Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ Ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
5-11 TÍ OCTUBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | ÉXODO 31, 32
“Ná kuxíkáyó nu̱ú ndióxi̱ vatá”
(Éxodo 32:1) Tá xi̱ni na̱ ñuu Israel ña̱ ni̱kuachi̱ ta̱ Moisés ña̱ nuura chí yuku̱. Nda̱taka ndiʼina ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Aarón ta káchina: “Xa̱ún ta keʼé iin ndióxi̱ ña̱ kuniʼi yichi̱ nu̱úyó chi ta̱ Moisés ta̱ ta̱vá miíyó chí ñuu Egipto va̱ása xíni̱yó ndáaña ndo̱ʼora”.
“Ki̱vi̱ káʼnu Jehová xa̱a̱ yatinní kixaa̱ña”: Ná chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ kuxa-iniyó xíʼin tu̱ʼun Ndióxi̱
11 Yo̱ʼvi̱ní ixaaña xíʼinyó kundiku̱nyó ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱ tá ná ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo. Ta iin ejemplo kúú ña̱ ndo̱ʼo na̱ ñuu Israel. Saáchi tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo ña̱ tavá Jehová na̱yóʼo nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ ñuu Egipto, ki̱xáʼana ni̱ka̱ʼa̱n kúáchina xíʼin ta̱ Moisés ta saátu xi̱tondosóna Jehová. ¿Nda̱chun ke̱ʼéna saá? Xa̱ʼa̱ ña̱ kǒo ti̱kui̱í koʼona kúú ña̱ ke̱ʼéna saá (Éxo. 17:1-4). Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo, ni̱ya̱ʼandosóna ley Jehová ña̱ káʼa̱n ña̱ va̱ása ndasakáʼnuna ndióxi̱ vatá, ni sa̱kán íyo u̱vi̱ yo̱o̱ ke̱ʼéna iin trato xíʼin Jehová ta ki̱ndoona keʼéna ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra (Éxo. 24:3, 12-18; 32:1, 2, 7-9). ¿Nda̱chun kǒo níxiniso̱ʼona? ¿Á xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱kuachi̱ní ta̱ Moisés ña̱ yuku̱ Horeb tá ni̱xa̱ʼa̱nra nda̱kiʼinra ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra xi̱kuuña, ta á xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱yiʼvína kani inka na̱ yiví miína xi̱kuuña? Chi xa̱a̱ iin yichi̱ ka̱nitáʼan na̱ amalequita xíʼinna, ta ta̱ Moisés chi̱ndeétáʼan xíʼin na̱ ñuu Israel yóʼo ña̱ ku̱chiñuna ka̱nitáʼanna xíʼinna. Ta vitin xa̱ʼa̱ ña̱ kǒora íyo xíʼinna. ¿Ndáaña keʼéna tá ná ndikó tuku na̱ amalequita ña̱ kanitáʼanna xíʼinna? (Éxo. 17:8-16.) Soo nda̱a̱ ndáaka xa̱ʼa̱ kúúña, na̱yóʼo kǒo níxiinna kandíxana ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová (Hech. 7:39-41). Ta xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱yi̱ʼvína saá kúú ña̱ i̱xaso̱ʼona nu̱ú Jehová, ta kǒo níxiinna ya̱ʼana nu̱ú ñuʼú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra taxira ndaʼa̱na. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Pablo xíʼin na̱ cristiano na̱ xi̱ndoo tá siglo nu̱ú ña̱ va̱ása keʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ ñuu Israel (Heb. 4:3, 11).
(Éxodo 32:4-6) Ta ta̱kán ki̱ʼinra ña̱ oro ta ki̱xáʼara ke̱ʼéra iin ña̱ íyo táki̱ʼva káa si̱ndi̱ki̱ loʼo. Ta na̱kán ki̱xáʼana káʼa̱nna: “Ña̱yóʼo kúú ndióxi̱ ndóʼó na̱ ñuu Israel. Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ta̱vá ndóʼó ti̱xin ñuu Egipto”. 5 Ta tá xi̱ni ta̱ Aarón ña̱yóʼo, saá ki̱xáʼara ke̱ʼéra iin altar nu̱ú tí si̱ndi̱ki̱ loʼo yóʼo. Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra: “Táan keʼéyó iin vikó xa̱ʼa̱ Jehová”. 6 Tasaá tá ni̱tu̱vi inka ki̱vi̱, na̱yóʼo ya̱chi̱ní nda̱koona ta ki̱xáʼana xa̱ʼmina kití nu̱ú ña̱yóʼo saátu ta̱xina sacrificio nu̱úña. Ta tándi̱ʼi, na̱ ñuu yóʼo ki̱xáʼana xi̱xina ta xi̱ʼina, ta ki̱xáʼana kúsi̱í-inina.
Va̱ása níkeʼéna ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna
Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés: “Kúaʼan chí yuku̱ nu̱ú íyoi̱. Kaʼyíi̱ ley nu̱ú yu̱u̱ ta taxii̱ña ndaʼún”. Ta̱ Moisés ku̱a̱ʼa̱nra chí yuku̱ ta 40 ki̱vi̱ xíʼin 40 ñu̱ú xi̱ndika̱a̱ra kán. Tá ndíka̱a̱ra kán, mií Jehová ka̱ʼyí u̱xu̱ Ley nu̱ú u̱vi̱ yu̱u̱ ta ta̱xiraña ndaʼa̱ra.
Ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo na̱ ñuu Israel nda̱kanixi̱nína ña̱ va̱ása ndikóka ta̱ Moisés. Ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Aarón: “Kúni̱ndi̱ iin ta̱ kuniʼi yichi̱ nu̱úndi̱. Keʼé iin ndióxi̱ ná ndasakáʼnundi̱”. Ta̱ Aarón ni̱ka̱ʼa̱nra: “Taxindó ndiʼi ña̱ʼandó ña̱ oro ndaʼíi̱”. Ta i̱xava̱ʼara iin si̱ndi̱ki̱ tí oro. Na̱ yiví ni̱ka̱ʼa̱nna: “Tí si̱ndi̱ki̱ yóʼo kúú ndióxi̱yó tí ta̱vá miíyó ñuu Egipto”. Ke̱ʼéna iin vikó ta ki̱xaʼána ndásakáʼnunarí. ¿Á va̱ʼa ña̱ ke̱ʼéna? Va̱ása, chi na̱ ñuu Israel ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ iinlá Jehová kúú ta ndasakáʼnuna. Soo vitin kǒo níkeʼéna ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna.
Jehová xi̱nira ndiʼi ña̱yóʼo ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés: “Kúaʼan chi su̱ví ña̱ va̱ʼa kéʼé na̱ ñuu Israel. Iin ndióxi̱ vatá ndásakáʼnuna”. Ta̱ Moisés ndi̱kóra va̱xira xíʼin u̱vi̱ yu̱u̱ nu̱ú va̱xi ley Ndióxi̱.
Tá ku̱yatin ta̱ Moisés nu̱ú ndóona, xi̱niso̱ʼora xítana. Tá ni̱xa̱a̱ra, xi̱nira tíxaʼana ta ndásakáʼnuna tí si̱ndi̱ki̱. Ta̱ Moisés ni̱sa̱a̱níra ta sa̱kánara u̱vi̱ saá yu̱u̱ nu̱ú va̱xi ley Ndióxi̱, ta cha̱chiña. Tasaá sa̱ndíʼi-xa̱ʼara tí si̱ndi̱ki̱ ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Aarón: “¿Ndáaña ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼún ña̱kán ke̱ʼún ña̱yóʼo?”. Ta̱ Aarón ni̱ka̱ʼa̱nra: “Va̱ása sa̱ún chi xa̱a̱ xíni̱ún nda̱saa íyo na̱ ñuu yóʼo. Iin ndióxi̱ ndu̱kúna, ta chi̱ka̱i̱ oro nu̱ú xíxi̱ ñuʼu̱ ta ki̱ta tí si̱ndi̱ki̱ yóʼo”. Va̱ása va̱ʼa ña̱ ke̱ʼé ta̱ Aarón. Tuku ndi̱kó ta̱ Moisés chí yuku̱ ña̱ ndu̱kúra ña̱ káʼnu-ini nu̱ú Jehová.
Jehová xi̱káʼnu-inira xa̱ʼa na̱ xi̱niso̱ʼo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra. Ña̱kán xi̱niñúʼu kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Moisés.
(Éxodo 32:9, 10) Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nka Jehová xíʼin ta̱ Moisés: “Kíʼii̱n kuenta ña̱ so̱ʼoní na̱ ñuu yóʼo. 10 Taxi ná sandíʼi-xa̱ʼíi̱ na̱yóʼo, saáchi sáa̱ní xíʼinna, ta taxii̱ ña̱ ku̱a̱ʼání xa̱a̱ na̱ se̱ʼún koona ta xa̱a̱na koona iin ñuu káʼnu.
“¿Ndáandó kítáʼan xíʼin Jehová?”
14 Na̱ ñuu Israel kúnda̱a̱-inina ña̱ va̱ása va̱ʼa ndasakáʼnuna inka Ndióxi̱ chi iin ku̱a̱chi káʼnu kúúña nu̱ú Jehová (Éx. 20:3-5). Soo ni saá loʼo tiempo ni̱ya̱ʼa ta ki̱xáʼana ndásakáʼnuna si̱ndi̱ki̱ tí oro. Xi̱xini̱vana ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ kéʼéna, soo ni saá sa̱ndáʼvi xíʼin miína chi nda̱kanixi̱nína ña̱ ndasakáʼnuna Jehová. Nda̱a̱ ta̱ Aarón ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu kán ña̱ kúúña vikó ña̱ ndasakáʼnuna Jehová. Soo Jehová kǒo níkutóora ña̱ ke̱ʼéna. Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Israel ña̱ va̱ása va̱ʼaka kéʼéna ta va̱ása ndíku̱nkana ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna. Ni̱sa̱a̱ní Jehová xíʼin na̱ ñuu kán ta nda̱a̱ nda̱kanixi̱níra ña̱ sandiʼi-xa̱ʼa̱rana (Éx. 32:5-10).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Éxodo 31:17) Ña̱yóʼo na̱ʼa̱ nu̱ú na̱ ñuu Israel ña̱ mií Jehová i̱xava̱ʼa ndiví xíʼin ñuʼú ti̱xin ña̱ i̱ñu̱ ki̱vi̱, ta ña̱ ki̱vi̱ u̱xa̱ nda̱koora ña̱ ka̱chíñura ta nda̱kindee̱raʼ”.
