kuiinra: “Va̱ʼaka ná taxii̱ñá ndaʼún nu̱úka ña̱ taxii̱ñá ndaʼa̱ iinka ta̱a. Kindo̱o koún veʼi̱”. 20 Tasaá ta̱ Jacob ka̱chíñura u̱xa̱ ku̱i̱ya̱ xa̱ʼa̱ ñá Raquel, soo nu̱ú ta̱yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo loʼo ki̱vi̱ saá ni̱xi̱yoña nu̱úra xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuninírañá.
Ta̱ Jacob xi̱chindayáʼviníra ña̱ʼa ña̱ espiritual
Tá tiempo xi̱naʼá tá iin ta̱a xi̱kuni̱ra tindaʼa̱ra, xi̱chaʼvira xa̱ʼa̱ ñá tindaʼa̱ xíʼinra nu̱ú na̱ veʼeñá. Tá ni̱ya̱ʼa tiempo ña̱ Ley ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés xi̱kaʼa̱nña, tá iin ta̱a ni̱ki̱si̱ra xíʼin iin ñá loʼo kúa̱an xi̱xiniñúʼu chaʼvíra 50 siclo ña̱ plata xa̱ʼa̱ ñáyóʼo nu̱ú na̱ veʼeñá. Iin ta̱ káʼvi va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ Biblia ta̱ naní Gordon Wenham ka̱chira “ña̱ xi̱chaʼvina 50 siclo ña̱ plata xa̱ʼa̱ iin ñaʼá ku̱a̱ʼání xu̱ʼún xi̱kuu ña̱yóʼo”, soo su̱ví ndiʼina xi̱chaʼvi saá “chi loʼova xu̱ʼún xi̱chaʼvína” (Deuteronomio 22:28, 29). Soo ta̱ Jacob kǒo xu̱ʼúnra ña̱ chaʼvíra, xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Labán ña̱ kachíñura u̱xa̱ ku̱i̱ya̱ nu̱úra. Ta̱ Wenham káʼankara xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “Na̱ xi̱kachíñu ndáʼví xi̱chaʼvína na̱yóʼo sava siclo xíʼin iin siclo ña̱ iin yo̱o̱ tá tiempo xi̱naʼá tá ni̱xi̱yo ña̱ ñuu Babilonia [ki̱ʼva 42 á nda̱a̱ 84 siclo ña̱ plata xi̱ndakiʼin na̱ xi̱kachíñu ndáʼví ti̱xin u̱xa̱ ku̱i̱ya̱], ta̱ Jacob ki̱ndoora cha̱ʼvíra ku̱a̱ʼání xu̱ʼún xa̱ʼa̱ ñá Raquel nu̱ú ta̱ Labán”. Ta̱ Labán ndi̱ku̱n kama ka̱ndíxara (Génesis 29:19).
(Génesis 29:21-26) Tándi̱ʼi ta̱ Jacob ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Labán: “Xa̱a̱ ni̱xi̱nu tiempo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n xíʼin táʼanyó. Taxi ñá síʼíi̱ nda̱ʼi̱ ta taxi ná kusui̱ xíʼinñá”. 22 Tasaá ta̱ Labán ka̱nara ndiʼi na̱ íyo yatin xíʼinra ta ke̱ʼéra iin vikó. 23 Soo tá xa̱a̱ ku̱ñu̱ú ki̱ʼinra ñá se̱ʼera Lea ña̱ ku̱ʼu̱nñá ku̱su̱ñá xíʼin ta̱ Jacob. 24 Ta̱ Labán ta̱xira iin ñá káchíñu nu̱úra ndaʼa̱ ñá Lea se̱ʼera ná kachíñuñá nu̱úñá ta ñáyóʼo naníñá Zilpá. 25 Tá iinka ki̱ʼvi̱, ta̱ Jacob xi̱nira ñá Lea kúú ñá kúnduʼú xíʼinra. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Labán: “¿Nda̱chun i̱xaún ña̱yóʼo xíʼi̱n? ¿Á su̱ví xa̱ʼa̱ ñá Raquel ka̱chíñui̱ nu̱ún? ¿Nda̱chun sa̱ndáʼviún yi̱ʼi̱?”. 26 Soo ta̱ Labán ni̱ka̱ʼa̱nra: “Costumbre ña̱ kéʼéna lugar yóʼo kúú ña̱ siʼna ñá se̱ʼe nu̱ú táxina nu̱ú ñá loʼoka.
