Referencia Ña̱ Kéʼé na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Keʼéyó Reunión
© 2024 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
6-12 TÍ MAYO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 36, 37
“Kǒo sa̱ún xíʼin na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa”
w17.04-S 10 párr. 4
¿Qué desaparecerá cuando venga el Reino de Dios?
4 ¿Cómo nos afecta la gente mala? Después de profetizar que nuestros tiempos serían “críticos, difíciles de manejar”, el apóstol Pablo escribió por inspiración: “Los hombres inicuos e impostores avanzarán de mal en peor” (2 Tim. 3:1-5, 13). ¿Verdad que hemos visto cumplirse esta profecía? Muchos hemos sido víctimas directas de gente mala, quizás de personas violentas que han tratado de intimidarnos, de fanáticos llenos de odio o de criminales salvajes. Algunos actúan abiertamente, mientras que otros se esconden detrás de una máscara de rectitud. Y, aunque nunca hayamos sufrido directamente por culpa de ellos, nos han hecho daño de alguna forma. Nos asquea enterarnos de sus terribles actos. Nos horroriza su crueldad con los niños, los ancianos y otras personas indefensas. La actitud de estas personas no es propia de seres humanos; es, más bien, propia de bestias salvajes o incluso de demonios (Sant. 3:15). Felizmente, la Palabra de Dios contrarresta estas malas noticias con buenas.
Ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa táxi Jehová ndaʼa̱ na̱ íxakáʼnu-ini xa̱ʼa̱ inkana
10 Miíyó kúú na̱ xóʼvi̱ tá va̱ása nándósóyó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna xíʼinyó. Saáchi tá sáa̱kayó xíʼinna táki̱ʼva íyo iin ña̱ʼa ña̱ ve̱ení ndísoyó saá íyo ña̱yóʼo, xa̱ʼa̱ ña̱kán Jehová káʼa̱nra xíʼinyó ña̱ ná nandósóyó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna xíʼinyó (kaʼvi Efesios 4:31, 32). Ta ña̱yóʼo kúú consejo ña̱ táxira ndaʼa̱yó: “Ndakoo ña̱ sáún ta va̱ása keʼékaúnña” (Sal. 37:8). Ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndakiʼinyó tá ná kuniso̱ʼoyó consejo yóʼo, saáchi tá va̱ása nándósóyó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna xíʼinyó nda̱a̱ kivi kiʼin kue̱ʼe̱ miíyó (Prov. 14:30). Ña̱kán xóʼvi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo tá va̱ása nándósóyó xa̱ʼa̱ña, ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ xíʼi veneno saá íyoyó, saáchi ndeéka xóʼvi̱yó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nu̱úka ña̱ ke̱ʼéna xíʼinyó. Ña̱kán tá íxakáʼnu-iniyó xa̱ʼa̱ inkana ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndákiʼinyó, saáchi va̱ása ndíʼi̱ka-iniyó ta kivi ndakundeéyó kachíñukayó nu̱ú Jehová (Prov. 11:17).
Jehová íyo tu̱ʼvara ña̱ chindeétáʼanra xíʼinyó
11 Va̱ása káʼa̱n túviví Jehová xíʼinyó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéra xíʼin ta̱ Job. Soo xíniñúʼuvara tu̱ʼunra ña̱ Biblia ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼinyó (Rom. 15:4). Ña̱ káʼa̱nra keʼéra chí nu̱únínu ndáchi̱ka̱a̱níña ndee̱ xíʼinyó. Ná kotoyó sava ña̱ va̱xi nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ kivi sándi̱kó-iniyó tá yáʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo. Nu̱ú tu̱ʼunra káʼa̱nra xíʼinyó ña̱ ni nda̱a̱ ndáaka tu̱ndóʼo ná kixi nu̱úyó “kǒo kivi sakúxíkáña miíyó nu̱ú ña̱ kúʼvi̱-ini Ndióxi̱ xínira miíyó” (Rom. 8:38, 39). Ta saátu káʼa̱nra xíʼinyó ña̱ yatin íyora xíʼin ndiʼi na̱ káʼa̱n xíʼinra, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ xíniso̱ʼovara oración ña̱ kéʼéna nu̱úra (Sal. 145:18). Jehová káʼa̱nra xíʼinyó ña̱ tá kándíxayóra, kiviva kundeé-iniyó ya̱ʼayó nu̱ú nda̱a̱ ndáaka tu̱ndóʼo ta nda̱a̱ kivi kusi̱í-iniyó tá xóʼvi̱yó (1 Cor. 10:13; Sant. 1:2, 12). Tu̱ʼun Ndióxi̱ sándakaʼánña miíyó ña̱ loʼova tiempo kúú ña̱ xóʼvi̱yó chi ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndakiʼinyó ixaa Ndióxi̱ chí nu̱únínu, taxira ña̱ kutakuyó ndiʼi tiempo (2 Cor. 4:16-18). Jehová káʼa̱nra ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼi ña̱ sáxo̱ʼvi̱ miíyó: ta kúú ta̱ Ndi̱va̱ʼa xíʼin na̱ kéʼé nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé ta̱yóʼo (Sal. 37:10). ¿Á xa̱a̱ sa̱kúaʼa xíʼin xi̱niún sava texto ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼún tá ná kixi tu̱ndóʼo nu̱ún?
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
it-2-S 424
Monte, montaña
Estabilidad, permanencia o encumbramiento. Se atribuye a las montañas las cualidades de estabilidad y permanencia. (Isa 54:10; Hab 3:6; compárese con Sl 46:2.) Por lo tanto, cuando el salmista escribió que la justicia de Jehová era como “montañas de Dios” (Sl 36:6), pudo querer decir que la justicia de Jehová es inmutable; o, en vista del encumbramiento de las montañas, quizás se refirió a que la justicia de Dios está muy por encima de la del hombre. (Compárese con Isa 55:8, 9.) En conexión con el derramamiento del séptimo tazón de la ira de Dios, Revelación 16:20 dice: “No se hallaron las montañas”. Estas palabras dan a entender que ni siquiera cosas tan encumbradas como las montañas escaparían del derramamiento de la cólera de Dios. (Compárese con Jer 4:23-26.)