Íyo iin tiempo ña̱ kachíñuyó ta saátu ña̱ ndakindee̱yó
4 ¿Á kúni̱ kachi ña̱ ke̱ʼé Jehová xíʼin ta̱ Jesús ña̱ va̱ása xíniñúʼu ndakindee̱yó? Va̱ása. Jehová nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása kúnaara, ña̱kán va̱ása xíniñúʼu ndakindee̱ra nda̱a̱ táki̱ʼva íyo miíyó. Soo ña̱ Biblia káchiña ña̱ tándi̱ʼi i̱xava̱ʼara ndiví xíʼin ñuʼú, sa̱ndákoora ña̱ kachíñura ta nda̱kindee̱ra (Éx. 31:17). Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ sa̱ndákoora ixava̱ʼara ña̱ʼa, ta ta̱vára tiempo ña̱ kotora ña̱ ke̱ʼéra. Ta saátu ke̱ʼé ta̱ Jesús ni ka̱chíñuníra tá ni̱xi̱yora nu̱ú ñuʼú yóʼo, ta̱vára tiempo ña̱ ndakindee̱ra ta kuxura xíʼin na̱ migora (Mat. 14:13; Luc. 7:34).
(Éxodo 32:32, 33) Soo tá kúni̱ún, ixakáʼnu-ini xa̱ʼa̱ ku̱a̱china. Soo tá va̱ása, ndakata ki̱víi̱ nu̱ú libro ña̱ ka̱ʼyíúnña”. 33 Soo Jehová nda̱kuiinra yuʼú ta̱ Moisés: “Ndakatai̱ nu̱ú libroi̱ ki̱vi̱ na̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi nu̱úi̱.
Kuenta Jehová kúúyó
8 Ña̱ va̱ʼa ná ka̱ʼyí ki̱vi̱yó nu̱ú libro ña̱ kúúmií Jehová ku̱a̱ʼá ña̱ʼa xíniñúʼu keʼéyó. Ta̱ Malaquías ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ xíniñúʼu ndasakáʼnuyó Ndióxi̱ ta xíniñúʼu ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ra. Tá su̱ví Jehová ndásakáʼnuyó ta inka ña̱ʼa ndásakáʼnuyó, tavára ki̱vi̱yó nu̱ú libro ña̱ kúúmiíra nu̱ú kivi taxira kutakuyó (Éx. 32:33; Sal. 69:28).
9 Ña̱ ndataxiyó miíyó ndaʼa̱ Jehová va̱ása kúni̱ kachiña ña̱ ka̱ʼa̱n kuitíyó xíʼinra ña̱ keʼéyó ña̱ kúni̱ra ta ndakuchiyó ta ña̱yóʼo kúú ndiʼiña, chi íyo ku̱a̱ʼá ña̱ xíniñúʼu keʼéyó. Ña̱ ndataxiyó miíyó ndaʼa̱ Jehová ta ndakuchiyó iin yichi̱va kéʼéyó ña̱yóʼo, soo ña̱ ndásakáʼnuyora ndiʼi tiempova kúú ña̱yóʼo. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xíʼin ña̱ kéʼéyó ná náʼa̱yó ña̱ kándíxayó ña̱ káʼa̱n Jehová ndiʼi tiempo (1 Ped. 4:1, 2).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Éxodo 32:15-35) Tándi̱ʼi, saá nu̱u ta̱ Moisés ña̱ yuku̱ ta níʼira u̱vi̱ yu̱u̱ ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ u̱xu̱ ley nu̱ú. Ta u̱vi̱ saá táʼví ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú ña̱ yu̱u̱ yóʼo. 16 Ta mií Ndióxi̱ i̱xava̱ʼa ña̱ yu̱u̱ yóʼo, ta miíra kúú ta̱ ka̱ʼyí nu̱úña. 17 Tasaá xi̱niso̱ʼo ta̱ Josué ña̱ ndeéní ndáʼyi̱ na̱ ñuu Israel ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés: “Náʼa̱ ña̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ kánitáʼan saá íyona”. 18 Soo ta̱ Moisés nda̱kuiinra: “Su̱ví ña̱ ndáʼyi̱na xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱chiñuna ka̱nitáʼanna kúúña, ta ni su̱ví ña̱ ndáʼyi̱na xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása níkuchiñuna kúúña. Chi inkava yaa kúú ña̱ xítana. 19 Soo tá ku̱yatin ta̱ Moisés nu̱ú ndóona, saá xi̱nira tí si̱ndi̱ki̱ ta saátu tíxáʼana, ta ndeéní ni̱sa̱a̱ra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, tasaá xa̱tara ña̱ yu̱u̱ ña̱ níʼira ku̱a̱ʼa̱nra ta cha̱chi ndiʼiña. 20 Tasaá ki̱ʼinra tí si̱ndi̱ki̱ loʼo tí ke̱ʼéna, ta xa̱ʼmirarí ta sa̱kúachi válírarí nda̱a̱ ndu̱urí yáká. Tándi̱ʼi, saá ta̱ánra ña̱ yáká yóʼo ini ti̱kui̱í ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ ná koʼonará. 21 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés xíʼin ta̱ Aarón: “¿Ndáa ña̱ ke̱ʼé na̱ ñuu yóʼo xíʼún ña̱kán chi̱kaúnna nu̱ú iin ku̱a̱chi ña̱ ndeéní?”. 22 Tasaá nda̱kuiin ta̱ Aarón: “Va̱ása sa̱ún táta. Xa̱a̱ xíni̱vaún ña̱ nina ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼé na̱ ñuu yóʼo. 23 Chi na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼi̱n: ‘Keʼé iin ndióxi̱ ña̱ kuniʼi yichi̱ nu̱úndi̱, saáchi va̱ása xíni̱ndi̱ ndáaña ndo̱ʼo ta̱ Moisés, ta̱ ta̱vá miíyó ñuu Egiptoʼ. 24 Tasaá ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinna: ‘Ndiʼi na̱ kúúmií oro ná kixina xíʼinña nu̱úi̱ʼ. Tasaá ki̱ʼii̱n ña̱ oro yóʼo ta ke̱ʼíi̱ tí si̱ndi̱ki̱ loʼo xíʼinña”. 25 Tasaá ki̱ʼin ta̱ Moisés kuenta ña̱ ki̱xáʼa na̱ ñuu yóʼo kéʼéna ña̱ kúni̱ miína, saáchi ta̱xi ta̱ Aarón keʼéna ña̱ kúni̱ miína, ta ki̱xáʼa na̱ yiví na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá kúndasína xíninana. 26 Tasaá ki̱xaa̱ ta̱ Moisés nu̱ú ndóona, ta ka̱chira: “Ndiʼi na̱ kándíxa Jehová, ná kixina nu̱úi̱”. Ta ndiʼi na̱ levita ni̱xa̱a̱na nu̱úra. 27 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová, Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel: ‘Iin tá iinndó, ndakiʼinndó espadandó ta ku̱ʼu̱nndó nu̱ú ndóo ndiʼi na̱ ñuu Israel ta kaʼníndó ñanindó, na̱ ndóo yatin xíʼinndó ta saátu na̱ migondóʼ”. 28 Ta na̱ levita ke̱ʼéna ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés, ta ki̱vi̱ kán ni̱xi̱ʼi̱ ki̱ʼva 3,000 na̱ yiví. 29 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés xíʼinna: “Ndasakáʼnundó Jehová, chi ndiʼi ndóʼó xa̱ʼníndó se̱ʼendó saátu xa̱ʼníndó na̱ ñanindó. Ta Ndióxi̱ taxira bendición ndaʼa̱ndó”. 30 Tá ni̱tu̱vi inka ki̱vi̱, ta̱ Moisés ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Israel: “Ndóʼó, ni̱ki̱ʼvindó iin ku̱a̱chi ña̱ ndeéní. Ña̱kán ná ku̱ʼi̱n chí xi̱ní yukú ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼin Jehová, ta kotoi̱ ndáaña keʼíi̱ ña̱ va̱ʼa ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chindó”. 31 Tasaá tuku nda̱a ta̱ Moisés xi̱ní yukú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Jehová: “Ndeéní ku̱a̱chi ni̱ki̱ʼvi na̱ ñuu yóʼo, chi ke̱ʼéna iin ndióxi̱ ña̱ oro. 32 Soo tá kúni̱ún, ixakáʼnu-ini xa̱ʼa̱ ku̱a̱china. Soo tá va̱ása, ndakata ki̱víi̱ nu̱ú libro ña̱ ka̱ʼyíúnña”. 33 Soo Jehová nda̱kuiinra yuʼú ta̱ Moisés: “Ndakatai̱ nu̱ú libroi̱ ki̱vi̱ na̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi nu̱úi̱. 34 Ta vitin kúáʼan xíʼin na̱ ñuu Israel nu̱ú ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún. Ta chindaʼíi̱ iin ángel ku̱ʼu̱nra nu̱ún, ta ki̱vi̱ ná ndatii̱n ku̱a̱chi xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna, saá kúú ña̱ taxii̱ castigo ndaʼa̱na”. 35 Ta Jehová ki̱xáʼara táxira castigo ndaʼa̱ na̱ ñuu Israel xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Aarón keʼéra iin si̱ndi̱ki̱ loʼo.
