Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ Ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
7-13 TÍ SEPTIEMBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | ÉXODO 23, 24
“Kǒo kundiku̱nyó sa̱tá ku̱a̱ʼá na̱ yiví”
(Éxodo 23:1) ”Kǒo ka̱ʼún xa̱ʼa̱ iin ña̱ vatá. Ta va̱ása chindeétáʼún xíʼin na̱ yiví na̱ ndi̱va̱ʼa-ini ña̱ ka̱ʼa̱nndó ña̱ va̱ása va̱ʼa.
¿Á xa̱a̱ kúnda̱a̱ va̱ʼa iniyó xa̱ʼa̱ña?
7 ¿Á kútóoyó chindaʼáyó correo electrónico á mensaje ndaʼa̱ na̱ migoyó á na̱ xíni táʼanyó xíʼin? Tá xítoyó iin noticia ña̱ kútóoyó á xíniso̱ʼoyó iin experiencia ña̱ liviní nu̱ú miíyó, ¿á siʼnaka miíyó kúni̱ ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ña? Tá kúni̱yó chindaʼáyó iin correo á mensaje, xíniñúʼu nda̱ka̱tu̱ʼun xíʼin miíyó: “¿Á kúnda̱a̱-inii̱ á ña̱ ndixa kúú ña̱yóʼo? ¿Á xa̱a̱ kúnda̱a̱ va̱ʼa inii̱ xa̱ʼa̱ña?”. Tá kǒo kúnda̱a̱ va̱ʼa iniyó xa̱ʼa̱ña, nda̱a̱ kivi xa̱a̱yó ka̱ʼa̱nyó ña̱ vatá xíʼin na̱ hermanoyó. Ña̱kán, nu̱úka ña̱ chindaʼáyóña va̱ʼaka ná ndakatayóña.
8 I̱yoní tá ná chindaʼáyó correo electrónico a mensaje ña̱ chíndaʼána ndaʼa̱yó. Saáchi sava ñuu kǒo táxina ña̱ ndasakáʼnuyó Jehová. Sana ñuu kán na̱ sáa̱ ini xíni miíyó káʼa̱nna ña̱ vatá xa̱ʼayó chi kúni̱na ná kǒo kandíxa táʼanyó. Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u chí Unión Soviética. Na̱ policia (na̱ xi̱naní KGB) ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ vatá xa̱ʼa̱ sava na̱ hermano na̱ ndísochíñu xíʼin congregación. Ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ sa̱ndákoo na̱yóʼo ñuu Jehová. Ku̱a̱ʼánína ka̱ndíxa na̱yóʼo ta nda̱a̱ sa̱ndákoona ñuu Ndióxi̱. Savana nda̱ndikóna, soo inkana kǒo níndandikókana, nda̱koona ña̱ kándíxana Jehová (1 Tim. 1:19). ¿Ndáaña kivi keʼéyó ta va̱ása kundoʼoyó táʼan ña̱ ndo̱ʼo na̱yóʼo? Ná kǒo chindaʼáyó noticia ña̱ vatá tá kǒo xíniyó á ña̱ ndixa kúúña. Ná kǒo kandíxayó ndiʼi ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó á ña̱ xíniso̱ʼoyó. Ná kunda̱a̱ va̱ʼa iniyó xa̱ʼa̱ña.
(Éxodo 23:2) Kǒo kundiku̱n sa̱tá ku̱a̱ʼá na̱ yiví ta keʼún táʼan ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéna, ta kǒo ka̱ʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa, xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ kuitiún chindeétáʼún xíʼin na̱ kítáʼún xíʼin.
it-1 11 párr. 4
Ta̱ Aarón
Ña̱ u̱ni̱ yichi̱ ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ta̱ Aarón ña̱ ni̱ki̱ʼvira ku̱a̱chi, su̱ví xi̱ní mií ta̱yóʼo níkana ña̱ ke̱ʼéra, saáchi xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱yi̱ʼvíra nu̱ú ku̱a̱ʼá na̱ yiví kúú ña̱ ni̱xa̱a̱ra ke̱ʼéra ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa. Ña̱ nu̱ú ku̱a̱chi ni̱ki̱ʼvi ta̱ Aarón kúú ña̱ i̱xaso̱ʼora ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia nu̱ú káʼa̱nña: “Kǒo kundiku̱n sa̱tá ku̱a̱ʼá na̱ yiví ta keʼún táʼan ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéna”. (Éx 23: 2.) Soo nisaá ke̱ʼé ta̱yóʼo, nu̱ú Biblia va̱xi ki̱vi̱ra ta̱ va̱ʼaní káʼa̱nña xa̱ʼa̱ra, saáchi nda̱a̱ se̱ʼe Ndióxi̱ xi̱kandíxa chiñu ña̱ ke̱ʼé ta̱yóʼo. (Sl 115:10, 12; 118:3; 133:1, 2; 135:19; Mt 5:17-19; 8:4.)
(Éxodo 23:3) Ta nda̱kúní tiún ku̱a̱chi xíʼin na̱ nda̱ʼví.
it-1 454 párr. 2
Na̱ kǒo kíví koto
“Kǒo kiʼún xu̱ʼún ndaʼa̱ na̱ yiví ña̱ ndatiún ku̱a̱chi xíʼinna, saáchi ña̱yóʼo kivi kasiña nu̱ún ña̱ vií ndatiún ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví na̱ nda̱kú-ini.” (Éx 23:8.) Ni ndíchiní ndákanixi̱ní iin na̱ yiví, tá ná kiʼinna xu̱ʼún ndaʼa̱ iin na̱ yiví ña̱ ndatinna ku̱a̱chi na̱yóʼo, kivi sakáña xi̱nína. (Dt 16:19.) Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ iin ta̱ juez ta̱ nda̱kúní kéʼé chiñu, tá ná kiʼin ta̱yóʼo xu̱ʼún ndaʼa̱ iin na̱ yiví, na̱ ke̱ʼé iin ña̱ʼa ña̱ va̱ása va̱ʼa, ña̱yóʼo kivi sakáña xi̱níra ta va̱ása nda̱kúka tiinra ku̱a̱chi. Ley Ndióxi̱ káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ kivi kundoʼo iin na̱ yiví xa̱ʼa̱ xu̱ʼún ña̱ kiʼinna ndaʼa̱ iin na̱ ndatiinna ku̱a̱chi xíʼin, ta saátu káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ kivi kundoʼona tá ná kundáʼvi-inina kunina iin na̱ nda̱ʼví na̱ ndatiinna ku̱a̱chi xíʼin, Biblia káchiña: “Nda̱kúní tiinndó ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ iin na̱ yiví. Ta su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kúúna iin na̱ yiví na̱ nda̱ʼví, va̱ása nda̱kú tiinndó ku̱a̱chi xa̱ʼa̱na, ta su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kúúna iin na̱ yiví na̱ ku̱i̱ká, nda̱kúní tiinndó ku̱a̱chi xa̱ʼa̱na”. (Le 19:15.) Xa̱ʼa̱ ña̱kán ta̱ juez vií xi̱niñúʼu tiinra ku̱a̱chi xíʼin na̱ ku̱i̱ká, ta su̱ví iinlá na̱ nda̱ʼví va̱ʼa ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin, ña̱ kindo̱o va̱ʼara nu̱ú na̱ yiví. (Éx 23:2, 3.)
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Éxodo 23:9) ”Va̱ása ixandi̱va̱ʼandó xíʼin na̱ yiví na̱ inka ñuu, chi ndóʼó kúnda̱a̱ káxi-inindó ndáa ña̱ ndóʼo na̱ inka ñuu, saáchi ni̱xi̱yo iin tiempo ña̱ ni̱xi̱yondó ti̱xin ñuu Egipto ña̱ su̱ví kúú ñuundó.
Va̱ʼaní ná koo-iniyó xíʼin na̱ inka ñuu
4 Kǒo níka̱ʼa̱n Jehová xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ ixato̱ʼó kuitína na̱ yiví na̱ ke̱e inka ñuu, chi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna kúú ña̱ ná ndakanixi̱nína ndáa ña̱ ndóʼo na̱yóʼo (kaʼvi Éxodo 23:9). Na̱ ñuu Israel va̱ʼaní xi̱kunda̱a̱-ini na̱yóʼo ndáa ña̱ ndóʼo iin na̱ yiví tá xáa̱na inka ñuu. Na̱ egipcio sana ku̱ndasí nu̱úna xi̱nina na̱ ñuu Israel tá kúma̱níka xa̱a̱na koona esclavo saáchi na̱ egipcio yóʼo ni̱núní xi̱kunina ña̱ xi̱kuuna na̱ inka ñuu á xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ndasakáʼnuna inka ndióxi̱ (Gén. 43:32; 46:34; Éx. 1:11-14). Ndeéní ni̱xo̱ʼvi̱ na̱ ñuu Israel tá ni̱xi̱yona ti̱xin ñuu Egipto, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ va̱ʼaní ná koo-inina xíʼin na̱ inka ñuu (Lev. 19:33, 34).