13-19 TÍ MAYO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 38, 39
Ná kǒo ndakaʼánkayó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéyó
Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndakiʼinyó chí nu̱únínu
12 (Kaʼvi 1 Juan 3:19, 20). Ndiʼiyó kivi chika̱a̱yó ku̱a̱chi miíyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéyó. Sana ke̱ʼéyóña tá kúma̱ní xa̱a̱yó sakuaʼayó xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱ á sanatu ke̱ʼéyóña tá xa̱a̱ nda̱kuchiyó. Ni nda̱a̱ ndáaka ña̱ ku̱u, ndiʼivayó ndóʼo saá (Rom. 3:23). Ni chíka̱a̱nívayó ndee̱ ña̱ keʼéyó ña̱ va̱ʼa, ndiʼiyó “kéʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa” (Sant. 3:2; Rom. 7:21-23). Va̱ása va̱ʼa kúniyó tá chíka̱a̱yó ku̱a̱chi miíyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéyó, soo ña̱yóʼo kivi chindeétáʼanña xíʼinyó. ¿Nda̱chun? Saáchi kivi chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ nasamayó ña̱ kéʼéyó, ta saátu ña̱ chika̱a̱-iniyó ña̱ va̱ása ndikóyó keʼéyóña (Heb. 12:12, 13).
13 Sana ndákanixi̱níyó ña̱ kúúmiíkayó ku̱a̱chi ni xa̱a̱ nda̱ndikó-iniyó ta ni xa̱a̱ ni̱na̱ʼa̱ Jehová ña̱ i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa̱yó. Soo xa̱ʼa̱ ña̱ chíka̱a̱níyó ku̱a̱chi miíyó sáxo̱ʼvi̱yó miíyó (Sal. 31:10; 38:3, 4). ¿Nda̱chun káʼa̱nyó ña̱yóʼo? Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndo̱ʼo iin ñá hermana, ñáyóʼo xi̱chika̱a̱níñá ku̱a̱chi miíñá xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéñá tá ya̱chi̱. Káchiñá: “Xi̱ndakanixi̱ní ña̱ va̱ása xíniñúʼu chika̱i̱ ndee̱ ña̱ kachíñui̱ nu̱ú Jehová, saáchi sana va̱ása ndakiʼii̱n ña̱ káʼa̱nra taxira chí nu̱únínu”. Ku̱a̱ʼáníyó kivi ndakanixi̱níyó saá. Soo ná va̱ása chika̱a̱níyó ku̱a̱chi miíyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéyó. Saáchi ta̱ Ndi̱va̱ʼa kusi̱íní-inira tá ná sandákooyó kachíñuyó nu̱ú Jehová, ni xa̱a̱ i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa̱yó (chitáʼanña xíʼin 2 Corintios 2:5-7, 11).
w02-S 15/11 20 párrs. 1, 2
Cómo hacer que nuestros días cuenten para Jehová
LOS días de nuestra vida parecen pocos y fugaces. Al meditar sobre la brevedad de la vida, el salmista David se sintió impulsado a pedir en oración: “Hazme conocer, oh Jehová, mi fin, y la medida de mis días... lo que es, para que yo sepa cuán transitorio soy. ¡Mira! Has hecho que mis días sean solo unos cuantos; y la duración de mi vida es como nada enfrente de ti”. David deseaba que su forma de vivir, reflejada en su habla y acciones, agradase a Dios. Reconoció su dependencia de Dios cuando dijo: “Mi expectación está vuelta hacia ti” (Salmo 39:4, 5, 7). Jehová escuchó a David: midió sus actos y lo recompensó como merecía.
Fácilmente podemos enredarnos en una vida acelerada y llena de actividades, queriendo aprovechar hasta el último minuto del día. Ese ritmo de vida pudiera causarnos ansiedad, sobre todo al percibir lo mucho que hay que hacer y experimentar, y el poco tiempo del que disponemos. ¿Queremos, igual que David, vivir de forma que obtengamos la aprobación de Jehová? No hay duda de que Él nos observa y examina cuidadosamente a cada uno de nosotros. Job, hombre temeroso de Dios, reconoció hace unos tres mil seiscientos años que Jehová veía sus caminos y contaba todos sus pasos. Por ello, formuló la siguiente pregunta retórica: “Cuando [él] pida cuentas, ¿qué podré responderle?” (Job 31:4-6, 14). Nosotros podemos hacer que nuestros días cuenten para Jehová si fijamos nuestras prioridades espirituales, obedecemos sus mandamientos y empleamos sabiamente nuestro tiempo. Analicemos con más detalle cómo lograr estos objetivos.
¿Ndáaña keʼún ña̱ va̱ʼa ndakutáʼan tukún xíʼin Jehová?