w07 1/10 8, párr. 6
Ti̱xin u̱vi̱ ná ñaʼá ná sáa̱-ini xínitáʼan ka̱na ñuu Israel
¿Á xi̱xini̱ ñá Lea xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱ndáʼvi yiváñá ta̱ Jacob, á xa̱ʼa̱ ña̱ i̱xandúxa yiváñá xíʼinñá kúú ña̱ ke̱ʼéñá ña̱yóʼo? Ta, ¿míí ndíka̱a̱ ñá Raquel tá ku̱u ña̱yóʼo? ¿Á xíni̱ñá xa̱ʼa̱ ña̱ kúu? Tásaá xi̱kuuña, ¿ndáa ña̱ ndo̱ʼo ñá Raquel? ¿Á kuchiñuñá kasiñá nu̱ú yiváñá ña̱ va̱ása keʼéra ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ kúúra ta̱ xáʼndachíñu? Ña̱ Biblia va̱ása ndákuiinña nda̱a̱ ni iin ña̱ pregunta yóʼo, xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása kúnda̱a̱-iniyó ndáa ña̱ nda̱kanixi̱ní ñá Raquel saátu ñá Lea. Soo iin ña̱ xíni̱yó kúú ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Jacob, tá ku̱nda̱a̱-inira ña̱ sa̱ndáʼvi ta̱ Labán ta̱yóʼo, soo va̱ása nísa̱a̱ra xíʼin ñá Lea ni xíʼin ñá Raquel, chi xíʼin yiváná ta̱ Labán ni̱sa̱a̱ra. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ tu̱ʼun yóʼo: ¿Á su̱ví xa̱ʼa̱ ñá Raquel ka̱chíñui̱ nu̱ún? Tásaá, ¿nda̱chun sa̱ndáʼviún yi̱ʼi̱? ¿Ndáa ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Labán xíʼinra? “Costumbre ña̱ kéʼéna lugar yóʼo kúú ña̱ siʼna ñá se̱ʼe nu̱ú táxina nu̱ú ñá loʼoka. Sándiʼi keʼún vikó ña̱ semana ña̱ tindaʼún xíʼin ñá ñaʼá yóʼo. Tándi̱ʼi saá ndakiʼún inka ñá ñaʼá yóʼo ta kachíñún inka u̱xa̱ ku̱i̱ya̱ nu̱úi̱.” (Génesis 29:25-27.) Su̱ví ña̱ níxi̱kuni̱ mií ta̱ Jacob kúú ña̱ u̱vi̱ koo ná síʼíra, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ku̱a̱ʼání ku̱a̱chi ni̱xi̱yo ti̱xin veʼera.