(Éxodo 23:20, 21) ”Chindaʼíi̱ iin ángel ña̱ ku̱ʼu̱nra nu̱ún ña̱ kundaara yóʼó, ta kuniʼira yichi̱ nu̱ún ña̱ ku̱ʼún lugar ña̱ taxii̱ ndaʼún. 21 Viíní kuniso̱ʼún ta keʼún ndiʼi ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼún. Ta va̱ása ixaso̱ʼún nu̱úra, chi va̱ása ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiún, chi miíi̱ chi̱ndaʼára ña̱ keʼéra chiñu yóʼo.
it-2 386
Ta̱ Miguel
1. U̱vi̱ kuití na̱ ángel va̱xi ki̱vi̱ nu̱ú Biblia: iin kúú ta̱ naní Gabriel ta inkara naní Miguel ta̱ káʼa̱nna xíʼin “arcángel”. (Jud 9.) Ña̱ libro ña̱ Daniel capítulo 10, yóʼo kúú ña̱ nu̱ú yichi̱ va̱xi ki̱vi̱ra, ta káʼa̱nña xa̱ʼa̱ra ña̱ kúúra iin príncipe ta̱ káʼnu, ta káchiña ña̱ ni̱xa̱ʼa̱nra chi̱ndeétáʼanra xíʼin iin ángel ta̱ loʼoka nu̱úra, chi ta̱ Ndi̱va̱ʼa sa̱sira nu̱ú ta̱yóʼo. Ta̱ Miguel ta̱ kúú príncipe, ta̱yóʼo kúú ta̱ chi̱ndeétáʼan xíʼin na̱ ñuu Ndióxi̱ tiempo tá ni̱xi̱yo ta̱ Daniel. (Da 10:13, 20, 21; 12:1.) Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱ káxi iniyó, ta̱ Miguel kúú ta̱ ángel ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu Israel tá ni̱xi̱kana nu̱ú ñuʼú yi̱chí. (Éx 23:20, 21, 23; 32:34; 33:2.) Biblia káʼa̱nña tá ni̱nda̱ʼyi̱ ta̱ Miguel ta̱ kúú arcángel nu̱ú ta̱ Ndi̱va̱ʼa xa̱ʼa̱ ku̱ñu ta̱ Moisés, inka ña̱yóʼo táxiña kúnda̱a̱-iniyó ta̱ ángel ta̱ xi̱niʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu Israel xi̱kuu ta̱ Miguel. (Jud 9.)
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Éxodo 23:1-19) ”Kǒo ka̱ʼún xa̱ʼa̱ iin ña̱ vatá. Ta va̱ása chindeétáʼún xíʼin na̱ yiví na̱ ndi̱va̱ʼa-ini ña̱ ka̱ʼa̱nndó ña̱ va̱ása va̱ʼa. 2 Kǒo kundiku̱n sa̱tá ku̱a̱ʼá na̱ yiví ta keʼún táʼan ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéna, ta kǒo ka̱ʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa, xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ kuitiún chindeétáʼún xíʼin na̱ kítáʼún xíʼin. 3 Ta nda̱kúní tiún ku̱a̱chi xíʼin na̱ nda̱ʼví. 4 ”Tá nda̱ni̱ʼún iin si̱ndi̱ki̱ á iin burro sa̱na̱ na̱ yiví na̱ sáa̱-ini xíni yóʼó, xíniñúʼu ndataxiún tíyóʼo ndaʼa̱na. 5 Tá xi̱niún ndu̱va iin burro xíʼin ña̱ʼa ña̱ ndísorí, ni sáa̱ní-ini na̱ xíʼin sa̱na̱ tíyóʼo xínina yóʼó, xíniñúʼu chindeétáʼún xíʼinna ña̱ ndakundichi kití sa̱na̱na. 6 ”Va̱ása nasamaún ki̱ʼva ña̱ ndatiinna ku̱a̱chi xíʼin na̱ nda̱ʼví na̱ ndóo nu̱ú íyondó. 7 ”Va̱ása chindeétáʼún xíʼin iin na̱ káʼa̱n ña̱ vatá xa̱ʼa̱ inkana, ta kǒo keʼún ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ kaʼní iin na̱ yiví na̱ kǒo ku̱a̱chi kúúmií á na̱ nda̱kú-ini, saáchi yi̱ʼi̱ va̱ása ka̱ʼi̱n ña̱ va̱ʼaní ke̱ʼé iin na̱ yiví na̱ ndi̱va̱ʼa-ini. 8 ”Kǒo kiʼún xu̱ʼún ndaʼa̱ na̱ yiví ña̱ ndatiún ku̱a̱chi xíʼinna, saáchi ña̱yóʼo kivi kasiña nu̱ún ña̱ vií ndatiún ku̱a̱chi xíʼin na̱ yiví na̱ nda̱kú-ini. 9 ”Va̱ása ixandi̱va̱ʼandó xíʼin na̱ yiví na̱ inka ñuu, chi ndóʼó kúnda̱a̱ káxi-inindó ndáa ña̱ ndóʼo na̱ inka ñuu, saáchi ni̱xi̱yo iin tiempo ña̱ ni̱xi̱yondó ti̱xin ñuu Egipto ña̱ su̱ví kúú ñuundó. 10 ”Ki̱ʼva i̱ñu̱ ku̱i̱ya̱ chiʼún nu̱ú ñuʼún, ta ndakayaún ña̱ʼa nu̱úña. 11 Soo ña̱ ku̱i̱ya̱ u̱xa̱ va̱ása chiʼikaún nu̱úña, saáchi taxiún ña̱ ndakindee̱ nu̱úña. Na̱ nda̱ʼví na̱ íyo ti̱xin ñuún yóʼo, na̱kán kúú na̱ kuxu ña̱ʼa ña̱ kana nu̱úña, ta ña̱ʼa ña̱ ndakoo na̱yóʼo, ña̱kán kúú ña̱ kixáʼan tí kití yukú. Ta saátu xíniñúʼu keʼún xíʼin ñuʼú nu̱ú chi̱ʼún tú uva xíʼin tú olivo. 12 ”I̱ñu̱ ki̱vi̱ kachíñún, soo ña̱ ki̱vi̱ u̱xa̱ va̱ása kachíñún ña̱ va̱ʼa ndakindee̱ si̱ndi̱ki̱ sa̱na̱ún saátu tí burro sa̱na̱ún, saátu se̱ʼe ñá káchíñu nu̱ún xíʼin na̱ ki̱xi inka ñuu na̱ íyo ti̱xin veʼún. 13 ”Ta sáxi̱nundó ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼi̱n xíʼinndó. Va̱ása xíniñúʼu ka̱ʼa̱nndó xa̱ʼa̱ inka ndióxi̱, ta va̱ása ka̱ʼa̱nndó ki̱vi̱ na̱yóʼo. 14 ”Iin tá iin ku̱i̱ya̱, xíniñúʼu keʼún u̱ni̱ vikó ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnún yi̱ʼi̱. 15 Ta keʼún vikó si̱táva̱ʼa ña̱ kǒo levadura kúúmií. Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼi̱n xíʼún, ña̱ yo̱o̱ abib kuxún si̱táva̱ʼa ña̱ kǒo levadura kúúmií ta ki̱ʼva u̱xa̱ ki̱vi̱ kuxún ña̱yóʼo, saáchi ña̱ yo̱o̱ yóʼo kúú ña̱ ki̱taún ti̱xin ñuu Egipto. Ta ndiʼina xíniñúʼu kixi xíʼin ña̱ʼa nu̱úi̱. 16 Xíniñúʼu keʼún vikó xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ chi̱ʼún, tá ná ndakayaún ña̱ʼa ña̱ nu̱ú ña̱ chi̱ʼún, saá kúú ña̱ xíniñúʼu keʼún ña̱ vikó yóʼo. Tá ná ndiʼi ku̱i̱ya̱ ña̱ chi̱ʼún, xíniñúʼu keʼún vikó xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ ndakayaún nu̱ú ñuʼú ña̱ chi̱ʼún. 17 Ndiʼi na̱ se̱ʼún na̱ ta̱a, u̱ni̱ yichi̱ ti̱xin iin ku̱i̱ya̱ xíniñúʼu ku̱ʼu̱nna nu̱ú Jehová Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱. 18 ”Va̱ása chitáʼún levadura xíʼin ni̱i̱ tí kití tí koo sacrificio taxiún ndaʼíi̱. Xa̱ʼan tí kití ña̱ koo sacrificio ña̱ taxiún ndaʼíi̱, va̱ása taxiva̱ʼún ña̱yóʼo tá ki̱ndooña. 19 ”Ña̱ʼa ña̱ nu̱ú ña̱ chi̱ʼún mií ña̱ va̱ʼaní, ña̱yóʼo kúú ña̱ kuniʼún taxiún ndaʼa̱ Jehová. ”Va̱ása sáchi̱ʼyóún ti̱xúʼu loʼo xíʼin leche siʼírí.