Ka̱ʼa̱n ni̱ʼún xíʼin Jehová. Kúnda̱a̱-inira ña̱ íxayo̱ʼvi̱ña xíʼún ka̱ʼún xíʼinra saáchi va̱ása va̱ʼa kúniún xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ ni̱ki̱ʼviún nu̱úra (Rom. 8:26). Soo ni saá ndakundeún ka̱ʼún xíʼin Jehová ta ka̱ʼa̱n xíʼinra ña̱ kúni̱níún kutáʼún xíʼinra (Rom. 12:12). Ta̱ Andrej káchira: “Va̱ása va̱ʼa níxi̱kuni̱i̱ ta xi̱kukaʼanní nu̱úi̱. Soo tá xi̱sandíʼii̱ xi̱ka̱ʼi̱n xíʼin Jehová va̱ʼaní xi̱kuni̱i̱, ta va̱ása níxi̱ndi̱ʼi̱ka-inii̱”. Tá va̱ása xíni̱ún ndáaña ka̱ʼún xíʼin Jehová, ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ oración ña̱ ke̱ʼé ta̱ David tá nda̱ndikó-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra, ña̱ va̱xi nu̱ú Salmo 51 xíʼin 65.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Ná na̱ʼa̱yó ña̱ kivi kandíxa inkana miíyó
16 Ndáyáʼviní ña̱ ka̱ʼnu̱-iniyó, saáchi chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kandíxa inkana miíyó. Tá kúni̱yó kixáʼayó ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ inkana, ña̱ ka̱ʼnu̱-iniyó kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ va̱ása keʼéyóña (kaʼvi Proverbios 10:19). Iin ña̱ kivi ixayo̱ʼvi̱ xíʼinyó ña̱ kǒo natúʼunyó xa̱ʼa̱ inkana kúúña tá xíniñúʼuyó Internet. Saáchi tá va̱ása kíʼinyó kuenta ndáa ki̱ʼva xíniñúʼuyóña, kivi xaxáyó ña̱ va̱ása xíniñúʼu kunda̱a̱-inina xa̱ʼa̱ nu̱ú ku̱a̱ʼání na̱ yiví. Saáchi tá xa̱a̱ xa̱xáyó ña̱yóʼo, va̱ása kivi kasiyó ndáa ki̱ʼva kuniñúʼu inkanaña ta saátu va̱ása kivi ndasaviíyó ña̱ ke̱ʼéyó. Ta saátu ña̱ ka̱ʼnu̱-iniyó chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ va̱ása natúʼunyó xa̱ʼa̱ na̱ hermanoyó xíʼin na̱ sáa̱-ini xíni miíyó. Ta ña̱yóʼo kivi kuuña tá ndáka̱tu̱ʼun na̱ policía miíyó xa̱ʼa̱ na̱ hermanoyó, ñuu nu̱ú va̱ása xíínna taxina ña̱ natúʼunyó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. Tá kúu ña̱yóʼo, consejo yóʼo kivi chindeétáʼanña xíʼinyó: “Ndakasii̱ yuʼíi̱ ña̱ va̱ása ka̱ʼi̱n ni iin ña̱ʼa” (Sal. 39:1). Ná na̱ʼa̱yó ña̱ kivi kandíxa inkana miíyó, tá kúú na̱ veʼeyó, na̱ migoyó, na̱ hermanoyó á nda̱a̱ ndáaka inka na̱ yiví. Xa̱ʼa̱ ña̱kán, ndáyáʼviní ka̱ʼnu̱-iniyó.
20-26 TÍ MAYO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 40, 41
¿Ndáaña va̱ʼa ndákiʼinyó tá chíndeétáʼanyó xíʼin inkana?
Kúsi̱íní-iniyó tá táxiyó ña̱ʼa ndaʼa̱ inkana
16 Na̱ ndixa táxi ña̱ʼa ndaʼa̱ inkana xíʼin ndinuʼu níma̱na va̱ása ndátuna ña̱ taxi inkana ña̱ʼa ndaʼa̱na. Ta̱ Jesús xi̱xini̱ va̱ʼara xa̱ʼa ña̱yóʼo ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra: “Soo tá kúni̱ún taxiún kuxuna, taxi ná kuxu na̱ ndáʼvi, á na̱ ndeé ndóʼo, á na̱ ki̱ví kaka, á na̱ va̱ása túvi nu̱ú; ta si̱íní koún, saáchi na̱kán kǒo ña̱ chaʼvina ndaʼún” (Luc. 14:13, 14). Biblia káʼa̱nña ña̱yóʼo xa̱ʼa na̱ táxi ña̱ kúúmiína ndaʼa̱ inkana, “kúsi̱íní-ini na̱ chíndeétáʼan xíʼin na̱ ndáʼvi” (Prov. 22:9; Sal. 41:1). Va̱ʼa íyo iniyó saáchi ña̱yóʼo sákusi̱íña iniyó.
17 Tá ni̱ka̱ʼa̱n tuku ta̱ Pablo xa̱ʼa tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús “tá táxiyó ña̱ʼa ndaʼa̱ inkana ndeéka kúsi̱í-iniyó” su̱ví nda̱saa xa̱ʼa ña̱ʼa ña̱ kúúmiíyó níka̱ʼa̱nra, chi ni̱ka̱ʼa̱ntura xa̱ʼa ña̱ ndasandeéyó ini inkana tá xíniñúʼunaña (Hech. 20:31-35). Va̱ʼaní yichi̱ sa̱ndákoo ta̱ apóstol Pablo nu̱úyó xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ta saátu xíʼin ña̱ ke̱ʼéra, ña̱ va̱ʼa taxiyó tiempoyó, ndéeyó, ña̱ kundi̱ʼi̱-iniyó xa̱ʼa na̱ yiví ta kuʼvi̱ iniyó kuniyóna.
18 Na̱ sociólogo á na̱ káʼvi va̱ʼa xa̱ʼa ña̱ kéʼé na̱ yiví káchina, kúsi̱íníka iniyó tá taxiyó ña̱ʼa ndaʼa̱ inkana. Iin artículo káchiña, na̱ yiví káchina va̱ʼaníka kúnina tá chíndeétáʼanna xíʼin inkana. Ña̱ káchi na̱ investigador kúú ña̱ tá chíndeétáʼanyó xíʼin inkana, va̱ʼaníka kúniyó, ta iin ña̱ xíniñúʼuníyó kúú ña̱yóʼo. Nda̱a̱ inka na̱ káʼvi va̱ʼa xa̱ʼa ña̱yóʼo káchina, tá kúúmiíyó iin kue̱ʼe̱ ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinyó kúú ña̱ keʼéyó ña̱ va̱ʼa xíʼin inkana, tasaá kusi̱í-iniyó. Soo miíyó va̱ása ndákanda̱-iniyó xíʼin ña̱yóʼo chi kúnda̱a̱-iniyó tu̱ʼun mií Jehová kúú ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia (2 Tim. 3:16, 17).
w15-S 15/12 24 párr. 7
Jehová lo cuidará
7 Lo anterior no quiere decir que Dios no nos apoye cuando estamos enfermos. Él nos consuela y nos da sabiduría tal como hizo con sus siervos del pasado. El rey David escribió: “Feliz es cualquiera que obra con consideración para con el de condición humilde; en el día de calamidad Jehová le proveerá escape. Jehová mismo lo guardará y lo conservará vivo” (Sal. 41:1, 2). Como es obvio, David no estaba diciendo que Dios conservaría vivo hasta nuestros días al que hubiera mostrado consideración a los necesitados. Entonces, ¿cómo lo ayudaría? Apoyándolo y fortaleciéndolo mientras estuviera enfermo en su “diván”, es decir, en su cama (Sal. 41:3). Así es, la persona considerada puede estar segura de que Dios sabe lo que ha hecho y no lo olvidará. Además, Jehová creó el cuerpo humano con la capacidad de luchar contra las enfermedades, lo que de por sí es una gran ayuda.
