Referencia Ña̱ kéʼé na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Kéʼéyó reunión
© 2024 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
2-8 TÍ SEPTIEMBRE
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 79-81
Na̱ʼa̱ xíʼin ña̱ kéʼún ña̱ kúʼvi̱-iniún xíniún ki̱vi̱ Jehová
w17.02-S 9 párr. 5
El rescate: un regalo perfecto del Padre
5 ¿Cómo demostramos que amamos el nombre de Jehová? Con nuestra conducta. Dios espera que seamos santos (lea 1 Pedro 1:15, 16). Eso significa que solo adoramos a Jehová y que lo obedecemos con todo el corazón. Hacemos lo posible por vivir según sus justos principios y leyes aunque nos persigan. Nuestras buenas obras dejan brillar nuestra luz y dan gloria al nombre de Jehová (Mat. 5:14-16). Como personas santas, demostramos por nuestra manera de vivir que las leyes de Dios son buenas y que las acusaciones de Satanás son falsas. Es cierto que todos cometemos errores, pero nos arrepentimos de verdad y dejamos de hacer cosas que deshonran a Jehová (Sal. 79:9).
ijwbv-S 3 párrs. 4, 5
Romanos 10:13 | “Los que invoquen el nombre del Señor”
En la Biblia, la frase invocar el nombre de Jehová implica más que simplemente saber cuál es el nombre de Dios y usarlo cuando lo adoramos (Salmo 116:12-14). Implica confiar en Dios y acudir a él por ayuda (Salmo 20:7; 99:6).
El nombre de Dios era algo importante para Jesucristo. Las palabras con las que empezó su oración modelo son estas: “Padre nuestro que estás en los cielos, que tu nombre sea santificado”, o limpiado (Mateo 6:9). Jesús también enseñó que, si queremos vivir para siempre, debemos conocer, obedecer y amar a la persona que lleva ese nombre (Juan 17:3, 6, 26).
Ná ka̱ʼanyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
it-2-S 127 párrs. 5, 6
José
Se da prominencia al nombre de José. En vista de la posición prominente de José entre los hijos de Jacob, era muy apropiado que su nombre se usase a veces para designar a todas las tribus de Israel (Sl 80:1) o a las que integraron el reino norteño. (Sl 78:67; Am 5:6, 15; 6:6.) Su nombre también figura en la profecía bíblica. En la visión profética de Ezequiel, la herencia de José es una porción doble (Eze 47:13), una de las puertas de la ciudad “Jehová Mismo Está Allí” lleva el nombre José (Eze 48:32, 35) y, con referencia a la reunificación del pueblo de Jehová, se habla de José como jefe de una parte de la nación y de Judá, como jefe de la otra. (Eze 37:15-26.) La profecía de Abdías indicó que la “casa de José” tomaría parte en la destrucción de la “casa de Esaú” (Abd 18), y la de Zacarías dice que Jehová salvaría a la “casa de José”. (Zac 10:6.) Entre las tribus del Israel espiritual aparece la de José en lugar de la de Efraín. (Rev 7:8.)
El hecho de que se mencione a la tribu de José en Revelación 7:8 da a entender que la profecía de Jacob en su lecho de muerte tendría una aplicación en el Israel espiritual. Por lo tanto, es digno de notar que el Poderoso de Jacob, Jehová Dios, proveyó a Jesucristo como el Pastor Excelente que entregó su vida por las “ovejas”. (Jn 10:11-16.) Cristo Jesús es también la piedra angular de fundamento sobre la que descansa el templo de Dios compuesto de israelitas espirituales. (Ef 2:20-22; 1Pe 2:4-6.) Y este ‘Pastor’ y ‘Piedra’ está con el Dios Todopoderoso. (Jn 1:1-3; Hch 7:56; Heb 10:12; compárese con Gé 49:24, 25.)
9-15 TÍ SEPTIEMBRE
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 82-84
Ná kundayáʼviní chiñu ña̱ kéʼún nu̱ú Jehová
wp16.6-S 8 párrs. 2, 3
¿Qué aprendemos de las aves?
Los habitantes de Jerusalén conocían bien las golondrinas, que solían construir sus nidos bajo los aleros de los edificios. Hasta en el templo de Salomón anidaron golondrinas. Es probable que año tras año hallaran allí un lugar tranquilo y seguro para criar a sus polluelos.
El compositor del Salmo 84, un descendiente de Coré, se fijó en aquellos nidos del templo. Él servía allí una semana cada seis meses, pero quería ser como las golondrinas que tenían un hogar permanente en la casa de Dios. Exclamó: “¡Cuán amable es tu magnífico tabernáculo, oh Jehová de los ejércitos! Mi alma ha anhelado, y también se ha consumido, en su vivo deseo por los patios de Jehová. [...] Hasta el pájaro mismo ha hallado una casa, y la golondrina un nido para sí, donde ella ha puesto sus polluelos... ¡tu magnífico altar, oh Jehová de los ejércitos, Rey mío y Dios mío!” (Salmo 84:1-3). ¿Y qué hay de nosotros y nuestros hijos? ¿Deseamos reunirnos regularmente con el pueblo de Dios y valoramos ese privilegio? (Salmo 26:8, 12).
w08-S 15/7 30 párrs. 3, 4
Las expectativas realistas contribuyen a nuestra felicidad
Es posible que la edad avanzada o las enfermedades limiten su servicio a Jehová. O si tiene hijos pequeños, tal vez piense que no puede aprovechar al máximo el estudio personal y las reuniones debido al tiempo y energías que requieren sus hijos. Pero ¿podría ser que esté tan concentrado en sus limitaciones que a veces pierda de vista lo que todavía puede hacer?
Algo parecido le ocurrió a un levita del antiguo Israel. A pesar de que tenía el honor de servir dos semanas al año en el templo, él quería estar frente al altar permanentemente, un deseo que, aunque loable, era imposible (Sal. 84:1-3). ¿Qué ayudó a este fiel levita a no deprimirse? Comprender que un solo día en los patios del templo era de por sí un privilegio único (Sal. 84:4, 5, 10). Del mismo modo, nosotros debemos valorar las actividades que todavía están a nuestro alcance, en vez de estar pensando en lo que ya no podemos hacer.