14-20 TÍ SEPTIEMBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | ÉXODO 25, 26
“Ña̱ʼa mií ña̱ xi̱ndayáʼviní ti̱xin ña̱ tabernáculo”
(Éxodo 25:9) Ta xíniñúʼu keʼéndó ña̱ tabernáculo yóʼo xíʼin ndiʼi ña̱ʼa ña̱ koo iniña, ta nda̱a̱ táki̱ʼva ka̱ʼa̱n miíi̱ xíʼún saá keʼéndóña.
it-1 179
Arca ña̱ pacto
Ndáa ki̱ʼva kooña ta ndáa ki̱ʼva keʼénaña. Tá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Moisés ña̱ keʼéra tabernáculo, ña̱ nu̱ú ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra kúú ña̱ ndáa ki̱ʼva keʼéra tú Arca ta ndáa ki̱ʼva koonú, saáchi túyóʼo kúú tú ndáyáʼviní koo ti̱xin ña̱ tabernáculo, ta saátu ti̱xin ña̱ ñuu Israel. Ña̱ káni̱ sa̱tá túyóʼo iin metro xíʼin 11 centímetro ni̱xi̱yonú, ta 67 centímetro ni̱xi̱yonú ña̱ ndíka̱nú, ta 67 centímetro ni̱xi̱yonú ña̱ súkunnú, ta xíʼin yitu̱n tú acacia ku̱va̱ʼanú, ta chi̱ka̱a̱na oro sa̱tánú saátu chí ininú. Ta liviní ke̱ʼéna tú Arca yóʼo, saáchi chí yuʼúnú ke̱ʼéna ka̱a válí ña̱ liviní náʼa̱ ta xíʼin oro ke̱ʼéna ña̱yóʼo. Ta ña̱ xi̱ndasi yuʼú túyóʼo xíʼin oro ña̱ va̱ʼaní ke̱ʼénaña, ta nda̱a̱ táki̱ʼva ndíka̱ mií tú Arca xíʼin ña̱ káni̱nú saá ke̱ʼéna ña̱yóʼo. Ta sa̱tá ña̱ ndási yuʼú tú Arca yóʼo ke̱ʼéna u̱vi̱ na̱ querubín ta xíʼin oro ke̱ʼéna na̱yóʼo, ta iin na̱yóʼo íxítí iin táʼvi yuʼú tú Arca ta inkana chí inka táʼví yuʼúnú, ta u̱vi̱ saá na̱yóʼo xítona chí ma̱ʼñú ña̱ ndási yuʼú túyóʼo, ta íyo u̱vi̱ ndi̱xi̱nna ta chí ni̱nu xítondaa ña̱yóʼo. (Éx 25:10, 11, 17-22; 37:6-9.) Ta ña̱ ndási yuʼú túyóʼo naníña “propiciatorio”, á cubierta propiciatoria”. (Éx 25:17; Heb 9:5, nota; koto nu̱ú káʼa̱nña CUBIERTA PROPICIATORIA.)
(Éxodo 25:21) Ta ti̱xin tú Arca yóʼo taaún tabla ña̱ Testimonio ña̱ taxii̱ ndaʼún, ta ndakasiún ña̱ ndási yuʼú tú Arca yóʼo.
it-1 179
Arca ña̱ pacto
Ti̱xin tú Arca yóʼo kúú nu̱ú ta̱ánna ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱, ña̱ xi̱sandákaʼán miína ña̱ ke̱ʼé Ndióxi̱ xa̱ʼa̱na. Ña̱ u̱vi̱ tabla ña̱ Testimonio nu̱ú va̱xi u̱xu̱ ley, ña̱yóʼo kúú ña̱ xi̱ndayáʼviní xi̱ñuʼu ini túyóʼo. (Éx 25:16.) Ta saátu ti̱xin túyóʼo chi̱ka̱a̱na ki̱si ña̱ ku̱vaʼa xíʼin oro ña̱ ñúʼu maná, saátu chi̱ka̱a̱na vara ta̱ Aarón tú ka̱na yita ndaʼa̱. Tá kúma̱níka kixáʼana keʼéna templo ta̱ Salomón, ta̱vána ña̱ʼa ña̱ xi̱ñuʼu ini túyóʼo. (Heb 9:4; Éx 16:32-34; Nú 17:10; 1Re 8:9; 2Cr 5:10.) Tá kúma̱níka kuvi ta̱ Moisés, ta̱xira iin copia ña̱ libro ña̱ ley ndaʼa̱ na̱ su̱tu̱ na̱ xi̱kuu levita, ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ taxiva̱ʼana ña̱yóʼo chí síi̱n tú Arca su̱ví chí ininú, ña̱ va̱ʼa ndakaʼánna xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ ke̱ʼé Ndióxi̱ xa̱ʼa̱na. (Dt 31:24-26.)
(Éxodo 25:22) Ta sa̱tá mií tú Arca yóʼo kúú nu̱ú ka̱ʼi̱n xíʼún. Ta míí ma̱ʼñú nu̱ú íyo u̱vi̱ na̱ querubín sa̱tá tú arca ña̱ Testimonio yóʼo, ka̱ʼi̱n xíʼún ña̱ xíniñúʼu ka̱ʼún xíʼin na̱ ñuu Israel.
it-1 180 párr. 1
Arca ña̱ pacto
Iin ña̱ ndánaʼa̱ ña̱ íyo yatin Ndióxi̱. Soo tá ni̱xi̱yo tú Arca yóʼo ni̱na̱ʼa̱nú ña̱ ni̱xi̱yo yatin Ndióxi̱, saáchi miíra ni̱ka̱ʼa̱n: “Ta sa̱tá mií tú Arca yóʼo kúú nu̱ú ka̱ʼi̱n xíʼún. Ta míí ma̱ʼñú nu̱ú íyo u̱vi̱ na̱ querubín sa̱tá tú arca ña̱ Testimonio yóʼo, ka̱ʼi̱n xíʼún ña̱ xíniñúʼu ka̱ʼún xíʼin na̱ ñuu Israel”. Ta mií Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kitara sa̱tá túyóʼo xíʼin iin vi̱kó. (Éx 25:22; Le 16:2.) Ta̱ Samuel ka̱ʼyíra: “Jehová íyora sa̱tá na̱ querubín” (1Sa 4:4), ta nda̱naʼa̱nú ña̱ kúúnu carro mií Jehová. (1Cr 28:18.) “Tá xi̱kiʼvi ta̱ Moisés ti̱xin tienda ña̱ reunión ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱, ta xi̱xiniso̱ʼora tu̱ʼun ña̱ xi̱kita sa̱tá tú arca ña̱ Testimonio, ma̱ʼñú u̱vi̱ saá na̱ querubín; ta mií Ndióxi̱ kúú ta̱ xi̱ka̱ʼa̱n xíʼinra”. (Nú 7:89.)
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Éxodo 25:20) Ta na̱ querubín, xíniñúʼu keʼún u̱vi̱ ndi̱xi̱nna ta ná ndaniʼina ña̱yóʼo chí ni̱nu. Iin na̱yóʼo kuxítína iin táʼvi yuʼú tú Arca ta inkana chí inka táʼví yuʼúnú, ta u̱vi̱ saá na̱yóʼo kotona chí ma̱ʼñú ña̱ ndási yuʼú túyóʼo.
it-2 773
Querubín
Tá ku̱vaʼa tabernáculo, ke̱ʼétuna na̱ querubín, iin na̱yóʼo íxítína iin táʼvi yuʼú tú Arca ta inkana chí inka táʼví yuʼúnú, ta u̱vi̱ saá na̱yóʼo xítona chí ma̱ʼñú ña̱ ndási yuʼú túyóʼo. Ta iin tá iin nayóʼo u̱vi̱ kúú ndi̱xinna ta chí ni̱nu xítondaa ña̱yóʼo. (Éx 25:10-21; 37:7-9.) Ña̱ cortina ña̱ ka̱tikana chí ti̱xin ña̱ tabernáculo ña̱ xi̱ndataʼví ña̱ Santo xíʼin ña̱ Santísimo sa̱tá ña̱ cortina yóʼo chi̱nundaana dibujo na̱ querubín. (Éx 26:1, 31; 36:8, 35.)
(Éxodo 25:30) Ta nu̱ú mesa chinúún si̱táva̱ʼa nu̱úi̱, ta kǒo ndakoún ña̱ chinúún si̱táva̱ʼa nu̱ú túyóʼo.
it-2 592
Si̱táva̱ʼa ña̱ proposición
U̱xu̱ u̱vi̱ xi̱kuu si̱táva̱ʼa ña̱ xi̱chisóna nu̱ú mesa tú xi̱ndichi ti̱xin ña̱ tabernáculo ña̱ lugar Santo (saátu templo) ta ña̱ ki̱vi̱ sábado xi̱keʼé tukuna si̱táva̱ʼa ña̱ xa̱á ña̱ chisotukunaña nu̱ú tú mesa yóʼo. (Éx 35:13; 39:36; 1Re 7:48; 2Cr 13:11; Ne 10:32, 33.) Ña̱ tu̱ʼun hebreo ña̱ sa̱ndáya̱ʼana ña̱ ki̱vi̱ si̱táva̱ʼa ña̱ proposición, kúni̱ kachiña “si̱táva̱ʼa ña̱ xi̱chinúuna nu̱ú Ndióxi̱”. Ta ña̱ tu̱ʼun “nu̱ú Ndióxi̱” sava yichi̱ kúni̱ kachiña “ña̱ íyo yatin Jehová” (2Re 13:23), xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ndiʼi saá ki̱vi̱ xi̱chisóna si̱táva̱ʼa nu̱ú Jehová, ta xi̱kuuña iin ofrenda. (Éx 25:30, nota.)