12-18 TÍ OCTUBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | ÉXODO 33, 34
“Ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmií Jehová”
(Éxodo 34:5) Tasaá nu̱u Jehová ti̱xin iin vi̱kó ta ku̱yatinra nu̱ú ta̱ Moisés, ta Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ra.
it-2 500 párr. 9
Ki̱vi̱
Ndiʼi ña̱ʼa ña̱ íyo, náʼa̱ña ña̱ íyo iin Ndióxi̱ ta̱ i̱xava̱ʼaña, soo va̱ása káʼa̱nña ndáaña kúú ki̱vi̱ra. (Sl 19:1; Ro 1:20.) Su̱ví nda̱saa kuxini̱ kuitíyó ki̱vi̱ Ndióxi̱ ta xa̱a̱ va̱ʼaví. (2Cr 6:33.) Chi ña̱ kuxini̱yó Ndióxi̱ xíniñúʼu kunda̱a̱-iniyó ndáa ña̱ kúni̱ra keʼéra, ta ndáaña xa̱a̱ kéʼéra, ta saátu ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmiíra, nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia xa̱ʼa̱ra. (Chitáʼanña xíʼin 1Re 8:41-43; 9:3, 7; Ne 9:10.) Tá kúú ta̱ Moisés va̱ʼaní xi̱táʼanra xíʼin Jehová. (Éx 33:12.) Ta̱yóʼo xi̱nira ña̱ ku̱a̱ʼání ndee̱ kúúmií Jehová ta saátu na̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ Jehová. (Éx 34:5.) Su̱ví nda̱saa xi̱niso̱ʼo kuití ta̱ Moisés xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ Jehová, chi ni̱xa̱a̱ra na̱kunda̱a̱-inira xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmií Ndióxi̱, chi xi̱niso̱ʼora: “Jehová, Jehová, iin Ndióxi̱ ta̱ kúndáʼvi-ini xíni na̱ yiví, ta̱ kúee íyo ini, ta nda̱kú íyo ña̱ kúʼvi̱-inira xínirana ta ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼa̱nra, ta náʼa̱ra ña̱ nda̱kú íyo ña̱ kúʼvi̱-inira xínira ku̱a̱ʼánína, íxakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna xíʼin xa̱ʼa̱ ku̱a̱china, soo va̱ása sayáʼara ku̱a̱china chi taxivara castigo ndaʼa̱na, ta saátu na̱ se̱ʼena, na̱ se̱ʼeñánina xíʼin na̱ se̱ʼexíkúána”. (Éx 34:6, 7.) Ta saátu nu̱ú yaa ña̱ ka̱ʼyí ta̱ Moisés va̱xi ña̱ tu̱ʼun yóʼo: “Saáchi yi̱ʼi̱ ka̱ʼi̱n xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ Jehová”, ta káʼa̱nkaña xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé Jehová xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Israel saátu káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa kúúmiíra (Dt 32:3-44.)
(Éxodo 34:6) Ta ni̱ya̱ʼa Jehová nu̱úra ta káchira: “Jehová, Jehová, iin Ndióxi̱ ta̱ kúndáʼvi-ini xíni na̱ yiví, ta̱ kúee íyo ini, ta nda̱kú íyo ña̱ kúʼvi̱-inira xínirana ta ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼa̱nra,
Jehová káʼa̱nra ndáa ki̱ʼva íyora
Ña̱ nu̱ú káʼa̱n Ndióxi̱ kúú ña̱ kúndáʼvi-inira xínira miíyó na̱ yiví (versículo 6). Ña̱ tu̱ʼun “kúndáʼvi-ini” ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ tu̱ʼun hebreo kúni̱ kachiña ña̱ íyo Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin yivá ta̱ kúndáʼvi-ini xíni se̱ʼe. Saátu ña̱ tu̱ʼun “kúndáʼvi-ini” kítáʼanña xíʼin ña̱ ndíʼi-ini iin na̱ yiví xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼanna xíʼin iin na̱ kúma̱ní ña̱ʼa nu̱ú. Ta ki̱ʼva saá íyo Jehová ña̱ ndíʼi-inira xa̱ʼa̱yó, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin ta̱a xíʼin se̱ʼera ña̱ kúʼvi̱ní-inira xínirana ta ndíʼi-inira xa̱ʼa̱na (Salmo 103:8, 13).
Saátu káʼa̱nkaña ña̱ kúee íyo ini Ndióxi̱ (versículo 6). Ta Jehová Ndióxi̱ va̱ása kama sáa̱ ta̱yóʼo. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi, ta̱yóʼo kúndeé-inira xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéyó ta ndátura ña̱ nasa̱mayó ta táxira tiempo ndaʼa̱yó ña̱ keʼéna ña̱yóʼo (2 Pedro 3: 9).
Saátu káʼa̱nkaña ña̱ nda̱kú íyo ña̱ kúʼvi̱-inira xínira miíyó ta ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼa̱nra xíʼinyó (versículo 6). Ña̱ nda̱kúní íyo ña̱ kúʼvi̱-ini Jehová xínira miíyó va̱ʼaní kítáʼanra xíʼinyó (Deuteronomio 7:9). Ta Jehová kúú mií ta̱ káʼa̱n ña̱ nda̱a̱. Va̱ása sándaʼvira ta ni iinna kǒo kivi sandáʼvi-ñaʼá. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kúúra iin Ndióxi̱ ta̱ káʼa̱n nina ña̱ nda̱a̱, ná kandíxayó ndiʼi ña̱ káʼa̱nra, tá kúú ña̱ káʼa̱nra keʼéra chí nu̱únínu (Salmo 31:5).
(Éxodo 34:7) ta náʼa̱ra ña̱ nda̱kú íyo ña̱ kúʼvi̱-inira xínira ku̱a̱ʼánína, íxakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna xíʼin xa̱ʼa̱ ku̱a̱china, soo va̱ása sayáʼara ku̱a̱china chi taxivara castigo ndaʼa̱na, ta saátu na̱ se̱ʼena, na̱ se̱ʼeñánina xíʼin na̱ se̱ʼexíkúána”.
Jehová káʼa̱nra ndáa ki̱ʼva íyora
Inka ña̱ kúni̱ Jehová kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ra kúú ña̱ íxakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéyó xíʼin xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiyó (versículo 7). Ta̱kán íyo tu̱ʼvara ña̱ ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiyó tá ndíkó-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéyó (Salmo 86:5). Soo su̱ví ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ táxira kéʼéyó ña̱ kini, saáchi ta̱yóʼo káchira ña̱ va̱ása sayáʼara ku̱a̱chiyó chi taxivara castigo ndaʼa̱yó tá va̱ása ndíkó-iniyó (versículo 7). Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kúúra iin Ndióxi̱ ta̱ yi̱i̱ ta̱ saátu nda̱kúní-inira, va̱ása sayáʼara ku̱a̱chi na̱ yiví na̱ va̱ása ndíkó-ini. Ta na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa, kǒo ña̱ va̱ʼa ndakiʼinna.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Éxodo 33:11) Jehová xi̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés, nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n iin ta̱a xíʼin inkara. Tá xi̱ndandikó ta̱ Moisés ini ña̱ campamento, ta̱ Josué se̱ʼe ta̱ Nun ta̱ xi̱chi̱ndeétáʼan xíʼinra, va̱ása níxikutaʼara chí nu̱ú níndichi tienda.
¿Á xíni̱ va̱ʼayó Jehová?
9 Tá ke̱ena ña̱ ñuu Egipto, va̱ʼaníka ni̱xa̱a̱ ta̱ Moisés xi̱táʼanra xíʼin Jehová, ta nda̱a̱ tá íyo ta̱ xítora saá ni̱xi̱yora (kaʼvi Hebreos 11:27). Ta saátu, ña̱ Biblia káchiña: “Jehová xi̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés, nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n iin ta̱a xíʼin inkara” (Éx. 33:11).
10 ¿Ndáaña sákuaʼayó xíʼin ña̱yóʼo? Tá kúni̱yó kuxini̱ va̱ʼayó Jehová, su̱ví nda̱saa ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmiíra sákuaʼayó xa̱ʼa̱, chi saátu xíniñúʼu keʼéyó ña̱ kúni̱ra. Ta, ¿ndáaña kúni̱ra tiempo vitin? Ña̱ Biblia káchiña: “Kúni̱ra ná ka̱ku ndiʼi na̱ yiví ta ná xa̱a̱na kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ mií ña̱ nda̱a̱” (1 Tim. 2:3, 4). Iin ki̱ʼva ña̱ keʼéyó ña̱ kúni̱ra, kúú ña̱ sanáʼa̱yó inka na̱ yiví xa̱ʼa̱ra.