Ndáyáʼviníyó nu̱ú Ndióxi̱yó Jehová
12 Tá kúúmiíyó iin kue̱ʼe̱, kivi kandíxayó ña̱ kúnda̱a̱va-ini Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼoyó. Ná ka̱ʼa̱n ndáʼviyó xíʼinra ña̱ chindeétáʼanra xíʼinyó ña̱ va̱ása ndakava-iniyó. Ná kaʼviyó Biblia ña̱ va̱ʼa ndani̱ʼíyó tu̱ʼun va̱ʼa ña̱ káʼa̱n Jehová xíʼinyó, ta ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n ña̱ ndáyáʼviníyó nu̱úra. Tá ná keʼéyó ña̱yóʼo, kiʼinyó kuenta ña̱ va̱ʼaní-inira xíʼin ndiʼi na̱ nda̱kú íyo ini ndásakáʼnu-ñaʼá (Sal. 84:11).
Ná ka̱ʼanyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
it-1-S 1183 párrs. 1, 2
Huérfano de padre
Puesto que era fácil pasar por alto a estos afligidos e indefensos, Jehová usó la expresión “huérfano de padre” con relación al grado de justicia alcanzado por Israel o su desviación de ella. Cuando la nación disfrutaba de buena salud espiritual, se cuidaba al huérfano de padre; sin embargo, cuando se pervertía la justicia en la tierra, caía en el olvido, y este era un síntoma de decadencia nacional. (Sl 82:3; 94:6; Isa 1:17, 23; Jer 7:5-7; 22:3; Eze 22:7; Zac 7:9-11; Mal 3:5.) La maldición de Jehová recaería sobre aquellos que oprimiesen al huérfano de padre. (Dt 27:19; Isa 10:1, 2.) Jehová habla de sí mismo como su Redentor (Pr 23:10, 11), Ayudador (Sl 10:14) y Padre (Sl 68:5). Él es quien ejecuta juicio a su favor (Dt 10:17, 18), les muestra misericordia (Os 14:3), les da alivio (Sl 146:9) y los conserva vivos. (Jer 49:11.)
Una de las marcas que identifican al cristianismo verdadero es la consideración a las personas afligidas por la pérdida de los padres o del esposo. El discípulo Santiago escribe a los cristianos: “La forma de adoración que es limpia e incontaminada desde el punto de vista de nuestro Dios y Padre es esta: cuidar de los huérfanos y de las viudas en su tribulación, y mantenerse sin mancha del mundo”. (Snt 1:27.)
16-22 TÍ SEPTIEMBRE
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 85-87
Ndúndakúka-iniyó tá káʼa̱nyó xíʼin Jehová
w12-S 15/5 25 párr. 10
¿Refleja usted la gloria de Jehová?
10 A fin de reflejar la gloria de Dios, también necesitamos seguir este consejo bíblico: “Perseveren en la oración” (Rom. 12:12). En efecto, podemos y debemos pedirle a Jehová que nos ayude a adorarle como él desea. Hacemos bien en solicitarle que nos dé espíritu santo, una fe más sólida, fuerzas para resistir las tentaciones y habilidad para manejar “la palabra de la verdad correctamente” (2 Tim. 2:15; Mat. 6:13; Luc. 11:13; 17:5). Debemos confiar en nuestro Padre celestial tanto como un niño confía en su padre. Cuando le pidamos que nos ayude a servirle más plenamente, hagámoslo con la certeza de que nos responderá. Y no temamos que nuestras oraciones puedan molestarlo. ¡Nada más lejos de la realidad! Podemos orarle libremente para alabarlo, darle gracias y pedirle su guía para afrontar nuestros problemas. Además, podemos rogarle que nos ayude a glorificar su santo nombre con nuestro servicio (Sal. 86:12; Sant. 1:5-7).
¿Ndáa ki̱ʼva ndákuiin Jehová oraciónyó?
17 (Kaʼvi Salmo 86:6, 7). Ta̱ David xi̱kandíxaníra ña̱ xi̱xiniso̱ʼo Jehová oración ña̱ xi̱keʼéra nu̱úra ta saátu ña̱ xi̱ndakuiinraña. Ta saátu miíún kivi kandíxaún ña̱ ndakuiin Jehová oración ña̱ kéʼún nu̱úra. Nu̱ú artículo yóʼo sa̱kuaʼayó ña̱ mií Jehová kivi taxira ndee̱ xíʼin ña̱ ndíchi ndaʼa̱yó ña̱ va̱ʼa kuchiñuyó ya̱ʼayó nu̱ú nda̱a̱ ndáaka tu̱ndóʼo ña̱ ná kixi nu̱úyó. Ta saátu sa̱kuaʼayó ña̱ kivi kuniñúʼura na̱ hermanoyó xíʼin na̱ yiví na̱ kǒo ndásakáʼnu miíra ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanna xíʼinyó.
18 Ni sava yichi̱ kǒo ndákuiin Jehová oraciónyó nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ miíyó, soo kándíxavayó ña̱ ndakuiinraña. Táxira mií ña̱ xíniñúʼuyó ta mií tiempo ña̱ xíniñúʼuyóña táxiraña ndaʼa̱yó. Ña̱kán xíʼin ndinuʼu-iniyó ná ka̱ʼa̱nyó xíʼin Jehová ta ná kandíxayó ña̱ kundaara miíyó tiempo vitin, ta chí nu̱únínu taxira ndiʼi ña̱ xíniñúʼuyó (Sal. 145:16).
Ná ka̱ʼanyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
“Iin ndasaún níma̱i̱ ña̱ va̱ʼa ná yi̱ʼvíi̱ kunii̱ ki̱vi̱ún”
17 Tá ná kuumiíyó iin níma̱ ña̱ nda̱taʼví va̱ása chindeétáʼanña xíʼinyó. Ná ndakanixi̱níyó ña̱ iin na̱ equipo na̱ sísikí va̱ása vií kítáʼanna. Iinna kúni̱na ña̱ ná ndukáʼnu iinlá miína, inkana kéʼéna ña̱ kúni̱ miína, ta inkatuna va̱ása íxato̱ʼóna ta̱ sánáʼa̱-ñaʼá. Na̱ kéʼé saá, va̱ása kuchiñuna tá ná kusíkína. Soo tá vií kítáʼanna kuchiñuvana. Níma̱yó kivi kooña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ equipo na̱ va̱ʼaní kítáʼan, tá ña̱ ndákanixi̱níyó xíʼin ña̱ kúni̱yó keʼéyó kúú chiñu Jehová. Soo ná ndakaʼányó chi ta̱ Ndi̱va̱ʼa kúni̱níra ndataʼvíra níma̱yó. Ta saátu kúni̱ra ña̱ ná ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó keʼéyó ña̱ kúni̱ Jehová, ta ná kuni̱kayó keʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa. Tá kúni̱yó kachíñuyó nu̱ú Jehová xíniñúʼu keʼéyóña xíʼin ndiʼi níma̱yó (Mat. 22:36-38). Ná va̱ása taxiyó ña̱ ndataʼví ta̱ Ndi̱va̱ʼa níma̱yó.