w17.09-S 12 párr. 17
Imitemos la compasión de Jehová
17 Por supuesto, no solo mostramos compasión porque nos reporta beneficios. Lo hacemos sobre todo porque queremos imitar y dar gloria a Jehová, la Fuente del amor y la compasión (Prov. 14:31). Por eso, hagamos todo lo posible por imitar su ejemplo perfecto. Así nos acercaremos más a nuestros hermanos y disfrutaremos de mejores relaciones con quienes nos rodean (Gál. 6:10; 1 Juan 4:16).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
it-2-S 46
Jehová
Todo el relato bíblico gira en torno a la vindicación de la soberanía de Jehová, que manifiesta el propósito principal de Jehová Dios: la santificación de su nombre. Esta santificación hace necesario limpiar el nombre de Dios de todo oprobio. Pero requiere mucho más que eso: requiere que todas las criaturas inteligentes de los cielos y de la Tierra honren ese nombre como sagrado, lo que, a su vez, significa que reconocen y respetan voluntariamente la soberanía de Jehová y que están deseosos de servirle, deleitándose en hacer su divina voluntad por el amor que le profesan. La oración de David a Jehová registrada en el Salmo 40:5-10 expresa bien esta actitud y verdadera santificación del nombre de Jehová. (Obsérvese la aplicación que hace el apóstol de partes de este salmo a Cristo Jesús en Heb 10:5-10.)
27 TÍ MAYO NDA̱A̱ 2 TÍ JUNIO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 42-44
Viíní kuniñú’ún ndi’i ña̱ sánáʼa̱ Jehová yóʼó
w06-S 1/6 9 párr. 4
Puntos sobresalientes del libro segundo de los Salmos
42:4, 5, 11; 43:3-5. Si por alguna razón más allá de nuestro control se nos separa temporalmente de la congregación cristiana, nos sostendrá recordar los momentos felices pasados con nuestros hermanos. Aunque tales recuerdos quizá aumenten nuestra soledad al principio, también nos ayudarán a tener presente que Dios es nuestro refugio y que necesitamos esperar en él para recibir alivio.
w12-S 15/1 15 párr. 2
Sesiones de estudio más amenas y productivas
1 ORAR. Lo primero es acudir a Dios (Sal. 42:8). El estudio de su Palabra forma parte de la adoración que le rendimos. Por eso, debemos pedirle que nos conceda su espíritu y la debida actitud (Luc. 11:13). Barbara, quien lleva muchos años en el servicio misional, señala: “Siempre hago una oración antes de leer o estudiar la Biblia. Entonces siento que Jehová me apoya y aprueba lo que hago”. La oración nos ayuda a preparar la mente y el corazón para que asimilen el abundante alimento espiritual que recibimos.
w16.09-S 5 párrs. 11, 12
No dejemos caer las manos
11 La educación que recibimos en las reuniones, las asambleas y las escuelas bíblicas también nos hace más fuertes. Esa instrucción nos ayuda a tener la motivación apropiada, a ponernos metas espirituales y a cumplir con todas nuestras responsabilidades cristianas (Sal. 119:32). ¿Hacemos lo posible por conseguir la fuerza que nos puede dar esa educación bíblica?
12 Jehová ayudó a su pueblo a vencer a los amalequitas y a los etíopes, y les dio fuerzas a Nehemías y a los demás judíos para terminar la reconstrucción de los muros. Dios también nos dará las fuerzas que necesitamos para cumplir con nuestra misión de predicar a pesar de la oposición, de la apatía o de nuestras inquietudes (1 Ped. 5:10). Pero no esperemos que Jehová haga un milagro para ayudarnos. Tenemos que poner de nuestra parte: leamos la Biblia todos los días, estudiemos la información que se analiza en las reuniones y asistamos a ellas todas las semanas, alimentemos nuestra mente y corazón con un estudio personal y en familia, y acudamos siempre a Jehová en oración. No permitamos que otras ocupaciones o metas nos impidan aprovecharnos al máximo de lo que Jehová usa para fortalecernos y animarnos. Si nos parece que hemos aflojado en alguno de estos campos, pidámosle ayuda a Dios. Entonces veremos que su espíritu hace que haya en nosotros “tanto el querer como el actuar” (Filip. 2:13). Ahora bien, ¿qué podemos hacer para fortalecer las manos de los demás?
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
ijwbq-S 179 párr. 2, 3
¿Qué dice la Biblia sobre la venganza?
Cuando alguien nos ofende o nos hace daño, es normal que nos enojemos y queramos que pague por lo que hizo. Sin embargo, vengarse no está de acuerdo con lo que dice la Biblia. ¿Por qué?
A Dios no le gusta que la gente se vengue. En la Biblia, Jehová nos dice: “Mía es la venganza; yo les daré su merecido” (Romanos 12:19). La Biblia les pide a los que han sufrido una injusticia que, si es posible, busquen maneras pacíficas de resolver las cosas en vez de vengarse (Romanos 12:18). ¿Y si hemos hecho todo lo posible por arreglar los problemas de forma pacífica, pero no se pudo? ¿O si no existe una manera de solucionar las cosas pacíficamente? La Biblia nos aconseja que confiemos en que Jehová hará justicia (Salmo 42:10, 11).
3-9 TÍ JUNIO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 45-47
Iin yaa ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ vikó tíndaʼa̱ iin ta̱ rey
w14-S 15/2 9, 10 párrs. 8, 9
¡Alegrémonos por la boda del Cordero!
8 (Lea Salmo 45:13, 14a.) La novia se presenta “toda gloriosa” para la boda real. En Revelación 21:2 se la compara a una ciudad, la Nueva Jerusalén, y se dice que está “adornada para su esposo”. Esta ciudad celestial tiene “la gloria de Dios” y está radiante, como “una piedra preciosísima, como piedra de jaspe que brillara con claridad cristalina” (Rev. 21:10, 11). El resplandor de la Nueva Jerusalén se describe hermosamente en el libro de Revelación (Rev. 21:18-21). ¡Con razón el salmista dice que la novia va “toda gloriosa”! Al fin y al cabo, la boda real está teniendo lugar en el cielo.