(Éxodo 34:23, 24) Ndiʼi na̱ ta̱a, u̱ni̱ yichi̱ ti̱xin ña̱ iin ku̱i̱ya̱ xíniñúʼu ku̱ʼu̱nna nu̱ú Jehová ta nda̱a̱, Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel. 24 Saáchi sándiʼi-xa̱ʼíi̱ ñuu ña̱ sáa̱-ini xíni ndóʼó ta taxii̱ ña̱ ku̱a̱ʼání xa̱a̱ ñuʼúndó kooña. Ta nda̱a̱ ni iin na̱ yiví va̱ása kuni̱na kiʼinna ñuʼúndó tá ná ku̱ʼu̱nndó u̱ni̱ yichi̱ ti̱xin ña̱ iin ku̱i̱ya̱ nu̱ú Jehová.
w98 1/9 20 párr. 5
Mií ña̱ ndáyáʼvi kundi̱ʼi̱-iniún xa̱ʼa̱
Ndiʼi na̱ ta̱a na̱ ñuu Israel ta saátu na̱ inka ñuu na̱ ni̱xa̱a̱ ka̱ndíxa Ndióxi̱ xi̱niñúʼu kundiku̱nna ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová, ña̱ ku̱ʼu̱nna u̱ni̱ yichi̱ ti̱xin ña̱ iin ku̱i̱ya̱ nu̱ú Jehová. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kunda̱a̱-ini na̱ ta̱a yóʼo ña̱ ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa sákuaʼa na̱ veʼena, xi̱xa̱ʼa̱n ñá síʼína xíʼinna ta saátu se̱ʼena. Soo, ¿ndáana kundaa veʼena xíʼin ñuʼúna? Biblia káchiña: “Ta nda̱a̱ ni iin na̱ yiví va̱ása kuni̱na kiʼinna ñuʼúndó tá ná ku̱ʼu̱nndó u̱ni̱ yichi̱ ti̱xin ña̱ iin ku̱i̱ya̱ nu̱ú Jehová” (Éxodo 34:24). Na̱ ñuu Israel xi̱xiniñúʼu kandíxanína Ndióxi̱ ña̱ kiʼinra kuenta xíʼin veʼena xíʼin ñuʼúna, tasaá kundi̱ʼi̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ ndasakáʼnunara. ¿Á ke̱ʼé Jehová ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Israel? Ke̱ʼévaraña chi xi̱ndaara ñuʼúna xíʼin veʼena.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Éxodo 33: 1-16) Saátu ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Moisés: “Ndakudeé ku̱ʼún xíʼin na̱ ñuu na̱ ta̱váún ñuu Egipto. Ta kúáʼan chí ñuʼú ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼin ta̱ Abrahán, ta̱ Isaac xíʼin ta̱ Jacob xa̱ʼa̱ tá ka̱chii̱ xíʼinna: ‘Taxii̱ña ndaʼa̱ na̱ se̱ʼúnʼ. 2 Chindaʼíi̱ iin ángel ña̱ ku̱ʼu̱nra xíʼún ta sandíʼi-xa̱ʼíi̱ na̱ ñuu Canaán, na̱ amorreo, na̱ hitita, na̱ perizita, na̱ heveo xíʼin na̱ jebuseo. 3 Kúáʼan ñuʼú nu̱ú íyo leche xíʼin ñu̱ñú. Soo va̱ása ku̱ʼi̱n xíʼinndó, saáchi iin ñuu na̱ so̱ʼoní kúúndó ta kivi sandíʼi-xa̱ʼíi̱ ndóʼo yichi̱ nu̱ú ná ku̱ʼi̱n xíʼinndó”. 4 Tá xi̱niso̱ʼo na̱ ñuu kán ña̱ tu̱ʼun yóʼo, ku̱suchíní-inina ta nda̱a̱ ni iin na̱yóʼo kǒo níxiniñúʼuna ña̱ʼa livi ña̱ xi̱kuumiína. 5 Ta Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ ka̱ʼún xíʼin na̱ ñuu Israel: ‘Ndóʼó iin ñuu na̱ va̱ása xíniso̱ʼo kúúndó. Iin kamava kivi sandíʼi-xa̱ʼíi̱ ndóʼó. Xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása kuniñúʼundó ña̱ʼa livi ña̱ kúúmiíndó nda̱a̱ ná ndakanixi̱níi̱ ndáaña keʼíi̱ xíʼinndóʼ”. 6 Ña̱kán, yuku̱ ña̱ Horeb, na̱ ñuu Israel ta̱vána ña̱ʼa livi ña̱ xi̱xiniñúʼuna ta kǒo níxiniñúʼukanaña. 7 Tasaá ta̱vá ta̱ Moisés veʼe ña̱ manta ña̱ ni̱xi̱yora ta xíka ka̱nindichiraña nu̱ú xi̱ndoo na̱ ñuu Israel, ta chi̱núura ki̱vi̱ña ña̱ kunaníña veʼe ña̱ reunión. Ta ndiʼi na̱ xi̱ndukú ña̱ʼa nu̱ú Jehová, xi̱xa̱ʼa̱nna ti̱xin veʼe ña̱ reunión ña̱ xi̱ndichi xíka nu̱ú xi̱ndoo na̱ ñuu Israel. 8 Tá xi̱xa̱ʼa̱n ta̱ Moisés ini ña̱ veʼe manta yóʼo, ndiʼi na̱ ñuu Israel xi̱ndakunditana. Ta xi̱keena ti̱xin veʼena ña̱ manta, ta xi̱xitona ña̱ xi̱kiʼvi ta̱ Moisés ti̱xin veʼe ña̱ reunión. 9 Ta tá xi̱kiʼvi ta̱ Moisés ini veʼe ña̱ reunión yóʼo, ña̱ vi̱kó xi̱nuuña ta xi̱ndichiña yéʼé veʼe ña̱ reunión, ta xi̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼin ta̱ Moisés. 10 Tá xi̱xini na̱ ñuu yóʼo ña̱ xi̱ndichi ña̱ vi̱kó yéʼé ña̱ reunión, ndiʼina xi̱kuxítína yéʼé veʼe nu̱ú xi̱ndoona. 11 Jehová xi̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés, nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n iin ta̱a xíʼin inkara. Tá xi̱ndandikó ta̱ Moisés ini ña̱ campamento, ta̱ Josué se̱ʼe ta̱ Nun ta̱ xi̱chi̱ndeétáʼan xíʼinra, va̱ása níxikutaʼara chí nu̱ú níndichi tienda. 12 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés xíʼin Jehová: “Káʼún xíʼi̱n, ‘kuniʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu yóʼoʼ. Soo ta̱ʼán ka̱ʼún xíʼi̱n ndáana chindaʼún ku̱ʼu̱n xíʼi̱n. Saátu ni̱ka̱ʼún xíʼi̱n, ‘Nda̱kaxii̱n yóʼó ta saátu kúsi̱í-inii̱ xíʼin ña̱ kéʼúnʼ. 13 Ta vitin tá ndixa kúsi̱í-iniún xíʼin ña̱ kéʼíi̱, sanáʼa̱ yi̱ʼi̱ yichi̱ ña̱ va̱ʼa, ña̱ va̱ʼa ná kundaa-inii̱ xa̱ʼún tasaá kusi̱í-iniún xíʼin ña̱ kéʼíi̱. Ta ndakaʼún ña̱ kúú na̱ ñuu yóʼo ñuu miíún”. 14 Tasaá nda̱kuiin Ndióxi̱ yuʼúra: “Miíi̱ ku̱ʼu̱n xíʼún ta taxii̱ ña̱ ndakindeún”. 15 Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta Moisés: “Tá ná va̱ása ku̱ʼún xíʼindi̱, va̱ása taváún ndi̱ʼi̱ yóʼo. 16 ¿Ndáa ki̱ʼva kunda̱a̱-inii̱ ta saátu na̱ ñuún ña̱ kúsi̱í-iniún xíʼin ña̱ kéʼéndi̱? Tá ná ku̱ʼún xíʼinndi̱, yi̱ʼi̱ xíʼin na̱ ñuún, síín koondi̱ nu̱ú ndiʼi na̱ ñuu na̱ íyo nu̱ú ñuʼú yóʼo”.
19-25 TÍ OCTUBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | ÉXODO 35, 36
“Ná koo tu̱ʼvayó keʼéyó ña̱ káʼa̱n Jehová xíʼinyó”
(Éxodo 35:25, 26) Ndiʼi ná ñaʼá ná xíni̱ va̱ʼa, ke̱ʼéná yi̱ʼva̱ ta níʼináña ni̱xa̱ʼa̱nná: yi̱ʼva̱ ña̱ color azul, yi̱ʼva̱ ña̱ ku̱va̱ʼa xíʼin yixí tí ndikachi ña̱ color púrpura, yi̱ʼva̱ ña̱ color kúaʼa ta saátu yi̱ʼva̱ ña̱ lino ña̱ va̱ʼaní. 26 Ta ndiʼi ná ñaʼá ná xíni̱ va̱ʼa, xíʼin ndiʼi níma̱ná ke̱ʼéná yi̱ʼva̱ xíʼin yixí tí ti̱xúʼu.
w14 15/12 4 párr. 4
Ku̱a̱ʼání bendición táxi Jehová ndaʼa̱ na̱ va̱ʼa-ini
Soo su̱ví ofrenda ña̱ xi̱taxi na̱ ñuu Israel kúú ña̱ nísakusi̱í-ini Jehová, chi xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuni̱na chindeétáʼanna ña̱ ndukáʼnura kúú ña̱ sa̱kúsi̱íka-inira. Na̱ ñuu yóʼo xi̱xiniñúʼuna tiempona ña̱ xi̱chindeétáʼanna xíʼin chiñu Jehová. Chi saá káchi ña̱ relato: “Ndiʼi ná ñaʼá ná xíni̱ va̱ʼa, ke̱ʼéná yi̱ʼva̱”. Tasaá káchikaña: “Ta ndiʼi ná ñaʼá ná xíni̱ va̱ʼa, xíʼin ndiʼi níma̱ná ke̱ʼéná yi̱ʼva̱ xíʼin yixí tí ti̱xúʼu”. Saátu mií Jehová ta̱xi ku̱a̱ʼá ña̱ ndíchi ndaʼa̱ ta̱ Bezalel ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inira ta keʼéra ku̱a̱ʼá chiñu. Ta saátu ta̱xira ña̱ ndíchi ndaʼa̱ ta̱ Oholiab ña̱ va̱ʼa keʼéra ku̱a̱ʼá chiñu ña̱ xi̱taxina ndaʼa̱ra keʼéra (Éx. 35:25, 26, 30-35).