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Éxodo 25:23-40) ”Ta saátu xíniñúʼu keʼún iin mesa xíʼin yitu̱n tú acacia, ta ki̱ʼva 89 centímetro koo túyóʼo ña̱ káni̱nú, ta 44 centímetro sava koonú ña̱ ndíka̱nú, ta 66 centímetro xíʼin 7 milímetro ña̱ súkún koonú. 24 Ta xíniñúʼu chika̱a̱ún oro mií ña̱ va̱ʼa sa̱tá túyóʼo, ta keʼún yuʼúnú ta ña̱ oro xíniñúʼu koo ña̱yóʼo. 25 Ta koo iin raya sa̱táña ta ki̱ʼva 7 centímetro xíʼin 4 milímetro kooña ña̱ ndíka̱ña, ta iníísaá yuʼúña koo oro. 26 Ta keʼún ku̱mí seʼe̱ tí oro, ta chiti̱ún tíyóʼo yatin nu̱ú íyo ku̱mí saá xa̱ʼa̱ túyóʼo. 27 Ta tí seʼe̱ yóʼo kúú tí chiti̱nna yatin nu̱ú íyo raya sa̱tánú, ta saá va̱ʼa chiti̱nna vara sa̱tá túyóʼo ña̱ va̱ʼa kuniʼinanú ku̱ʼu̱n xíʼinna inka lugar. 28 Tú vara yóʼo xíʼin tú acacia keʼúnnú, ta xíniñúʼu chika̱a̱ún oro sa̱tánú, ta túyóʼo kuniñúʼundó ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱n mesa xíʼinndó inka lugar. 29 ”Ta saátu keʼún ko̱ʼo̱ xíʼin copa xíʼin ki̱si ña̱ kuniñúʼunna tá ná taxina sacrificio ndaʼa̱ Ndióxi̱. Ta xíʼin oro ña̱ va̱ʼaní keʼún ña̱yóʼo. 30 Ta nu̱ú mesa chinúún si̱táva̱ʼa nu̱úi̱, ta kǒo ndakoún ña̱ chinúún si̱táva̱ʼa nu̱ú túyóʼo. 31 ”Ta keʼún iin candelabro ña̱ oro, ta martillo kuniñúʼun ña̱ keʼún ña̱yóʼo. Ta keʼún iin xa̱ʼa̱ña, ta keʼún iin ka̱a ña̱ kundichi mií ma̱ʼñúña, ta keʼún ndaʼa̱ válíña, xíʼin copa xíʼin globo xíʼin yita. 32 Ta ka̱a ña̱ kundichi ma̱ʼñú ña̱ candelabro, i̱ñu̱ koo ndaʼa̱ válíña: u̱ni̱ ndaʼa̱ válíña iin táʼví, ta inka u̱ni̱ ndaʼa̱ válíña inka táʼví. 33 Ta iin táʼví ndaʼa̱ ña̱ candelabro yóʼo, nu̱ú íyo u̱ni̱ ndaʼa̱ña xíniñúʼu koo u̱ni̱ copa ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yita ña̱ almendro, xíʼin ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo globo xíʼin yita. Ta ña̱ inka táʼví ña̱ candelabro yóʼo, nu̱ú íyo u̱ni̱ ndaʼa̱ña xíniñúʼu koo u̱ni̱ copa ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yita ña̱ almendro, xíʼin ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo globo xíʼin yita. Ki̱ʼva saá koo i̱ñu̱ ndaʼa̱ válí ña̱ candelabro. 34 Ta ña̱ ka̱a ña̱ kundichi ma̱ʼñú ña̱ candelabro, xíniñúʼu koo ku̱mí copa ndaʼa̱ña, ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yita ña̱ almendro, xíʼin ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo globo xíʼin yita. 35 Ti̱xin u̱vi̱ ndaʼa̱ ña̱ nu̱ú, koo iin globo, ta ti̱xin inka u̱vi̱ ndaʼa̱ ña̱ ma̱ʼñú koo inka globo, ta ti̱xin inka u̱vi̱ ndaʼa̱ ña̱ so̱ndíʼi koo iin globo. Saá koo i̱ñu̱ saá ndaʼa̱ ña̱ kana sa̱tá ña̱ ka̱a ña̱ kundichi chí ma̱ʼñú. 36 Ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo globo, mií ña̱ candelabro xíʼin ndaʼa̱ válíña ña̱ oro kooña, ta xíʼin martillo keʼéndóña, ta iinlá kuití xa̱a̱ ña̱yóʼo kooña. 37 Ta keʼún u̱xa̱ lámpara ña̱yóʼo. Tá ná ndatúunña, saá kúú ña̱ sandáyeʼeña nu̱ú kundichiña. 38 Ta pinza xíʼin ña̱ braserillo xíniñúʼu kooña ña̱ oro mií ña̱ va̱ʼa. 39 Tá ná keʼéndó ña̱ candelabro xíʼin inkaka ña̱ kuva̱ʼa xíʼin ña̱yóʼo, ki̱ʼva 34 kilo ña̱ oro kuniñúʼundó ña̱ keʼéndóña. 40 Ta nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n mií Ndióxi̱ xíʼún xi̱ní yuku̱ saá keʼúnña.
21-27 TÍ SEPTIEMBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | ÉXODO 27, 28
“¿Ndáa ña̱ sákuaʼayó xíʼin ki̱ʼva ña̱ ni̱xi̱yo ti̱ko̱to̱ ña̱ xi̱ndixi na̱ su̱tu̱?”
(Éxodo 28:30) Ti̱xin ña̱ bolsa cuadrado ña̱ kutikaa kándíka ta̱ Aarón xíniñúʼu chika̱a̱ún ña̱ Urim xíʼin ña̱ Tumim. Ta xíniñúʼu koo yatin ña̱yóʼo nu̱ú íyo níma̱ ta̱ Aarón tá ná ki̱ʼvira nu̱ú Jehová. Ta̱ Aarón ndiʼi tiempo kutikaa ña̱yóʼo kándíkara, tá ná ku̱ʼu̱nra nu̱ú Jehová ña̱ ndasaviíra ku̱a̱chi na̱ ñuu Israel.
it-2 1175
Ña̱ Urim xíʼin ña̱ Tumim
Ku̱a̱ʼá na̱ yiví ndákanixi̱nína xa̱ʼa̱ ña̱ Urim xíʼin ña̱ Tumim, iin ña̱ xi̱xiniñúʼu na̱ su̱tu̱ tá xi̱chika̱a̱na suerte xi̱kuu ña̱yóʼo. (Éx 28:30, LT, nota.) Savana ndákanixi̱nína ña̱ u̱ni̱ ña̱ʼa xi̱kuu ña̱yóʼo, ta iin ña̱yóʼo iin táʼví nu̱úña ni̱ka̱ʼyi̱ ña̱ tu̱ʼun “va̱ása”, ta inka ña̱yóʼo iin táʼví nu̱úña ni̱ka̱ʼyi̱ ña̱ tu̱ʼun “va̱ʼa”, ta inkaña kǒo letra níka̱ʼyi̱ nu̱úña. Tá xi̱kuni̱ iinna kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa, xi̱tavána iin ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ ña̱ ndáka̱tu̱ʼunna, soo tá xi̱kita iin ña̱ kǒo ña̱ʼa nu̱ú xi̱naʼa̱ña ña̱ kǒo iin respuesta níndaniʼinna. Inkatuna ndákanixi̱nína, u̱vi̱ yu̱u̱ ña̱ nda̱a̱ nu̱ú xi̱kuuña, yaa ni̱xi̱yo iin táʼví nu̱úña ta chí inka táʼvi ña̱yóʼo tu̱ún ni̱xi̱yoña. Tá xi̱xatana u̱vi̱ saá ña̱ yu̱u̱ válí yóʼo nu̱ú ñuʼú, tá u̱vi̱ saá táʼvíña chí nu̱ú yaa xi̱kindo̱o chí ni̱nu, xi̱kuni̱ kachiña “va̱ʼa”; soo tá u̱vi̱ saá táʼví nu̱ú tu̱ún xi̱kindo̱o chí ni̱nu xi̱kuni̱ kachiña, “va̱ása”, soo tá iin ña̱yóʼo xi̱kuu ña̱ yaa ta inkaña xi̱kuu ña̱ tu̱ún, xi̱kuni̱ kachiña ña̱ kǒo respuesta. Ni̱xi̱yo iin tiempo ta̱ Saúl ni̱xa̱ʼa̱nra nu̱ú na̱ su̱tu̱, chi xi̱kuni̱ra kunda̱a̱-inira á ku̱ʼu̱nra kanitáʼanra xíʼin na̱ filisteo á va̱ása, soo kǒo respuesta níndakiʼinra, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ni̱ndi̱ʼi̱ní-inira saáchi nda̱kanixi̱níra ña̱ iin na̱ xi̱kachíñu nu̱úra ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi nu̱ú Ndióxi̱, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xa̱kundáʼvira nu̱ú Jehová: “Ndióxi̱ na̱ ñuu Israel, ndakuiin xíʼin ña̱ Tumim”. Ta̱ Saúl xíʼin ta̱ Jonatán ku̱xíka na̱yóʼo ta saá chi̱ka̱a̱na suerte xa̱ʼa̱ na̱yóʼo ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina ndáa na̱ kúúmií ku̱a̱chi. Xíʼin ña̱yóʼo kúnda̱a̱-iniyó ndáa ki̱ʼva xi̱xiniñúʼuna ña̱ Tumim, saátu ndáa ki̱ʼva xi̱chika̱a̱na suerte, ña̱ relato yóʼo táxiña kúnda̱a̱-iniyó ña̱ xi̱kitáʼan ña̱yóʼo. (1Sa 14:36-42.)