it-2 343 párr. 8
Ña̱ tíndaʼa̱na
Vikó. Ña̱ xi̱keʼé na̱ ñuu Israel va̱ása níxi̱keʼéna iin vikó káʼnu soo si̱íní xi̱keʼéna ña̱yóʼo. Tá ki̱vi̱ xi̱tindaʼa̱ iin ñá ñaʼá viíní xi̱ndasaviíñá miíñá ti̱xin veʼeñá. Siʼna xi̱chichiñá tasaá xi̱chika̱a̱na aceite tá xáʼa̱n támi miíñá. (Chitáʼanña xíʼin Rut 3:3 xíʼin Eze 23:40.) Ta nda̱a̱ sava yichi̱, xi̱chindeétáʼan ná xi̱kachíñu ti̱xin veʼe xíʼinná, ta xi̱chikatúná “ti̱ko̱to̱ kándíkaná” ta xi̱ndixiná iin ti̱ko̱to̱ ña̱ yaa ña̱ liviní ni̱ku̱kuna, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo xu̱ʼún ndaʼa̱vana. (Jer 2:32; Rev 19:7, 8; Sl 45:13, 14.) Tá ná xi̱kumií ku̱a̱ʼá xu̱ʼún kúúná, xi̱xiniñúʼuná ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ña̱ ndasaviíná miíná (Isa 49:18; 61:10; Rev 21:2), ta xi̱ndasi nu̱úná xíʼin iin ti̱ko̱to̱, iin ti̱ko̱to̱ ña̱ ndási nda̱a̱ xi̱níná ta nda̱a̱ xa̱ʼa̱ná ndásíña. (Isa 3:19, 23.) Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó, ta̱ Labán va̱ʼaní sa̱ndáʼvira ta̱ Jacob, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ása níkunda̱a̱-inira ña̱ su̱ví ñá Raquel kúú ñá nda̱kiʼinra chi ñá Lea kúúñá. (Gé 29:23, 25.) Ñá Rebeca nda̱siñá nu̱úñá xíʼin iin ti̱ko̱to̱ tá xi̱niñá ta̱ Isaac. (Gé 24:65.) Xíʼin ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ná ña̱ xi̱ ixato̱ʼóná ta̱ tindaʼa̱ xíʼinná. (1Co 11:5, 10.)
(Génesis 29:27, 28) Sándiʼi keʼún vikó ña̱ semana ña̱ tindaʼún xíʼin ñá ñaʼá yóʼo, tándi̱ʼi saá ndakiʼún inka ñá ñaʼá yóʼo ta kachíñún inka u̱xa̱ ku̱i̱ya̱ nu̱úi̱”. 28 Ta̱ Jacob ka̱ndíxara ta ke̱ʼéra vikó ña̱ semana ña̱ tindaʼa̱ra xíʼin ñá ñaʼá yóʼo. Tasaá ta̱ Labán ta̱xira se̱ʼera ñá Raquel ña̱ ti̱ndaʼa̱ñá xíʼinra.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Génesis 30:3) Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Yóʼo íyo ñá káchiñu nu̱úi̱ ñá Bilhá. Ku̱su̱ xíʼinñá ña̱ va̱ʼa ná koo se̱ʼeñá ta xa̱a̱na koona se̱ʼei̱. Tasaá va̱ʼa koo se̱ʼei̱ xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ñáyóʼo”.
it-1 56
Se̱ʼe ndáʼvi
Se̱ʼe ta̱ Jacob na̱ ka̱ku xíʼin ná xi̱kachíñu nu̱úra nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo se̱ʼe mií ñá Raquel xíʼin ñá Lea saá ni̱xi̱yo na̱yóʼo. (Gé 30:3-8, 12, 13, 24.) Ta nda̱a̱ na̱ se̱ʼe ná xi̱kachíñu nu̱ú ñá Lea xíʼin ñá Raquel iin ki̱ʼva nda̱kiʼina herencia i̱xaa ta̱ Jacob. Táki̱ʼva ni̱xi̱yo se̱ʼe miíra saá ni̱xi̱yo na̱yóʼo, saáchi ná xi̱kachíñu nu̱ú ná síʼíra xi̱kuu náyóʼo, ña̱kán ñá Raquel xíʼin ñá Lea xi̱kuumiíná derecho xa̱ʼa̱ na̱ va̱lí yóʼo.