(Éxodo 35:30-35) Tasaá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Moisés xíʼin na̱ ñuu Israel: “Jehová nda̱kaxinra ta̱ Bezalel, se̱ʼe ta̱ Urí ta̱ kúú se̱ʼe ta̱ Hur ta̱ ki̱xi ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Judá. 31 Ta xa̱a̱ ta̱xi Ndióxi̱ espíritu santo ndaʼa̱ra ña̱ va̱ʼa kuumiíra ku̱a̱ʼá ña̱ ndíchi, ta saátu ña̱ kunda̱a̱-inira ta keʼéra ku̱a̱ʼá chiñu 32 ta saátu kivi kachíñura ña̱ keʼéra ku̱a̱ʼá nu̱ú ña̱ʼa xíʼin ña̱ oro, ña̱ plata xíʼin ña̱ cobre, 33 ña̱ kaʼndara yu̱u̱ ta ndasaliviraña ta ndachitáʼanraña ta saátu ña̱ keʼéra ku̱a̱ʼá ña̱ʼa xíʼin yitu̱n. 34 Ta chi̱ka̱a̱ra ini ta̱ Bezalel ta saátu ta̱ Oholiab ta̱ kúú se̱ʼe ta̱ Ahisamac ta̱ ki̱xi ti̱xin na̱ veʼe ta̱ Dan ña̱ sanáʼa̱ra inkana. 35 Ta ta̱xi Ndióxi̱ ku̱a̱ʼání ña̱ ndíchi ndaʼa̱ na̱yóʼo ña̱ keʼéna ña̱ʼa, ta xi̱xitona ndáa ki̱ʼva keʼénaña, saátu ña̱ keʼéna ña̱ʼa xíʼin yi̱ʼva̱ ña̱ color azul, saátu ña̱ keʼéna ña̱ʼa xíʼin yi̱ʼva̱ ña̱ ku̱va̱ʼa xíʼin yixí tí ndikachi ña̱ color púrpura, yi̱ʼva̱ ña̱ color kúaʼa xíʼin yi̱ʼva̱ ña̱ lino ña̱ va̱ʼaní ta saátu ña̱ keʼéna ku̱a̱ʼá ña̱ʼa xíʼin ña̱ yi̱ʼva̱ yóʼo. Ta na̱ ta̱a yóʼo, ku̱a̱ʼání nu̱ú chiñu keʼéna.
w11 15/12 19 párr. 6
Na̱ nda̱kú-ini na̱ xi̱ndoo tiempo xi̱naʼá, espíritu santo Ndióxi̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱úna
6 Ná kotoyó ndáa ki̱ʼva chindeétáʼan espíritu santo xíʼinyó nda̱a̱ táki̱ʼva chi̱ndeétáʼanña xíʼin ta̱ Bezalel ta̱ ni̱xi̱yo tiempo ña̱ ni̱xi̱yo ta̱ Moisés (kaʼvi Éxodo 35:30-35). Ta̱ ta̱a yóʼo nda̱kiʼinra chiñu ña̱ keʼéra ña̱ʼa ña̱ kuʼun ini ña̱ tabernáculo. ¿Á xi̱keʼé ta̱yóʼo táʼan ña̱ chiñu yóʼo? Sanava. Chi sana chiñu ña̱ xi̱keʼéra tá ni̱xi̱yora ñuu Egipto kúú ña̱ xi̱keʼéra ndo̱ʼo ña̱ kuva̱ʼa veʼe na̱ ñuu Egipto (Éxo. 1:13, 14). Tásaá, ¿ndáa ki̱ʼva viíní ke̱ʼéra chiñu yóʼo? Mií Ndióxi̱ ta̱xi espíritu santo ndaʼa̱ra ña̱ va̱ʼa kuumiíra ku̱a̱ʼá ña̱ ndíchi, ta saátu ña̱ kunda̱a̱-inira ta keʼéra ku̱a̱ʼá chiñu. Soo nda̱a̱ ndáaka chiñu xi̱keʼéra tá ya̱chi̱, Ndióxi̱ ta̱xi espíritu santo ndaʼa̱ra ña̱ viíka keʼéra chiñu, ta saátu ke̱ʼéra xíʼin ta̱ Oholiab. Ta u̱vi̱ saá ta̱ ta̱a yóʼo va̱ʼaní sa̱kuaʼara xíʼin chiñu ña̱ xi̱keʼéra, ta su̱ví nda̱saa miíra níxi̱keʼé chiñu yóʼo chi saátu xi̱sanáʼa̱ra inkana ña̱ keʼénaña, saáchi mií Jehová chi̱ka̱a̱-ini na̱yóʼo ña̱ sanáʼa̱na inkana.
(Éxodo 36:1, 2) Ta̱ Bezalel kachíñura xíʼin ta̱ Oholiab xíʼin inkaka na̱ ta̱a na̱ va̱ʼaní káchíñu na̱ ta̱xi Jehová ña̱ ndíchi ndaʼa̱, ña̱ va̱ʼa kuxini̱na keʼéna ndiʼi chiñu ña̱ yi̱i̱, nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinna”. 2 Tasaá ka̱na ta̱ Moisés ta̱ Bezalel, ta̱ Oholiab xíʼin inkaka na̱ ta̱a na̱ ta̱xi Jehová ña̱ ndíchi ndaʼa̱, xíʼin ndiʼika na̱ ta̱xi xíʼin mií ña̱ keʼéna ña̱ chiñu yóʼo.
w11 15/12 19 párr. 7
Na̱ nda̱kú-ini na̱ xi̱ndoo tiempo xi̱naʼá, espíritu santo Ndióxi̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱úna
7 ¿Ndáa inkaka ña̱ náʼa̱ ña̱ ta̱ Bezalel xíʼin ta̱ Oholiab espíritu Ndióxi̱ kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼinna? Xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní i̱xava̱ʼana ña̱ʼa, chi nda̱a̱ tá ni̱ya̱ʼa quiniento ku̱i̱ya̱ xi̱xiniñúʼukana ña̱ʼa ña̱ ke̱ʼé na̱ ta̱a yóʼo (2 Cró. 1:2-6). Na̱ ta̱a yóʼo, síínní ni̱xi̱yona nu̱ú na̱ ndóo tiempo vitin, chi na̱yóʼo kǒo níndi̱ʼi̱-inina ña̱ kaʼyína ki̱vi̱na sa̱tá ña̱ʼa ña̱ ke̱ʼéna, chi ña̱ xi̱kuni̱na kúú ña̱ ndukáʼnu Jehová (Éxo. 36:1, 2).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Éxodo 35:1-3) Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo, ta̱ Moisés sa̱ndátakara ndiʼi na̱ ñuu Israel ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová keʼéyó: 2 kivi kachíñundó i̱ñu̱ ki̱vi̱, soo ña̱ ki̱vi̱ u̱xa̱, iin ki̱vi̱ yi̱i̱ koo ña̱yóʼo nu̱úndó; ña̱yóʼo iin ki̱vi̱ ña̱ ndasakáʼnundó Jehová kooña. Tá iinna ná kachíñuna ki̱vi̱ sábado, xíniñúʼu kuvina. 3 Kǒo ndakaʼmindó ñuʼu̱ veʼendó ki̱vi̱ sábado”.
w05 15/5 23 párr. 14
Ná kuxini̱yó ña̱ sánáʼa̱ Jehová miíyó
14 Ná kundi̱ʼi̱ka-iniyó xa̱ʼa̱ chiñu Ndióxi̱. Na̱ ñuu Israel va̱ása níxiniñúʼu taxina ña̱ inka ña̱ʼa kasiña nu̱úna tasaá nandósóna xa̱ʼa̱ chiñu Jehová. Ta su̱ví nda̱saa chiñu miína níxiniñúʼu kundi̱ʼi̱-inina xa̱ʼa̱. Mií Jehová nda̱kaxin iin ki̱vi̱ ti̱xin ña̱ iin semana ña̱ kuniñúʼuna ña̱ keʼéna iin chiñu yi̱i̱ nu̱úra. Ta ki̱vi̱ ña̱ nda̱kaxinra yóʼo, iin ki̱vi̱ ña̱ ndasakáʼnuna miíra kooña. (Éxodo 35:1-3; Números 15:32-36). Saátu ndiʼi ku̱i̱ya̱ xi̱xiniñúʼu tavána tiempo ña̱ ku̱ʼu̱nna iin asamblea ña̱ yi̱i̱ (Levítico 23:4-44). Ta ña̱ ki̱vi̱ yóʼo ña̱ na̱túʼunna xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼé Jehová xa̱ʼa̱na kooña, ta saátu ña̱ ndakaʼánna xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ sánáʼa̱rana, ta saátu ña̱ taxina tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ra xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-inira xíʼinna. Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼinna ña̱ ixato̱ʼóna Jehová ta kuʼvi̱-inina kuninara ta chindeétáʼanra xíʼinna ña̱ kundiku̱nna yichi̱ra (Deuteronomio 10:12, 13). Ta ña̱ sa̱náʼa̱ Jehová na̱ ñuu Israel tiempo saá, ña̱yóʼotu kúú ña̱ xíniñúʼura ña̱ sanáʼa̱ra na̱ ndasakáʼnu miíra tiempo vitin (Hebreos 10:24, 25).
