Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ Ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
1-7 TÍ JUNIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | GÉNESIS 44, 45
“Ta̱ José i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ na̱ ñanira”
(Génesis 44:1, 2) Tándi̱ʼi, ta̱ José ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ káchíñu nu̱úra: “Sakútú ndiʼi costal na̱ ta̱a yóʼo, ndiʼi ña̱ kundeéna kuniʼina ku̱ʼu̱nna kuxuna, ta xu̱ʼún iin tá iin na̱yóʼo chika̱únña yuʼú costalna. 2 Soo ini costal ta̱ loʼoka chika̱ún xu̱ʼúnra xíʼin copai̱, copa ña̱ plata”. Ta saá ta̱ ta̱a yóʼo ke̱ʼéra ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ José xíʼinra.
Mií Ndióxi̱ kúú ta̱ xíni̱ xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo
Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo, ta̱ José xa̱ʼndara chiñu nu̱ú na̱ káchíñu nu̱úra ña̱ ná ku̱ʼu̱nna nandukúna na̱ ñanira saáchi i̱xakuíʼnana copara. Tá nda̱ni̱ʼína copa ti̱xin costal ta̱ Benjamín, ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ kúúra iin ta̱ kui̱ʼná, ndiʼi na̱ ñanira ndi̱kóna xíʼinra nu̱ú ta̱ José. Vitin kúú ña̱ kunda̱a̱-ini ta̱ José ndáa ki̱ʼva íyo na̱ ñanira, á íyokana nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yona tá ya̱chi̱. Ta̱ Judá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ José ña̱ kindo̱ora xíʼin na̱ ñanira ña̱ koona esclavora. Ta̱ José kǒo níkandíxara ña̱ kindo̱o ndiʼi na̱yóʼo, saáchi iinlá ta̱ Benjamín ni̱ka̱ʼa̱nra kindo̱o ña̱ ñuu Egipto (Génesis 44:2-17).
Nda̱a̱ níma̱ ta̱ Judá ta̱vára ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra, tá ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ta̱ Benjamín ña̱ iinlá ta̱yóʼo kúú ta̱ kíndo̱o nu̱ú yivára, ta kúni̱ní yivára xínira ta̱yóʼo saáchi xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ siʼíra. Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ José ña̱ tu̱ʼun yóʼo ni̱kusuchíní-inira saáchi ñanira kúú ta̱ Benjamín, chi ñá Raquel xi̱kuu siʼí u̱vi̱ saá ta̱yóʼo. Nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱kusuchí-ini ta̱ Jacob xa̱ʼa̱ ñá Raquel saá xi̱kusuchí-ini ta̱ José xa̱ʼa̱ñá saáchi xi̱kuʼvi̱ní-inira xi̱xinirañá, ñáyóʼo ni̱xi̱ʼi̱ñá tá ka̱ku ta̱ Benjamín, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xi̱kuʼvi̱ní-inira xi̱xinira ñanira (Génesis 35:18-20; 44:20).
Tuku ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Judá xíʼin ta̱ José ta xa̱kundáʼvira nu̱úra ña̱ va̱ása kindo̱o ta̱ Benjamín ña̱ koora esclavo. Ta nda̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Judá xíʼin ta̱ José ña̱ miíra kindo̱o nu̱ú ta̱ Benjamín. Ta so̱ndíʼi ndeéní xakundáʼvira nu̱úra, ta ka̱chira: “Va̱ása kivi ndikói̱ nu̱ú yivái̱ tá kǒo ta̱ loʼo yóʼo ndikó xíʼi̱n nu̱úra. Saáchi va̱ása kundeé-inii̱ ña̱ kotoi̱ ña̱ xo̱ʼvi̱ní-ini yivái̱ xíʼin ña̱yóʼo” (Génesis 44:18-34). Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ña̱ va̱ása íyoka ta̱ Judá nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yora tá ya̱chi. Va̱ása níndikó kuití inira, saáchi nda̱a̱ nda̱kanixi̱níra ndáa ña̱ kivi kundoʼo yivára, ta saátu va̱ʼaní ndu̱u inira, ta ku̱ndáʼviní-inira xi̱nira inkana.
Ta̱ José va̱ása níkundeéka-inira xíʼin ndiʼi ña̱yóʼo. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ndiʼi na̱ káchíñu nu̱úra ña̱ ná ku̱ʼu̱nna, ta saá ki̱xáʼara ndeéní xákura; ta xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní xa̱kura, nda̱a̱ veʼe ta̱ faraón xi̱niso̱ʼona xa̱kura. Nda̱a̱ vitin ni̱ka̱ʼa̱nra ndáa ta̱ kúúra ta ka̱chira: “Yi̱ʼi̱ kúú ñanindó ta̱ José”. Ta iin nda̱kanda̱-ini na̱ ñanira xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo. Soo ta̱ José nu̱mirana ta chi̱túra nu̱úna, ta xíʼin ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa̱na (Génesis 45:1-15). Ta xíʼin ña̱ ke̱ʼéra yóʼo ni̱na̱ʼa̱ra ndáa ki̱ʼva íyo Jehová ña̱ va̱ʼaní íxakáʼnu-inira xa̱ʼa̱yó (Salmo 86:5). Ta miíyó, ¿á íyoyó saá?
(Génesis 44:33, 34) Táta miíi̱ ixaún ña̱ ma̱ní, yi̱ʼi̱ ná kindo̱o nu̱ú ta̱ loʼo yóʼo, ta yi̱ʼi̱ ná xa̱a̱ koo esclavo miíún, ña̱ va̱ʼa ná ndikóra xíʼin na̱ ñanira. 34 Va̱ása kivi ndikói̱ nu̱ú yivái̱ tá kǒo ta̱ loʼo yóʼo ndikó xíʼi̱n nu̱úra. Saáchi va̱ása kundeé-inii̱ ña̱ kotoi̱ ña̱ xo̱ʼvi̱ní-ini yivái̱ xíʼin ña̱yóʼo”.
(Génesis 45:4, 5) Ta saá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ José xíʼin na̱ ñanira: “Ixandó ña̱ ma̱ní kuyatinndó nu̱úi̱”. Tasaá ku̱yatinna nu̱úra. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Yi̱ʼi̱ kúú ñanindó ta̱ José, ta̱ ni̱xi̱kóndó nu̱ú na̱ ñuu Egipto. 5 Soo va̱ása kundi̱ʼi̱-inindó ta va̱ása chika̱a̱ ku̱a̱chindó miíndó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱kóndó yi̱ʼi̱, chi mií Ndióxi̱ kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ yóʼo ña̱ va̱ʼa chindeétáʼi̱n xíʼin na̱ yiví.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Génesis 44:13) Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nda̱tána ti̱ko̱to̱na. Tándi̱ʼi sa̱ndáa tukuna ña̱ʼa sa̱tá burro sa̱na̱na, ta saá ndi̱kóna ñuu kán.
it-2 788
Ndátána ti̱ko̱to̱na
Tá xóʼvi̱ní-ini na̱ judío saá kúú ña̱ ndátána nu̱ú ti̱ko̱to̱na saátu xi̱keʼé na̱ inka ñuu, ta saátu xi̱keʼéna tá xi̱kunda̱a̱-inina ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ iin na̱ veʼena. Ta ña̱ xi̱keʼékana kúú ña̱ xi̱ndatána nu̱ú ti̱ko̱to̱na ta nda̱a̱ kándíkana xi̱ndatu̱vi, ta sava yichi̱ iníísaá nu̱ú ti̱ko̱to̱na xi̱ndatána.
Tá ndi̱kó ta̱ Rubén yuʼú pozo ta xi̱nira ña̱ kǒoka ñanira ndíka̱a̱ iniña nda̱tára nu̱ú ti̱ko̱to̱ra, ta ka̱chira: “Kǒoka ta̱ loʼo ndíka̱a̱. Ta yi̱ʼi̱... ¿ndáa ña̱ keʼíi̱ vitin?”. Ña̱yóʼo kúú ña̱ nu̱ú yichi̱ káʼa̱n Biblia ña̱ nda̱tána nu̱ú ti̱ko̱to̱na, ta xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuu ta̱ Rubén ta̱ se̱ʼe nu̱ú, ta̱yóʼo kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin ñanira ta̱ loʼoka. Tasaá ke̱ʼé ta̱ Jacob nda̱tára nu̱ú ti̱ko̱to̱ra ta nda̱kundixira ti̱ko̱to̱ yatá ta xíʼin ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ kúsuchíní-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ se̱ʼera ta̱ José. (Gé 37:29, 30, 34.) Tá xíka na̱ ñani ndáʼvi ta̱ José chí ñuu Egipto, nda̱tána nu̱ú ti̱ko̱to̱na tá chika̱a̱ ku̱a̱chi na̱ ñuu Egipto ta̱ Benjamín ña̱ kúúra ta̱ kui̱ʼná ta xíʼin ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱na ña̱ ku̱suchíní-inina. (Gé 44:13.)
(Génesis 45:5-8) Soo va̱ása kundi̱ʼi̱-inindó ta va̱ása chika̱a̱ ku̱a̱chindó miíndó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱kóndó yi̱ʼi̱, chi mií Ndióxi̱ kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ yóʼo ña̱ va̱ʼa chindeétáʼi̱n xíʼin na̱ yiví. 6 Chi xa̱a̱ ku̱i̱ya̱ ña̱ u̱vi̱ kúú ña̱yóʼo ña̱ íyo so̱ko̱ ñuu yóʼo, ta kúma̱níka inka u̱ʼu̱n ku̱i̱ya̱ ña̱ koo so̱ko chi va̱ása kivika chiʼina ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ása kooka ña̱ kuxuna. 7 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo Ndióxi̱ chi̱ndaʼára yi̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa taxii̱ ña̱ kuxundó ñuu yóʼo tasaá kutakundó. 8 Su̱ví ndóʼó kúú na̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ yóʼo chi mií Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱. Ke̱ʼéra ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa chindeétáʼi̱n xíʼin ta̱ faraón, ta saátu ña̱ kaʼndachíñui̱ xíʼin iníísaá veʼera ta saátu ña̱ kaʼndachíñui̱ ti̱xin ndiʼi ñuu Egipto.
