Referencia Ña̱ kéʼé na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Kéʼéyó reunión
© 2024 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
6-12 TÍ ENERO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ SALMOS 127-134
Kundaandó se̱ʼendó chi iin regalo ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱ndó kúúna
Ná chindayáʼviyó ña̱ kúúyó na̱ veʼe Jehová
9 Jehová ta̱xira ña̱ ná koo se̱ʼeyó, ta ta̱xira chiñu ndaʼa̱yó ña̱ kundaayóna ta sanáʼa̱yóna ña̱ ná kuʼvi̱-inina kuninara ta ndasakáʼnunara. Tá íyo se̱ʼún, ¿á ndáyáʼvina nu̱ún? Ni ta̱xiva Jehová ndee̱ ndaʼa̱ na̱ ángel ña̱ keʼéna ku̱a̱ʼá ña̱ʼa, soo na̱yóʼo va̱ása kívi koo se̱ʼena. Xa̱ʼa̱ ña̱kán ndiʼi na̱ íyo se̱ʼe xíniñúʼu taxinína tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ ta̱xira íyo se̱ʼena. Ta saátu ta̱xira iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní ndaʼa̱na, ña̱ sákuaʼnuna se̱ʼena ta saátu ña̱ chinúuna iin yichi̱ va̱ʼaní nu̱úna nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ mií Jehová (Efes. 6:4; Deut. 6:5-7; Sal. 127:3). Ta na̱ ñuura táxina ku̱a̱ʼání ña̱ʼa ndaʼa̱na ña̱ chíndeétáʼan xíʼinna sákuaʼnuna se̱ʼena, tá kúú tutu, video, yaa xíʼin inkaka ña̱ va̱xi nu̱ú sitio ña̱ kúúmiíyó nu̱ú Internet, ta ndiʼi ña̱yóʼo nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱ kánaña. Ña̱yóʼo náʼa̱ña ña̱ kúʼvi̱ní-ini Jehová xíʼin ta̱ Jesús xínira na̱ va̱lí se̱ʼeyó (Luc. 18:15-17). Kúsi̱íní-ini Jehová tá xítora ña̱ chíka̱a̱ní na̱ íyo se̱ʼe ndee̱ ña̱ kundaana na̱ va̱lí se̱ʼena, ta saátu kúsi̱í-inira tá ndáa-ininara. Tá kéʼéna ña̱yóʼo, chíndeétáʼanna xíʼin se̱ʼena ña̱ xa̱a̱na koona se̱ʼe Jehová ndiʼi tiempo.
Ndóʼó na̱ íyo se̱ʼe, sanáʼa̱ndó se̱ʼendó ña̱ kuʼvi̱-inina kunina Jehová
20 Kuxini̱ va̱ʼandó se̱ʼendó. Ña̱ Salmo 127 káchiña ña̱ na̱ va̱lí nda̱a̱ táki̱ʼva íyo flecha saá íyona (kaʼvi Salmo 127:4). Táki̱ʼva síín síín íyo ña̱ kúva̱ʼa flecha ta savaña náʼnu á válíña, ki̱ʼva saá íyo na̱ va̱lí chi xa̱a̱ síín síín íyona nu̱ú inkana. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, na̱ íyo se̱ʼe xíniñúʼu kotona ndáa ki̱ʼva sanáʼa̱na iin ta iin se̱ʼena. Iin na̱ matrimonio na̱ íyo chí Israel na̱ ku̱chiñu chi̱ndeétáʼan xíʼin se̱ʼena ña̱ va̱ʼa kachíñuna nu̱ú Jehová, káʼa̱nna ndáaña chi̱ndeétáʼan xíʼinna: “Va̱ása inkáchi níxikaʼvindi̱ Biblia xíʼinna”. Ña̱ nda̱a̱, su̱ví ndiʼi yichi̱ kivi keʼéyó ña̱yóʼo, soo na̱ níʼi yichi̱ nu̱ú na̱ veʼena kúú na̱ ka̱ʼa̱n á xíniñúʼu keʼéna ña̱yóʼo
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Ná kusi̱í-iniyó xíʼin ña̱ kivi keʼéyó