(Éxodo 35:21) Ta ndiʼi na̱ xi̱kuni̱ taxi ña̱ʼa ndaʼa̱ Jehová xíʼin ndiʼi níma̱na, ni̱xa̱ʼa̱nna ta̱xinaña ndaʼa̱ra. Ta ña̱ʼa yóʼo kúú ña̱ kuniñúʼuna keʼéna veʼe ña̱ reunión, ta saátu ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kuniñúʼuna iniña, ta saátu xíʼin ña̱yóʼo keʼéna ti̱ko̱to̱ ña̱ yi̱i̱.
w00 1/11 29 párr. 2
Ña̱ va̱ʼa koo iniyó xíʼin inkana sákusi̱íña iniyó
Ná ndakanixi̱níyó ndáaña ndo̱ʼo na̱ ñuu Israel. Ku̱a̱ʼání tiempo xi̱kuuna esclavo ta kǒo níxi̱kuchiñu keʼéna sava ña̱ʼa. Soo vitin su̱víka esclavo kúúna ta saátu vitin kúúmiína ña̱ʼa. ¿Soo ndáaña ka̱ʼa̱nna tá ndukúna loʼo ña̱ʼa yóʼo nu̱úna? Sana ka̱ʼa̱nna ña̱ ni̱xo̱ʼvi̱nína xa̱ʼa̱ña ta kivi ka̱ʼa̱nna ña̱ kúúmiína derecho ña̱ kindo̱oña xíʼinna. Soo tá ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ chindeétáʼanna ña̱ kuva̱ʼa nu̱ú ndasakáʼnuna Jehová, na̱yóʼo xíʼin ndiʼi níma̱na ta̱xina ña̱ʼa ña̱ kúúmiína. Kǒo nínandósó-inina ña̱ mií Jehová ta̱xi ña̱yóʼo ndaʼa̱na, xa̱ʼa̱ ña̱kán ta̱xina oro, plata ta saátu ta̱xina kití sa̱na̱na. Va̱ʼaní ni̱xi̱yo-inina ña̱ ta̱xina ndiʼi ña̱ kúúmiína xíʼin ndiʼi níma̱na. Ta ña̱ʼa ña̱ ta̱xina ndaʼa̱ Jehová, iin ofrenda ni̱xi̱yoña (Éxodo 25:1-9; 35:4-9, 20-29; 36:3-7).
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Éxodo 35:1-24) Tá ni̱ya̱ʼa loʼo tiempo, ta̱ Moisés sa̱ndátakara ndiʼi na̱ ñuu Israel ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová keʼéyó: 2 kivi kachíñundó i̱ñu̱ ki̱vi̱, soo ña̱ ki̱vi̱ u̱xa̱, iin ki̱vi̱ yi̱i̱ koo ña̱yóʼo nu̱úndó; ña̱yóʼo iin ki̱vi̱ ña̱ ndasakáʼnundó Jehová kooña. Tá iinna ná kachíñuna ki̱vi̱ sábado, xíniñúʼu kuvina. 3 Kǒo ndakaʼmindó ñuʼu̱ veʼendó ki̱vi̱ sábado”. 4 Tándi̱ʼi, ta̱ Moisés ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Israel: “Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová: 5 ‘Ndakayándó ndiʼi ña̱ʼa ña̱ taxindó ndaʼa̱ Jehová. Ndiʼi na̱ kúni̱ taxi ña̱ʼa xíʼin ndiʼi níma̱na, ná taxinaña ndaʼa̱ Jehová: oro, plata, cobre, 6 yi̱ʼva̱ ña̱ color azul, yi̱ʼva̱ ña̱ ku̱va̱ʼa xíʼin yixí tí ndikachi ña̱ color púrpura, yi̱ʼva̱ ña̱ color kúaʼa, yi̱ʼva̱ ña̱ lino ña̱ va̱ʼaní, yixí tí ti̱xúʼu, 7 ñii̱ tí ndikachi ña̱ nda̱kaʼyí xíʼin ña̱ color kúaʼa, ñii̱ tí foca, tabla tú acacia, 8 aceite tá kuniñúʼuna xíʼin ña̱ lámpara, bálsamo tá kitáʼan xíʼin aceite tá yi̱i̱ saátu tá bálsamo yóʼo kúú tá kitáʼan xíʼin ña̱ incienso ña̱ xáʼa̱n támi, 9 saátu yu̱u̱ ña̱ ónice xíʼin inkaka yu̱u̱ ña̱ kuniñúʼuna xíʼin ña̱ efod, ña̱ kuniñúʼuna xíʼin bolsa ña̱ cuadrado ña̱ kutikaa kándíka ta̱ su̱tu̱. 10 ”ʼNá kixi ndiʼi na̱ yiví na̱ ñúʼu xíʼinndó, na̱ xíni̱ va̱ʼa, ta ná keʼéna ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová kuva̱ʼa: 11 Ña̱ tabernáculo xíʼin ndiʼika ña̱ʼa ña̱ kuumiíña ta saátu ña̱ kundasi sa̱táña, saátu ka̱a ña̱ ndakutáʼanña ta saátu ña̱ armazón, madera tú tiinña, columna tú kuumiíña saátu ña̱ʼa ña̱ tiin xa̱ʼa̱ ña̱ veʼe yóʼo; 12 tú Arca xíʼin vara tú kuumiínú saátu ña̱ kundasi yuʼúnú, saátu cortina ña̱ ndataʼví ti̱xin ña̱ veʼe yóʼo; 13 saátu mesa xíʼin vara tú kuniñúʼuna xíʼinnú xíʼin ndiʼika ña̱ kuniñúʼu túyóʼo ta saátu si̱táva̱ʼa; 14 candelabro ña̱ sandáye̱ʼe̱, ña̱ʼa ña̱ kuniñúʼuña, saátu lámpara ta saátu aceite tá kuniñúʼuña ña̱ va̱ʼa ndaye̱ʼe̱ña; 15 altar nu̱ú chiʼmána saátu varaña; aceite tá yi̱i̱ xíʼin ña̱ incienso ña̱ xáʼa̱n támi; saátu cortina ña̱ kutikaa yéʼé nu̱ú ki̱ʼvina ini ña̱ tabernáculo; 16 altar nu̱ú kaʼmina kití, ka̱a ña̱ ndíkín ña̱ cobre, vara tú kuniñúʼuna xíʼinña, xíʼin ndiʼika ña̱ kuniñúʼuna xíʼinña; tina ña̱ cobre ta saátu xa̱ʼa̱ña; 17 cortina ña̱ kutikaa chí patio, columna tú tiinña ta saátu ña̱ tiin xa̱ʼa̱nú; cortina ña̱ kutikaa chí yéʼé ña̱ patio; 18 ña̱ tiin xa̱ʼa̱ tienda ña̱ tabernáculo ta saátu ña̱ tiin xa̱ʼa̱ tienda ña̱ patio ta saátu yoʼo̱ ña̱ kuumiíña; 19 xíʼin ti̱ko̱to̱ ña̱ kundixi na̱ keʼé chiñu iniña ña̱ tabernáculo, ti̱ko̱to̱ ña̱ yi̱i̱ ña̱ kundixi ta̱ Aarón ña̱ koora su̱tu̱ ta saátu ti̱ko̱to̱ ña̱ kundixi na̱ se̱ʼera ña̱ koona su̱tu̱ ta keʼéna chiñu ini ña̱ tabernáculoʼ”. 20 Tasaá nda̱kiʼin na̱ ñuu Israel ku̱a̱ʼa̱nna nu̱ú ta̱ Moisés. 21 Ta ndiʼi na̱ xi̱kuni̱ taxi ña̱ʼa ndaʼa̱ Jehová xíʼin ndiʼi níma̱na, ni̱xa̱ʼa̱nna ta̱xinaña ndaʼa̱ra. Ta ña̱ʼa yóʼo kúú ña̱ kuniñúʼuna keʼéna veʼe ña̱ reunión, ta saátu ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kuniñúʼuna iniña, ta saátu xíʼin ña̱yóʼo keʼéna ti̱ko̱to̱ ña̱ yi̱i̱. 22 Ta ku̱a̱ʼání ta̱a xíʼin ñaʼá na̱ va̱ʼa-ini, ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼin broche, siki̱ so̱ʼo, seʼe̱, ta saátu inkaka ña̱ʼa ña̱ ku̱va̱ʼa xíʼin oro. Ta ndiʼina ni̱xa̱ʼa̱nna xíʼin ña̱ʼa ña̱ oro nu̱ú Jehová. 23 Ta ndiʼi na̱ kúúmií yi̱ʼva̱ ña̱ color azul, yi̱ʼva̱ ña̱ ku̱va̱ʼa xíʼin yixí tí ndikachi ña̱ color púrpura, yi̱ʼva̱ ña̱ color kúaʼa, yi̱ʼva̱ ña̱ lino ña̱ va̱ʼaní, yixí tí ti̱xúʼu, ñii̱ tí ndikachi ña̱ nda̱kaʼyí xíʼin color kúaʼa ta saátu ñii̱ tí foca, níʼinaña ni̱xa̱ʼa̱nna. 24 Ta ndiʼi na̱ xi̱kuni̱ taxi plata xíʼin cobre, níʼinaña ni̱xa̱ʼa̱nna nu̱ú Jehová, ta ndiʼi na̱ xi̱kuumií madera tú acacia, níʼinanú ni̱xa̱ʼa̱nna.