9 La novia es llevada ante el Novio, el Rey Mesiánico. Él la ha estado preparando, “limpiándola con el baño de agua por medio de la palabra”, de modo que es “santa y [está] sin tacha” (Efes. 5:26, 27). Pero, además, debe estar vestida adecuadamente para la boda. ¡Y, desde luego, lo está! “Su ropa tiene engastes de oro” y “en ropaje tejido [es] llevada al rey”. Para la boda del Cordero “se le ha concedido estar vestida de lino fino, brillante y limpio, porque el lino fino representa los actos justos de los santos” (Rev. 19:8).
Apocalipsis káʼa̱nña xíʼún xa̱ʼa̱ ña̱ ndakiʼún chí nu̱únínu
10 ¿Ndáaña keʼé Jehová tá ná kixáʼana ixandi̱va̱ʼana xíʼin na̱ ñuura? Ta̱yóʼo káchira: “Ndeéní sa̱i̱” (Ezeq. 38:18, 21-23). Apocalipsis capítulo 19 káʼa̱nña xa̱ʼa̱ Jehová ña̱ chindaʼára se̱ʼera ña̱ va̱ʼa ndakiʼinra tu̱ʼun na̱ ñuura, ta sandíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá. Soo va̱ása kixi mitúʼun ta̱ Jesús saáchi kixi na̱ ángel xíʼin na̱ 144,000 xíʼinra (Apoc. 17:14; 19:11-15). ¿Ndáaña kuu tá ná kanitáʼanna? Kuchiñuna sandíʼi-xa̱ʼa̱na ndiʼi na̱ yiví na̱ ku̱a̱ʼa̱n contra Jehová (kaʼvi Apocalipsis 19:19-21).
11 ¿Ndáaña kundoʼo na̱ nda̱kú íyo ini tá ná kunina ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼi na̱ sáa̱-ini xíni Ndióxi̱? Ndeéní kusi̱í-inina. Ta ni kusi̱íva-inina chí ndiví tá ná kunina ndiʼi-xa̱ʼa̱ Babilonia ña̱ káʼnu, soo koo inka ña̱ sákusi̱íní-inina (Apoc. 19:1-3). Ña̱yóʼo kúú: “vikó ña̱ tindaʼa̱ tí ndikachi”, saáchi ña̱yóʼo kúú ña̱ ndáyáʼvi va̱ʼaka káʼa̱n libro ña̱ Apocalipsis xa̱ʼa̱ (Apoc. 19:6-9).
12 Tá kúma̱níka kixáʼa ña̱ Armagedón xa̱a̱ kundoova ndiʼi na̱ 144,000 chí ndiví, soo su̱ví iin tiempo ña̱ tindaʼa̱ tí ndikachi koo ña̱yóʼo. Tá saá, ¿ama koo vikó yóʼo? (kaʼvi Apocalipsis 21:1, 2). Tá ná ndiʼi Armagedón saáví koo vikó yóʼo, chi saá kúú ña̱ xa̱a̱ ndiʼi-xa̱ʼa̱ ndiʼi na̱ sáa̱-ini xíni Ndióxi̱ (Sal. 45:3, 4, 13-17).
it-1-S 1061
Guerra
Cuando concluya esta guerra, la Tierra disfrutará de paz durante mil años. El salmo declara a este respecto, “[Jehová] hace cesar las guerras hasta la extremidad de la tierra. Quiebra el arco y verdaderamente corta en pedazos la lanza; quema los carruajes en el fuego”. Este salmo tuvo su primer cumplimiento cuando Dios trajo paz a la tierra de Israel al destruir los instrumentos de guerra del enemigo. Pero una vez que Jesucristo derrote a los instigadores de la guerra en Har-Magedón, se disfrutará de paz completa y satisfaciente hasta la extremidad de esta esfera terrestre. (Sl 46:8-10.) Finalmente, las personas favorecidas con vida eterna serán las que habrán batido “sus espadas en rejas de arado y sus lanzas en podaderas” y que no habrán ‘aprendido más la guerra’. “Porque la boca misma de Jehová de los ejércitos lo ha hablado.” (Isa 2:4; Miq 4:3, 4.)
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
w17.04-S 11 párr. 9
¿Qué desaparecerá cuando venga el Reino de Dios?
9 ¿Qué sustituirá a las organizaciones corruptas? ¿Existirá alguna organización en la Tierra después de Armagedón? La Biblia responde: “Hay nuevos cielos y una nueva tierra que esperamos según su promesa, y en estos la justicia habrá de morar” (2 Ped. 3:13). Los viejos cielos y la vieja tierra, es decir, los gobiernos corruptos y la sociedad bajo su control, habrán desaparecido. ¿Qué los sustituirá? La expresión “nuevos cielos y una nueva tierra” nos da a entender que habrá un nuevo gobierno y una nueva sociedad gobernada por él. El Reino, en manos de Jesucristo, reflejará a la perfección la personalidad de Jehová, un Dios de orden (1 Cor. 14:33). Eso significa que “la nueva tierra” será una sociedad organizada. Hombres buenos se encargarán de atender los asuntos (Sal. 45:16). Los dirigirán Cristo y los 144.000 que gobiernen con él. ¡Qué maravilloso será cuando todas las organizaciones corruptas sean reemplazadas por una única organización, unida e imposible de corromper!
10-16 TÍ JUNIO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 48-50
Chindeétáʼanndó xíʼin se̱ʼendó ña̱ ná kandíxakana na̱ ñuu Ndióxi̱
Kúsi̱íníka-iniyó tá ndásakáʼnuyó Jehová
11 Ndásakáʼnuyó Jehová tá káʼviyó tu̱ʼunra ta saátu tá sánáʼa̱yó se̱ʼeyó xa̱ʼa̱ra. Na̱ ñuu Israel va̱ása níxi̱kachíñuna ki̱vi̱ sábado chi xi̱xiniñúʼuna ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa ndasandakúna ña̱ kándíxana Jehová (Éx. 31:16, 17). Ta na̱ nda̱kúní ni̱xi̱yo ini xíʼin Jehová xi̱sanáʼa̱na se̱ʼena xa̱ʼa̱ra saátu xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní-inira. Saátu miíyó xíniñúʼu taváyó tiempo ña̱ va̱ʼa kaʼviyó tu̱ʼun Ndióxi̱, tá kéʼéyó ña̱yóʼo ndásakáʼnuyóra ta chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kuyatinkayó nu̱úra (Sal. 73:28). Saátu tá káʼviyó xíʼin na̱ veʼeyó chíndeétáʼanyó xíʼin se̱ʼeyó ña̱ viíníka xa̱a̱na kutáʼanna xíʼin Jehová (kaʼvi Salmo 48:13).