(Éxodo 28:36) ”Ta keʼún iin ka̱a ña̱ yéʼe̱, ta xíʼin oro keʼúnña, ta nda̱a̱ táki̱ʼva koo iin sello saá kooña, ta nu̱ú ña̱yóʼo kaʼyíún: ‘Iinlá Jehová kúú Ndióxi̱ ta̱ yi̱i̱ʼ.
it-1 969 párr. 3
Te̱ʼé
Ta̱ su̱tu̱ káʼnu ña̱ ñuu Israel. Ni̱xi̱yo iin ti̱ko̱to̱ ña̱ xi̱núu xi̱ní ta̱ su̱tu̱ káʼnu ta̱ ni̱xi̱yo ti̱xin ñuu Israel, ta xíʼin ña̱ ti̱ko̱to̱ yóʼo chi̱táʼanna iin ka̱a, ta ña̱ ka̱a yóʼo xi̱tiinña chí te̱ʼé ta̱ su̱tu̱ yóʼo, ta nu̱úña ni̱ka̱ʼyi̱: ‘Iinlá Jehová kúú Ndióxi̱ ta̱ yi̱i̱ʼ. (Éx 28:36-38; 39:30.) Mií Jehová kúú ta̱ nda̱kaxin ta̱ su̱tu̱ káʼnu yóʼo ña̱ keʼéra iin chiñu ña̱ yi̱i̱ní, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xi̱niñúʼu viíní keʼéra chiñu yóʼo. Ta ka̱a ña̱ xi̱tiin chí te̱ʼé ta̱ su̱tu̱ káʼnu yóʼo, xi̱sandákaʼánña na̱ ñuu Israel ña̱ xi̱xiniñúʼu limpioní koo ña̱ ndasakáʼnuna Jehová. Ta chiñu ña̱ xi̱keʼé ta̱ su̱tu̱ káʼnu yóʼo, nda̱naʼanña ña̱ saá koo chiñu ña̱ keʼé ta̱ Jesucristo, ta̱ nda̱kaxin Ndióxi̱ koo su̱tu̱ káʼnu, ta iin chiñu ña̱ yi̱i̱ní kúú ña̱ keʼé ta̱yóʼo. (Heb 7:26.)
(Éxodo 28:42, 43) Saátu keʼún xatu válí ña̱ kundixi na̱yóʼo ña̱ va̱ása koo chálána, ta ña̱ lino kooña. Xíniñúʼu ndasiña toko̱na iinsaá nda̱a̱ koʼndona. 43 Ta̱ Aarón xíʼin na̱ se̱ʼera xíniñúʼu kundixina ña̱yóʼo tá ná ki̱ʼvina ti̱xin tienda ña̱ reunion, saátu tá ná kuyatinna nu̱ú ña̱ altar ña̱ keʼéna chiñu yi̱i̱ nu̱ú Ndióxi̱. Ta xíʼin ña̱yóʼo kǒo ku̱a̱chi kuumiína ta va̱ása kuvina. Ta ña̱yóʼo xíniñúʼu kooña iin ley ña̱ kundiku̱nra ndiʼi tiempo xíʼin se̱ʼera.
w08 15/8 15 párr. 17
Ná na̱ʼa̱yó ña̱ íxato̱ʼóníyo Jehová xíʼin ndiʼi ña̱ʼa ña̱ kéʼéyó
17 Tá iin tiempo ña̱ ndásakáʼnuyó Jehová kúúña, xíniñúʼu viíní ná koo chiñu ña̱ keʼéyó. Nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n ña̱ Eclesiastés 5:1 xíniñúʼu kiʼinníyó kuenta xíʼin ndiʼi chiñu ña̱ kéʼéyó. Ta̱ Moisés xíʼin ta̱ Josué tá xi̱kiʼvi na̱yóʼo ti̱xin iin lugar ña̱ yi̱i̱, xi̱tavá na̱yóʼo ndu̱xa̱nna ta xíʼin ña̱yóʼo xi̱naʼanna ña̱ xi̱ ixato̱ʼóna Jehová (Éxo. 3:5; Jos. 5:15). Na̱ su̱tu̱ na̱ ni̱xi̱yo ti̱xin ñuu Israel, xi̱xiniñúʼu kundixina xatu válí ña̱ lino ña̱ va̱ʼa kundasi ku̱ñuna (Éxo. 28:42, 43). Ta xi̱xiniñúʼu kundixina ña̱yóʼo tá xi̱keʼéna chiñu ti̱xin ña̱ altar, ña̱ va̱ása kundoʼona nda̱a̱ ni iin ña̱ kaʼan nu̱ú. Saátu na̱ veʼe ta̱ su̱tu̱, xi̱niñúʼu viíní keʼé na̱yóʼo ña̱ va̱ʼa koona iin ejemplo nu̱ú na̱ ñuu Israel.
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Éxodo 28:15-21) ”Ta ka̱ʼún xíʼin na̱ kéʼé ti̱ko̱to̱ ña̱ ná keʼéna bolsa cuadrado ña̱ kutikaa kándíka ta̱ Aarón. Nda̱a̱ táki̱ʼva keʼún ña̱ efod saá keʼún ña̱yóʼo, ta xíʼin oro kuva̱ʼaña, xíʼin yi̱ʼva̱ ña̱ color azul, xíʼin yi̱ʼva̱ ña̱ ku̱vaʼa yixi̱ tí ndikachi ña̱ color púrpura, yi̱ʼva̱ ña̱ kúaʼa xíʼin yi̱ʼva̱ ña̱ lino ña̱ va̱ʼaní. 16 Tá ná ndachi̱taʼnu̱naña, ki̱ʼva 22 centímetro xíʼin 2 milímetro kooña ña̱ káni̱ña, ta ki̱ʼva 22 centímetro xíʼin 2 milímetro kooña ña̱ ndíka̱ña. 17 Ku̱mí fila koo ña̱yóʼo. Ña̱ fila nu̱ú, chinundaún rubí, topacio xíʼin esmeralda. 18 Ta ña̱ fila u̱vi̱ chinundaún turquesa, zafiro xíʼin jaspe. 19 Ta ña̱ fila u̱ni̱ chinundaún ña̱ yu̱u̱ ña̱ naní léshem, ña̱ ágata xíʼin ña̱ amatista. 20 Ta ña̱ fila ku̱mí chinundaún ña̱ crisólito, ña̱ ónice xíʼin ña̱ jade. Ta ndiʼi yuʼú yu̱u̱ válí yóʼo chinundaún oro. 21 Ta ña̱ yu̱u̱ yóʼo kuumiíña ki̱vi̱ na̱ 12 se̱ʼe ta̱ Israel. Iin tá iin ki̱vi̱ ña̱ va̱xi yóʼo ndanaʼa̱ña iin tá iin na̱ 12 tribu na̱ se̱ʼe na̱ ñuu Israel. Ta iin tá iin ña̱ yu̱u̱ yóʼo kuumiíña iin ki̱vi̱ ta kooña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin sello.
¿Á xa̱a̱ xíni̱ún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo?
¿Ndáa míí ki̱ʼin na̱ ñuu Israel yu̱u̱ ña̱ liviní ña̱ xi̱niñúʼuna tá ke̱ʼéna ña̱ kutika kándíka ta̱ su̱tu̱?
Ña̱ relato ña̱ Éxodo káʼa̱nña xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Israel, tá kúma̱níka kee na̱yóʼo ti̱xin ñuu Egipto, ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ña̱ ndáyáʼviní nda̱kiʼin na̱yóʼo ku̱a̱ʼa̱n xíʼinna (Éxodo 12:35, 36). Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo sana ti̱xin ña̱ ñuu Egipto ki̱ʼinna yu̱u̱ ña̱ liviní ña̱ xi̱niñúʼuna tá ke̱ʼéna ña̱ kutika kándíka ta̱ su̱tu̱.