6 Íyo iin ña̱ ndáyáʼviní kivi sákuaʼa na̱ íyo se̱ʼe xíʼin ña̱ káʼa̱n Salmo 131:1, 2 (kaʼviña). Ta̱ rey David ka̱chira: “Va̱ása kúni̱i̱ ña̱ʼa ña̱ káʼnuka, ta ni va̱ása kúnii̱ ña̱ʼa ña̱ va̱ása kivi kuumiíi̱”. Xa̱ʼa̱ ña̱ vitá ni̱xi̱yo inira xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ va̱ása kuchiñura keʼéra sava ña̱ʼa. Ña̱yóʼo va̱ʼaní chi̱ndeétáʼanña xíʼinra ña̱ va̱ása ndi̱ʼi̱ní-inira. Xíʼin ña̱yóʼo sákuaʼa na̱ íyo se̱ʼe ña̱ xíniñúʼu vitá koo inina, ta xíniñúʼu ndakunina ña̱ íyo ña̱ʼa ña̱ va̱ása kivi keʼé miína, ta saátu na̱ va̱lí se̱ʼena. Tá kúni̱na ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ va̱lí se̱ʼena ndáaña keʼéna, siʼna ná kotona ndáaña kuchiñu na̱ va̱lí yóʼo keʼéna ta ndáaña va̱ása kuchiñuna keʼéna, tasaá va̱ʼaní kuni na̱ va̱lí se̱ʼena. Iin ñá hermana ñá naní Marina káchiñá: “Nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása níchitáʼan siʼíi̱ yi̱ʼi̱ xíʼin na̱ ku̱ʼvai̱ á xíʼin inka na̱ va̱lí. Sa̱náʼa̱ñá yi̱ʼi̱ ña̱ xa̱a̱ síín síín íyo ña̱ xíni̱yó keʼéyó. Ta ndiʼiyó ndáyáʼviyó nu̱ú Jehová. Ta tíxa̱ʼvi ña̱ sa̱náʼa̱ñá yi̱ʼi̱, nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása chitáʼi̱n miíi̱ xíʼin inkana”.
13-19 TÍ ENERO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ SALMOS 135-137
“Káʼnuníka Ndióxi̱yó nu̱ú inka na̱ ndióxi̱”
it-2-S 675 párrs. 4, 5
Poder, Obras poderosas
El control que Dios tiene sobre las fuerzas naturales lo distingue. Sería razonable esperar que, para probar que es el Dios verdadero, Jehová demostrara su control sobre las fuerzas creadas, haciéndolo de tal manera que su nombre estuviese relacionado inequívocamente con ello. (Sl 135:5, 6.) Como el Sol, la Luna, los planetas y las estrellas siguen sus órbitas regulares; las condiciones atmosféricas terrestres (que causan el viento, la lluvia y otros efectos) obedecen las leyes que las gobiernan, como las langostas salen en enjambres y los pájaros migran, todas estas funciones normales y otras muchas no bastarían para santificar el nombre de Dios frente a la oposición y la adoración falsa.
Sin embargo, Jehová Dios podía hacer que la creación natural y los elementos dieran testimonio de su Divinidad, valiéndose de ellos para cumplir propósitos específicos que trascendieran de sus funciones ordinarias, y a menudo en un tiempo señalado específicamente. Incluso cuando no se trataba de acontecimientos extraordinarios en sí mismos, como en el caso de una sequía, una tormenta o condiciones climatológicas similares, dichos fenómenos naturales adquirían una carácter especial por cuanto ocurrían en cumplimiento de una profecía dada por Jehová. (Compárese con 1Re 17:1; 18:1, 2, 41-45.) Pero en la mayoría de los casos, los acontecimientos en sí eran extraordinarios, bien por su magnitud o intensidad (Éx 9:24), o debido a que ocurrían de una manera completamente insólita o en un tiempo que no era normal. (Éx 34:10; 1Sa 12:16-18.)
¿Ndáaña kúni̱ kachi ña̱ ndixaní kúʼvi̱-ini Jehová xínira miíyó?