w11-S 15/3 19 párrs. 5-7
Tenemos buenas razones para estar contentos
“Marchen ustedes alrededor de Sión, y vayan a la redonda de ella, cuenten sus torres. Fijen su corazón en su antemural. Inspeccionen sus torres de habitación, para que puedan relatarlo a la generación futura.” (Sal. 48:12, 13.) Con estas palabras, el salmista animó al pueblo a ir a Jerusalén y verla de cerca. ¿Se imagina los recuerdos imborrables de las familias judías que viajaban a la ciudad santa para las fiestas anuales y tenían la oportunidad de contemplar su majestuoso templo? Lo que veían era maravilloso, y, como es natural, tenían muchas ganas de “relatarlo a la generación futura”.
Pensemos en la reina de Seba, quien recibió con escepticismo los informes que le llegaron acerca del espléndido reinado de Salomón y su vasta sabiduría. ¿Qué la convenció de que era verdad lo que había escuchado? Ella misma dio la respuesta: “No puse fe en sus palabras hasta que yo hubiera venido para que mis propios ojos vieran” (2 Cró. 9:6). Está claro que las cosas que más impacto nos causan son las que vemos con nuestros propios ojos.
¿Cómo puede ayudar a sus hijos a ver con sus propios ojos las maravillas de la organización de Jehová? Si hay un Hogar Betel cerca de su casa, vale la pena hacer el esfuerzo de ir a conocerlo. Fijémonos en el caso de Mandy y Bethany. Aunque se criaron a unos 1.500 kilómetros (900 millas) de la sucursal de su país, sus padres las llevaban frecuentemente a visitarla, sobre todo cuando eran adolescentes. “Antes de conocer Betel —comentan ellas— pensábamos que era un lugar muy ceremonioso y que solo había allí personas mayores. Pero la realidad es que vimos muchos jóvenes alegres trabajando duro para Jehová. Llegamos a comprender que la organización no se limita a la zona donde vivimos. Cada visita a la sucursal era una inyección de energía espiritual.” Mandy y Bethany pudieron observar de cerca la organización de Dios, y eso las impulsó a hacerse precursoras, y más tarde fueron invitadas a Betel como voluntarias temporales.
w12-S 15/8 12 párr. 5
Comportémonos como ciudadanos del Reino
5 Estudiar la historia. Quienes deseen hacerse ciudadanos de una nación tal vez tengan que aprender algo de su historia. De la misma forma, quienes desean ser ciudadanos del Reino de Dios hacen bien en aprender todo lo que puedan sobre ese gobierno. Pensemos en un ejemplo del antiguo Israel. Los descendientes de Coré le tenían cariño a Jerusalén y su lugar de adoración, y les encantaba relatar la historia de la ciudad. Lo que más les impresionaba no eran las piedras y la argamasa, sino lo que dicho lugar y Jerusalén representaban. Esta era la ciudad “del gran Rey”, Jehová, pues constituía el centro de la adoración pura. Era allí donde se enseñaba la Ley de Dios, y era al pueblo que Jehová gobernaba como Rey de Jerusalén a quien él expresó su bondad amorosa (léase Salmo 48:1, 2, 9, 12, 13). ¿Tiene usted el mismo deseo que ellos de estudiar y relatar la historia de la parte terrestre de la organización de Jehová? Cuanto más aprenda sobre ella y el apoyo que Jehová brinda a su pueblo, más real será el Reino de Dios para usted y más intenso se hará su deseo de predicar las buenas nuevas de ese Reino (Jer. 9:24; Luc. 4:43).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
it-2-S 857
Riquezas
Como una nación próspera, los israelitas podían disfrutar de comer y beber (1Re 4:20; Ec 5:18, 19), y sus riquezas servían para protegerlos de los problemas de la pobreza. (Pr 10:15; Ec 7:12.) Sin embargo, aunque el propósito de Jehová era que los israelitas disfrutaran de prosperidad por su duro trabajo (compárese con Pr 6:6-11; 20:13; 24:33, 34), también se encargó de advertirles del peligro que suponía olvidarse de que Él era la Fuente de su prosperidad y ponerse a confiar en las riquezas. (Dt 8:7-17; Sl 49:6-9; Pr 11:4; 18:10, 11; Jer 9:23, 24.) Se les recordó que las riquezas eran transitorias (Pr 23:4, 5); no podían entregarlas a Dios como un rescate para librar a alguien de la muerte (Sl 49:6, 7) y no eran de ningún valor para los muertos. (Sl 49:16, 17; Ec 5:15.) Se les mostró que el dar indebida importancia a las riquezas les conduciría a prácticas fraudulentas y al disfavor de Jehová. (Pr 28:20; compárese con Jer 5:26-28; 17:9-11.) También se les estimuló a “[honrar] a Jehová con [sus] cosas valiosas”. (Pr 3:9.)
17-23 TÍ JUNIO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 51-53
¿Ndáaña xíniñúʼu keʼíi̱ ña̱ kǒo ki̱ʼvii̱ ku̱a̱chi kini?
¿Nda̱saa kivi kundaayó níma̱yó?
4 Nu̱ú Proverbios 4:23 va̱xi tu̱ʼun “níma̱yó”, ta káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ ñúʼu iniyó chí ma̱á, ña̱ ndákanixi̱níyó xíʼin ña̱ kúni̱yó keʼéyó (kaʼvi Salmo 51:6). Va̱ása káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ndáa ki̱ʼva náʼa̱yó chí sa̱tá chi káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ndáaña íyo iniyó.