w04 15/8 15 párr. 15
Ni̱sa̱a̱-inina xi̱ninara ni kǒo ku̱a̱chira níxi̱yo
15 ¿Ndáa ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ va̱ása ndakoyó ña̱ si̱í koo iniyó, ta va̱ása sa̱a̱-iniyó kuniyó na̱ sáa̱-ini xíni miíyó? Ná ndakaʼányó chi íyo iin na̱ sáa̱ní-ini xíni miíyó, ta̱ Ndi̱va̱ʼa xíʼin na̱ ta̱chí ndi̱va̱ʼa na̱ kítáʼan xíʼinra (Efesios 6:12). Saátu íyo sava na̱ yiví na̱ kútóoní ixandi̱va̱ʼa xíʼinyó, ku̱a̱ʼání na̱ yiví íxandi̱va̱ʼana xíʼin na̱ ñuu Ndióxi̱ ta kéʼéna ña̱yóʼo chi inka na̱ yiví káʼa̱n xíʼinna ta ni va̱ása kúnda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna á xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása xíni̱na ndáa ki̱ʼva íyoyó kúú ña̱ kéʼéna ña̱yóʼo (Daniel 6:4-16; 1 Timoteo 1:12, 13). Jehová “kúni̱ra ná ka̱ku ndiʼi na̱ yiví ta ná xa̱a̱na kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ mií ña̱ nda̱a” (1 Timoteo 2:4). Sava na̱ yiví na̱ ndi̱va̱ʼaní ni̱xi̱yo ini tá ya̱chi̱, na̱samana ta vitin kúúna na̱ hermanoyó, chi iin ña̱ chi̱ndeétáʼan xíʼinna kúú ña̱ xi̱nina ña̱ kéʼéyó ña̱ va̱ʼa (1 Pedro 2:12). Íyo iin ña̱ va̱ʼaní sákuaʼayó xíʼin ña̱ ke̱ʼé ta̱ José. Ni ni̱xo̱ʼvi̱ní-inira i̱xaa na̱ ñanira, soo va̱ása nísa̱a̱-inira kunirana. ¿Nda̱chun? Saáchi ki̱ʼinra kuenta ña̱ mií Jehová kúú ta̱ xi̱kuni̱ ña̱ ku̱ʼu̱nra ñuu Egipto ta saá xi̱nu ña̱ kúni̱ mií Jehová (Génesis 45:4-8). Saátu kivi chindeétáʼan Jehová xíʼinyó tá yáʼayó nu̱ú iin tu̱ndóʼo ta xíʼin ña̱yóʼo kivi ndasakáʼnuyó ki̱vi̱ra (1 Pedro 4:16).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Génesis 45:1-15) Tá xi̱niso̱ʼo ta̱ José ndiʼi ña̱yóʼo va̱ása níkundeéka-inira ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra ta ka̱chira: “Tavándó ndiʼi na̱ ñúʼu yóʼo”. Tá ki̱ndoo iinlá miíra xíʼin na̱ ñanira, ta̱ José ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ndáa ta̱ kúúra. 2 Ta ndeéní ki̱xáʼara xákura, ta nda̱a̱ na̱ egipcio xi̱niso̱ʼona ña̱ xákura saátu nda̱a̱ na̱ veʼe ta̱ faraón. 3 Saá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ José xíʼin na̱ ñanira: “Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ José. ¿Á tákuka yivái̱?”. Soo na̱ ñanira va̱ása níkivi ka̱ʼa̱nna xíʼinra chi nda̱kanda̱ní-inina xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. 4 Ta saá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ José xíʼin na̱ ñanira: “Ixandó ña̱ ma̱ní kuyatinndó nu̱úi̱”. Tasaá ku̱yatinna nu̱úra. Ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Yi̱ʼi̱ kúú ñanindó ta̱ José, ta̱ ni̱xi̱kóndó nu̱ú na̱ ñuu Egipto. 5 Soo va̱ása kundi̱ʼi̱-inindó ta va̱ása chika̱a̱ ku̱a̱chindó miíndó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱kóndó yi̱ʼi̱, chi mií Ndióxi̱ kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ yóʼo ña̱ va̱ʼa chindeétáʼi̱n xíʼin na̱ yiví. 6 Chi xa̱a̱ ku̱i̱ya̱ ña̱ u̱vi̱ kúú ña̱yóʼo ña̱ íyo so̱ko̱ ñuu yóʼo, ta kúma̱níka inka u̱ʼu̱n ku̱i̱ya̱ ña̱ koo so̱ko chi va̱ása kivika chiʼina ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ása kooka ña̱ kuxuna. 7 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo Ndióxi̱ chi̱ndaʼára yi̱ʼi̱ ña̱ va̱ʼa taxii̱ ña̱ kuxundó ñuu yóʼo tasaá kutakundó. 8 Su̱ví ndóʼó kúú na̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ yóʼo chi mií Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱ kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱. Ke̱ʼéra ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa chindeétáʼi̱n xíʼin ta̱ faraón, ta saátu ña̱ kaʼndachíñui̱ xíʼin iníísaá veʼera ta saátu ña̱ kaʼndachíñui̱ ti̱xin ndiʼi ñuu Egipto. 9 ”Kamandó kúáʼanndó xa̱ʼa̱ yivái̱ ta xíniñúʼu ka̱ʼa̱nndó xíʼinra ña̱yóʼo: ‘Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n se̱ʼún ta̱ José: “Ndióxi̱ kúú ta̱ ta̱xi ña̱ kaʼndachíñui̱ ti̱xin ñuu Egipto. Naʼa nu̱ú íyoi̱ yóʼo. Va̱ása kukuachi̱ún. 10 Ta chí ñuu Gosén koún, yatin ñuu nu̱ú íyoi̱, kán koún xíʼin na̱ se̱ʼún, na̱ se̱ʼe ñániún, xíʼin kití tí kúúmiíún ta saátu ndiʼika ña̱ kúúmiíún. 11 Ta yi̱ʼi̱ taxii̱ ña̱ kuxún kán chi kúma̱níka ya̱ʼa inka u̱ʼu̱n ku̱i̱ya̱ ña̱ koo so̱ko; soo tá ná kǒo kixiún yóʼo xíʼin na̱ se̱ʼún xíʼin ndiʼika ña̱ kúúmiíún ndundáʼvindó”ʼ. 12 Ta ndóʼó xítondó vitin ta saátu ñanii̱ ta̱ Benjamín ña̱ yi̱ʼi̱ kúú ta̱ káʼa̱n xíʼinndó. 13 Ta xíniñúʼu ka̱ʼa̱nndó xíʼin yivái̱ xa̱ʼa̱ ndiʼi chiñu ña̱ kúúmiíi̱ ti̱xin ñuu Egipto yóʼo, ta saátu ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ xi̱nindó yóʼo, ta kúáʼanndó ndakiʼinndó yivái̱ ta kama kixindó xíʼinra”. 14 Ta saá nu̱mira ñanira ta̱ Benjamín ta ki̱xáʼara xákura, ta saátu ta̱ Benjamín nu̱mira su̱kún ta̱ José ta ki̱xáʼara xákura xíʼinra. 15 Ta ki̱xáʼara chítúra nu̱ú ndiʼi na̱ ñanira ta nu̱mirana ta xa̱kura xíʼinna, tándi̱ʼi ki̱xáʼa káʼa̱n na̱ ñanira xíʼinra.
8-14 TÍ JUNIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | GÉNESIS 46, 47
“Ña̱ kuxuna tiempo so̱ko”
(Génesis 47:13) Ta ndi̱ʼi ña̱ kuxuna inka ñuu, saáchi ndeéní xi̱ndika̱a̱ so̱ko. Ta nda̱a̱ sava ñuu ña̱ íyo yatin xíʼin ña̱ ñuu Egipto xíʼin ña̱ ñuu Canaán ndi̱ʼi ña̱ kuxuna.
w87 1/5 15 párr. 2
Ña̱ ka̱kuna tá ná koo so̱ko
2 Tándi̱ʼi ni̱ya̱ʼa u̱xa̱ ku̱i̱ya̱ ña̱ va̱ʼaní ni̱xi̱yo ña̱ kuxuna, tasaá ki̱xáʼa so̱ko nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová... soo su̱ví nda̱saa ñuu Egipto ni̱xi̱yoña chi iníísaá nu̱ú ñuʼú ni̱xi̱yoña. Tá ki̱xáʼa ndíka̱a̱ so̱ko ña̱ ñuu Egipto na̱ yiví ki̱xáʼana káʼa̱nna xíʼin ta̱ faraón ña̱ ná taxira ña̱ kuxuna, ta ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná ku̱ʼu̱nna nu̱ú ta̱ José ta ná keʼéna ndiʼi ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼinna. Ta saá ta̱ José ni̱xi̱kóra ña̱ kuxu na̱ ñuu Egipto, saá ke̱ʼéra xíʼinna nda̱a̱ tá ndi̱ʼi xu̱ʼúnna, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ki̱xáʼana táxina kití sa̱na̱na ndaʼa̱ra xa̱ʼa̱ ña̱ kuxuna. Tá ndi̱ʼi kití sa̱na̱na xíʼin xu̱ʼúnna, ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱ú ta̱ José ta ka̱china xíʼinra: “Satá miíndi̱ ta satá ndiʼi ñuʼúndi̱ ta taxi ña̱ kuxundi̱. Tasaá xa̱a̱ndi̱ koondi̱ esclavo ta̱ faraón”. Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta̱ José sa̱tára ndiʼi ñuʼú na̱ egipcio ña̱ xa̱a̱ña kooña ñuʼú ta̱ faraón. (Génesis 41:53-57; 47:13-20.)
(Génesis 47:16) Ta̱ José ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tá kǒoka xu̱ʼúnndó, taxindó kití sa̱na̱ndó ndaʼíi̱ ta yi̱ʼi̱ taxii̱ ña̱ kuxundó”.
(Génesis 47:19, 20) ¿Á taxiún kuvindi̱ ta kindo̱o mií ñuʼúndi̱? Satá miíndi̱ ta satá ndiʼi ñuʼúndi̱ ta taxi ña̱ kuxundi̱. Ta xa̱a̱ndi̱ koondi̱ esclavo ta̱ faraón ta ndiʼi ñuʼúndi̱ xa̱a̱ña kooña ñuʼúndó. Taxi ña̱ kuxundi̱ ña̱ va̱ʼa kutakundi̱ ta ná kǒo kuvindi̱ ta va̱ása kindo̱o mií ñuʼúndi̱”. 20 Xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní xi̱ndika̱a̱ so̱ko, na̱ ñuu Egipto ni̱xi̱kóna ñuʼúna, ta ta̱ José sa̱tára ndiʼi ñuʼúna ña̱ va̱ʼa xa̱a̱ña kooña ñuʼú ta̱ faraón. Ta ndiʼi ñuʼúna ni̱xa̱a̱ña ku̱uña ñuʼú ta̱ faraón.
(Génesis 47:23-25) Tasaá ta̱ José ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ yiví yóʼo: “Kotondó, vitin sa̱tái̱ ndóʼó saátu ñuʼú ña̱ kúúmiíndó ña̱ xa̱a̱ña kooña kuenta ta̱ faraón. Ta yóʼo íyo si̱ʼva̱ ña̱ chiʼindó nu̱ú ñuʼúndó. 24 Tá xa̱a̱ ná kixaa̱ tiempo ña̱ sákeendó, u̱ʼu̱n táʼví ndataʼvíndó ña̱yóʼo, iin táʼví taxindó ndaʼa̱ ta̱ faraón. Ta ku̱mí táʼví ndo̱o ndaʼa̱ndó ña̱kán kúú ña̱ kuniñúʼundó chiʼindó ta saátu ña̱ kuxu na̱ veʼendó xíʼinndó”. 25 Ta saá ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Táta miíndi̱, ña̱ va̱ʼa yóʼó kúú ña̱ tákundi̱ vitin. Tá va̱ʼa túvi miíún, xa̱a̱ndi̱ kondi̱ esclavo ta̱ faraón”.
kr 234, 235 párr. 11, 12
Reino Ndióxi̱ xa̱a̱ sáxi̱nuña ña̱ kúni̱ra koo nu̱ú ñuʼú yóʼo
11 Ku̱a̱ʼání. Na̱ yiví na̱ íyo ñuyǐví yóʼo ku̱a̱ʼánína va̱ása kúnda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ Jehová, nda̱a̱ táki̱ʼva káchi ña̱ Biblia: “Koto, va̱xi ki̱vi̱ káchi táta káʼnu Jehová, kixa̱a̱ iin tiempo ña̱ kundika̱a̱ so̱ko ñuu; su̱ví na̱ kuni̱ kuxu koona á na̱ kuni̱ koʼo ti̱kui̱í koona chi kuumiína so̱ko xa̱ʼa̱ ña̱ kuni̱na kuniso̱ʼona tu̱ʼun Jehová” (Amós 8:11). ¿Á nda̱a̱ na̱ ñuu Ndióxi̱ ndóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva ndóʼo na̱ yiví na̱ va̱ása xíni̱ xa̱ʼa̱ tu̱ʼunra? Va̱ása, chi mií Jehová ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ síín koo na̱ ñuura nu̱ú na̱ sáa̱-ini xíni miíra: “Kotondó na̱ káchíñu nu̱úi̱ kuxuna, soo ndóʼó va̱ása koo ña̱ kuxundó. Kotondó na̱ káchíñu nu̱úi̱ koʼona ti̱kui̱í, soo ndóʼó va̱ása koo ti̱kui̱í koʼondó. Kotondó na̱ káchíñu nu̱úi̱ kusi̱í-inina, soo ndóʼó kukaʼan nu̱úndó” (Is. 65:13). ¿Á xa̱a̱ xínu ña̱yóʼo tiempo vitin?