18 Ná ndukúyó nu̱ú Jehová táʼan ña̱ ndu̱kú ta̱ David: “Iin ndasaún níma̱i̱ ña̱ va̱ʼa ná yi̱ʼvíi̱ kunii̱ ki̱vi̱ún”. Ná chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ keʼéyó ña̱ káʼa̱n ña̱yóʼo. Ta ndiʼi ña̱ ndáka̱xinyó keʼéyó ná na̱ʼa̱ña ña̱ íxato̱ʼóyó ki̱vi̱ Ndióxi̱. Tá saá kéʼéyó, viíníka na̱ʼa̱yó ña̱ kúúyó testigo Jehová (Prov. 27:11). Ta ndiʼi miíyó kivi ka̱ʼa̱nyó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ profeta Miqueas: “Kakayó yichi̱ Jehová Ndióxi̱yó ndiʼi tiempo” (Miq. 4:5).
23-29 TÍ SEPTIEMBRE
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 88, 89
Iinlá Jehová kúú ta̱ va̱ʼaní xáʼndachíñu
w17.06-S 28 párr. 5
Apoyemos la soberanía de Jehová
5 Hay otra razón por la que Jehová tiene el derecho a gobernar: ejerce su autoridad con justicia perfecta. Él mismo declara: “Yo soy Jehová, Aquel que ejerce bondad amorosa, derecho y justicia en la tierra; porque en estas cosas de veras me deleito” (Jer. 9:24). Él es la fuente de la justicia. No tiene que consultar ninguna ley hecha por hombres imperfectos para decidir qué es justo. Y las leyes escritas que le dio al hombre se basan en su justicia perfecta. La Biblia dice: “Justicia y juicio son el lugar establecido de tu trono [el de Jehová]”. Por eso, podemos estar seguros de que todas sus leyes, principios y decisiones son justas (Sal. 89:14; 119:128). En cambio, Satanás, que asegura que la forma de gobernar de Jehová no es buena, ha sido incapaz de producir un mundo en el que siempre haya justicia.
w17.06-S 29 párrs. 10, 11
Apoyemos la soberanía de Jehová
10 Jehová no es un gobernante opresivo ni inflexible. Las personas a las que gobierna se sienten libres y felices (2 Cor. 3:17). David lo expresó con estas palabras: “Dignidad y esplendor están ante él [Jehová], fuerza y gozo están en su lugar” (1 Crón. 16:7, 27). Y un salmista llamado Etán dijo: “Feliz es el pueblo que conoce el gozoso gritar. Oh Jehová, en la luz de tu rostro ellos siguen andando. En tu nombre están gozosos todo el día, y en tu justicia son ensalzados” (Sal. 89:15, 16).
11 Mientras más meditemos en la bondad de Jehová, más convencidos estaremos de que su forma de gobernar es la mejor. Nos sentiremos como el salmista que dijo: “Un día en tus patios es mejor que mil en otro lugar” (Sal. 84:10). No podía ser de otra manera. Jehová nos diseñó y nos creó, así que sabe lo que necesitamos para ser felices de verdad y nos lo da con generosidad. Cualquier cosa que nos pida es para nuestro beneficio, y obedecerlo resulta en que disfrutemos de completa felicidad, aunque implique algunos sacrificios (lea Isaías 48:17).
w14-S 15/10 10 párr. 14
Tenga fe absoluta en el Reino
14 Nos referimos al pacto con David (lea 2 Samuel 7:12, 16). Mediante ese pacto, Jehová le aseguró a aquel rey del antiguo Israel que el Mesías sería un descendiente suyo (Luc. 1:30-33). Así señaló con más precisión por quién vendría la descendencia. Estableció que un heredero de David tendría “el derecho legal” al trono del Reino mesiánico (Ezeq. 21:25-27). Por medio de Jesús, el reinado de David “será firmemente establecido por tiempo indefinido”. De hecho, “su descendencia misma resultará ser aun hasta tiempo indefinido, y su trono [durará tanto] como el sol” (Sal. 89:34-37). El reinado del Mesías jamás se volverá corrupto, y sus logros durarán para siempre.
Ná ka̱ʼanyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
cl-S 281 párrs. 4, 5
“Solo tú eres leal”
4 En las Escrituras Hebreas el término leal se refiere a una persona que le muestra bondad a alguien por amor, se apega a él y se mantiene a su lado. Esto implica más que ser fiel. Alguien pudiera ser fiel tan solo por su sentido del deber. En cambio, la lealtad de la que habla la Biblia nace del amor. De hecho, hay cosas inanimadas que son fieles. Por ejemplo, Salmo 89:37 dice que la Luna es “un testigo fiel en los cielos”, pues todas las noches está allí. Pero no diríamos que es leal. ¿Por qué no? Porque la lealtad es una muestra de amor, algo que las cosas inanimadas no tienen.
5 En la Biblia, la lealtad no es algo frío. Más bien, es una demostración de verdadero cariño hacia la otra persona. Esta cualidad no es como las olas del mar, que van y vienen. En vez de eso, la lealtad o amor leal, es tan resistente y firme que puede superar hasta las situaciones más difíciles.
30 TÍ SEPTIEMBRE NDA̱A̱ 6 TÍ OCTUBRE
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 90, 91
Ná kandíxayó Jehová tá kúni̱yó kutakuyó ku̱a̱ʼá tiempo
wp19.3-S 5 párrs. 3-5
En busca de la longevidad
No todos los científicos creen que los tratamientos contra el envejecimiento puedan hacer que vivamos más. Es verdad que la esperanza de vida ha aumentado a un ritmo constante desde el siglo diecinueve, pero esto se debe principalmente a las mejoras en la higiene, la prevención de enfermedades infecciosas y el uso de antibióticos y vacunas. Algunos genetistas creen que nuestra esperanza de vida ha alcanzado más o menos su límite natural.