16 Tá ndáa iniyó Jehová va̱ása yíʼviyó, soo ni saá sava yichi̱ kivi ndakava-iniyó. Tá ndóʼoyó ña̱yóʼo, ¿ndáaña kivi keʼé Jehová xa̱ʼa̱yó? (Kaʼvi Salmo 136:23). Viíkaví tiinra ndaʼa̱yó ta chindeétáʼanra xíʼinyó ña̱ ndaku̱nditayó (Sal. 28:9; 94:18). ¿Ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼan ña̱yóʼo xíʼinyó? Tá kúnda̱a̱-iniyó ña̱ ndiʼi tiempo chíndeétáʼan Ndióxi̱ xíʼinyó, ña̱yóʼo sándakaʼánña miíyó xa̱ʼa̱ u̱vi̱ ña̱ va̱ʼa ña̱ ndákiʼinyó. Ña̱ nu̱ú, ni nda̱a̱ ndáaka ñuu ndóoyó íyova Jehová ña̱ chindeétáʼanra xíʼinyó. Ta ña̱ u̱vi̱, ña̱ ndíʼi̱ní-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱yó.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
it-2-S 14
Jah
Normalmente, el monosílabo Jah forma parte de las expresiones más conmovedoras de alabanza, cántico, oración y ruego. Este término se halla a menudo en los pasajes que relatan el regocijo que produce una victoria o una liberación, o cuando hay un reconocimiento de la mano poderosa y la fuerza de Dios. En este sentido, el registro bíblico nos proporciona abundantes ejemplos. Así, la frase: “¡Alaben a Jah!” (Aleluya) aparece en el libro de los Salmos como una doxología, es decir, como una expresión de alabanza a Dios. La primera de estas alabanzas se encuentra en el Salmo 104:35. En algunos salmos puede que solo esté al principio (Sl 111; 112); esporádicamente, en medio de la composición (135:3); a veces, solo al final (Sl 104; 105; 115–117); pero a menudo, tanto al principio como al final del salmo (Sl 106; 113; 135; 146–150). En el libro de Revelación los seres celestiales alaban a Jehová con esta expresión en repetidas ocasiones. (Rev 19:1-6.)
El resto de los pasajes en los que aparece “Jah” también denotan exaltación, tanto en las canciones como en las peticiones a Jehová. Por ejemplo, en la canción de liberación de Moisés (Éx 15:2), y en el registro de Isaías, en donde se consigue doble énfasis al combinar los dos nombres: “Jah Jehová”. (Isa 12:2; 26:4.) Después de haber sido sanado milagrosamente cuando estaba a punto de morir, Ezequías expresó con júbilo poético la intensidad de sus sentimientos repitiendo la expresión Jah. (Isa 38:9, 11.) En la Biblia se hace un contraste entre los muertos, que no alaban a Jah, y aquellos que están resueltos a vivir para Su alabanza. (Sl 115:17, 18; 118:17-19.) Otros salmos también expresan aprecio a Jah por su liberación, protección y corrección. (Sl 94:12; 118:5, 14.)
20-26 TÍ ENERO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ SALMOS 138, 139
Taxi comentario, kǒo yi̱ʼvíún
Ná ndasakáʼnuyó Jehová ti̱xin congregación
10 ¿Á yíʼviní-iniún tá ndákanixi̱níún ña̱ ndaniʼún ndaʼún ta taxiún iin comentario? Tá saá ndóʼún, su̱ví iinlá kuití yóʼó ndóʼo saá. Ndiʼivayó yíʼvi tá táxiyó iin comentario ti̱xin reunión. Soo tá va̱ása táxi ña̱yóʼo ña̱ taxiún comentario xíniñúʼu kunda̱a̱-iniún nda̱chun ndóʼún saá. ¿Á xa̱ʼa̱ ña̱ yíviʼún nandósóʼún xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ʼún kúúña, á ña̱ yíʼviún va̱ása va̱ʼa ka̱ʼún? ¿Á ndákanixi̱níún ña̱ va̱ʼaníka táxi inkana comentario nu̱ún? Va̱ʼava tá ndákanixi̱níún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, chi náʼa̱ña ña̱ vitá íyo iniún ta ndákanixi̱níún ña̱ ndáyáʼvika inkana nu̱ún. Kúsi̱íníva-ini Jehová xíʼin na̱ vitá íyo ini (Sal. 138:6; Filip. 2:3). Soo saátu kúni̱ra ná ndasakáʼnúnra ta chindeétáʼún xíʼin na̱ hermano ti̱xin reunión (1 Tes. 5:11). Kúʼvi̱-inira xínira yóʼó ta taxira ndee̱ ña̱ xíniñúʼún.