5 Tá ndáayó ña̱ íyo iniyó saá náʼa̱yó ña̱ ndáayó miíyó ña̱ va̱ása kiʼin kue̱ʼe̱ miíyó. Ná kachiyó, ña̱ kúni̱yó va̱ʼa kooyó, xíniñúʼu kuxuyó ña̱ va̱ʼa ta saátu keʼéyó ejercicio ndiʼi ki̱vi̱. Saá xíniñúʼu keʼéyó tá kúni̱yó kutáʼan va̱ʼayó xíʼin Jehová, xíniñúʼu kaʼviyó Biblia ndiʼi ki̱vi̱, ta keʼéyó ña̱ káʼa̱nña xíʼinyó ta saá ka̱ʼa̱nyó xíʼin inkana xa̱ʼa̱ ña̱ sákuaʼayó (Rom. 10:8-10; Sant. 2:26). Sana xítoyó ña̱ va̱ʼaní kúniyó soo chí iniyó sana kúúmiíyó kue̱ʼe̱. Ña̱yóʼo kítáʼanña xíʼin ña̱ kéʼéyó nu̱ú Ndióxi̱, kivi ndakanixi̱níyó ña̱ va̱ʼaní íyo ña̱ kándíxayóra, soo chí iniyó va̱xi kuaʼnu ña̱ va̱ása va̱ʼa (1 Cor. 10:12; Sant. 1:14, 15). Ná ndakaʼányó chi ta̱ Ndi̱va̱ʼa kúni̱ra sandáʼvira miíyó xíʼin ña̱ va̱ása va̱ʼa. ¿Ndáaña kéʼéra ña̱ sándáʼvira miíyó, ta ndáaña kivi keʼéyó ña̱ va̱ʼa kundaayó miíyó nu̱úra?
w15-S 15/6 14 párrs. 5, 6
Luche contra los malos deseos
5 Jehová le dará la ayuda que necesita para vencer si se la pide. Cuando se acerque a él por medio de la oración, él se acercará a usted. Le dará su espíritu en abundancia para que le sea más fácil resistir los pensamientos inmorales y mantenerse limpio. Por eso, dígale que usted quiere agradarlo con sus pensamientos (Sal. 19:14). Pídale con humildad que lo examine y le ayude a descubrir cualquier “camino doloroso”, es decir, cualquier deseo o pensamiento que pudiera ser dañino para usted (Sal. 139:23, 24). Pídale una y otra vez que lo ayude a mantenerse firme cuando surja la tentación (Mat. 6:13).
6 A veces, la crianza de una persona o su conducta del pasado pueden hacer que se sienta atraída por las cosas que Jehová condena. Pero aun así, Dios puede ayudarla a hacer los cambios necesarios. Después de haber cometido adulterio con Bat-seba, David le imploró lo siguiente a Jehová: “Crea en mí hasta un corazón puro, [...] y pon en mí un espíritu nuevo, uno que sea constante” (Sal. 51:10, 12). Aunque el deseo de cometer inmoralidad sea muy intenso, Jehová puede hacer que nuestro deseo de obedecerlo sea más intenso aún. Aunque los malos deseos estén muy arraigados en nuestro corazón y nos cueste tener pensamientos puros, Jehová puede ayudarnos a vivir una vida limpia. Él nos ayudará a mantener la mente libre de pensamientos impuros (Sal. 119:133).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
it-1-S 716
Doeg
Edomita que servía de mayoral de los pastores del rey Saúl, un puesto de supervisor que exigía responsabilidad (1Sa 21:7; 22:9); debió ser un prosélito. Debido a ser “detenido delante de Jehová” en Nob —posiblemente a causa de un voto, alguna inmundicia o sospecha de lepra—, Doeg presenció cómo el sumo sacerdote Ahimélec le daba a David el pan de la proposición y la espada de Goliat. Más tarde, cuando Saúl se dirigió a sus siervos y los acusó de estar conspirando contra él, Doeg reveló lo que había visto en Nob. Después de convocar al sumo sacerdote Ahimélec, así como a los otros sacerdotes de Nob, e interrogarle, Saúl ordenó a los corredores que dieran muerte a los sacerdotes. Cuando estos rehusaron, Doeg, por mandato de Saúl, dio muerte sin vacilar a un total de ochenta y cinco sacerdotes. Después de esta acción inicua, Doeg dio a Nob por entero a la destrucción, matando a todos sus habitantes, tanto jóvenes como viejos, así como al ganado. (1Sa 22:6-20.)
Como se indica en el encabezamiento del Salmo 52, David escribió concerniente a Doeg: “Adversidades trama tu lengua, afilada como una navaja, y obra engañosamente. Has amado lo malo más que lo bueno; la falsedad, más que el hablar justicia. Has amado todas las palabras devoradoras, oh lengua engañosa”. (Sl 52:2-4.)
24-30 TÍ JUNIO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 54-56
Ndióxi̱ íyora xíʼún
w06-S 1/8 22 párrs. 10, 11
Seamos sabios: temamos a Dios
10 En cierta ocasión, David se refugió en los dominios de Akís, rey de la ciudad filistea de Gat, la misma ciudad donde Goliat había nacido (1 Samuel 21:10-15). Entonces, los siervos del rey lo acusaron de ser un enemigo de la nación. ¿Qué hizo David en aquella peligrosa situación? Oró con fervor a Jehová (Salmo 56:1-4, 11-13). Para escapar, tuvo que fingir que estaba loco, pero él sabía que era Jehová quien lo había liberado al bendecir sus actos. Su confianza absoluta en Él demostró que verdaderamente era un hombre temeroso de Dios (Salmo 34:4-6, 9-11).
11 Al igual que David, nosotros podemos demostrar que tememos a Dios. ¿De qué manera? Confiando en su promesa de ayudarnos cuando atravesamos dificultades. “Haz rodar sobre Jehová tu camino, y fíate de él, y él mismo obrará”, escribió David (Salmo 37:5). Ahora bien, eso no significa que en vez de hacer lo posible por resolver nuestros problemas, se los dejemos a Jehová para que él se encargue de ellos. Después de pedirle ayuda a Dios, David no se quedó cruzado de brazos. Más bien, empleó las capacidades físicas y mentales que Jehová le había dado y afrontó el problema. Sin embargo, sabía que el ser humano no puede depender únicamente de sus propias fuerzas. Y así es como nosotros debemos verlo. Una vez que hemos hecho todo lo que está a nuestro alcance, tenemos que dejar el resto en manos de Jehová. La verdad es que, muchas veces, lo único que podemos hacer es confiar en él. Entonces es cuando el temor de Dios se convierte en algo mucho más real para nosotros. Sin duda, estas sinceras palabras de David resultan muy alentadoras: “La intimidad con Jehová pertenece a los que le temen” (Salmo 25:14).