12 Vitin íyo ku̱a̱ʼáníka ña̱ʼa ña̱ chíndeétáʼan xíʼinyó ña̱ sákuaʼayó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱: íyo ku̱a̱ʼání tutu ña̱ tává na̱ ñuu Ndióxi̱, íyo ku̱a̱ʼání video, reunión, asamblea, saátu sitio ña̱ kúúmiíyó nu̱ú Internet nu̱ú va̱xi ku̱a̱ʼání ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinyó. Ndiʼi ña̱yóʼo táxi Jehová ndaʼa̱yó ña̱ va̱ʼa sákuaʼayó xa̱ʼa̱ra (Ezeq. 47:1-12; Joel 3:18). Kúsi̱íní-iniyó ña̱ xítoyó ña̱ xínu ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová ña̱ taxira ña̱ sákuaʼayó xa̱ʼa̱ra tiempo vitin. Xa̱ʼa̱ ña̱kán chika̱a̱ ndee̱ ña̱ sákuaʼún ndiʼi ña̱ tává na̱ ñuu Ndióxi̱.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Génesis 46:4) Yi̱ʼi̱ ku̱ʼu̱n xíʼún chí ñuu Egipto ta saátu yi̱ʼi̱ kúú ta̱ sandándikó yóʼó. Ta ta̱ José ndakasira nduchúnu̱ún tá ná kuviún”.
it-2 691 párr. 16
Ki̱ʼva ña̱ níndichiún xíʼin ña̱ kándaún
Ña̱ chinúu ndaʼa̱na sa̱tá nduchúnu̱ú iin na̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱. Tu̱ʼun yóʼo ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Jacob: “Ta̱ José ndakasira nduchúnu̱ún tá ná kuviún” (Gé 46:4), xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó, ta̱ José ndakasira nduchúnu̱ú yivára tá ná kuvira, se̱ʼena na̱ nu̱ú kúú na̱ xi̱keʼé ña̱yóʼo. Xíʼin ña̱yóʼo ta̱xi Jehová ku̱nda̱a̱-ini ta̱ Jacob, ta̱ José kúú ta̱ xa̱a̱ koo se̱ʼe nu̱úra. (1Cr 5:2.)
(Génesis 46:26, 27) Ta 66 xi̱kuu ndiʼi na̱ se̱ʼe ta̱ Jacob na̱ ni̱xa̱a̱ xíʼinra ña̱ ñuu Egipto, soo va̱ása níndakaʼvina ndiʼi ná xa̱nura. 27 Ta u̱vi̱ se̱ʼe ta̱ José ka̱ku ña̱ ñuu Egipto. Ta ndiʼi na̱ yiví na̱ íyo ti̱xin veʼe ta̱ Jacob na̱ ni̱xa̱a̱ xíʼinra ñuu Egipto 70 xi̱kuuna.
nwtsty nota ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ kaʼviyó nu̱ú Hch 7:14
75 xi̱kuu ndiʼi na̱ yiví: Tá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Esteban xa̱ʼa̱ ña̱ número yóʼo, sana su̱ví xa̱ʼa̱ iin versículo ña̱ va̱xi nu̱ú ña̱ Escrituras Hebreas níka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱. Kǒo ña̱ número yóʼo va̱xi nu̱ú texto ña̱ sa̱ndáya̱ʼa na̱ masoreta. Iin ejemplo kúú ña̱ va̱xi nu̱ú Génesis 46:26 yóʼo káchiña: “Ta 66 xi̱kuu ndiʼi na̱ se̱ʼe ta̱ Jacob na̱ ni̱xa̱a̱ xíʼinra ña̱ ñuu Egipto, soo va̱ása níndakaʼvina ná xa̱nura”. Ta ña̱ versículo 27 káchiña: “Ta ndiʼi na̱ yiví na̱ íyo ti̱xin veʼe ta̱ Jacob na̱ ni̱xa̱a̱ xíʼinra ñuu Egipto 70 xi̱kuuna”. Versículo 26 káʼa̱nña xa̱ʼa̱ 66 na̱ yiví ta na̱yóʼo kúú ndiʼi na̱ se̱ʼe mií ta̱ Jacob, ta ña̱ versículo 27 káʼa̱nña xa̱ʼa̱ 70 na̱ yiví ta na̱yóʼo kúú ndiʼi na̱ ni̱xa̱a̱ xíʼinra ña̱ ñuu Egipto. Saátu nu̱ú Éxodo 1:5 xíʼin Deuteronomio 10:22 káʼa̱nña ña̱ 70 kúú se̱ʼe ta̱ Jacob, soo ta̱ Esteban ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ 75 na̱ yiví. Sava na̱ káʼvi va̱ʼa xa̱ʼa̱ Biblia ndákanixi̱nína na̱ 75 na̱ yiví yóʼo kúú sava na̱ se̱ʼe ta̱ Jacob, sana na̱yóʼo xi̱kuu na̱ se̱ʼe ta̱ Manasés xíʼin ta̱ Efraín saátu na̱ se̱ʼe ñánina (na̱ se̱ʼe ta̱ José) ña̱ káʼa̱n ña̱ va̱xi nu̱ú Génesis 46:20 xa̱ʼa̱ ña̱ va̱xi nu̱ú ña̱ Septuaginta griega. Nu̱ú Génesis 46:26 va̱ása níndakaʼvina ná xa̱nu ta̱ Jacob, soo na̱ káʼvi va̱ʼa ndákanixi̱nína ña̱ ka̱ʼvivana náyóʼo ti̱xin na̱ 75, xa̱ʼa̱ ña̱kán ndiʼi na̱ ni̱ki̱ʼvi ña̱ ñuu Egipto kúú na̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Esteban xa̱ʼa̱. Tá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Esteban xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, sana xa̱ʼa̱ ña̱ va̱xi nu̱ú ña̱ Escrituras Hebreas ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱. Ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ na̱ káʼvi va̱ʼa xa̱ʼa̱ Biblia xi̱ndakanixi̱nína ña̱ número 75 ña̱ va̱xi nu̱ú Génesis 46:27 xíʼin Éxodo 1:5 iinlá kuití nu̱ú ña̱ Septuaginta griega va̱xiña. Soo tá kúyatin ña̱ ku̱i̱ya̱ 1950, nda̱ni̱ʼína ña̱ naní Rollos del mar Muerto, nu̱ú va̱xi u̱vi̱ táʼví ña̱ Éxodo 1:5 ña̱ tu̱ʼun hebreo, ta saátu ña̱yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱ 75 na̱ yiví. Ta sana nu̱ú ña̱yóʼo ta̱vá ta̱ Esteban ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱. Nda̱a̱ nda̱saaka ku̱uña, ta̱ Esteban síín nda̱kaʼvira na̱ se̱ʼe ta̱ Jacob.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Génesis 47:1-17) Ta saá ni̱xa̱ʼa̱n ta̱ José ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ faraón: “Yivái̱ xíʼin na̱ ñanii̱ ke̱ena chí ñuu Canaán xíʼin ndikachi xíʼin si̱ndi̱ki̱ sa̱na̱na xíʼin ndiʼika ña̱ʼa ña̱ kúúmiína. Ta chí nu̱ú ñuʼú ña̱ Gosén ki̱xa̱a̱na”. 2 Ta̱ José nda̱ka̱xinra u̱ʼu̱n na̱ ñanira ta ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼinna nu̱ú ta̱ faraón ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ kúúna na̱ ñanira. 3 Ta̱ faraón ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra na̱ ñani ta̱ José: “¿Ndáa chiñu kúú ña̱ kéʼéndó?”. Ta na̱yóʼo ka̱china: “Ndikachi ndáandi̱, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo na̱ veʼendi̱ na̱ ni̱xi̱yo xi̱naʼá”. 4 Ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ faraón: “Ki̱xa̱a̱ndi̱ ña̱ ñuu yóʼo, saáchi ndeéní ndíka̱a̱ so̱ko ñuu Canaán, ta kǒoka ña̱ kixáʼan kití sa̱na̱ndi̱. Ixaún ña̱ ma̱ní, taxi ná koondi̱ nu̱ú ñuʼú ña̱ Gosén”. 5 Ta̱ faraón ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ José: “Yiváún xíʼin na̱ ñaniún ki̱xa̱a̱na ñuu yóʼo ña̱ koona xíʼún. 6 Ñuʼú ña̱ Egipto íyoña ndaʼún. Kuniʼi yiváún xíʼin na̱ ñaniún ná ku̱ʼu̱nna koona nu̱ú iin ñuʼú ña̱ va̱ʼaní. Ta ná koona nu̱ú ñuʼú ña̱ Gosén. Soo tá xíni̱ún ña̱ íyo sava na̱ va̱ʼaní ndáa kití, taxi chiñu ndaʼa̱ na̱yóʼo ña̱ ná kundaana kití sa̱na̱i̱”. 7 Tándi̱ʼi ta̱ José ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼin yivára ta̱ Jacob nu̱ú ta̱ faraón. Ta saá ta̱ Jacob ta̱xira bendición ndaʼa̱ ta̱ faraón. 8 Ta̱ faraón ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Jacob: “¿Nda̱saa ku̱i̱ya̱ún?”. 9 Ta saá ta̱ Jacob ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ faraón: “Xa̱a̱ 130 ku̱i̱ya̱i̱, ta ndiʼi tiempo yóʼo xa̱a̱ síín síín lugar ni̱xi̱yoi̱ ta yo̱ʼvi̱ní ni̱xi̱yoña nu̱úi̱, soo loʼova tiempo kúú ña̱ xíkai̱ nu̱úka na̱ veʼi̱ na̱ xi̱ndoo tiempo xi̱naʼá”. 10 Tándi̱ʼi, Jacob ta̱xira bención ndaʼa̱ ta̱ faraón ta saá nda̱kiʼinra ku̱a̱ʼa̱nra. 11 Ta saá ta̱xi ta̱ José iin lugar ña̱ ñuu Egipto koo yivára xíʼin na̱ ñanira, ta ñuʼú ña̱ Ramesés ta̱xira koona, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ faraón. 12 Ta̱ José kúú ta̱ xi̱kiʼin kuenta ña̱ kǒo kuma̱ní ña̱ kuxu yivára, xíʼin na̱ ñanira xíʼin ndiʼika na̱ veʼe yivára. 13 Ta ndi̱ʼi ña̱ kuxuna inka ñuu, saáchi ndeéní xi̱ndika̱a̱ so̱ko. Ta nda̱a̱ sava ñuu ña̱ íyo yatin xíʼin ña̱ ñuu Egipto xíʼin ña̱ ñuu Canaán ndi̱ʼi ña̱ kuxuna. 14 Ndaʼa̱ ta̱ José xi̱taxi na̱ ñuu Egipto xíʼin na̱ ñuu Canaán xu̱ʼún ña̱ xi̱satána ña̱ʼa ña̱ xi̱xixina, ta ndiʼi xu̱ʼún yóʼo xi̱taxiraña ndaʼa̱ ta̱ faraón. 15 Tá ni̱ya̱ʼa tiempo ndi̱ʼi xu̱ʼún na̱ ñuu Egipto xíʼin na̱ ñuu Canaán. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ndiʼi na̱ egipcio ni̱xa̱a̱na nu̱ú ta̱ José ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra: “Taxi ña̱ kuxundi̱. ¿Á taxiún kuvindi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kǒoka xu̱ʼúnndi̱?”. 16 Ta̱ José ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Tá kǒoka xu̱ʼúnndó, taxindó kití sa̱na̱ndó ndaʼíi̱ ta yi̱ʼi̱ taxii̱ ña̱ kuxundó”. 17 Ta xi̱taxina kití sa̱na̱na ndaʼa̱ ta̱ José ta ta̱yóʼo xi̱taxi ña̱ xi̱xixina, xi̱taxina kuáyi̱ sa̱na̱na, xíʼin burro sa̱na̱na xíʼin inkaka kití sa̱na̱na. Ta ña̱ ku̱i̱ya̱ kán ta̱ José ta̱xira ña̱ xi̱xina xa̱ʼa̱ kití sa̱na̱na.