(Éxodo 28:38) Ta̱ Aarón, chí te̱ʼéra kuti̱in ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa kuumiíra ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Israel tá ná ki̱ʼvina ku̱a̱chi xíʼin ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱, ña̱ʼa ña̱ ndasayi̱i̱ na̱ ñuu Israel ña̱ taxina ndaʼa̱ Ndióxi̱. Ña̱ ka̱a yóʼo ndiʼi tiempo kooña chí te̱ʼé ta̱ Aarón, ña̱ va̱ʼa koo káʼnu-ini Jehová xa̱ʼa̱ ku̱a̱china.
it-2 940 párr. 6
Ña̱ yi̱i̱
Kití xíʼin ña̱ʼa ña̱ xi̱chiʼina. Se̱ʼe nu̱ú tí si̱ndi̱ki̱, se̱ʼe nu̱ú tí ndikachi xíʼin se̱ʼe nu̱ú tí ti̱xúʼu, tí yi̱i̱ ni̱xi̱yo tíyóʼo ña̱ xi̱taxinarí ndaʼa̱ Jehová, ta va̱ása níxi̱xiniñúʼu nasa̱ma tíyóʼo. Xi̱taxinarí ndaʼa̱ Ndióxi̱, ta loʼorí xi̱taxina ndaʼa̱ na̱ su̱tu̱. (Nú 18:17-19.) Ku̱i̱ʼi ña̱ nu̱ú xíʼin ña̱ diezmo ña̱ yi̱i̱ xi̱kuuña, saátu ndiʼi sacrificio ña̱ xi̱taxina ña̱ yi̱i̱ xi̱kuu ña̱yóʼo. (Éx 28:38.) Ndiʼi ña̱ xi̱taxina ndaʼa̱ Jehová ña̱ yi̱i̱ xi̱kuuña, ta va̱ása níxi̱xiniñúʼu kuniñúʼunaña nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼéna xíʼin inka ña̱ʼa. Ta iin ejemplo kúú ña̱ xi̱kaʼa̱n ña̱ ley xa̱ʼa̱ ña̱ diezmo. Tá iin ta̱a xi̱tavá síínra trigo ña̱ xi̱chiʼira ña̱ kooña diezmo, ta inkana ná kiʼin ña̱yóʼo ña̱ kuniñúʼuna ña̱ keʼénaña kuxuna, na̱ yiví yóʼo va̱ása níxi̱ndiku̱nna ley Ndióxi̱ chi xi̱xixina ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱. Ña̱ Ley xi̱ka̱ʼa̱nña tá iin na̱ yiví xi̱kiʼvi táʼan ku̱a̱chi yóʼo xi̱xiniñúʼu ku̱a̱ʼáka ña̱ʼa taxina á 20% ña̱yóʼo, saátu xi̱xiniñúʼu taxina iin ndikachi loʼo. Tasaá kúú ña̱ xi̱naʼa̱na ña̱ xi̱ ixato̱ʼóna ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ ña̱ xi̱taxina ndaʼa̱ Jehová. (Le 5:14-16.)
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Éxodo 27:1-21) ”Ta keʼún ña̱ altar xíʼin yitu̱n tú acacia. Ta cuadrado koo túyóʼo, ta ki̱ʼva 2 metro xíʼin 22 centímetro koonú ña̱ káni̱nú ta ki̱ʼva 2 metro xíʼin 22 centímetro koonú ña̱ ndíka̱nú, ta ña̱ súkun koo túyóʼo iin metro xíʼin 33 centímetro koonú. 2 Iin tá iin esquina túyóʼo keʼún iin tá iin ndiki̱, ta ña̱ cobre chika̱a̱ún sa̱tá ña̱ altar, ta iinlá kuití xa̱a̱ ña̱yóʼo kooña. 3 Saátu keʼún yaxi̱n ña̱ va̱ʼa ndakayaún ti̱ka̱yi̱, saátu keʼún pala, ta saátu keʼún ko̱ʼo̱ ña̱ kúnu-ini, xíʼin tenedor xíʼin braserillo. Ta xíʼin cobre keʼún ndiʼi ña̱yóʼo. 4 Ta keʼún iin ka̱a ña̱ ndíkín ña̱ kunúu nu̱ú ña̱ altar, ta ña̱ cobre koo ña̱yóʼo. Ta xíniñúʼu keʼún ku̱mí seʼe̱ ta chiti̱ún tíyóʼo ku̱mí saá esquina ña̱ altar. 5 Soo mií ma̱ʼñú ti̱xin ña̱ altar chika̱a̱ún ña̱ ka̱a yóʼo. 6 Ta keʼún vara tú acacia tú kuniñúʼuna xíʼin altar, ta chika̱a̱ún cobre sa̱tánú. 7 Tú vara yóʼo xíniñúʼu chika̱a̱nanú ti̱xin seʼe̱, ta kindo̱o nu̱ú tú vara yóʼo u̱vi̱ saá táʼví ña̱ altar, ña̱ va̱ʼa kuniʼina ña̱ altar ku̱ʼu̱n xíʼinna inka lugar. 8 Ña̱ altar ña̱ keʼún táki̱ʼva íyo iin caja saá kooña, ta kǒo ña̱ʼa kuʼun iniña, ta xíʼin tabla keʼúnña. Ta nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n Ndióxi̱ xíʼún xi̱ní yuku̱ saá keʼúnña. 9 ”Ta tabernáculo ña̱ keʼún, ná koo patio sa̱tá ña̱yóʼo. Ta sa̱tá ña̱ tabernáculo ña̱ kotonda chí sur, yóʼo kúú nu̱ú katikaún cortina ña̱ lino, ta 44 metro sava kooña ña̱ káni̱ña. 10 Ta 20 koo columna ta 20 koo nu̱ú kundika̱a̱ xa̱ʼa̱ña ta xíʼin cobre keʼéndó ndiʼi ña̱yóʼo. Ta ndiʼi gancho ña̱ columna xíʼin ndiʼi ka̱a ña̱ ndaku̱táʼanña, ña̱ plata koo ña̱yóʼo. 11 Ta sa̱tá ña̱ tabernáculo ña̱ kotonda chí norte, yóʼo kúú nu̱ú katikaún cortina, ta 44 metro sava kooña ña̱ káni̱ña. Ta 20 koo columna, ta 20 koo nu̱ú kundika̱a̱ xa̱ʼa̱ña ta xíʼin ña̱ cobre keʼéndó ndiʼi ña̱yóʼo. Ta gancho ña̱ columna xíʼin ka̱a ña̱ ndaku̱táʼanña, ña̱ plata koo ña̱yóʼo. 12 Ta chí sa̱tá ña̱ tabernáculo ña̱ kotonda chí oeste, saátu katikaún cortina sa̱tá ña̱yóʼo, ta ki̱ʼva 22 metro xíʼin 25 centímetro kooña ña̱ ndíka̱ña, saátu keʼún 10 columna xíʼin 10 ka̱a nu̱ú kundika̱a̱ xa̱ʼa̱ña. 13 Ta chí táʼví este sa̱tá ña̱ tabernáculo chí nu̱ú kíta ñu̱ʼu, yóʼo kúú nu̱ú xíniñúʼu koo patio ña̱ tabernáculo, ta ki̱ʼva 22 metro xíʼin 25 centímetro kooña ña̱ ndíka̱ña. 14 Ta 6 metro xíʼin 67 centímetro koo ña̱ cortina ña̱ kutikaa chí síi̱n ña̱ yéʼé, saátu keʼún u̱ni̱ columna xíʼin u̱ni̱ nu̱ú kundika̱a̱ xa̱ʼa̱ña. 15 Ta inka táʼví chí síi̱n ña̱ yéʼé ña̱ tabernáculo, koo 6 metro xíʼin 67 centímetro ña̱ cortina, saátu keʼún u̱ni̱ columna xíʼin u̱ni̱ nu̱ú kundika̱a̱ xa̱ʼa̱ña. 16 ”Ta chí yéʼé ña̱ patio xíniñúʼu katikaandó iin cortina, ta 8 metro xíʼin 90 centímetro kooña ña̱ káni̱ña, ta xíniñúʼu keʼún ña̱yóʼo xíʼin yi̱ʼva̱ ña̱ color azul, xíʼin yi̱ʼva̱ ña̱ yixí tí ndikachi ña̱ color púrpura, xíʼin yi̱ʼva̱ ña̱ color kúaʼa, xíʼin yi̱ʼva̱ ña̱ lino. Ta chí yéʼé keʼún ku̱mí columna xíʼin ku̱mí ña̱ kundika̱a̱ xa̱ʼa̱ña. 17 Ndiʼi columna ña̱ koo ti̱xin tabernáculo, koo gancho xíʼin ka̱a ña̱ ndaku̱tiinña ta ña̱ plata kooña, soo nu̱ú kuʼun xa̱ʼa̱ña ña̱ cobre kooña. 18 Ta patio ña̱yóʼo, ki̱ʼva 44 metro sava kooña ña̱ káni̱ña, ta 22 metro xíʼin 25 centímetro kooña ña̱ ndíka̱ña, saátu u̱vi̱ metro xíʼin 22 centímetro kooña ña̱ súkúnña. Ta ña̱ ndasi sa̱tá ña̱yóʼo koo iin tela ña̱ lino, ta ka̱a ña̱ kuti̱in xa̱ʼa̱ña ña̱ cobre kooña. 19 Ta ndiʼi ña̱ kuniñúʼuna ti̱xin tabernáculo, xíʼin ndiʼi ña̱ tiin xa̱ʼa̱ tienda xíʼin ña̱ patio, ña̱ cobre kooña. 20 ”Ta xíniñúʼu ka̱ʼún xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ ná taxina aceite tá oliva, táyóʼo kúú tá kuniñúʼuna ña̱ va̱ʼa ndiʼi tiempo kutuu̱n ña̱ lámpara. 21 Ta̱ Aarón xíʼin na̱ se̱ʼera, na̱yóʼo kúú na̱ kiʼin kuenta xíʼin lámpara ña̱ koo ti̱xin tienda ña̱ reunión, ña̱ koo chí inka táʼví ña̱ cortina, yatin nu̱ú koo tú arca ña̱ Testimonio, ta ña̱ lámpara yóʼo kutuu̱nña nu̱ú Jehová nda̱a̱ xi̱ku̱aá iinsaá nda̱a̱ xi̱ta̱a̱n. Ña̱yóʼo kúú ña̱ xíniñúʼu keʼé na̱ ñuu Israel ndiʼi tiempo, saátu ndiʼika na̱ se̱ʼena.