Hace unos tres mil quinientos años, el escritor bíblico Moisés afirmó: “Los días de nuestros años son setenta años; y si debido a poderío especial son ochenta años, sin embargo su insistencia está en penoso afán y cosas perjudiciales; porque tiene que pasar rápidamente, y volamos” (Salmo 90:10). A pesar de todos los esfuerzos que ha hecho el ser humano para alargar la vida, seguimos teniendo la misma esperanza de vida que mencionó Moisés.
En contraste, algunos animales, como el erizo rojo de mar o la almeja de Islandia, pueden vivir más de doscientos años. Y hay árboles, como la secuoya gigante, que viven miles de años. Cuando comparamos nuestra esperanza de vida con la de otros seres vivos, es lógico que nos preguntemos: “¿Qué sentido tiene vivir solo setenta u ochenta años?”.
wp19.1-S 5, recuadro
¿Cuál es el nombre de Dios?
¿Quién creó a Dios?
Muchas personas se han hecho esa pregunta, y puede que usted también. Si el universo y todo lo que hay en él tuvo una causa o un creador, ¿cómo llegó a existir Dios?
La mayoría de los científicos creen que el universo tuvo un principio. En armonía con esta idea básica, el primer versículo de la Biblia dice: “En el principio Dios creó los cielos y la tierra” (Génesis 1:1).
El universo no pudo crearse solo, no pudo llegar a existir de la nada, pues la nada no puede producir algo. Si antes del universo no hubiera existido nada, hoy no habría universo. Aunque nos resulte difícil de entender, se necesitó una primera causa no material y eterna. Esa Primera Causa es Jehová, un ser espiritual infinitamente sabio y poderoso (Juan 4:24).
La Biblia dice sobre Dios: “Antes que nacieran las montañas mismas, o tú procedieras a producir como con dolores de parto la tierra y el terreno productivo, aun de tiempo indefinido a tiempo indefinido tú eres Dios” (Salmo 90:2). Por lo tanto, Dios siempre ha existido. Fue él quien, “en el principio”, creó el universo (Revelación [Apocalipsis] 4:11).
Ña̱ kúʼvi̱-ini Jehová xínira miíyó kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ va̱ása yi̱ʼvíyó
16 Ta̱ Ndi̱va̱ʼa kúnda̱a̱-inira ña̱ ndáyáʼviní ña̱ tákuyó nu̱úyó. Ña̱kán káʼa̱nra ña̱ nda̱a̱ kivi sandákooyó ña̱ ndasakáʼnuyó Jehová ña̱ va̱ʼa kutakuyó (Job 2:4, 5). Soo su̱ví ña̱ nda̱a̱ kúú ña̱ káʼa̱nra xa̱ʼa̱yó. Ta̱ Ndi̱va̱ʼa kúúmiívara ndee̱ ña̱ kuniñúʼura nda̱a̱ ndáaka ña̱ʼa ña̱ kaʼníra miíyó, ta xíʼin ña̱yóʼo sáyi̱ʼvíra miíyó ña̱ va̱ʼa sandákooyó ña̱ ndasakáʼnuyó Jehová (Heb. 2:14, 15). Ña̱kán, sava yichi̱ ta̱ Ndi̱va̱ʼa kivi kuniñúʼura na̱ yiví ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼinyó ña̱ tá va̱ása sándakooyó ña̱ ndasakáʼnuyó Jehová, kaʼnína miíyó. Á kivi kundoʼoyó iin tu̱ndóʼo ta ta̱ Ndi̱va̱ʼa kivi kuniñúʼura na̱ doctor á na̱ veʼeyó na̱ va̱ása kúú testigo Jehová ña̱ ixandúxana xíʼinyó ña̱ nde̱e ni̱i̱ miíyó, tasaá ya̱ʼandosóyó ley Ndióxi̱. Á sanatu ka̱ʼa̱n inkana xíʼinyó ña̱ ná kuniñúʼuyó ta̱tán ña̱ kǒo kútóo Ndióxi̱ ná kuniñúʼuyó.
17 Nda̱a̱ ni iinyó va̱ása kúni̱yó kuviyó, soo kúnda̱a̱-iniyó ña̱ tá ná kixaa̱ iin ki̱vi̱ ña̱ kuviyó, Jehová va̱ása sandákoora ña̱ kuʼvi̱-inira kunira miíyó (kaʼvi Romanos 8:37-39). Ndiʼi na̱ migo Jehová na̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ ndákaʼánvara xa̱ʼa̱na, ta nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ táku saá íyona nu̱úra (Luc. 20:37, 38). Kúni̱níra sandátakurana (Job 14:15). Xa̱ʼa̱ ña̱kán ta̱xira se̱ʼera ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼa̱yó ña̱ va̱ʼa ni̱ʼiyó ña̱ kutakuyó ndiʼi tiempo (Juan 3:16). Ndiʼiyó xíni̱ ña̱ kúʼvi̱-ini Jehová xínira miíyó ta ndáara miíyó. Xa̱ʼa̱ ña̱kán tá kíʼinyó kue̱ʼe̱ á tá kúni̱na kaʼnína miíyó, va̱ása sandákooyó ña̱ ndasakáʼnuyóra. Chi ña̱ kéʼéyó kúú ña̱ káʼa̱nyó xíʼinra ña̱ ná sandíkora-iniyó, ña̱ ná taxira ña̱ ndíchi ndaʼa̱yó, ta saátu ná taxira ndee̱ ndaʼa̱yó ña̱ ndakú koo iniyó. Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ ke̱ʼé ñá Valeria xíʼin yiíñá (Sal. 41:3).
Ná ka̱ʼanyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
wp17.5-S 5
¿Tenemos un ángel de la guarda?
La Biblia no dice que cada uno de nosotros tenga un ángel de la guarda o ángel custodio. Es verdad que Jesús dijo: “No desprecien a uno de estos pequeños [los discípulos de Cristo]; porque les digo que sus ángeles en el cielo siempre contemplan el rostro de mi Padre que está en el cielo” (Mateo 18:10). Sin embargo, esto no significa que cada persona tenga un ángel de la guarda; más bien, Jesús estaba diciendo que los ángeles están muy interesados en todos los cristianos. Por lo tanto, los verdaderos cristianos no se exponen a riesgos pensando que los ángeles los protegerán pase lo que pase.