15-21 TÍ JUNIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | GÉNESIS 48-50
“Ku̱a̱ʼání ña̱ kivi sanáʼa̱ na̱ hermano na̱ xi̱ku̱aʼa miíyó”
(Génesis 48:21, 22) Tándi̱ʼi, ta̱ Israel ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ José: “Koto, xa̱a̱ ku̱nu̱mí kuvii̱, soo Ndióxi̱ koora xíʼinndó, ta chindeétáʼanra xíʼinndó ña̱ ndikóndó nu̱ú ñuʼú ña̱ xi̱ndoo na̱ táʼanndó na̱ ni̱xi̱yo tiempo xi̱naʼá. 22 Ta yóʼó kúú ta̱ ku̱a̱ʼáka ñuʼú taxii̱ ndaʼa̱ nu̱úka na̱ ñaniún, ñuʼú ña̱ ki̱ndai̱ ndaʼa̱ na̱ amorreo tá ka̱nitáʼi̱n xíʼinna xíʼin espada xíʼin arco”.
it-2 12 párr. 1
Ta̱ Jacob
Tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí kuvi ta̱ Jacob, ta̱xira bendición ndaʼa̱ na̱ se̱ʼe ta̱ José, saáchi mií Ndióxi̱ xi̱kuni̱ ña̱ siʼna ta̱ Efraín ta̱ loʼoka ndakiʼin bendición nu̱ú ta̱ Manasés. Tándi̱ʼi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ José ña̱ ta̱yóʼo kúú ta̱ ku̱a̱ʼáka herencia ndakiʼin nu̱ú ta̱ Rubén: “Ta yóʼó kúú ta̱ ku̱a̱ʼáka ñuʼú taxii̱ ndaʼa̱ nu̱úka na̱ ñaniún, ñuʼú ña̱ ki̱ndai̱ ndaʼa̱ na̱ amorreo tá ka̱nitáʼi̱n xíʼinna xíʼin espada xíʼin arco”. (Gé 48:1-22; 1Cr 5:1.) Ta̱ Jacob sa̱tára ñuʼú nu̱ú na̱ se̱ʼe ta̱ Hamor yatin chí Siquem ta kǒo ní kanitáʼanra ña̱ kiʼinraña (Gé 33:19, 20), xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jacob taxira ndaʼa̱ ta̱ José chí nu̱únínu koo ña̱yóʼo, soo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ta̱xira ñuʼú yóʼo ndaʼa̱ra chi xi̱kandíxaníra ña̱ kuchiñuna ndakiʼinna ñuʼú ña̱ Canaán, ta xíʼin tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra yóʼo, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ xa̱a̱ ku̱u saá íyoña, ña̱ xa̱a̱ ka̱nitáʼanra xa̱ʼa̱ña xíʼin arco xíʼin espada. (Koto nu̱ú káchiña AMORREO.) Ku̱a̱ʼáka ñuʼú nda̱kiʼin ta̱ José, saáchi na̱ veʼe ta̱ Efraín xíʼin ta̱ Manasés iin herencia nda̱kiʼin iin tá iin na̱yóʼo.
(Génesis 49:1) Tasaá ka̱na ta̱ Jacob na̱ se̱ʼera ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ndatakandó ña̱ va̱ʼa ka̱ʼi̱n xíʼinndó ña̱ kundoʼondó ña̱ ki̱vi̱ so̱ndíʼi.
it-2 1167
Ki̱vi̱ so̱ndíʼi
Profecía ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jacob tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí kuvira. Tá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jacob xíʼin na̱ se̱ʼera: “Ndatakandó ña̱ va̱ʼa ka̱ʼi̱n xíʼinndó ña̱ kundoʼondó ña̱ ki̱vi̱ so̱ndíʼi”, á “ki̱vi̱ ña̱ va̱xi” (BJ), xíʼin tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra yóʼo kúni̱ kachira ña̱ chí nu̱únínu xi̱nu nu̱úña. (Gé 49:1.) Ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ chí sa̱tá, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Abrán (Abrahán), ta̱ xi̱kuu xi̱í ta̱ Jacob, nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra ña̱ ki̱ʼva 400 ku̱i̱ya̱ xo̱ʼvi̱ na̱ se̱ʼera. (Gé 15:13.) Ña̱ profecía ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jacob ña̱ koo chí nu̱únínu xa̱ʼa̱ ña̱ “ki̱vi̱ so̱ndíʼi” ki̱xáʼaña tá ndi̱ʼi ña̱ 400 ku̱i̱ya̱ ña̱ ni̱xo̱ʼvi̱ na̱ ñuu Israel. (Koto ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ va̱xi nu̱ú capítulo 49 ña̱ Génesis nu̱ú va̱xiña káʼa̱nña xa̱ʼa̱ na̱ se̱ʼe ta̱ Jacob nu̱ú va̱xi iin tá iin ki̱vi̱na.) Saátu ña̱ profecía yóʼo kivi ka̱ʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ kundoʼo na̱ “Israel espiritual”. (Gál 6:16; Ro 9:6.)
(Génesis 50:24, 25) So̱ndíʼi, ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ José xíʼin na̱ ñanira: “Xa̱a̱ ku̱nu̱mí kuvii̱, soo mií Ndióxi̱ kúú ta̱ kiʼin kuenta xíʼinndó. Miíra tavá ndóʼó nu̱ú ña̱ ñuʼú yóʼo ta kuniʼira ndóʼó ku̱ʼu̱nndó nu̱ú ñuʼú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra taxira ndaʼa̱ ta̱ Abrahán, ta̱ Isaac xíʼin ta̱ Jacob”. 25 Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta̱ José ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ se̱ʼe ta̱ Israel ña̱ ná chinaʼána ña̱yóʼo, ta ka̱chira: “Ndióxi̱ ndakaʼánra xa̱ʼa̱ndó. Xa̱ʼa̱ ña̱kán kuniʼinndó lekei̱ ku̱ʼu̱n xíʼinndó ki̱vi̱ ná tavára ndóʼó ña̱ ñuu yóʼo”.
w07 1/6 28 párr. 10
Na̱ hermano na̱ xi̱ku̱aʼa: iin bendición kúú na̱yóʼo nu̱ú na̱ va̱lí kúa̱an
10 Na̱ hermano na̱ xi̱ku̱aʼa, ku̱a̱ʼání ña̱ kivi sákuaʼayó xíʼin ña̱ kéʼé na̱yóʼo. Tá xa̱a̱ ku̱u xi̱ku̱aʼa ta̱ José ni̱ka̱ʼa̱nra iin ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní ña̱ chi̱ndeétáʼan xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Israel tá ni̱ya̱ʼa tiempo. Tá kúúmiíra 110 ku̱i̱ya̱, xa̱ʼndara chiñu ña̱ ná kuniʼina lekera ku̱ʼu̱nna tá ná keena ña̱ ñuu Egipto (Hebreos 11:22; Génesis 50:25). Tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ José tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí kuvira chi̱ndeétáʼanníña xíʼin na̱ ñuu Israel, saáchi ni ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ ni̱xo̱ʼvi̱na tá ni̱xi̱yona ña̱ ñuu Egipto, ni xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ José ka̱ndíxanína ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kixa̱a̱ iin ki̱vi̱ ña̱ mií Jehová tavána ña̱ ñuu kán.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Génesis 49:19) ”Iin tiʼvi na̱ kui̱ʼná kanina ta̱ Gad, soo ta̱yóʼo va̱ása taxira ña̱ kaninara saáchi ta̱yóʼo taxírana.
Si̱íní íyo na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱
4 Tá kúma̱níka ndakiʼinna ñuʼú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ taxira ndaʼa̱na, na̱ veʼe ta̱ Gad nda̱kaxinna ña̱ koona chí este ña̱ Jordán (Números 32:1-5). Ku̱a̱ʼání nu̱ú tu̱ndóʼo ya̱ʼana ña̱ koona lugar kán. Na̱ ndóo chí oeste ña̱ yu̱ta Jordán íyo iin ña̱ chíndeétáʼan xíʼinna: yoso̱ ña̱ Jordán (Josué 3:13-17). Soo ndiʼi ñuʼú ña̱ íyo chí táʼvi ña̱ este (nda̱a̱ táki̱ʼva káchi ta̱ George Adam Smith nu̱ú tutu ña̱ Geografía histórica de la Tierra Santa) “tákaa nu̱úña chí yoso̱ válí ña̱ íyo chí arabia. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ndiʼi tiempo kuchiñu ki̱ʼvi na̱ inka ñuu nu̱ú ñuʼú kán, xa̱ʼa̱ ña̱kán ku̱a̱ʼání na̱ yiví na̱ inka ñuu xi̱xa̱ʼa̱nna xi̱nandukúna ña̱ kixáʼan kití sa̱na̱na”.
5 ¿Ndáa ña̱ kivi keʼé na̱ veʼe ta̱ Gad xa̱ʼa̱ ña̱ kundoʼona? Ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ chí sa̱tá tá kúma̱ní kuvi ta̱ Jacob ni̱ka̱ʼa̱nra iin profecía xa̱ʼa̱ ña̱ kundoʼo na̱yóʼo: “Iin tiʼvi na̱ kui̱ʼná kanina ta̱ Gad, soo ta̱yóʼo va̱ása taxira ña̱ kaninara saáchi ta̱yóʼo taxírana” (Génesis 49:19). Tu̱ʼun yóʼo náʼa̱ña ña̱ va̱ása va̱ʼa kundoʼona soo su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo káʼa̱nña, chi iin ña̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ kúú ña̱ kundaana miína. Ta̱ Jacob ni̱ka̱ʼa̱nra, tá ná kanitáʼanna xíʼin na̱ sáa̱-ini xíni-ñaʼá kuchiñuvana nu̱ú na̱yóʼo ta nda̱a̱ taxína na̱yóʼo.