cl-S 243 párr. 9
Nada puede “separarnos del amor de Dios”
9 Jehová también valora nuestro aguante (Mateo 24:13). Recuerde que Satanás quiere que usted le dé la espalda a Dios. Así que cada día que le es leal a Jehová es un día más en que contribuye a responder a los desafíos del Diablo (Proverbios 27:11). Claro, a veces es difícil aguantar. Si tenemos problemas de salud, económicos, emocionales o de otro tipo, cada día puede convertirse en una prueba. Además, si nuestras expectativas tardan en cumplirse, podríamos desanimarnos (Proverbios 13:12). Jehová valora mucho que, a pesar de todo esto, le sigamos sirviendo con aguante. Por eso, con total seguridad, el rey David le pidió que recogiera sus lágrimas en un odre y le dijo: “¿Acaso no están anotadas en tu libro?” (Salmo 56:8). Jehová ve nuestras lágrimas y todo lo que sufrimos por serle leales. Él recuerda todo esto con cariño y lo valora muchísimo.
Ña̱ kúʼvi̱-ini Jehová xínira miíyó kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ va̱ása yi̱ʼvíyó
16 Ta̱ Ndi̱va̱ʼa kúnda̱a̱-inira ña̱ ndáyáʼviní ña̱ tákuyó nu̱úyó. Ña̱kán káʼa̱nra ña̱ nda̱a̱ kivi sandákooyó ña̱ ndasakáʼnuyó Jehová ña̱ va̱ʼa kutakuyó (Job 2:4, 5). Soo su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼa̱nra xa̱ʼa̱yó. Ta̱ Ndi̱va̱ʼa kúúmiívara ndee̱ ña̱ kuniñúʼura nda̱a̱ ndáaka ña̱ʼa ña̱ kaʼníra miíyó, ta xíʼin ña̱yóʼo sáyi̱ʼvíra miíyó ña̱ va̱ʼa sandákooyó ña̱ ndasakáʼnuyó Jehová (Heb. 2:14, 15). Ña̱kán, sava yichi̱ ta̱ Ndi̱va̱ʼa kivi kuniñúʼura na̱ yiví ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼinyó ña̱ tá va̱ása sándakooyó ña̱ ndasakáʼnuyó Jehová, kaʼnína miíyó. Á kivi kundoʼoyó iin tu̱ndóʼo ta ta̱ Ndi̱va̱ʼa kivi kuniñúʼura na̱ doctor á na̱ veʼeyó na̱ va̱ása kúú testigo Jehová ña̱ ixandúxana xíʼinyó ña̱ nde̱e ni̱i̱ miíyó, tasaá ya̱ʼandosóyó ley Ndióxi̱. Á sanatu ka̱ʼa̱n inkana xíʼinyó ña̱ ná kuniñúʼuyó ta̱tán ña̱ kǒo kútóo Ndióxi̱ ná kuniñúʼuyó.
17 Nda̱a̱ ni iinyó va̱ása kúni̱yó kuviyó, soo kúnda̱a̱-iniyó ña̱ tá ná kixaa̱ iin ki̱vi̱ ña̱ kuviyó, Jehová va̱ása sandákoora ña̱ kuʼvi̱-inira kunira miíyó (kaʼvi Romanos 8:37-39). Ndiʼi na̱ migo Jehová na̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ ndákaʼánvara xa̱ʼa̱na, ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ táku saá íyona nu̱úra (Luc. 20:37, 38). Kúni̱níra sandátakurana (Job 14:15). Xa̱ʼa̱ ña̱kán ta̱xira se̱ʼera ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼa̱yó ña̱ va̱ʼa ni̱ʼiyó ña̱ kutakuyó ndiʼi tiempo (Juan 3:16). Ndiʼiyó xíni̱ ña̱ kúʼvi̱-ini Jehová xínira miíyó ta ndáara miíyó. Xa̱ʼa̱ ña̱kán tá kíʼinyó kue̱ʼe̱ á tá kúni̱na kaʼnína miíyó, va̱ása sandákooyó ña̱ ndasakáʼnuyóra. Chi ña̱ kéʼéyó kúú ña̱ káʼa̱nyó xíʼinra ña̱ ná sandíkora-iniyó, ña̱ ná taxira ña̱ ndíchi ndaʼa̱yó, ta saátu ná taxira ndee̱ ndaʼa̱yó ña̱ ndakú koo iniyó. Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ke̱ʼé ñá Valeria xíʼin yiíñá (Sal. 41:3).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
it-2-S 707, 708
Presciencia, predeterminación
El proceder traidor de Judas Iscariote cumplió profecía divina y demostró la presciencia de Jehová, así como también la de su Hijo. (Sl 41:9; 55:12, 13; 109:8; Hch 1:16-20.) No obstante, no puede afirmarse que Dios predeterminó o predestinó específicamente a Judas para que siguiera tal proceder. Las profecías habían predicho que uno de los asociados íntimos de Jesús lo traicionaría, pero no especificaron cuál de ellos sería. También en este caso los principios bíblicos excluyen la posibilidad de aducir que Dios predestinó el comportamiento de Judas. El apóstol Pablo mencionó la siguiente norma divina: “Nunca impongas las manos apresuradamente a ningún hombre; ni seas partícipe de los pecados ajenos; consérvate casto”. (1Ti 5:22; compárese con 3:6.) Jesús se interesó en seleccionar sabiamente y con el debido rigor a sus doce apóstoles, pues antes de dar a conocer su decisión, pasó toda una noche orando a su Padre. (Lu 6:12-16.) Si hubiera estado predestinado que Judas fuese un traidor, la guía de Dios hubiese sido inconsecuente y, según su propia norma, se hubiese hecho partícipe de los pecados que Judas cometió.
Por consiguiente, se desprende que cuando se seleccionó a Judas para ser apóstol, su corazón aún no daba indicios de tener una actitud traicionera. Él permitió que ‘brotara una raíz venenosa’ y lo contaminara, de modo que se desvió y aceptó la dirección del Diablo en lugar de la de Dios, lo que le llevó al robo y la traición. (Heb 12:14, 15; Jn 13:2; Hch 1:24, 25; Snt 1:14, 15; véase JUDAS núm. 4.) Cuando su desviación llegó a un determinado punto, Jesús mismo pudo leer el corazón de Judas y predecir su traición. (Jn 13:10, 11.)