26 TÍ OCTUBRE NDA̱A̱ 1 TÍ NOVIEMBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | ÉXODO 37, 38
“Altar ña̱ ni̱xi̱yo ini tabernáculo ndáa ki̱ʼva xi̱xiniñúʼunaña ña̱ ndasakáʼnuna Jehová”
(Éxodo 37:25) Saátu ke̱ʼéra altar nu̱ú chiʼmána, ta xíʼin tú madera tú acacia ke̱ʼéraña. Ña̱ cuadrado kúúña ta ki̱ʼva 44 centímetro sava kúú ña̱ káni̱ña ta ki̱ʼva 44 centímetro sava kúú ña̱ ndíka̱ña, ta 89 centímetro kúú ña̱ súkunña. Ta ña̱ altar xíʼin ña̱ ku̱mí ndiki̱ña, iin ke̱ʼéraña.
it-1 102 párr. 4
Altar
Altar nu̱ú chiʼmána. Ña̱ altar yóʼo (ña̱ nanítu altar ña̱ oro [Éx 39:38]) ku̱va̱ʼaña xíʼin madera tú acacia, ta sa̱táña chi̱ka̱a̱na oro. Ta chí yuʼúña livikaví i̱xava̱ʼanaña xíʼin ku̱a̱ʼá oro. Ña̱ altar yóʼo ki̱ʼva 44 centímetro sava kúú ña̱ káni̱ña ta ki̱ʼva 44 centímetro sava kúú ña̱ ndíka̱ña, ta 89 centímetro kúú ña̱ súkunña, ta saátu ni̱xi̱yo ku̱mí ndiki̱ña ku̱mí saá esquinaña. Ta xi̱kuumiíña u̱vi̱ seʼe̱ ña̱ oro nu̱ú xi̱chiti̱inna vara tú acacia tú oro tú xi̱xiniñúʼuna xíʼinña ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nña xíʼinna. (Éx 30:1-5; 37:25-28.) U̱vi̱ yichi̱ ña̱ iin ki̱vi̱ xi̱xaʼmina incienso nu̱ú ña̱ altar yóʼo, xi̱ta̱a̱n xíʼin xi̱ku̱aá. (Éx 30:7-9, 34-38.) Saátu xi̱xiniñúʼuna ña̱ naní braserillo ña̱ va̱ʼa chiʼmána nu̱ú ña̱ altar yóʼo. (Le 16:12, 13; Heb 9:4; Rev 8:5; chitáʼanña xíʼin 2Cr 26:16, 19.) Ini ña̱ tabernáculo xi̱ndika̱a̱ ña̱ altar nu̱ú xi̱chiʼmana ta yatin kán xi̱tikaa ña̱ cortina, ta káʼa̱nna ña̱ xi̱ndichiña chí nu̱ú ña̱ arca ña̱ testimonio, arca ña̱ xi̱ndika̱a̱ chí ini ña̱ Santísimo. (Éx 30:1, 6; 40:5, 26, 27.)
(Éxodo 37:29) Saátu ke̱ʼéra tá aceite yi̱i̱ saátu ña̱ incienso ña̱ xáʼa̱n támi. Ta va̱ʼaní ku̱va̱ʼa ña̱yóʼo i̱xaara.
it-1 1218
Incienso
Ña̱ incienso ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ kuniñúʼuna ti̱xin tabernáculo, yaʼviní ña̱ʼa ña̱ kuniñúʼuna tá ná kuva̱ʼaña, soo na̱ ñuu Israel ta̱xi ndiʼi ña̱ʼa ña̱ ku̱va̱ʼa ña̱yóʼo. (Éx 25:1, 2, 6; 35:4, 5, 8, 27-29.) Tá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Moisés ndáa ña̱ʼa kúú ña̱ kuniñúʼuna tá ná keʼéna ña̱ incienso, ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ku̱mí ña̱ʼa ña̱ kivi kuniñúʼuna ixava̱ʼanaña, ka̱chira xíʼinra: “Ndakaya ña̱ʼa ña̱ xáʼa̱n támi, ta iin ki̱ʼva ná koo ña̱yóʼo: ña̱ estacte, ña̱ uña olorosa, ña̱ gálbano ña̱ xáʼa̱n támi xíʼin ña̱ olíbano ña̱ va̱ʼaní. Ta keʼún incienso xíʼin ndiʼi ña̱yóʼo. Ña̱ʼa ña̱ ndasaka̱ yóʼo, ña̱ yi̱i̱ kooña ta ña̱ xáʼa̱n támi kooña, ta va̱ʼaní ná kuva̱ʼaña, ta ke̱e ñi̱i̱n xíʼinña. Iin táʼví ña̱yóʼo ndikoún nda̱a̱ ná nduuña yáká, ta loʼo ña̱yóʼo kaʼmiún chí nu̱ú íyo ña̱ Testimonio ini tienda ña̱ reunión, nu̱ú kitai̱ nu̱ún. Ña̱ incienso yóʼo iin ña̱ yi̱i̱ní kooña nu̱úndó”. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuni̱ Jehová ña̱ ná kunda̱a̱-ini na̱ ñuu Israel ña̱ iin ña̱ yi̱i̱ní xi̱kuu ña̱yóʼo nu̱úra, ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinna: “Tá íyo iin na̱ kúni̱ ixava̱ʼa táʼan ña̱yóʼo, ña̱ kuniñúʼu miína, xíniñúʼu kuvina”. (Éx 30:34-38; 37:29.)
(Éxodo 38:1) Saátu ke̱ʼéra altar nu̱ú kaʼmina kití, ta xíʼin madera tú acacia ke̱ʼéraña. Ta cuadrado ku̱va̱ʼa túyóʼo ta ki̱ʼva 2 metro sava káni̱nú xíʼin 22 centímetro ndíka̱nú, ta ki̱ʼva 33 centímetro súkúnú.
it-1 102 párr. 2
Altar
Altar ña̱ xi̱xiniñúʼuna xíʼin ña̱ tabernáculo . Ña̱ altar ku̱va̱ʼaña táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n mií Ndióxi̱, ta u̱vi̱ altar ku̱va̱ʼa ña̱ kuniñúʼuna xíʼin ña̱ tabernáculo: altar nu̱ú kaʼmina kití (ña̱ xi̱nanítu “altar ña̱ cobre” [Éx 39:39]) xíʼin ña̱ altar nu̱ú xi̱chiʼmána ña̱ incienso. Ña̱ altar ña̱ nu̱ú, xi̱kuuña iin caja ña̱ cuadrado ta kǒo ña̱ʼa ñúʼu iniña, ta xíʼin madera tú acacia ku̱va̱ʼaña, ta kǒo ña̱ ndási yuʼú ña̱yóʼo, ta saátu kǒo ña̱ʼa ñúʼu iniña. Ta ki̱ʼva 2 metro xíʼin 22 centímetro káni̱ña, ta 2 metro xíʼin 22 centímetro ndíka̱ña, ta ki̱ʼva iin metro xíʼin 33 centímetro súkúnña, ta ku̱mí saá táʼví sa̱tá ña̱yóʼo ni̱xi̱yo ku̱mí ndiki̱n. Ta chi̱ka̱a̱na cobre ndiʼi saá sa̱tá ña̱yóʼo. Ta saátu ni̱xi̱yo iin ka̱a ña̱ ndíkín ña̱ cobre ti̱xin ña̱ altar yóʼo. Ta ku̱mí saá táʼví sa̱tá ña̱yóʼo ni̱xi̱yo ku̱mí seʼe̱, ta yóʼo kúú nu̱ú chiti̱inna u̱vi̱ tú vara tú ku̱va̱ʼa xíʼin yitu̱n tú acacia tú chi̱ka̱a̱na cobre sa̱tá, tú kuniñúʼuna xíʼin ña̱ altar ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nña xíʼinna. Ta ni̱ta̱ʼnda̱ sa̱tá ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa chiti̱inna iin ka̱a nu̱ú kuti̱in ku̱mí saá se̱ʼe. Ta sava ña̱ʼa ña̱ kuniñúʼuna nu̱ú ña̱ altar yóʼo ku̱va̱ʼaña xíʼin cobre, tá kúú pala tú kuniñúʼuna xíʼin ya̱a̱, tazon ña̱ kuniñúʼuna ña̱ ndakayána ni̱i̱ tí kití, xíʼin tú tenedor tú kuniñúʼuna xíʼin ku̱ñu xíʼin tú braserillo. (Éx 27:1-8; 38:1-7, 30; Nú 4:14.)
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Éxodo 37:1) Tándi̱ʼi, ta̱ Bezalel ke̱ʼéra Arca xíʼin madera tú acacia. Ta iin metro xíʼin 11 centímetro káni̱nú, ta 66 centímetro xíʼin 17 milímetro ndíka̱a̱nú, ta ki̱ʼva 66 centímetro xíʼin 17 milímetro súkúnnú.
(Éxodo 37:10) Tándi̱ʼi, saá ke̱ʼéra mesa xíʼin madera tú acacia. Ta ki̱ʼva 89 centímetro káni̱nú, ta ki̱ʼva 44 centímetro sava ndíka̱nú, ta ki̱ʼva 66 centímetro xíʼin 7 milímetro ña̱ súkúnnú.
(Éxodo 37:25) Saátu ke̱ʼéra altar nu̱ú chiʼmána, ta xíʼin madera tú acacia ke̱ʼéraña. Ña̱ cuadrado kúúña ta ki̱ʼva 44 centímetro sava kúú ña̱ káni̱ña ta ki̱ʼva 44 centímetro sava kúú ña̱ ndíka̱ña, ta 89 centímetro kúú ña̱ súkunña. Ta ña̱ altar xíʼin ña̱ ku̱mí ndiki̱ña, iin ke̱ʼéraña.
it-1 39 párr. 2
Acacia
Tú acacia kúúmiínú iñú ndaʼa̱nú. Ta ndaʼa̱ válí túyóʼo ndákutáʼanña xíʼin inka ndaʼa̱ válí tú íyo yatin nu̱ú íyonú, ta xíʼin ña̱yóʼo táxiña kúnda̱a̱-iniyó ña̱ Biblia va̱ása káʼa̱nña xa̱ʼa̱ iinlá kuitínú chi ku̱a̱ʼávanú káʼa̱nña xa̱ʼa̱ schit·tím. Tú acacia ki̱ʼva 6 á 8 metro xáʼnunú. Ta vitání yu̱ku̱ válí ndaʼa̱nú, ta liviní kuaan yita válínú ta xáʼa̱n táminíña ta íyo fruta ña̱ naní vaina ndaʼa̱nú. Ta tu̱ún sa̱tá túyóʼo ta téʼéní sa̱tánú, ta ve̱ení maderanú, ta téʼéní ni̱xi̱yonú, ta va̱ása kíví kaxí kití túyóʼo. Ta chí nu̱ú ñuʼú yi̱chí íyoní túyóʼo, ta iin yitu̱n tú va̱ʼaní kúú túyóʼo ña̱ ku̱va̱ʼa tabernáculo xíʼin ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kuniñúʼuna xíʼinña. Ta túyóʼo kúú tú xi̱niñúʼuna tá ke̱ʼéna arca ña̱ trato (Éx 25:10; 37:1), mesa nu̱ú xi̱chisóna si̱táva̱ʼa (Éx 25:23; 37:10), ña̱ altar (Éx 27:1; 37:25; 38:1), vara válí tú xi̱niñúʼuna ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱n ndiʼi ña̱ ña̱ʼa yóʼo xíʼinna (Éx 25:13, 28; 27:6; 30:5; 37:4, 15, 28; 38:6), columna nu̱ú kutikaa ña̱ cortina xíʼin ña̱ pantalla (Éx 26:32, 37; 36:36), xíʼin ña̱ armazón (Éx 26:15; 36:20) xíʼin ña̱ barra ña̱ nda̱chitáʼanna veʼe yóʼo. (Éx 26:26; 36:31.)