(Génesis 49:27) ”Ta̱ Benjamín sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼi ña̱ ndani̱ʼíra, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé tí lobo. Ta xi̱ta̱an kaxira kití tí tiinra ta xi̱kua ndataʼvíra ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ nda̱kiʼinra”.
it-1 313 párr. 5
Ta̱ Benjamín
Tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí kuvi ta̱ Jacob ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ profecía yóʼo xa̱ʼa̱ na̱ se̱ʼe ta̱ Benjamín ña̱ va̱ʼaní kanitáʼan na̱yóʼo. Ña̱ tu̱ʼun yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ se̱ʼera ta̱ kúʼvi̱ní-inira xínira: “Ta̱ Benjamín sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼi ña̱ ndani̱ʼíra, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé tí lobo. Ta xi̱ta̱an kaxira kití tí tiinra ta xi̱kua ndataʼvíra ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ nda̱kiʼinra”. (Gé 49:27.) Iinlá na̱ se̱ʼe ta̱ Benjamín kúú na̱ va̱ʼaní xi̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní xi̱xiniñúʼuna honda tá xi̱kanitáʼanna; va̱ʼaní xi̱xiniñúʼuna honda xíʼin ndaʼa̱ kúaʼana xíʼin ndaʼa̱ yítinna tá xi̱kanitáʼanna saáchi mií nu̱ú xi̱kuni̱na kanina yu̱u̱ mií kán xi̱kaninaña. (Jue 20:16; 1Cr 12:2.) Ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Benjamín ki̱xi ta̱ juez Ehúd ta iin ta̱ ndaʼa̱ yítin xi̱kuura ta xa̱ʼníra ta̱ rey Eglón iin ta̱ ndi̱va̱ʼaní ni̱xi̱yo ini. (Jue 3:15-21.) Ki̱vi̱ káʼa̱nña “xi̱ta̱an” káʼa̱nña xa̱ʼa̱ na̱ veʼe ta̱ Benjamín ta ni loʼoní xi̱kuu na̱yóʼo ti̱xin veʼena ki̱ta iin ta̱ nu̱ú rey ta ta̱yóʼo kúú ta̱ xi̱ndisochíñu xíʼin na̱ ñuu Israel; ta̱yóʼo kúú ta̱ Saúl se̱ʼe ta̱ Quis, ta ta̱yóʼo kúú ta̱ va̱ʼaní xi̱kanitáʼan xíʼin na̱ filisteo. (1Sa 9:15-17, 21.) Ki̱vi̱ káʼa̱nña “xi̱kua” xa̱ʼa̱ na̱ se̱ʼe ta̱ Benjamín káʼa̱nña, ta ti̱xin na̱ veʼe ta̱yóʼo ki̱ta ñá Ester xíʼin ta̱ Mardoqueo, na̱yóʼo kúú na̱ xi̱niñúʼu Ndióxi̱ ña̱ sáka̱kura na̱ ñuu Israel tá xi̱kuni̱na kaʼnína na̱yóʼo ti̱xin ña̱ ñuu Persia. (Est 2:5-7.)
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Génesis 49:8-26) ”Ta yóʼó Judá, na̱ ñaniún ka̱ʼa̱n va̱ʼana xa̱ʼún. Ta yóʼó kúú ta̱ chinúu ndaʼa̱ su̱kún na̱ sáa̱-ini xíni yóʼo. Na̱ se̱ʼe yiváún kuxítína nu̱ún. 9 Ta̱ Judá iin león loʼo kúúra. Yóʼó, se̱ʼe miíi̱, ku̱ʼún nu̱ú íyo na̱ tiiún. Ta̱yóʼo sáka̱a̱ra miíra nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin tí león. ¿Ndáa na̱ sándoto iin tí león tí kísi̱? 10 Tú cetro va̱ása ku̱taʼnú ti̱xin veʼe ta̱ Judá, ní tú bastón va̱ása ku̱taʼnú xa̱ʼa̱ra, nda̱a̱ ná kixi ta̱ Siló, ta ta̱yóʼo kúú ta̱ kuniso̱ʼo na̱ ñuu. 11 Ta ta̱yóʼo katúnra burro sa̱na̱ra xa̱ʼa̱ iin tú uva, ta se̱ʼe tíyóʼo katúnrarí xa̱ʼa̱ iin tú uva tú va̱ʼaní. Ta ndakatara ti̱ko̱to̱ra xíʼin vino, ta saátu ndakataraña xíʼin ni̱i̱ tí uva. 12 Ta nduchúnu̱úra kúáʼarí xa̱ʼa̱ tá vino, ta nu̱ʼura yaaña xa̱ʼa̱ tá leche. 13 ”Ta̱ Zabulón koora chí nu̱ú íyo tá mar, yuʼú tá mar nu̱ú ndita tú barco. Ta iin táʼví nu̱ú ñuʼúra kotoña chí Sidón. 14 ”Ta̱ Isacar íyora nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin burro tí ndákuní leke, ta nínduʼúrí ma̱ʼñú u̱vi̱ ña̱ kuisorí. 15 Ta kiʼinra kuenta ña̱ va̱ʼaní lugar nu̱ú ndakiʼin ndee̱ra kúúña xíʼin iin ñuʼú ña̱ va̱ʼaní kúúña. Taxira so̱ko̱ra ña̱ chisóna ña̱ kuisora ta ndeéní yo̱ʼvi̱ chiñu keʼéra. 16 ”Ta̱ Dan, iin ta̱ ki̱xi ti̱xin na̱ ñuu Israel, ta̱yóʼo kaʼndachíñu nu̱ú na̱ ñuu. 17 Ta̱ Dan koora nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ko̱o̱ tí kánduʼú yuʼú yichi̱, iin ko̱o̱ tí íyo ndiki̱, tí xáxi xa̱ʼa̱ iin tí kuáyi̱, ta ndákava ta̱ kánuú sa̱tá tí kuáyi̱. 18 Táta káʼnu Jehová, kundatui̱ ña̱ miíún sáka̱kún ndi̱ʼi̱. 19 ”Iin tiʼvi na̱ kui̱ʼná kanina ta̱ Gad, soo ta̱yóʼo va̱ása taxira ña̱ kaninara saáchi ta̱yóʼo taxírana. 20 ”Ta̱ Aser kǒo ixaa ma̱ní ña̱ kuxura, ta taxira ña̱ kuxuna nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ xíxi iin rey. 21 ”Ta̱ Neftalí íyora nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yusu síʼí, tí liviní, ta liviní tu̱ʼun káʼa̱nrí. 22 ”Iin ndaʼa̱ iin yitu̱n ña̱ yúta̱ kúú ta̱ José, iin yitu̱n tú va̱ʼaní tú níndichi yatin yuʼú ti̱kui̱í, tú sáka̱a̱ ndaʼa̱ sa̱tá nama̱. 23 Soo na̱ kúúmií tú arco xi̱ ixandi̱va̱ʼana xíʼin tú yitu̱n yóʼo, kǒo níndakoona ña̱ sa̱a̱-inina kuninara, ta nda̱a̱ xi̱kuni̱na kaʼnínara. 24 Tú arcora tuunní ni̱xi̱yonú, ta ndaʼa̱ra ndakúní íyoña ta kamaníña. Ta̱ ndakuní ta̱ íyo xíʼin ta̱ Jacob chi̱ndeétáʼan xíʼin ta̱yóʼo, tíxa̱ʼvi ta̱ pastor, ta̱ kúú yu̱u̱ na̱ ñuu Israel. 25 Yóʼó ta̱ José kuenta mií Ndióxi̱ kúún, ta mií Ndióxi̱ chindeétáʼan xíʼún. Ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ íyora xíʼún, ta mií Ndióxi̱ taxira bendición ña̱ íyo chí ndiví ndaʼún, xíʼin ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo, ta ku̱a̱ʼání xa̱a̱ na̱ se̱ʼún koona. 26 Bendición ña̱ ndakiʼún káʼnuníka koo ña̱yóʼo nu̱ú ña̱ yuku̱, ta ku̱a̱ʼání tiempo kooña nu̱ú yuku̱ ña̱ íyo, ta ku̱a̱ʼáníka tiempo kooña nu̱ú ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní íyo yoso̱. Ta ña̱ bendición yóʼo kooña xi̱ní ta̱ José, xi̱ní ta̱ nda̱kaxinna nu̱ú na̱ ñanira kooña.
22-28 TÍ JUNIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | ÉXODO 1-3
“Yi̱ʼi̱ xa̱i̱ koi̱ nda̱a̱ ndáaka ña̱ kúni̱ miíi̱ koi̱”
(Éxodo 3:13) Tasaá ta̱ Moisés ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱: “Ná kachiyó ña̱ ku̱a̱ʼi̱n nu̱ú na̱ ñuu Israel ta káʼi̱n xíʼinna: ‘Ndióxi̱ ta̱ nda̱sakáʼnu na̱ veʼendó na̱ ni̱xi̱yo tá tiempo xi̱naʼá chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ va̱xii̱ nu̱úndóʼ. Soo tá na̱kán ná nda̱ka̱tu̱ʼunna yi̱ʼi̱ ‘¿Nda̱saa naníra?ʼ, ¿ndáaña ka̱ʼi̱n xíʼinna?”.
Ná ixato̱ʼóyó ki̱vi̱ Jehová
4 Kaʼvi Éxodo 3:10-15. Tá kúúmií ta̱ Moisés 80 ku̱i̱ya̱ra, Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ tavára na̱ ñuu Israel ti̱xin ña̱ ñuu Egipto. To̱ʼóní nda̱kuiin ta̱ Moisés yuʼú Jehová ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní, ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara ndáaña kúú ki̱vi̱ra. Soo tá tiempo ni̱xi̱yo ta̱ Moisés xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo xi̱kunda̱a̱-inina ndáa ki̱ʼva xi̱naní Ndióxi̱, tásaá ¿ndáa ña̱ xi̱kuni̱ ta̱ Moisés kunda̱a̱-inira xíʼin ña̱ ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra yóʼo? Xi̱kuni̱ra kunda̱a̱-inira ndáa ki̱ʼva íyo ta̱ kúúmií ña̱ ki̱vi̱ yóʼo, xi̱kuni̱ra kunda̱a̱-inira ndáa ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ va̱ʼa kandíxana ña̱ ndixaa tavá Ndióxi̱ na̱yóʼo ña̱ ñuu Egipto. Xi̱ndi̱ʼi̱va-inira saáchi na̱ ñuu Israel xa̱a̱ ku̱a̱ʼání tiempo kúúna esclavo ti̱xin ñuu Egipto, ta sana va̱ása kandíxana ña̱ ndixa tavá Ndióxi̱ miína ñuu kán. Ta nda̱a̱ sava na̱ ñuu Israel xi̱ndasakáʼnuna sava ndióxi̱ vata ña̱ ndásakáʼnu na̱ ñuu Egipto (Ezeq. 20:7, 8).