28 TÍ SEPTIEMBRE NDA̱A̱ 4 TÍ OCTUBRE
ÑA̱ KÁʼA̱N BIBLIA XA̱ʼA̱ | ÉXODO 29, 30
“Ña̱ʼa ña̱ táxiyó ndaʼa̱ Jehová”
(Éxodo 30:11, 12) Tasaá, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés: 12 “Tá ná ndakaʼviún na̱ se̱ʼe na̱ ñuu Israel, iin tá iin na̱yóʼo xíniñúʼu chaʼvína xa̱ʼa̱ ku̱a̱china nu̱ú Jehová. Tasaá kǒo castigo ndakiʼin na̱yóʼo tá ná ndakaʼvinana.
it-1 1231
Na̱ xi̱ndakaʼvina
Ña̱ Sinaí. Tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa u̱vi̱ ku̱i̱ya̱ ña̱ ke̱e na̱ ñuu Israel ti̱xin ñuu Egipto, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ xíniñúʼu ndakaʼvina na̱ ñuu Israel, ta Sinaí ndóona tá ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼinna. Ta̱ Moisés nda̱kaxinra iin tá iin na̱ ta̱a ña̱ kuniʼina yichi̱ nu̱ú iin tá iin na̱ tribu ti̱xin ñuu Israel, ta mií na̱ ta̱a yóʼo kúú na̱ xi̱kiʼin kuenta xíʼin tribu na̱ xi̱ndisochíñuna xíʼin. Su̱ví xi̱ndakaʼvi kuitína na̱ ta̱a na̱ xi̱kuumií 20 ku̱i̱ya̱ (na̱ xa̱a̱ kúúmií ku̱i̱ya̱ ña̱ va̱ʼa kanitáʼanna nu̱ú ku̱a̱chi), chi saátu xi̱ka̱ʼa̱n ña̱ Ley ña̱ xi̱xiniñúʼu chaʼví na̱yóʼo sava siclo á ki̱ʼva iin dólar, ta ña̱ xu̱ʼún yóʼo kuniñúʼunaña ti̱xin ña̱ tabernáculo. (Éx 30:11-16; Nú 1:1-16, 18, 19.) Tándi̱ʼi nda̱kaʼvina na̱yóʼo ki̱ʼva 603,550 xi̱kuuna, ta va̱ása níndakaʼvina na̱ levita, saáchi va̱ása ní ndakiʼin na̱yóʼo herencia. Na̱yóʼo va̱ása níxi̱taxina xu̱ʼún ña̱ kuniñúʼuna ti̱xin tabernáculo, ta va̱ása ní xi̱ ixandúxa̱na xíʼin na̱yóʼo ña̱ ku̱ʼu̱nna nu̱ú ku̱a̱chi. (Nú 1:44-47; 2:32, 33; 18:20, 24.)
(Éxodo 30:13-15) Ndiʼi na̱ ndakaʼvina yóʼo xíniñúʼu chaʼvína medio siclo, táʼan siclo ña̱ taxina ña̱ lugar santo. Iin siclo kúú 20 guerás. Ta ña̱ taxina ndaʼa̱ Jehová kooña sava siclo. 14 Ndiʼi na̱ ndakaʼvina na̱ kúúmií 20 ku̱i̱ya̱ á ku̱a̱ʼáka ku̱i̱ya̱, xíniñúʼu chaʼví na̱yóʼo nu̱ú Jehová. 15 Na̱ ku̱i̱ká va̱ása xíniñúʼu ku̱a̱ʼáka chaʼvína, ni na̱ nda̱ʼví va̱ása xíniñúʼu loʼoka chaʼvína, saáchi ndiʼina xíniñúʼu chaʼvína sava siclo nu̱ú Jehová ña̱ va̱ʼa ndoo ku̱a̱china.
it-1 547 párr. 1
Xu̱ʼún ña̱ xi̱taxina
Ña̱ Ley xi̱ka̱ʼa̱nña xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ xi̱xiniñúʼu taxina xu̱ʼún. Tá nda̱kaʼvi ta̱ Moisés na̱ ñuu Israel, ndiʼi na̱ ta̱a na̱ xi̱kuumií 20 ku̱i̱ya̱ xi̱xiniñúʼu taxina sava siclo á ki̱ʼva iin dólar, nda̱a̱ táki̱ʼva íyo xu̱ʼún ña̱ xi̱taxina ña̱ lugar santo. Ña̱ xu̱ʼún ña̱ xi̱taxina yóʼo kuenta Jehová xi̱kuuña, ña̱ va̱ʼa ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱china, ta saátu ña̱ va̱ʼa kuniñúʼunaña ti̱xin tienda ña̱ reunión. (Éx 30:11-16.) Nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ historiador judío Josefo (La Guerra de los Judíos, libro VII, cap. VI, sec. 6), tá ni̱ya̱ʼa tiempo, xu̱ʼún ña̱ xi̱taxina yóʼo kuenta nu̱ú ku̱i̱ya̱ xi̱taxinaña. (2Cr 24:6-10; Mt 17:24; koto nu̱ú káʼa̱nña IMPUESTOS.)
(Éxodo 30:16) Ta ndakiʼún xu̱ʼún ña̱ taxi na̱ ñuu Israel xa̱ʼa̱ ku̱a̱china, ta taxiúnña ña̱ kuniñúʼuna ti̱xin tienda ña̱ reunión. Ta ña̱ xu̱ʼún yóʼo sandákaʼánña Jehová xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Israel, ta koo káʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱china”.
¿Á xa̱a̱ xíni̱ún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo?
¿Ndáa míí xi̱kiʼinna xu̱ʼún ña̱ xi̱xiniñúʼuna ti̱xin templo ña̱ Jerusalén?
Xu̱ʼún ña̱ xi̱taxi na̱ yiví kúú ña̱ xi̱niñúʼuna ti̱xin templo Jehová. Tá kúú ña̱ diezmo, saátu ni̱xi̱yo inka ki̱ʼva ña̱ xi̱taxina xu̱ʼún. Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ iin ña̱ ku̱u, tá ki̱xáʼana kéʼéna ña̱ tabernáculo, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin ta̱ Moisés ná ndakaʼvira ndiʼi na̱ ñuu Israel ta ná ndakayara xu̱ʼún ndaʼa̱na, ta ki̱ʼva sava siclo ña̱ plata taxina, ta ña̱ xu̱ʼún yóʼo kuenta Jehová kooña (Éxodo 30:12-16).
Tá ni̱ya̱ʼa tiempo ña̱ costumbre yóʼo ki̱ndooña nu̱ú na̱ judío, ta ku̱i̱ya̱ tá ku̱i̱ya̱ xi̱taxina sava siclo ña̱ plata ña̱ kuniñúʼu ti̱xin templo. Ta ña̱ impuesto yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ xíʼin ta̱ Pedro ña̱ xi̱niñúʼu chaʼvíra, xíʼin xu̱ʼún ña̱ ta̱vára yuʼú iin ti̱a̱ká (Mateo 17:24-27).