(Éxodo 38:8) Tándi̱ʼi, saá ke̱ʼéra tina ña̱ cobre xíʼin xa̱ʼa̱ña ta ña̱ cobre ni̱xi̱yoña. Ta xi̱niñúʼuna espejo ná ñaʼá ná va̱ʼaní xi̱kachíñu ná xi̱ndoo chí yéʼé ña̱ tienda ña̱ reunión ña̱ ku̱va̱ʼa ña̱yóʼo.
¿Á xa̱a̱ xíni̱ún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo?
Síínní ni̱xi̱yo espejo ña̱ ni̱xi̱yo tiempo xi̱naʼá, nu̱ú ña̱ íyo tiempo vitin, saáchi ña̱ ka̱a ni̱xi̱yoña ta ña̱ bronce ni̱xi̱yoña, saátu ni̱xi̱yo ña̱ cobre, ña̱ plata, xíʼin ña̱ oro. Ña̱ nu̱ú yichi̱ ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú tá ke̱ʼéna ña̱ʼa ña̱ kuniñúʼuna xíʼin ña̱ tabernáculo nu̱ú ndasakáʼnu na̱ ñuu Israel Ndióxi̱. Ta ná ñaʼá kúú ná ta̱xi espejo ña̱ va̱ʼa kuva̱ʼa iin tina ña̱ cobre xíʼin xa̱ʼa̱ña (Éxodo 38:8). Ta ña̱ va̱ʼa keʼéna tina ña̱ cobre yóʼo, xi̱niñúʼu sándiʼi-xa̱ʼa̱na espejo yóʼo ña̱ va̱ʼa kuva̱ʼa iin tina xíʼinña.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Éxodo 37:1-24) Tándi̱ʼi, ta̱ Bezalel ke̱ʼéra Arca xíʼin madera tú acacia. Ta iin metro xíʼin 11 centímetro káni̱nú, ta 66 centímetro xíʼin 17 milímetro ndíka̱nú, ta ki̱ʼva 66 centímetro xíʼin 17 milímetro súkúnnú. 2 Ta ta̱yóʼo chi̱ka̱a̱ra oro ña̱ va̱ʼaní chí ininú xíʼin chí sa̱tánú, ta chí yuʼúnú ke̱ʼéraña xíʼin oro. 3 Tándi̱ʼi, saá ke̱ʼéra ku̱mí seʼe̱ tí oro ta chi̱tiinrarí ku̱mí saá xa̱ʼa̱ túyóʼo: u̱vi̱ seʼe̱ iin iin táʼví xa̱ʼa̱nú. 4 Tasaá ke̱ʼéra vara tú madera tú acacia ta chi̱ka̱a̱ra oro sa̱tá túyóʼo. 5 Tasaá chi̱tiinra tú vara yóʼo sa̱tá Arca nu̱ú íyo seʼe̱, ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nnú xíʼinna. 6 Ta saátu ke̱ʼéra ña̱ kundasi yuʼú túyóʼo ta ña̱ oro ke̱ʼéraña. Ta iin metro xíʼin 11 centímetro káni̱ña, ta 66 centímetro xíʼin 17 milímetro ndíka̱ña. 7 Saátu ke̱ʼéra u̱vi̱ na̱ querubín, ta xíʼin oro ke̱ʼéra na̱yóʼo ta xi̱niñúʼura martillo ña̱ ke̱ʼérana. 8 Ta iin na̱yóʼo íxítí iin táʼví yuʼú tú Arca ta inkana chí inka táʼví yuʼúnú. Ta u̱vi̱ saá na̱ querubín yóʼo ke̱ʼérana ta ndítana u̱vi̱ saá táʼví sa̱tá túyóʼo. 9 Ta u̱vi̱ saá na̱ querubín yóʼo, íyo u̱vi̱ ndi̱xi̱nna ta chí ni̱nu xítondaa ña̱yóʼo. Ta u̱vi̱ saá na̱yóʼo xítona chí ma̱ʼñú ña̱ ndási yuʼú túyóʼo. 10 Tándi̱ʼi, saá ke̱ʼéra mesa xíʼin madera tú acacia. Ta ki̱ʼva 89 centímetro káni̱nú, ta ki̱ʼva 44 centímetro sava ndíka̱nú, ta ki̱ʼva 66 centímetro xíʼin 7 milímetro ña̱ súkúnnú. 11 Tándi̱ʼi, saá chi̱ka̱a̱ra oro sa̱tánú ta saátu ke̱ʼéra yuʼúnú ta ña̱ oro ke̱ʼéraña. 12 Saátu chi̱ka̱a̱ra iin raya chí yuʼúnú ta 7 centímetro xíʼin 4 milímetro ndíka̱a̱ña ta chí yuʼúnú keʼéraña xíʼin oro. 13 Ta keʼéra ku̱mí seʼe̱ tí oro, ta chi̱tinrarí yatin nu̱ú íyo ku̱mí saá xa̱ʼa̱ túyóʼo. 14 Ta chi̱tinra tí seʼe̱ yóʼo yatin nu̱ú íyo raya sa̱tánú, ta saá va̱ʼa chiti̱inna vara sa̱tá túyóʼo ña̱ va̱ʼa kuniʼinanú ku̱ʼu̱n xíʼinna inka lugar. 15 Tasaá ke̱ʼéra tú vara yóʼo, ta xíʼin tú acacia ke̱ʼéranú, ta chi̱ka̱a̱ra oro sa̱tánú, ta túyóʼo kúú tú kuniñúʼuna ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱n tú mesa xíʼinna inka lugar. 16 Tasaá ke̱ʼéra ña̱ kuniñúʼuna nu̱ú mesa, ta xíʼin oro ke̱ʼéraña: ke̱ʼéra ko̱ʼo̱ xíʼin copa saátu keʼéra ko̱ʼo̱ ña̱ kúnú ini ta saátu ke̱ʼéra ki̱si ña̱ kuniñúʼunna tá ná taxina sacrificio ndaʼa̱ Ndióxi̱. 17 Tándi̱ʼi, saá ke̱ʼéra ña̱ candelabro ta xíʼin oro ke̱ʼéraña, ta iinlá ni̱xi̱yo ña̱yóʼo ta martillo xi̱niñúʼura ña̱ ke̱ʼéraña. Ta ke̱ʼéra iin xa̱ʼa̱ña, ta ke̱ʼéra iin ka̱a ña̱ kundichi mií ma̱ʼñúña, ta ke̱ʼéra copa, ta ke̱ʼéra globo ta saátu ke̱ʼéra yita. 18 Ta ka̱a ña̱ níndichi ma̱ʼñú ña̱ candelabro, i̱ñu̱ kúú ndaʼa̱ válíña: u̱ni̱ ndaʼa̱ válíña iin táʼví, ta inka u̱ni̱ ndaʼa̱ válíña inka táʼví. 19 Ta iin táʼví ndaʼa̱ ña̱ candelabro yóʼo, nu̱ú íyo u̱ni̱ ndaʼa̱ña ke̱ʼéra u̱ni̱ copa ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yita ña̱ almendro, xíʼin ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo globo xíʼin yita. Ta ña̱ inka táʼví ña̱ candelabro yóʼo, nu̱ú íyo u̱ni̱ ndaʼa̱ña ke̱ʼéra u̱ni̱ copa ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yita ña̱ almendro, xíʼin ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo globo xíʼin yita. Saá ke̱ʼéra i̱ñu̱ saá ndaʼa̱ válí ña̱ candelabro. 20 Ta ke̱ʼéra ka̱a ña̱ kundichi ma̱ʼñú ña̱ candelabro, ta íyo ku̱mí copa ndaʼa̱ña, ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yita ña̱ almendro, xíʼin ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo globo xíʼin yita. 21 Ke̱ʼéra iin globo u̱vi̱ saá ndaʼa̱nú ña̱ nu̱ú, saátu ke̱ʼéra iin globo u̱vi̱ saá ndaʼa̱nú ña̱ u̱vi̱, ta saátu ke̱ʼéra iin globo u̱vi̱ saá ndaʼa̱nú ña̱ u̱ni̱. Saá ke̱ʼéra i̱ñu̱ saá ndaʼa̱ ña̱ kana sa̱tá ña̱ ka̱a ña̱ níndichi ma̱ʼñú ña̱ candelabro. 22 Ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo globo, mií ña̱ candelabro xíʼin ndaʼa̱ válíña ña̱ oro ke̱ʼéraña, ta xíʼin martillo ke̱ʼéraña, ta iinlá kuití kúúña. 23 Tándi̱ʼi, saá ke̱ʼéra u̱xa̱ lámpara, ta xíʼin oro ke̱ʼéraña. Tasaá ke̱ʼéra pinza ta saátu ke̱ʼéra braserillo. 24 Ta xi̱niñúʼura 34 kilo ña̱ oro ña̱ va̱ʼa keʼéra ña̱ candelabro ta saátu ndiʼika ña̱ʼa ña̱ xíniñúʼuna xíʼinña.