¿Quiere decir eso que los ángeles no nos ayudan? No (Salmo 91:11). Algunas personas están convencidas de que Dios las ha protegido y guiado mediante ángeles, como por ejemplo Kenneth, mencionado en el primer artículo. Aunque no podemos ser dogmáticos, puede que él esté en lo cierto. En muchas ocasiones, los testigos de Jehová perciben la intervención angélica en la predicación. No obstante, como los ángeles son invisibles, no podemos decir hasta qué grado los usa Dios para ayudar a las personas. Pero tampoco hay nada de malo en darle gracias al Altísimo por cualquier tipo de ayuda que creamos que nos ha dado (Colosenses 3:15; Santiago 1:17, 18).
7-13 TÍ OCTUBRE
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 92-95
Kúsi̱íní-iniyó ña̱ ndásakáʼnuyó Jehová
Na̱ va̱lí, ¿á chíka̱a̱ndó ndée ña̱ kachíñundó nu̱ú Ndióxi̱?
5 ¿Nda̱chun xíniñúʼu ndaka̱xiún ndáa chiñu keʼún nu̱ú Ndióxi̱? Ña̱ va̱ʼa taxiún tixaʼvi ndaʼa̱ra xa̱ʼa ña̱ kúʼvi̱-inira xínira yóʼó xíʼin xa̱ʼa ndiʼi ña̱ táxira ndaʼún. Iin ta̱ xi̱kachíñu nu̱ú Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Va̱ʼaní ña̱ taxindi̱ tixaʼvi ndaʼún Jehová”. Ta ni̱ka̱ʼa̱nkara: “Saáchi sákusi̱íún-inii̱, Jehová, xa̱ʼa ndiʼi ña̱ kéʼún; xa̱ʼa ndiʼi ña̱ ke̱ʼún xíʼin ndaʼún kúsi̱íní-inii̱” (Sal. 92:1, 4). Ndóʼó na̱ va̱lí ndakanixi̱níndó xa̱ʼa ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱ndó tá kúú: ña̱ tákundó, ña̱ va̱ʼa ni̱xa̱a̱ndó sa̱kuaʼandó ña̱ nda̱a̱ xa̱ʼara, ña̱ táxira Biblia ndaʼa̱ndó, ña̱ xáʼa̱nndó congregación xíʼin ña̱ ndátundó koo chí nu̱únínu. Tá ná chika̱a̱ndó ndée ña̱ siʼnaka ña̱ kúni̱ Ndióxi̱ keʼéndó, su̱ví nda̱saa sakusi̱índó-inira chi xa̱a̱ndó va̱ʼaka koondó migora.
¿Ndáana táxiyó nasama ña̱ ndákanixi̱níyó?
8 Jehová kúú iin yiváyó ta̱ va̱ʼa-ini, ta kúni̱ra ña̱ si̱í ná kutakuyó (Is. 48:17, 18). Xa̱ʼa ña̱yóʼo, káʼa̱nra xíʼinyó tu̱ʼun ña̱ táxi yichi̱ nu̱úyó xa̱ʼa ña̱ xíniñúʼu keʼéyó, ta saátu ña̱ va̱ʼa koo iniyó xíʼin na̱ táʼanyó. Ña̱kán káʼa̱nra xíʼinyó ná ndakanixi̱níyó táki̱ʼva ndákanixi̱ní miíra. ¿Á xíʼin ña̱yóʼo náʼa̱ra ña̱ va̱ása táxira ña̱ ndakanixi̱ní miíyó xa̱ʼa ña̱ keʼéyó? Va̱ása, chi xíʼin ña̱yóʼo chíndeétáʼanra xíʼinyó ña̱ va̱ʼaka ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa ña̱ keʼéyó (Sal. 92:5; Prov. 2:1-5; Is. 55:9). Chíndeétáʼanvaña xíʼinyó ña̱ vií ndaka̱xinyó ña̱ keʼéyó ta si̱í kooyó, ta saátu kiviva keʼé loʼoyó ña̱ kúni̱ miíyó (Sal. 1:2, 3). Tá ná ndakanixi̱níyó táki̱ʼva ndákanixi̱ní Jehová ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndakiʼinyó.
Ndáyáʼviníyó nu̱ú Ndióxi̱yó Jehová
18 Ni tá xa̱a̱ ku̱chéeyó, kiviva kandíxayó ña̱ taxikava Jehová chiñu ndaʼa̱yó (Sal. 92:12-15). Ta̱ Jesús sa̱náʼa̱ra miíyó ña̱ ndáyáʼviníva chiñu ña̱ kéʼéyó nu̱ú Jehová, ni loʼoní kúúña túviyó á ni loʼo kúú ña̱ xíni̱yó keʼéyó (Luc. 21:2-4). Ña̱kán ná chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ ndákanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi keʼéyó. Tá kúú, kivi ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ Jehová xíʼin inka na̱ yiví, ka̱ʼa̱nyó xíʼinra xa̱ʼa̱ inka na̱ hermano, ta chika̱a̱yó ndee̱ xíʼin inkana ña̱ nda̱kú koo inina. Jehová táxira ña̱ káchíñuyó xíʼinra su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéyó, chi xa̱ʼa̱ ña̱ íyo tu̱ʼvayó ña̱ kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nra xíʼinyó kúúña (1 Cor. 3:5-9).
Ná ka̱ʼanyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
cl-S 176 párr. 18
¡Qué profunda es “la sabiduría [...] de Dios”!
18 Pablo expresó así lo que le hacía sentir la incomparable sabiduría de Jehová: “¡Oh, qué profundas son las riquezas, la sabiduría y el conocimiento de Dios! ¡Qué inexplicables son sus juicios e inexplorables sus caminos!” (Romanos 11:33). Con la expresión “oh”, demostró una emoción muy intensa, una gran admiración. El término griego para “profundas” se relaciona con el que se traduce como “abismo”. De este modo, él transmitió una imagen muy gráfica: meditar en la sabiduría de Dios es como asomarnos hacia un abismo tan profundo que no alcanzamos a ver el fondo. Así, por mucho que nos esforcemos, nunca entenderemos la inmensidad de la sabiduría de Jehová. Y tampoco sabremos todo lo que sabe Jehová (Salmo 92:5). ¡Qué poquita cosa somos en comparación con él!
14-20 TÍ OCTUBRE
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 96-99
Ná natúʼunyó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ xíʼin na̱ yiví
w11-S 1/3 6 párrs. 1, 2
¿Qué son las buenas nuevas?