(Éxodo 3:14) Tasaá Ndióxi̱ nda̱kuiinra yuʼú ta̱ Moisés: “Yi̱ʼi̱ xa̱i̱ koi̱ nda̱a̱ ndáaka ña̱ kúni̱ miíi̱ koi̱”. Ta ka̱chikara: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼu ka̱ʼún xíʼin na̱ ñuu Israel: ‘Yi̱ʼi̱ xa̱i̱ koi̱, kúú ta̱ chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ va̱xii̱ nu̱úndóʼ”.
kr 43
ÑA̱ KÚNI̱ KACHI KI̱VI̱ NDIÓXI̱
ÑA̱ KI̱VI̱ Jehová nu̱ú ña̱ tu̱ʼun hebreo ka̱naña ta ña̱yóʼo kúni̱ kachiña “xa̱a̱ra koora”. Sava na̱ xíni̱ va̱ʼa káʼa̱nna ña̱ tu̱ʼun yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ ndiʼi tiempo kéʼéra ña̱ʼa, ta kivi kuniñúʼura iin ña̱ʼa á iin na̱ yiví ña̱ va̱ʼa saxínura ña̱ kúni̱ miíra. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ku̱a̱ʼání na̱ yiví kúnda̱a̱-inina ña̱ ki̱vi̱ Ndióxi̱ kúni̱ kachiña “Ta̱kán xa̱a̱ra koora nda̱a̱ ndáaka ña̱ kúni̱ miíra koora”. Ña̱ kúni̱ kachi ki̱vi̱ Jehová va̱ʼaní kítáʼanña xíʼin ña̱ ki̱ʼva íyora saáchi miíra i̱xava̱ʼa ndiʼi ña̱ʼa. Tíxa̱ʼvi Jehová chi ña̱ va̱ʼa ta̱yóʼo ku̱va̱ʼa ndiʼi ña̱ íyo chí ndiví xíʼin ndiʼi ña̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo. Soo su̱ví nda̱saa ña̱yóʼo kúú ndiʼi ña̱ kéʼéra, saáchi sáxi̱nukavara ña̱ kúni̱ra koo tiempo vitin.
¿Ndáa ki̱ʼva kunda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱ nda̱kuin Jehová yuʼú ta̱ Moisés ña̱ va̱xi nu̱ú Éxodo 3:13, 14? Ta̱ Moisés ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra Ndióxi̱: “Ná kachiyó ña̱ ku̱a̱ʼi̱n nu̱ú na̱ ñuu Israel ta káʼi̱n xíʼinna: ‘Ndióxi̱ ta̱ nda̱sakáʼnu na̱ veʼendó na̱ ni̱xi̱yo tá tiempo xi̱naʼá chi̱ndaʼá yi̱ʼi̱ va̱xii̱ nu̱úndóʼ. Soo tá na̱kán ná nda̱ka̱tu̱ʼunna yi̱ʼi̱ ‘¿Nda̱saa naníra?ʼ, ¿ndáaña ka̱ʼi̱n xíʼinna?”. Tasaá Jehová nda̱kuiinra yuʼú ta̱ Moisés: “Yi̱ʼi̱ xa̱i̱ koi̱ nda̱a̱ ndáaka ña̱ kúni̱ miíi̱ koi̱”.
Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó su̱ví ki̱vi̱ Jehová níxi̱kuni̱ ta̱ Moisés kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱, saáchi xa̱a̱ xíni̱varaña ta saátu na̱ ñuu Israel. Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuni̱ ta̱ Moisés ndundakúka ña̱ kándíxara Jehová ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunrara ndáa ki̱ʼva íyora, saáchi ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼinra ña̱ kunda̱a̱-inira ndáa ña̱ kúni̱ kachi ki̱vi̱ra. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo tá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra “Yi̱ʼi̱ xa̱i̱ koi̱ nda̱a̱ ndáaka ña̱ kúni̱ miíi̱ koi̱”, xíʼin tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra yóʼo ni̱na̱ʼa̱ra ndáa ki̱ʼva íyora: ña̱ va̱ʼa xi̱nu ndiʼi ña̱ kúni̱ra, miíra va̱ʼa xa̱a̱ra koora nda̱a̱ ndáaka ña̱ kúni̱ra. Nu̱ú ta̱ Moisés xíʼin na̱ ñuu Israel Jehová ni̱xa̱a̱ra ku̱ura iin ta̱ sa̱kǎku miína, xíʼin ta̱ táxi ley ndaʼa̱na, xíʼin iin ta̱ ndáa miína. Ta xíʼin ña̱yóʼo Jehová ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ kivi xa̱a̱ra keʼéra nda̱a̱ ndáaka ña̱ kúni̱ miíra ta saá xa̱a̱ra saxínura ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuura. Ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ Jehová ña̱ va̱ʼa keʼéra ndiʼi ña̱ʼa, su̱ví ña̱yóʼo kúú ndiʼiña chi íyo ku̱a̱ʼáníka ña̱ va̱ʼa xa̱a̱ra keʼéra: chi kivi kuniñúʼura ndiʼi ña̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼara ña̱ va̱ʼa xi̱nu ndiʼi ña̱ kúni̱ra.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Éxodo 2:10) Tá xa̱ʼnu ta̱ loʼo yóʼo, nda̱taxiñára ndaʼa̱ ñá se̱ʼe ta̱ faraón, ta ta̱yóʼo ni̱xa̱a̱ra ku̱ura se̱ʼeñá. Ta chi̱núuñá ki̱vi̱ra ña̱ kunaníra Moisés, ta ka̱chiñá: “Saáchi nu̱ú ti̱kui̱í ta̱vái̱ra”.
g04 8/4 6 párr. 4
¿Á ndixa ni̱xi̱yo ta̱ Moisés á ña̱ vatáva kúúña?
Soo, ¿á xíniñúʼu ndakanda̱-iniyó xíʼin ña̱ ke̱ʼé ñá princesa ñá ñuu Egipto ña̱ nda̱kiʼinñá iin ta̱ loʼo sákuaʼnuñá? Va̱ása, chi iin ña̱ xi̱kandíxa na̱ ñuu Egipto kúú ña̱ tá kéʼéna ña̱ va̱ʼa xa̱ʼa̱ inka na̱ yiví ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼinna ña̱ ku̱ʼu̱nna chí ndiví. Xa̱ʼa̱ ña̱ sákuaʼnu ndáʼvína se̱ʼe inkana ñá arqueóloga Joyce Tyldesley káʼa̱nñá: “Ná ñaʼá ná ni̱xi̱yo ña̱ ñuu Egipto iin ki̱ʼva ni̱xi̱yoná xíʼin na̱ ta̱a. Iin ki̱ʼva ni̱xi̱yoná nu̱ú na̱ chíñu, ta saátu xi̱kuumiíná derecho ña̱ va̱ʼa ndakiʼinná sava na̱ va̱lí ña̱ sakuaʼnu ndáʼvíná na̱yóʼo”. Nu̱ú iin tutu ña̱ papiro káʼa̱nña xa̱ʼa̱ iin ñaʼá ñá sa̱kuaʼnu ndáʼvi na̱ xi̱kachíñu nu̱úñá ta nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo se̱ʼe miíñá saá ni̱xi̱yó na̱yóʼo. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ cha̱ʼvína ñá Jokébed ña̱ sa̱kuaʼnuñá ta̱ Moisés, ña̱ The Anchor Bible Dictionary káchiña: “Kítáʼanní ña̱ xi̱keʼé na̱ ñuu Mesopotamia xíʼin ña̱ ke̱ʼé ñá princesa ñá ñuu Egipto tá ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin ñá Jokébed ñá xi̱kuu siʼí ta̱ Moisés ña̱ ná sákuaʼnuñára ta sachichínñára”.
(Éxodo 3:1) Ta̱ Moisés xi̱ndaara kití sa̱na̱ si̱sora ta̱ Jetró, ta̱ xi̱kuu su̱tu̱ ña̱ ñuu Madián. Iin ki̱vi̱ tá ku̱a̱ʼa̱nra xíʼin kití tí ndáara chí oeste nu̱ú ñuʼú yi̱chí, ta ni̱xa̱a̱ra nda̱a̱ Horeb, yuku̱ Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱.
w04 15/3 24 párr. 4
Ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ libro ña̱ Éxodo
3:1 ¿Ndáa su̱tu̱ xi̱kuu ta̱ Jetró? Tá tiempo xi̱naʼá na̱ ta̱a kúú na̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ veʼena ta xi̱kuutuna su̱tu̱. Sana ta̱ Jetró xi̱xaʼndachíñura nu̱ú iin tribu ña̱ ñuu Madián. Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuuna se̱ʼe ta̱ Abrahán xíʼin ñá Queturá sana xi̱xini̱na xa̱ʼa̱ Jehová (Génesis 25:1, 2).
(Éxodo 2:11-25) Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa tiempo, tá xa̱a̱ xa̱ʼnu ta̱ Moisés, ni̱xa̱ʼa̱nra xi̱tora na̱ ñanira hebreo saáchi yo̱ʼvi̱ní chiñu kéʼéna, ta xi̱nira ña̱ iin ta̱ ñuu Egipto ndeéní kánira iin ta̱ hebreo. 12 Ta iníísaá xi̱tora á kǒo na̱ yiví xítoñaʼá, ta kǒo nda̱a̱ ni iin na̱ níxinira, tasaá xa̱ʼníra ta̱ ñuu Egipto ta chi̱se̱ʼéra ta̱yóʼo ti̱xin yu̱ti. 13 Tá ki̱tara inka ki̱vi̱, xi̱nira u̱vi̱ na̱ hebreo kánitáʼanna. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ kúúmií ku̱a̱chi: “¿Nda̱chun kániún ta̱ táʼún?”. 14 Ta ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “¿Ndáa na̱ nda̱kaxin yóʼó ña̱ koún príncipe xíʼin juez nu̱úndi̱? ¿Á kaʼniún yi̱ʼi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱ʼniún ta̱ egipcio?”. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱yi̱ʼvíní ta̱ Moisés ta nda̱kanixi̱níra: “Xa̱a̱ ndiʼina ku̱nda̱a̱-ini xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼíi̱”. 15 Tá ku̱nda̱a̱-ini ta̱ faraón xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, xi̱kuni̱ra kaʼníra ta̱ Moisés. Soo ta̱yóʼo xi̱nura nu̱ú ta̱ faraón, ta ku̱a̱ʼa̱nra koora chí ñuu Madián. Tá ni̱xa̱a̱ra kán xi̱koora yatin nu̱ú íyo iin pozo. 16 Ta̱ su̱tu̱ ña̱ ñuu Madián u̱xa̱ ni̱xi̱yo ná ñaʼá se̱ʼera. Ta náyóʼo ni̱xa̱ʼa̱nna taváná ti̱kui̱í koʼo kití sa̱na̱ yivána. 17 Soo na̱ ta̱a na̱ xi̱ndaa kití, ta̱xínna náyóʼo chi saá xi̱keʼéna ndiʼi tiempo xíʼinná. Tá xi̱ni ta̱ Moisés ña̱yóʼo nda̱kiʼinra tu̱ʼunná, ta ta̱xira ti̱kui̱í xi̱ʼi kití sa̱na̱ná. 18 Tá ndi̱kó náyóʼo veʼe yiváná ta̱ Reuel, ta̱yóʼo iin nda̱kanda̱-inira ta ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunraná: “¿Nda̱chun ya̱chi̱ní ndi̱kóndó vitin?”. 19 Ta náyóʼo nda̱kuiinná: “Iin ta̱ ñuu Egipto nda̱kiʼin tu̱ʼunndi̱ nu̱ú na̱ ndáa kití. Ta nda̱a̱ ta̱vára ti̱kui̱í xíʼi kití sa̱na̱yó”. 20 Tasaá ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ná se̱ʼera: “¿Ta ndáamií ku̱a̱ʼa̱nra? ¿Nda̱chun nda̱kondóra kán? Kanandóra ná kixira kuxura xíʼinyó”. 21 Ta̱ Moisés ka̱ndíxara ña̱ koora veʼe ta̱ Reuel, ta ta̱yóʼo ta̱xira ñá se̱ʼera Ziporá ña̱ tindaʼa̱ñá xíʼinra. 22 Tá ni̱ya̱ʼa tiempo, ka̱ku iin se̱ʼe ñáyóʼo, ta saá ta̱ Moisés chi̱núura ki̱vi̱ra ña̱ kunaníra Guersom, saáchi ka̱chira: “Ta̱ ke̱e inka ñuu kúi̱ ta ki̱xa̱i̱ íyoi̱ ñuu yóʼo”. 23 Ni̱ya̱ʼa ku̱a̱ʼá tiempo, ta̱ rey ña̱ ñuu Egipto ni̱xi̱ʼi̱ra. Soo ni saá na̱ ñuu Israel xi̱ka̱ʼa̱nna ña̱ ndeéní xóʼvi̱na xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní káchíñuna. Ta xi̱kunda̱a̱-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndeéní xóʼvi̱na. 24 Tá ni̱ya̱ʼa tiempo, Ndióxi̱ xi̱niso̱ʼora káʼa̱nna ña̱ ndeéní xóʼvi̱na, tasaá nda̱kaʼánra xa̱ʼa̱ trato ña̱ ke̱ʼéra xíʼin ta̱ Abrahán, ta̱ Isaac xíʼin ta̱ Jacob. 25 Tasaá xi̱ni Ndióxi̱ ña̱ ndóʼo na̱ ñuu Israel ta ki̱ʼinra kuenta xíʼin na̱yóʼo.