(Génesis 30:14, 15) Iin ki̱vi̱, tá tiempo ña̱ sákeena trigo, ta̱ Rubén xíkasi̱íra yuku̱ ta kán nda̱ni̱ʼíra mandrágora. Ta ta̱xiraña ndaʼa̱ siʼíra ñá Lea. Tasaá ñá Raquel ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ñá Lea: “Ixaún ña̱ ma̱ní taxi mandrágora se̱ʼún nda̱ʼi̱”. 15 Tasaá nda̱kuiin ñáyóʼo: “¿Ndáa ña̱ kúni̱kaún ta xa̱a̱ ki̱ndaún yiíi̱? Ta vitin nda̱a̱ mandrágora se̱ʼi̱ kúni̱ún ndakiʼún”. Tasaá ñá Raquel ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Ñuú vitin ná ku̱su̱nra xíʼin miíún, soo xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo taxi mandrágora se̱ʼún nda̱ʼi̱.
w04 15/1 28 párr. 7
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ libro ña̱ Génesis (táʼvi 2)
30:14, 15. ¿Nda̱chun nda̱kaxin ñá Raquel mandrágora nu̱úka ña̱ sana ke̱e se̱ʼeñá? Tá tiempo xi̱naʼá, mandrágora ku̱a̱ʼá nu̱ú xi̱xiniñúʼun na̱ yiví ña̱yóʼo, ta̱ta̱n xi̱kuuña nu̱úna táki̱ʼva íyo ña̱ narcótico xíʼin antiespasmódico ta saátu xi̱ka̱ʼa̱nna ña̱ xi̱kuuña afrodisiaco, ta saátu xi̱kuchiñu koo se̱ʼena xíʼin ña̱ mandrágora yóʼo (El Cantar de los Cantares 7:13). Biblia va̱ása káʼa̱nña nda̱chun nda̱kaxinñá ña̱ mandrágora, sana nda̱kanixi̱níñá ña̱ chindeétáʼan ña̱ mandrágora yóʼo xíʼinñá ña̱ kuchiñu koo se̱ʼeñá, tasaá va̱ʼa xa̱a̱ñá koo se̱ʼeñá ta va̱ása ku̱a̱ku̱ndakanañá. Soo ni̱ya̱ʼa tiempo Jehová ta̱xira ña̱ koo se̱ʼeñá (Génesis 30:22-24).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Génesis 30:1-21) Tá xi̱ni ñá Raquel ña̱ kǒo kíʼvi koo se̱ʼeñá xíʼin ta̱ Jacob, ki̱xáʼa sáa̱ñá xíʼin ku̱ʼvi̱ñá ta ki̱xáʼañá káʼa̱nña xíʼin ta̱ Jacob: “Taxi se̱ʼei̱. Tá kǒo, ta kuvii̱”. 2 Tasaá ta̱ Jacob ni̱sa̱a̱níra xíʼin ñá Raquel ta ka̱chira: “¿Á yi̱ʼi̱ kúú Ndióxi̱? Miívara kúú ta̱ kǒo xíín taxi ña̱ koo se̱ʼún”. 3 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Yóʼo íyo ñá káchiñu nu̱úi̱ ñá Bilhá. Ku̱su̱ xíʼinñá ña̱ va̱ʼa ná koo se̱ʼeñá ta xa̱a̱na koona se̱ʼei̱. Tasaá va̱ʼa koo se̱ʼei̱ xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ñáyóʼo”. 4 Tasaá ta̱xiñá ñá Bilhá ñá káchíñu nu̱úñá ndaʼa̱ra ña̱ kooñá xíʼinra, tasaá ta̱ Jacob ni̱ki̱si̱nra xíʼinñá. 5 Tasaá ni̱ke̱e se̱ʼe ñá Bilhá ta ka̱ku iin se̱ʼeñá xíʼin ta̱ Jacob. 6 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ñá Raquel ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Ndióxi̱ íyora nda̱a̱ táki̱ʼva íyo juez miíi̱ ta saátu xi̱niso̱ʼora yi̱ʼi̱. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta̱xira iin se̱ʼei̱”. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo chi̱naníñára Dan. 7 Ta ñá Bilhá ñá káchíñu nu̱ú ñá Raquel, tuku ni̱ke̱e se̱ʼeñá ta ka̱ku iinka se̱ʼeñá xíʼin ta̱ Jacob. 