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeé miíyó
(Éxodo 29:10) ”Ta saá kuniʼún tí si̱ndi̱ki̱ ña̱ ku̱ʼún nu̱ú íyo tienda ña̱ reunión, ta ta̱ Aarón xíʼin na̱ se̱ʼera chinúuna ndaʼa̱na xi̱ní tíyóʼo.
it-2 294 párr. 1
Ndaʼa̱
Ki̱ʼva ña̱ chínúuna ndaʼa̱na. Tá xi̱chinúu iin na̱ yiví ndaʼa̱na xi̱ní iin na̱ yiví, xi̱kuni̱ kachiña ña̱ nda̱kaxinna na̱yóʼo ña̱ keʼéna iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní, saátu tá xi̱chinúuna ndaʼa̱na sa̱tá iin ña̱ʼa, xi̱kuni̱ kachiña ña̱ nda̱kaxinna ña̱yóʼo ña̱ kuniñúʼunaña ña̱ keʼéna iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní. Tá nda̱kaxin Ndióxi̱ ta̱ Aarón xíʼin na̱ se̱ʼera ña̱ koona su̱tu̱, na̱yóʼo chi̱núuna ndaʼa̱na xi̱ní tí si̱ndi̱ki̱ saátu chi̱núuna ndaʼa̱na xi̱ní u̱vi̱ saá tí ndikachi tí kuvi xa̱ʼa̱na, ta na̱yóʼo xi̱kunda̱a̱-inina ña̱ xa̱ʼa̱ miína kuvi tíyóʼo, ta xi̱kunda̱a̱tu-ini na̱yóʼo ña̱ mií Jehová kúú ta̱ nda̱kaxinna ña̱ koona su̱tu̱. (Éx 29: 10, 15, 19; Le 8:14, 18, 22.) Tá nda̱kaxin Jehová ta̱ Josué ña̱ kuniʼira yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu Israel, ta̱ Moisés chi̱núura ndaʼa̱ra xi̱ní ta̱yóʼo, ta ta̱ Josué nda̱kiʼinra espíritu santo Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa kuniʼira yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu Israel. (Dt 34:9.) Saátu xi̱chinúuna ndaʼa̱na xi̱ní iin na̱ yiví ña̱ va̱ʼa taxina bendición ndaʼa̱ na̱yóʼo. (Gé 48:14; Mr 10:16.) Saátu ke̱ʼé ta̱ Jesucristo, chi̱núura ndaʼa̱ra xi̱ní na̱ yiví na̱ sa̱ndáʼara. (Mt 8:3; Mr 6:5; Lu 13:13.) Sava yichi̱ ki̱vi̱ xi̱chinúu na̱ apóstol ndaʼa̱na xi̱ní iin na̱ yiví, na̱yóʼo xi̱ndakiʼinna espíritu santo. (Hch 8:14-20; 19:6.)
(Éxodo 30:31-33) ”Saátu ka̱ʼún xíʼin na̱ ñuu Israel: ‘Ndiʼi tiempo, kuenta miíi̱ koo tá aceite yi̱i̱ yóʼo. 32 Ta kǒo kuniñúʼu nda̱a̱ ni iin na̱ yiví táyóʼo, ta kǒo keʼéndó táʼan táyóʼo ña̱ kuniñúʼu miíndó. Saáchi tá yi̱i̱ kúú táyóʼo, ta ndiʼi tiempo koora tá yi̱i̱ nu̱úndó. 33 Tá iin na̱ yiví ná xa̱a̱ keʼé táʼan táyóʼo ña̱ kuniñúʼunara xíʼin iinka na̱ yiví, xíniñúʼu kuvi na̱yóʼoʼ”.
it-2 1171 párr. 1
Na̱ nda̱kaxinna á na̱ ndaka̱xinna
Ña̱ ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés, xi̱kaʼa̱nña ndáa ki̱ʼva keʼéna tá aceite. Ta ña̱ʼa ña̱ xi̱xiniñúʼuna tá xi̱keʼéna táyóʼo xi̱kuu: mirra, canela ña̱ táminí xáʼa̱n, cálamo ña̱ táminí xáʼa̱n, ña̱ casia xíʼin aceite tá oliva. (Éx 30:22-25.) Ña̱ keʼéna táʼan tayóʼo ña̱ kuniñúʼu miína, iin ku̱a̱chi káʼnuní xi̱kuu ña̱yóʼo nu̱ú Ndióxi̱. (Éx 30:31-33.) Ña̱ xi̱xiniñúʼuna tá aceite yóʼo, xi̱naʼa̱ña ña̱ xi̱ndayáʼviní chiñu ña̱ xi̱ndakiʼin iin na̱ yiví ta iin chiñu ña̱ yi̱i̱ní xi̱kuu ña̱yóʼo.
Ña̱ kaʼviyó nu̱ú Biblia
(Éxodo 29:31-46) ”Ta kiʼún tí ndikachi tí ni̱xi̱ʼi̱ xa̱ʼa̱ ta̱ Aarón xíʼin na̱ se̱ʼera ña̱ xa̱a̱na koona su̱tu̱, ta sachíʼyo̱ún tíyóʼo iin lugar ña̱ yi̱i̱. 32 Ta̱ Aarón xíʼin na̱ se̱ʼera kuxuna chí yéʼé tienda ña̱ reunión, ta kuxuna ku̱ñu tí ndikachi yóʼo saátu si̱táva̱ʼa ña̱ ñúʼu ti̱xin ña̱ canasta. 33 Ña̱ʼa ña̱ kuniñúʼuna tá ná ndasana na̱yóʼo su̱tu̱, na̱yóʼo kúú na̱ kuxuña. Soo na̱ kǒo níndaka̱xin Ndióxi̱ koo su̱tu̱, va̱ása xíniñúʼu kuxuna ña̱yóʼo, saáchi ña̱ yi̱i̱ kúúña. 34 Tá ki̱ndoo ña̱ ku̱ñu yóʼo xíʼin si̱táva̱ʼa inka ki̱vi̱, xíniñúʼu kaʼmindó ña̱yóʼo. Va̱ása xíniñúʼu kuxunaña saáchi ña̱ʼa ña̱ yi̱i̱ kúúña. 35 ”Saá keʼún xíʼin ta̱ Aarón saátu xíʼin na̱ se̱ʼera, ta nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n miíi̱ xíʼún saá keʼún xíʼin na̱yóʼo, ta u̱xa̱ ki̱vi̱ keʼún ña̱yóʼo nda̱a̱ ná xa̱a̱na koona su̱tu̱. 36 Ndiʼi saá ki̱vi̱ xíniñúʼu taxiún iin si̱ndi̱ki̱ ña̱ koorí sacrificio xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi na̱yóʼo, ta saá nduyi̱i̱ ña̱ altar. Ta xíniñúʼu chika̱a̱ún aceite sa̱tá ña̱ altar ña̱ va̱ʼa nduyi̱i̱ña. 37 Ta ki̱ʼva u̱xa̱ ki̱vi̱ ndasayi̱i̱ún ña̱ altar, ta keʼún sacrificio ña̱ va̱ʼa xa̱a̱ña kooña iin altar ña̱ yi̱i̱ní. Ta ndiʼi na̱ tiin altar xa̱a̱na koona santo. 38 ”Ta nu̱ú ña̱ altar, ndiʼi ki̱vi̱ xíniñúʼu taxiún u̱vi̱ ndikachi tí iin ku̱i̱ya̱. 39 Ña̱ xi̱ta̱a̱n taxiún iin tíyóʼo ña̱ koorí sacrificio, ta inkarí taxiún ña̱ koorí sacrificio tá xa̱a̱ va̱xi kúñuú. 40 Tá ná taxiún tí nu̱ú ndikachi ña̱ koorí sacrificio, xíniñúʼu chitáʼún iin omer ña̱ harina ña̱ va̱ʼaní xíʼin tíyóʼo, saátu chitáʼún iin litro tá aceite tá oliva xíʼin tíyóʼo. Ta saátu taxiún iin litro tá vino ña̱ koorá sacrificio. 41 Ta tí inka ndikachi xíniñúʼu taxiún tíyóʼo ña̱ koorí sacrificio tá xa̱a̱ va̱xi kúñuú, ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo sacrificio ña̱ taxiún xi̱ta̱a̱n saá koo ña̱ taxiún. Ta ndiʼi ña̱yóʼo kooña iin sacrificio ña̱ xáʼa̱n támi, ta iin sacrificio ña̱ xíxi̱ koo ña̱yóʼo taxiún ndaʼa̱ Jehová. 42 Ta sacrificio ña̱ xíxi̱ koo ña̱yóʼo keʼéndó ndiʼi tiempo, ta kǒo ndakondó ña̱ keʼéndó ña̱yóʼo nu̱ú íyo yéʼé tienda ña̱ reunión nu̱ú Jehová. Kán kúú nu̱ú kitai̱ nu̱úndó ña̱ ka̱ʼi̱n xíʼún. 43 ”Kán kúú nu̱ú kitai̱ nu̱ú na̱ ñuu Israel, ta nduyi̱i̱ ña̱ lugar kán xa̱ʼa̱ ndee̱ ña̱ kúmiíi̱. 44 Ndasayi̱íi̱ ña tienda ña̱ reunión ta saátu ña̱ altar, ta saátu ndasayi̱íi̱ ta̱ Aarón xíʼin na̱ se̱ʼera, ña̱ va̱ʼa xa̱a̱na koona su̱tu̱ miíi̱. 45 Yi̱ʼi̱ koi̱ xíʼin na̱ ñuu Israel, ta yi̱ʼi̱ koi̱ Ndióxi̱na. 46 Ta xa̱a̱na kunda̱a̱-inina ña̱ yi̱ʼi̱ kúú Jehová Ndióxi̱na, ta̱ nda̱tavá miína ti̱xin ñuu Egipto, ta vitin íyoi̱ xíʼinna. Yi̱ʼi̱ kúú Jehová, Ndióxi̱na.