LOS cristianos deben predicar las “buenas nuevas del reino”, es decir, explicar a la gente que el Reino de Dios es un gobierno que regirá la Tierra con justicia. Y en la Biblia también se habla de “las buenas nuevas de salvación”, “las buenas nuevas de Dios” y “las buenas nuevas acerca de Jesucristo” (Salmo 96:2; Romanos 15:16; Marcos 1:1). Entonces, ¿qué son las buenas nuevas?
En pocas palabras, abarcan las enseñanzas que transmitió Jesús y sobre las cuales escribieron sus discípulos. Antes de subir al cielo, Jesús mandó a sus seguidores: “Vayan [...] y hagan discípulos de gente de todas las naciones, bautizándolos en el nombre del Padre y del Hijo y del espíritu santo, enseñándoles a observar todas las cosas que yo les he mandado” (Mateo 28:19, 20). Así que además de hablarles a las personas sobre el Reino, el verdadero cristiano debe esforzarse por formar nuevos discípulos de Cristo.
w12-S 1/9 16 párr. 1
¿Qué pasará durante el Día del Juicio?
La ilustración de la derecha representa lo que muchos piensan que ocurrirá durante lo que la Biblia llama el Día del Juicio. Imaginan a miles de millones de almas reunidas ante el trono de Dios para ser juzgadas por sus hechos: algunas serán recompensadas con vida en el cielo, mientras que otras serán condenadas al infierno. La Biblia, por el contrario, indica que el objetivo del Día del Juicio es erradicar la injusticia del mundo (Salmo 96:13). Jesús es el Juez que Dios ha elegido para traer justicia a la humanidad. (Lea Isaías 11:1-5 y Hechos 17:31.)
w12-S 15/9 12 párrs. 18, 19
Mil años de paz... ¡y muchos más!
18 Esa relación se vio truncada cuando los seres humanos se dejaron influir por Satanás y se rebelaron contra la soberanía de Jehová. No obstante, el Reino mesiánico está tomando medidas desde el año 1914 para recuperar la unidad y la armonía (Efes. 1:9, 10). Durante el Reinado de Mil Años se harán realidad magníficas “cosas [...] que no se ven” todavía. A continuación vendrá “el fin”, es decir, la conclusión del Reinado de Mil Años de Cristo. ¿Qué sucederá después? Aunque a Jesús se le ha concedido “toda autoridad [...] en el cielo y sobre la tierra”, él no tiene la menor intención de usurpar el puesto de Jehová, pues no es ambicioso. Más bien, humildemente le “entrega el reino a su Dios y Padre”, empleando su autoridad y privilegiada posición “para la gloria de Dios” (Mat. 28:18; Filip. 2:9-11).
19 Para ese entonces, los súbditos terrestres del Reino habrán alcanzado la perfección. Imitarán el ejemplo de Jesús y se someterán de buena gana y con humildad a la soberanía de Jehová. A fin de demostrar su buena disposición, tendrán que superar una prueba final (Rev. 20:7-10). Por último, todos los rebeldes —humanos y espirituales— serán eliminados para siempre. ¡Qué momento tan gozoso! La familia universal al completo alabará feliz a Jehová, que será “todas las cosas para con todos” (léase Salmo 99:1-3).
Ná ka̱ʼanyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
it-1-S 412
Canción
Se habla de “una canción nueva” no solo en los Salmos, sino también en los escritos de Isaías y del apóstol Juan. (Sl 33:3; 40:3; 96:1; 98:1; 144:9; 149:1; Isa 42:10; Rev 5:9; 14:3.) Un examen del contexto pone de manifiesto que esta “canción nueva” se suele cantar debido a un hecho nuevo en el ejercicio que Jehová hace de su soberanía universal. Como se proclama gozosamente en el Salmo 96:10: “Jehová mismo ha llegado a ser rey”. Los hechos nuevos relacionados con la extensión que Jehová da a su realeza, así como el significado de estos para el cielo y la tierra, configuran el tema de esta “canción nueva”. (Sl 96:11-13; 98:9; Isa 42:10, 13.)
21-27 TÍ OCTUBRE
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 100-102
Na̱ʼa̱ xíʼin ña̱ kéʼún ña̱ kúʼvi̱-iniún xíniún Jehová
¿Ndáaña xíniñúʼu keʼéyó ña̱ va̱ʼa ndakuchiyó?
18 Ña̱ kuʼvi̱-iniún kuniún Jehová kúú iin ña̱ va̱ʼaníka (kaʼvi Proverbios 3:3-6). Ta ña̱yóʼo kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼún ña̱ ya̱ʼún nu̱ú tu̱ndóʼo. Biblia káʼa̱nña ña̱ ndixaní kúʼvi̱-ini Jehová xínira na̱ ndásakáʼnu miíra. Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ kǒo sándakoo ndaʼa̱ Jehová miíyó ta ndiʼi tiempo kuʼvi̱-inira kunira miíyó (Sal. 100:5). Tá i̱xava̱ʼa Ndióxi̱ miíún, ta̱xira ña̱ ná kuumiíún ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmiíra (Gén. 1:26). Tá saá, ¿ndáa ki̱ʼva na̱ʼún ña̱ ndixaní kúʼvi̱-iniún xíniún Jehová?
19 Ña̱ nu̱ú kivi keʼún kúú ña̱ taxiún tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Jehová (1 Tes. 5:18). Ta kivi ndakanixi̱níún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ndiʼi ki̱vi̱: “¿Ndáa ki̱ʼva ni̱na̱ʼa̱ Jehová ña̱ kúʼvi̱-inira xínira yi̱ʼi̱ vitin?”. Ta tá ná ka̱ʼún xíʼinra, taxi tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ra xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ kéʼéra xa̱ʼún. Koto ndáa ki̱ʼva náʼa̱ Jehová ña̱ kúʼvi̱ní-inira xínira yóʼó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ apóstol Pablo (kaʼvi Gálatas 2:20). Ta ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “¿Á kúni̱i̱ na̱ʼi̱ nu̱ú Jehová ña̱ kúʼvi̱-inii̱ xínii̱ra?”. Tá kúʼvi̱-iniún xíniún Jehová, ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼún ya̱ʼún nu̱ú nda̱a̱ ndáaka tu̱ndóʼo ña̱ kivi kixi nu̱ún tasaá chika̱a̱kaún ndee̱ ña̱ ndasakáʼnúnra. Tásaá ná keʼún, na̱ʼún ña̱ kúʼvi̱-iniún xíniún Jehová ndiʼi ki̱vi̱.