8 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ñá Raquel: “Ndeéní kánitáʼi̱n xíʼin ku̱ʼvi̱i̱. Ta vitin ku̱chiñuvai̱”. Ta chi̱naníñára Neftalí. 9 Tá xi̱ni ñá Lea ña̱ kǒoka se̱ʼeñá káku, ta̱xiñá ñá káchíñu nu̱úñá ñá Zilpá ndaʼa̱ ta̱ Jacob ná koora xíʼinñá. 10 Ta ñá Zilpá ñá káchíñu nu̱ú ñá Lea ka̱ku iin se̱ʼeñá xíʼin ta̱ Jacob. 11 Tasaá ñá Lea ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Va̱ʼaní ke̱ei̱”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán chi̱naníñara Gad. 12 Tá ni̱ya̱ʼa tiempo ñá Zilpá ñá káchíñu nu̱ú ñá Lea ka̱ku iinka se̱ʼeñá xíʼin ta̱ Jacob. 13 Ta ñá Lea ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Kúsi̱íní-inii̱. Ta vitin ná ñaʼá chinaníná yi̱ʼi̱ ñá kúsi̱í-ini”. Ta chi̱naníñara Aser. 14 Iin ki̱vi̱, tá tiempo ña̱ sákeena trigo, ta̱ Rubén xíkasi̱íra yuku̱ ta kán nda̱ni̱ʼíra mandrágora. Ta ta̱xiraña ndaʼa̱ siʼíra ñá Lea. Tasaá ñá Raquel ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ñá Lea: “Ixaún ña̱ ma̱ní taxi mandrágora se̱ʼún nda̱ʼi̱”. 15 Tasaá nda̱kuiin ñáyóʼo: “¿Ndáa ña̱ kúni̱kaún ta xa̱a̱ ki̱ndaún yiíi̱? Ta vitin nda̱a̱ mandrágora se̱ʼi̱ kúni̱ún ndakiʼún”. Tasaá ñá Raquel ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Ñuú vitin ná ku̱su̱nra xíʼin miíún, soo xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo taxi mandrágora se̱ʼún nda̱ʼi̱. 16 Tá xa̱a̱ ku̱ñu̱ú, tá xa̱a̱ va̱xindixi ta̱ Jacob ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nra yuku̱, ñá Lea ki̱tañá nda̱kiʼinñára ta ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼinra: “Xíniñúʼu kixiún xíʼi̱n vitin, chi ta̱ ndu̱kú naʼi̱ kúún xa̱ʼa̱ mandrágora se̱ʼei̱, ña̱ va̱ʼa ku̱su̱n xíʼi̱n vitin”. Tasaá ni̱ki̱si̱ra xíʼinñá ñu̱ú saá. 17 Ta Ndióxi̱ xi̱niso̱ʼora ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ñá Lea xíʼinra. Tasaá ni̱ke̱e se̱ʼeñá, tá ni̱ya̱ʼa tiempo ka̱ku tuku inka se̱ʼeñá xíʼin ta̱ Jacob, ta ta̱ u̱ʼu̱n kúú ta̱yóʼo. 18 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ñá Lea: “Ndióxi̱ cha̱ʼvira yi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱xii̱ ñá káchíñu nu̱úi̱ ndaʼa̱ yiíi̱”. Ta chi̱naníñá ta̱yóʼo Isacar. 19 Tándi̱ʼi, ñá Lea ni̱ke̱e tuku se̱ʼeñá, tá ni̱ya̱ʼa tiempo ka̱ku se̱ʼeñá xíʼin ta̱ Jacob, ta ta̱ i̱ñu̱ kúú ta̱yóʼo. 20 Ñá Lea ni̱ka̱ʼa̱nñá: “Ndióxi̱ sa̱níʼinra iin ña̱ va̱ʼa yi̱ʼi̱. Nda̱a̱ vitin koo va̱ʼa yiíi̱ xíʼi̱n saáchi i̱ñu̱ se̱ʼei̱ ka̱ku xíʼinra”. Ta chi̱naníñára Zabulón. 21 Tándi̱ʼi ka̱ku iin ñaʼá se̱ʼeñá ta chi̱naníñá ñáyóʼo Dina.