29 TÍ JUNIO NDA̱A̱ 5 TÍ JULIO
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | ÉXODO 4, 5
“Yi̱ʼi̱ chindeé yóʼó ña̱ va̱ʼa ka̱ʼún”
(Éxodo 4:10) Tasaá ta̱ Moisés ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Jehová: “Káʼnuní koo iniún xa̱ʼíi̱ Jehová, saáchi íxayo̱ʼvi̱níña xíʼi̱n ña̱ ka̱ʼi̱n, ni tá ya̱chi̱ ni nda̱a̱ vitin ña̱ ki̱xáʼún káʼún xíʼi̱n. Ta kúeení káʼi̱n ta íxayo̱ʼvi̱níña xíʼi̱n ña̱ ka̱ʼi̱n”.
(Éxodo 4:13) Soo ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Ixakáʼnu-iniún xa̱ʼíi̱ Jehová, va̱ʼaka inka na̱ yiví chindaʼún ná ku̱ʼu̱n, iin na̱ kúni̱ miíún ná ku̱ʼu̱n”.
¿Ndáa ña̱ ndákanixi̱ní Ndióxi̱ tá káʼa̱nyó ña̱ va̱ása kivi keʼéyó iin ña̱ʼa?
“Va̱ása kivi keʼíi̱ña.” Sana yóʼó ndakanixi̱níún ña̱ va̱ása kuchiñún natúʼún xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱. Soo va̱ása ndakava-iniún: Saá nda̱kanixi̱ní sava na̱ xi̱ndasakáʼnu Ndióxi̱ tiempo xi̱naʼá ña̱ va̱ása kuchiñuna keʼéna chiñu ña̱ ta̱xira ndaʼa̱na. Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Moisés. Tá ta̱xi Jehová iin chiñu ndaʼa̱ra, ta̱ Moisés ka̱chira: “Káʼnuní koo iniún xa̱ʼíi̱ Jehová, saáchi íxayo̱ʼvi̱níña xíʼi̱n ña̱ ka̱ʼi̱n, ni tá ya̱chi̱ ni nda̱a̱ vitin ña̱ ki̱xáʼún káʼún xíʼi̱n. Ta kúeení káʼi̱n ta íxayo̱ʼvi̱níña xíʼi̱n ña̱ ka̱ʼi̱n”. Ni ni̱ka̱ʼa̱n káxi Jehová xíʼinra ña̱ chindeétáʼanra xíʼinra, soo ta̱ Moisés ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Jehová ña̱ ná chindaʼára inka na̱ yiví: “Ixakáʼnu-iniún xa̱ʼíi̱ Jehová, va̱ʼaka inka na̱ yiví chindaʼún ná ku̱ʼu̱n, iin na̱ kúni̱ miíún ná ku̱ʼu̱n” (Éxo. 4:10-13). ¿Ndáa ña̱ ndo̱ʼo Ndióxi̱ tá ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo?
(Éxodo 4:11, 12) Jehová ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱yóʼo: “¿Ndáa na̱ i̱xava̱ʼa yuʼú na̱ yiví? ¿Ndáa na̱ kúú na̱ kivi kasi ña̱ ka̱ʼa̱n iin na̱ yiví á ña̱ kǒo kuniso̱ʼona? ¿Ndáa na̱ kúú na̱ kivi taxi ña̱ koto iin na̱ yiví á ña̱ va̱ása kotona? ¿Á su̱ví yi̱ʼi̱ Jehová kúú ta̱ kivi keʼé ndiʼi ña̱yóʼo? 12 Ta vitin kúaʼan. Ta yi̱ʼi̱ chindeé yóʼó ña̱ va̱ʼa ka̱ʼún ta sanáʼi̱ yóʼó ndáa ña̱ ka̱ʼún”.
¿Á kándíxayó ta̱ kǒo kívi kotoyó?
5 Tá kúma̱níka ndikó ta̱ Moisés ñuu Egipto, Ndióxi̱ sa̱náʼa̱rara iin ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní, tá ni̱ya̱ʼa tiempo suvi mií ta̱ Moisés ka̱ʼyí ña̱yóʼo nu̱ú libro ña̱ Job: “Ña̱ yi̱ʼvíyó keʼéyó ña̱ kǒo kútóo Jehová... ña̱yóʼo kúú ña̱ ndíchi” (Job 28:28). Jehová chi̱ndeéra ta̱ Moisés ña̱ kǒo keʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa ta saátu ndíchi ndakanixi̱níra, Jehová ni̱na̱ʼa̱ra nu̱úra ña̱ síínní íyora nu̱ú na̱ yiví saáchi kúúmiíra ndiʼi ndee̱, ta̱ ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱ Moisés: “¿Ndáa na̱ i̱xava̱ʼa yuʼú na̱ yiví? ¿Ndáa na̱ kúú na̱ kivi kasi ña̱ ka̱ʼa̱n iin na̱ yiví á ña̱ kǒo kuniso̱ʼona? ¿Ndáa na̱ kúú na̱ kivi taxi ña̱ koto iin na̱ yiví á ña̱ va̱ása kotona? ¿Á su̱ví yi̱ʼi̱ Jehová kúú ta̱ kivi keʼé ndiʼi ña̱yóʼo? (Éx. 4:11).
6 ¿Ndáa ña̱ xi̱kuni̱ Jehová sanáʼa̱ra xíʼin ña̱yóʼo? Ña̱ va̱ása níxiniñúʼu yi̱ʼví ta̱ Moisés. Saáchi mií Jehová kúú ta̱ chi̱ndaʼá ta̱yóʼo ña̱ keʼéra ña̱ chiñu yóʼo, ta miíra chindeétáʼan xíʼinra ña̱ sáxi̱nura ña̱ chiñu yóʼo. Saáchi ta̱ faraón su̱ví ta̱ ndeéví kúúra nu̱ú Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱. Ta su̱ví ña̱ nu̱ú yichi̱ kúú ña̱ ñúʼu na̱ ñuu Ndióxi̱ nu̱ú tu̱ndóʼo, chi xa̱a̱ ku̱a̱ʼáva yichi̱ ke̱ʼé na̱ ñuu Egipto saá xíʼinna. Sana xi̱ndakanixi̱ní ta̱ Moisés ndáa ki̱ʼva chi̱ndeétáʼan Jehová xíʼin ta̱ Abrahán, xíʼin ta̱ José ta̱ saátu va̱ʼaní chi̱ndeétáʼanra xíʼin miíra tá ya̱chi̱ (Gén. 12:17-19; 41:14, 39-41; Éx. 1:22–2:10). Saáchi va̱ʼaní xi̱kandíxa ta̱ Moisés Ndióxi̱ “nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ xítora nu̱ú saá ni̱xi̱yora ni kǒo níxinirara”, ta va̱ása níyi̱ʼvíra tá ni̱xa̱a̱ra nu̱ú ta̱ faraón saáchi ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra ka̱ʼa̱nra.
(Éxodo 4:14, 15) Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱sa̱a̱ní Jehová xíʼin ta̱ Moisés ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á kǒo ñaniún ta̱ Aarón ta̱ kúú levita íyo xíʼún? Yi̱ʼi̱ xínii̱ ña̱ va̱ása íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinra ña̱ ka̱ʼa̱nra. Xa̱a̱ va̱xíra chí yóʼo ña̱ ndaku̱táʼanra xíʼún, ta ta̱yóʼo kusi̱íní-inira ña̱ kunira yóʼó. 15 Ka̱ʼa̱n xíʼinra ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún. Ta yi̱ʼi̱ koo xíʼinndó ki̱vi̱ ná ka̱ʼa̱nndó ña̱yóʼo, ta sanáʼi̱ ndóʼó ndáa ña̱ xíniñúʼu keʼéndó.
¿Ndáa ña̱ ndákanixi̱ní Ndióxi̱ tá káʼa̱nyó ña̱ va̱ása kivi keʼéyó iin ña̱ʼa?