“Ndíchiní koondó ta kiʼinníndó kuenta
10 Ña̱yóʼo kúú sava ña̱ va̱ása xíniñúʼu keʼéyó: ná kǒo na̱ʼa̱yó ña̱ kútóoyó xíniyó inkana, ná kǒo koʼoyó ku̱a̱ʼání ndixi nda̱a̱ xi̱niyó, ná kǒo kuxu náʼnáyó, ná va̱ása kuniñúʼuyó tu̱ʼun ña̱ sáxo̱ʼvi̱-ini inkana ta ná kǒo kotonde̱ʼéyó película nu̱ú kée na̱ kánitáʼan, nu̱ú kée na̱ chálá á na̱ kísi̱ xíʼin táʼan (Sal. 101:3). Ta̱ Ndi̱va̱ʼa ndiʼi tiempo ndúkúra ki̱ʼva ña̱ sakúxíkara miíyó nu̱ú Jehová (1 Ped. 5:8). Tá va̱ása kíʼinyó kuenta xíʼin ña̱yóʼo, kivi kixáʼayó kukúíni̱yó xíʼin inkana á kuu i̱ni̱-iniyó xíʼinna, kixáʼayó ixakuíʼnayó, kuni̱yó kuumiíyó ña̱ kúúmií inkana, sa̱a̱-iniyó kuniyó inkana, ni̱nu kuniyó á saátu kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ña̱ nandósóyó ña̱ ke̱ʼéna xíʼinyó (Gál. 5:19-21). Sana va̱ása kiʼinvíyó kuenta ta kixáʼayó keʼéyó loʼo ña̱yóʼo, soo tá ná kǒo taváyóña níma̱yó kivi xa̱a̱ña kuaʼnuña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin planta tú kúúmií veneno á tú xa̱tu̱ní (Sant. 1:14, 15).
w11-S 15/7 16 párrs. 7, 8
¿Haremos caso de las claras advertencias de Jehová?
7 ¿Cómo evitamos a los falsos maestros? No los saludamos ni los recibimos en nuestro hogar. Nunca leemos ni escuchamos la propaganda que difunden a través de la televisión, la página impresa o Internet, y tampoco añadimos nuestros comentarios a las páginas personales que tienen en la Red. ¿Por qué somos tan firmes? Por amor. En primer lugar, porque amamos a Jehová, “el Dios de la verdad”. Por eso no nos interesan las manipulaciones que contradicen su Palabra de verdad (Sal. 31:5; Juan 17:17). Y en segundo lugar, porque amamos a su organización, gracias a la cual hemos aprendido cosas como el nombre divino y su significado, el propósito con que fue creada la Tierra, el estado de los muertos y la esperanza de la resurrección. ¿Recordamos cómo nos sentimos cuando nos explicaron por primera vez estas maravillosas verdades? Entonces, ¿para qué escuchar a los apóstatas, a quienes les encanta insultar a la organización que tanto nos ha enseñado? Solo lograríamos contagiarnos de su amargura (Juan 6:66-69).
8 ¡Que digan lo que quieran los falsos maestros! No les haremos el menor caso. ¿Para qué íbamos a hacerlo? Son pozos secos que solo ofrecen engaños e insatisfacciones. Estamos decididos a ser leales a Jehová y a su organización, la cual lleva mucho tiempo saciando nuestra sed con las refrescantes aguas de la Biblia (Isa. 55:1-3; Mat. 24:45-47).
Ná ka̱ʼanyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
w14-S 15/03 16 párr. 21
Mantengamos una actitud positiva
21 El Salmo 102 también nos enseña a cultivar una actitud más positiva. El salmista logró esto centrándose en su relación con Jehová (Sal. 102:12, 27). Lo consolaba saber que él siempre estaría ahí para ayudar a su pueblo a enfrentarse a las adversidades. Por tanto, si los sentimientos negativos que usted tiene no le dejan hacer todo lo que quisiera en el servicio a Dios, dígaselo en oración. Pídale que lo escuche, no solo para obtener alivio, sino para que su santo nombre sea declarado (Sal. 102:20, 21).
28 TÍ OCTUBRE NDA̱A̱ 3 TÍ NOVIEMBRE
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ | SALMOS 103, 104
Jehová ndákaʼanra ña̱ ku̱vaʼayó xíʼin ñuʼú
Va̱’aní ná ndakanixi̱níyó nda̱a̱ táki̱ʼva ndákanixi̱ní Jehová
5 Va̱ʼaní ndákanixi̱ní Jehová saáchi va̱ʼaní-inira ta kúndáʼvi-inira xínina na̱ yiví, tá kúú ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ vitá-inira tá xa̱a̱ ku̱nu̱mí sandíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ yiví na̱ ni̱xi̱yo Sodoma. Jehová xi̱niñúʼura na̱ ángel ña̱ ku̱ʼu̱nna ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Lot ña̱ ná kunura ku̱ʼu̱nra chí yuku̱ saáchi sandíʼi-xa̱ʼa̱na ñuu nu̱ú íyora. Soo ta̱ Lot ni̱yi̱ʼvíra ku̱ʼu̱nra chí yuku̱, xa̱ʼa̱ ña̱kán xa̱kundáʼvira nu̱ú Jehová, ña̱ ná taxira ku̱ʼu̱nra xíʼin na̱ veʼera chí ñuu Zóar, iin ñuu loʼo ña̱ nda̱kanixi̱ní Jehová sandíʼi-xa̱ʼa̱ra. Kiviva ka̱ʼa̱n Jehová xíʼin ta̱ Lot ña̱ keʼéra nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra, soo va̱ása ní ixandúxa̱víra xíʼinra, chi xi̱niso̱ʼora ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Lot ta va̱ása nísandíʼi-xa̱ʼa̱ra ñuu Zóar (Gén. 19:18-22). Tá ni̱ya̱ʼa ku̱a̱ʼá ku̱i̱ya̱ saátu ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ ku̱ndáʼvi-inira xi̱nira na̱ ñuu Nínive. Xa̱ʼa̱ ña̱kán chi̱ndaʼára ta̱ profeta Jonás ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu kán ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼina xa̱ʼa̱ ña̱ kininí xi̱keʼéna. Soo xa̱ʼa̱ ña̱ ndi̱kó-inina, Jehová i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa̱na ta kǒo nísandíʼi-xa̱ʼa̱rana (Jon. 3:1, 10; 4:10, 11).