Va̱ása níkindaa Ndióxi̱ chiñu ndaʼa̱ ta̱ Moisés, chi ta̱xira ña̱ ná chindeétáʼan ta̱ Aarón xíʼinra (Éxo. 4:14-17). Ta ndiʼi tiempo ña̱ keʼéra ña̱ chiñu yóʼo, va̱ása níndakoo ndaʼa̱ Jehovára, saáchi chi̱ndeétáʼanra xíʼinra ña̱ sáxi̱nura ña̱ chiñu yóʼo. Tiempo vitin, Jehová kivi kuniñúʼura na̱ hermano na̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼá tiempo káchíñu nu̱úra ña̱ chindeétáʼanna xíʼinyó ña̱ ku̱ʼu̱nyó natúʼunyó xíʼin na̱ yiví. Ta nu̱ú tu̱ʼunra káʼa̱nña xíʼinyó ña̱ miíra viíní sánáʼa̱ra miíyó ña̱ keʼéyó chiñu ña̱ táxira ndaʼa̱yó (2 Cor. 3:5; koto ña̱ recuadro “Los años más felices de mi vida”).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Éxodo 4:24-26) Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱nna yichi̱ ta ni̱xa̱a̱na nu̱ú ku̱su̱nna, ki̱ta Jehová nu̱úra ta xi̱kuni̱ra kaʼníra se̱ʼe ta̱yóʼo. 25 Tándi̱ʼi, ñá Ziporá ki̱ʼinñá iin yu̱u̱ ña̱ xi̱ín ta xa̱ʼndañá nu̱ú yi̱i̱ ta̱ loʼo se̱ʼeñá. Tándi̱ʼi ki̱ʼinñá ña̱ xa̱ʼndañá ta sa̱kánañá ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ra ta ka̱chiñá: “Xíʼin ña̱yóʼo xa̱ún koún novio xa̱ʼa̱ ni̱i̱”. 26 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo Ndióxi̱ sa̱ñára ta̱yóʼo. Ta ñá Ziporá ni̱ka̱ʼa̱nñá “novio xa̱ʼa̱ ni̱i̱ kúún” xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ta̱ʼnda̱ nu̱ú yi̱i̱ra.
w04 15/3 28 párr. 4
Pregunta ña̱ kéʼé na̱ káʼvi tutu yóʼo
Ña̱ tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ñá Ziporá, “novio xa̱ʼa̱ ni̱i̱ kúún”, loʼo kuiití na̱ yiví xi̱xini̱ xa̱ʼa̱ ña̱ tu̱ʼun yóʼo tiempo xi̱naʼá. Soo, ¿ndáa ña̱ sákuaʼayó xíʼin ña̱ ke̱ʼé ñá Ziporá? Tá xa̱ʼndañá nu̱ú yi̱i̱ ta̱ loʼo se̱ʼeñá, ni̱na̱ʼa̱ñá ña̱ xi̱kandíxañá ña̱ mií Jehová ke̱ʼé trato yóʼo xíʼin na̱ ñuura. Tá ni̱ya̱ʼa tiempo Jehová ke̱ʼéra iin trato xíʼin na̱ ñuura, ta̱ nu̱ú ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo yiína saá ni̱xi̱yora, ta na̱kán nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo ñá síʼíra saá ni̱xi̱yona (Jeremías 31:32). Xa̱ʼa̱ ña̱kán, tá ni̱ka̱ʼa̱nñá xíʼin Jehová (iin angel ta̱ chi̱ndaʼá Jehová) ña̱ kúúra “novio xa̱ʼa̱ ni̱i̱”, ñá Ziporá ni̱na̱ʼa̱ñá ña̱ kándíxañá trato ña̱ ke̱ʼé Ndióxi̱ xíʼin na̱ ñuu Israel. Xíʼin ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ñá ña̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ñá síʼí Jehová saá ni̱xi̱yoñá. Nda̱a̱ nda̱saaka ni̱xi̱yoña, ñá Ziporá kamaní ke̱ʼéñá ña̱ kúni̱ Jehová ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ʼa ni̱ka̱ku se̱ʼeñá.
(Éxodo 5:2) Soo ta̱ faraón ni̱ka̱ʼa̱nra: “¿Ndáa ta̱ kúú Jehová ña̱ kandíxai̱ ña̱ káʼa̱nra ta chindaʼíi̱ na̱ ñuu Israel ku̱ʼu̱nna? Va̱ása xínii̱ ndáa ta̱ kúú Jehová ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kǒo taxii̱ ku̱ʼu̱n na̱ ñuu Israel”.
it-2 42 párr. 5
Jehová
Ña̱ tu̱ʼun “xíni̱yó” su̱ví ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ xa̱a̱ xíniyó xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa á xa̱ʼa̱ iin na̱ yiví. Ta̱ Nabal, xi̱xini̱vara ki̱vi̱ ta̱ David, soo nisaá ni̱ndakatu̱ʼunra ndáa ta̱ kúú ta̱ David, xíʼin ña̱yóʼo xi̱kuni̱ra ka̱ʼa̱nra ña̱ va̱ása níxi̱ndayáʼvi ta̱ David nu̱úra. (1Sa 25:9-11; chitáʼanña xíʼin 2Sa 8:13.) Ki̱ʼva saá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ faraón xíʼin ta̱ Moisés: “¿Ndáa ta̱ kúú Jehová ña̱ kandíxai̱ ña̱ káʼa̱nra ta chindaʼíi̱ na̱ ñuu Israel ku̱ʼu̱nna? Va̱ása xínii̱ ndáa ta̱ kúú Jehová ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kǒo taxii̱ ku̱ʼu̱n na̱ ñuu Israel”. (Éx 5:1, 2.) Xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ faraón, ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ va̱ása níndakunira ña̱ mií Jehová kúú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱, saátu va̱ása níkutóora ña̱ kaʼnda Jehová chiñu nu̱úra, saátu va̱ása níkandíxara ña̱ kúúmií Jehová ndee̱ ña̱ tavára na̱ ñuura nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés xíʼin ta̱ Aarón xíʼinra. Soo ta̱ faraón xíʼin ndiʼi na̱ ñuu Egipto, saátu ndiʼi na̱ ñuu Israel kunda̱a̱-inina ndáa ña̱ kúni̱ kachi ki̱vi̱ Jehová, ta kunda̱a̱-inina ndáa ki̱ʼva íyo ta̱ kúúmií ña̱ ki̱vi̱ yóʼo, kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Moisés, ña̱ tavára na̱ ñuu Israel ta taxira ñuʼú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra taxira ndaʼa̱na, tasaá sáxi̱nu trato ña̱ ke̱ʼéra xíʼin ta̱ Abrahán, ta̱ Isaac xíʼin ta̱ Jacob. Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n mií Jehová, ña̱ miíra kúú Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱. (Éx 6:4-8; koto nu̱ú káʼa̱nña TODOPODEROSO.)
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Éxodo 4:1-17) Soo ta̱ Moisés nda̱kuiinra ta ka̱chira: “Soo ¿ndáa ña̱ keʼíi̱ tá kǒo xíínna kandíxana yi̱ʼi̱ ta kǒo xíínna kuniso̱ʼona? Saáchi kachina: ‘Kǒo Jehová níkita nu̱únʼ”. 2 Tasaá ni̱nda̱ka̱tu̱ʼun Jehová miíra: “¿Ndáa ña̱ níʼún?”. Ta̱ Moises ni̱ka̱ʼa̱nra: “Iin vara”. 3 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra: “Sákananú nu̱ú ñuʼú”. Tasaá sa̱kánara tú vara yóʼo nu̱ú ñuʼú, ta ndu̱unú iin ko̱o̱. Ta saá ta̱ Moisés ni̱yi̱ʼvíra ta ki̱xaʼára xínura. 4 Saá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Moisés: “Sáka̱a̱ ndaʼún ta tiúnrí chí ndoʼo̱rí”. Ta ta̱yóʼo sa̱káara ndaʼa̱ra ta ti̱inra tí ko̱o̱ yóʼo, ta tíyóʼo ndu̱urí iin vara ini ndaʼa̱ra. 5 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra: “Saá va̱ʼa kunda̱a̱-inina ña̱ ki̱ta Jehová nu̱ún, ta̱ xi̱kuu Ndióxi̱ na̱ veʼendó, Ndióxi̱ ta̱ Abrahán, Ndióxi̱ ta̱ Isaac xíʼin Ndióxi̱ ta̱ Jacob”. 6 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n tuku Jehová xíʼinra: “Ixaún ña̱ ma̱ní, chika̱a̱ ndaʼún ini ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxiún”. Ta saá chi̱ka̱a̱ra ndaʼa̱ra ini ti̱ko̱to̱ ña̱ ndíxira, tá ta̱vára ndaʼa̱ra, ña̱yóʼo kúúmiíña lepra, ta iin yaa yaa káaña. 7 Tándi̱ʼi, ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra: “Chika̱a̱ tuku ndaʼún ini ti̱ko̱to̱ún”. Ta ta̱yóʼo chi̱ka̱a̱ra ndaʼa̱ra ini ti̱ko̱to̱ra. Tá ta̱vára ndaʼa̱ra ini ti̱ko̱to̱ra, ña̱yóʼo kǒoka lepra kúúmiíña. 8 Ta ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼinra: “Soo tá ná kǒo kandíxana ña̱ káʼún ta ni seña ña̱ nu̱ú kǒo xíínna kandíxana, kandíxavana seña ña̱ u̱vi̱. 9 Soo tá ná kǒo kandíxana u̱vi̱ saá seña ña̱ keʼún yóʼo ta xi̱ínna kuniso̱ʼona, tasaá kiʼún loʼo ti̱kui̱í tá yu̱ta Nilo ta kataúnra nu̱ú ñuʼú yi̱chí, ta táyóʼo xa̱a̱ra nduura ni̱i̱ nu̱ú ñuʼú”. 10 Tasaá ta̱ Moisés ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Jehová: “Káʼnuní koo iniún xa̱ʼíi̱ Jehová, saáchi íxayo̱ʼvi̱níña xíʼi̱n ña̱ ka̱ʼi̱n, ni tá ya̱chi̱ ni nda̱a̱ vitin ña̱ ki̱xáʼún káʼún xíʼi̱n. Ta kúeení káʼi̱n ta íxayo̱ʼvi̱níña xíʼi̱n ña̱ ka̱ʼi̱n”. 11 Jehová ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra ta̱yóʼo: “¿Ndáa na̱ i̱xava̱ʼa yuʼú na̱ yiví? ¿Ndáa na̱ kúú na̱ kivi kasi ña̱ ka̱ʼa̱n iin na̱ yiví á ña̱ kǒo kuniso̱ʼona? ¿Ndáa na̱ kúú na̱ kivi taxi ña̱ koto iin na̱ yiví á ña̱ va̱ása kotona? ¿Á su̱ví yi̱ʼi̱ Jehová kúú ta̱ kivi keʼé ndiʼi ña̱yóʼo? 12 Ta vitin kúaʼan. Ta yi̱ʼi̱ chindeé yóʼó ña̱ va̱ʼa ka̱ʼún ta sanáʼi̱ yóʼó ndáa ña̱ ka̱ʼún”. 13 Soo ta̱yóʼo nda̱kuiinra: “Ixakáʼnu-iniún xa̱ʼíi̱ Jehová, va̱ʼaka inka na̱ yiví chindaʼún ná ku̱ʼu̱n, iin na̱ kúni̱ miíún ná ku̱ʼu̱n”. 14 Ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱sa̱a̱ní Jehová xíʼin ta̱ Moisés ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra: “¿Á kǒo ñaniún ta̱ Aarón ta̱ kúú levita íyo xíʼún? Yi̱ʼi̱ xínii̱ ña̱ va̱ása íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinra ña̱ ka̱ʼa̱nra. Xa̱a̱ va̱xíra chí yóʼo ña̱ ndaku̱táʼanra xíʼún, ta ta̱yóʼo kusi̱íní-inira ña̱ kunira yóʼó. 15 Ka̱ʼa̱n xíʼinra ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún. Ta yi̱ʼi̱ koo xíʼinndó ki̱vi̱ ná ka̱ʼa̱nndó ña̱yóʼo, ta sanáʼi̱ ndóʼó ndáa ña̱ xíniñúʼu keʼéndó. 16 Ta̱yóʼo kúú ta̱ chindeétáʼan xíʼún ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼin na ñuu. Ta yóʼó xa̱ún koʼún nda̱a̱ táki̱ʼva íyo Ndióxi̱ nu̱úra. 17 Ta kuniʼún tú yitu̱n yóʼo ku̱ʼún, ta xíʼin túyóʼo ku̱a̱ʼání milagro keʼún”.