Ná kundaa-iniyó Jehová nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Sansón
16 Ni ni̱xo̱ʼvi̱va ta̱ Sansón xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéra, soo chi̱kaa̱vara ndee̱ ña̱ keʼéra ña̱ kúni̱ Jehová. Ta saátu miíyó, tá kéʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo táxina consejo ndaʼa̱yó á sándakooyó kéʼéyó iin chiñu nu̱ú Jehová ná kǒo ndakava-iniyó. Ná ndakaʼányó chi Jehová kúni̱ra ña̱ chikaa̱yó ndee̱ ña̱ kachíñu tukuyó nu̱úra (Sal. 103:8-10). Ni kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi ta sava yichi̱ kéʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa, kiviva kuniñúʼu Jehová miíyó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéra xíʼin ta̱ Sansón.
17 Ná kotoyó ña̱ ndo̱ʼo iin ta̱ hermano loʼo ta̱ naní Michael. Ta̱yóʼo xi̱kuura siervo ministerial ta saátu precursor regular, va̱ʼaní xi̱kachíñura nu̱ú Jehová. Soo, ke̱ʼéra iin ña̱ va̱ása va̱ʼa ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kǒo níkivika kachíñura nu̱ú Jehová nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼéra tá ya̱chi̱. Ta̱yóʼo káchira: “Ndiʼi tiempo va̱ʼaní xi̱chika̱i̱ ndee̱ ña̱ kachíñu ku̱a̱ʼákai̱ nu̱ú Jehová, soo iin kama táki̱ʼva íyo ta̱ ka̱nindaa xíʼin iin nama̱ saá ni̱xi̱yoi̱ túvii̱. Xi̱kunda̱a̱va-inii̱ ña̱ kǒo sandákoo ndaʼa̱ Jehová yi̱ʼi̱, soo xi̱ndakaniníxi̱níi̱ á kixaa̱ iin ki̱vi̱ ña̱ kitáʼan vií tukui̱ xíʼin Jehová nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼíi̱ tá ya̱chi̱, ta saátu á taxi tukuna keʼíi̱ chiñu ti̱xin congregación”.
18 Ni ke̱ʼéva ta̱ Michael ña̱ va̱ása va̱ʼa, soo chi̱kaa̱vara ndee̱ ña̱ ka̱chiñu tukura nu̱ú Jehová. Ta̱yóʼo káchira: “Chi̱ka̱i̱ ndee̱ ña̱ kuyatin tukui̱ nu̱ú Jehová. Ña̱ chi̱ndeéní yi̱ʼi̱ kúú ña̱ xi̱ka̱ʼi̱n xíʼin Jehová xíʼin ndinuʼu níma̱i̱, xi̱kaʼvii̱ ta xi̱ndakanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kaʼvii̱”. Tá ni̱ya̱ʼa tiempo ki̱xáʼa tukuva ta̱ Michael káchiñura nu̱ú Jehová nda̱a̱ táki̱ʼva xi̱keʼéra tá ya̱chi̱, ta vitin kúúra anciano ta saátu precursor regular. Ta̱yóʼo káchikara: “Va̱ʼaní chi̱ndeétáʼan na̱ anciano xíʼi̱n, saáchi ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼi̱n ña̱ kúʼvi̱ní-ini Jehová xínira yi̱ʼi̱, kúsi̱íní-inii̱ káchíñui̱ nu̱ú Jehová vitin ta va̱ʼaní kúnii̱. Xíʼin ña̱ ndo̱ʼi̱ yóʼo ku̱nda̱a̱-inii̱ ña̱ kiviva ixakáʼnu-ini Jehová xa̱ʼa̱yó tá xíʼin ndinuʼu níma̱yó ndíkó-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéyó”. Ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Michael sánáʼa̱ña miíyó, ni ke̱ʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa nu̱ú Jehová kiviva kuniñúʼu tukura miíyó ta taxira ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱yó. Soo xíniñúʼu sandákooyó ña̱ kini kéʼéyó ta kixáʼayó keʼéyó ña̱ kúni̱ Jehová, ta chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ kandíxaníkayóra (Sal. 86:5; Prov. 28:13).
Kiviva sáxi̱nún ña̱ nda̱kaxiún keʼún
2 Tá chíka̱a̱-iniún keʼún iin chiñu ta ta̱ʼán saxínúnña va̱ása ndakava-iniún, chi ni iin chiñu ña̱ loʼoní kúú ña̱ ndáka̱xinyó keʼéyó ku̱a̱ʼáva tiempo xíniñúʼuyó xíʼinña ta saátu xíniñúʼu chika̱a̱níyó ndee̱ ña̱ va̱ʼa saxínuyóña. Tá kúni̱kaún keʼún chiñu nu̱ú Jehová soo íxayo̱ʼvi̱ña xíʼún, ña̱yóʼo náʼa̱ña ña̱ chíndayáʼviníún ña̱ kítáʼún xíʼinra ta kúni̱ún viíka keʼún chiñu nu̱úra. Jehová kíʼinra kuenta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta va̱ása káʼa̱nra xíʼún keʼún iin ña̱ʼa ña̱ va̱ása kuchiñún keʼún (Sal. 103:14; Miq. 6:8). Ña̱kán ndaka̱xin keʼé iin ña̱ kivi saxínún. Soo, ¿ndáaña kivi keʼún ña̱ va̱ʼa saxínúnña? Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi keʼún.
Ná ka̱ʼanyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
cl-S 55 párr. 18
El poder para crear: Jehová hizo el cielo y la Tierra
18 ¿Qué aprendemos de Jehová al ver su poder para crear? La gran variedad de seres vivos que Jehová creó nos llena de asombro. Un salmista exclamó: “¡Cuántas son tus obras, oh, Jehová! [...] La tierra está llena de tus creaciones” (Salmo 104:24). ¡Qué gran verdad! La ciencia ha descubierto más de un millón de especies, pero se cree que podría haber varios millones más. La capacidad artística e imaginativa del ser humano a veces se agota. En cambio, la creatividad de Jehová es inagotable. Su poder para inventar y crear cosas nuevas y distintas no tiene límites.