Ná chikaa̱yó ndee̱ xíʼin táʼanyó tá xáʼa̱nyó reunión
7 Iin ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼún kúú ña̱ kaʼviún tutu La Atalaya ña̱ xa̱a̱ ka̱na tá ya̱chi̱, chi nu̱ú ña̱yóʼo káʼa̱nña xíʼinyó ña̱ xa̱a̱ ya̱chi̱ka ná kaʼvi kúeeyó ña̱ va̱ʼa taxiyó comentario (Prov. 21:5). Tá ná kunda̱a̱ka-iniún ndáaña káʼa̱n ña̱ káʼviún xa̱ʼa̱, va̱ása ixayo̱ʼvi̱ña xíʼún taxiún comentario. Inka ña̱ kivi keʼún kúú ña̱ loʼo kuití ka̱ʼún (Prov. 15:23; 17:27). Chi tá loʼo ná ka̱ʼún va̱ása yi̱ʼvíún saá. Ta saátu iin comentario ña̱ va̱ása káni̱ní chíndeétáʼanña xíʼin na̱ hermano ña̱ kunda̱a̱-inina xíʼin ña̱ káʼa̱nyó, chi tá ku̱a̱ʼání káʼa̱nyó kǒo kunda̱a̱-inina xíʼin ndiʼiña. Tá loʼo ná ka̱ʼún ta xíʼin tu̱ʼun miíún ka̱ʼún, inkana kunina ña̱ xa̱a̱ ya̱chi̱ka ka̱ʼvi kúeún ña̱kán va̱ʼaní kúnda̱a̱-iniún xíʼinña.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
it-2-S 635 párr. 7
Perdón
Por otra parte, es un requisito cristiano perdonar ofensas personales, sin importar la cantidad de veces que sea necesario. (Lu 17:3, 4; Ef 4:32; Col 3:13.) Dios no concede su perdón a los que rehúsan perdonar a otros (Mt 6:14, 15) ni a los que se oponen a Él o a Sus justos caminos deliberadamente. (Éx 34:6, 7.) Incluso cuando se cometen males serios en la congregación cristiana y se hace necesario ‘remover al hombre inicuo’, puede concedérsele el perdón al debido tiempo, si prueba que está verdaderamente arrepentido; entonces toda la congregación puede confirmarle su amor. (1Co 5:13; 2Co 2:6-11.) Sin embargo, no se requiere que los cristianos perdonen a los que practican el pecado de manera maliciosa, deliberada e impenitente. Estos se hacen enemigos de Dios. (Heb 10:26-31; Sl 139:21, 22.)
27 TÍ ENERO NDA̱A̱ 2 TÍ FEBRERO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ SALMOS 140-143
¿Ndáaña keʼún tá xa̱a̱ ndi̱ʼi ni̱ka̱ʼún xíʼin Jehová?
“Viíní kuniso̱ʼún ña̱ káʼa̱n na̱ ndíchi”
13 Ná ndakaʼányó chi xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-ini Jehová xínira miíyó kúú ña̱ táxira consejo ndaʼa̱yó, ta va̱ása kúni̱ra ná xo̱ʼvi̱yó (Prov. 4:20-22). Tá táxira consejo ndaʼa̱yó nu̱ú tu̱ʼunra, nu̱ú tutu ña̱ tává na̱ ñuura á tá xíniñúʼura iin na̱ hermano na̱ xu̱xa-ini ña̱ taxina iin consejo ndaʼa̱yó, saá náʼa̱ra ña̱ kúʼvi̱-inira xínira miíyó. Ta nda̱a̱ táki̱ʼva káchi Hebreos 12:9, 10: “Táxira consejo ndaʼa̱yó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa miíyó”.
14 Ná kundi̱ʼi̱ka-iniyó xa̱ʼa̱ consejo ña̱ táxina ndaʼa̱yó ta su̱ví ndáa ki̱ʼva táxinaña. Sava yichi̱ kivi ndakanixi̱níyó ña̱ va̱ása vií nítaxina consejo ndaʼa̱yó. Ña̱ nda̱a̱ kúúña, tá táxiyó consejo ndaʼa̱ iin na̱ hermano xíniñúʼu chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ viíní taxiyóña, tasaá va̱ása ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinna kundiku̱nnaña (Gál. 6:1). Soo, tá miíyó kúú na̱ ndákiʼin consejo ná kotoyó ndáaña kivi sakúaʼayó xíʼinña ni túviyó ña̱ va̱ása vií nítaxinaña ndaʼa̱yó. Kivi ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “Ni va̱ása níkutói̱ ndáa ki̱ʼva ta̱xina consejo ndaʼíi̱, soo ¿á íyo iin ña̱ kivi sakúaʼi̱ xíʼinña? ¿Á kivi nandósó-inii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼé miína ta kundiku̱i̱n consejona?”. Ndáyáʼviní kundiku̱nyó nda̱a̱ ndáaka consejo táxina ndaʼa̱yó (Prov. 15:31).
w10-S 15/3 32 párr. 4
Mantengamos “la pureza de corazón” en estos tiempos críticos
Hay cristianos que se sienten abrumados o incluso deprimidos por la presión de los parientes incrédulos, los problemas económicos y las enfermedades graves. El rey David experimentó ese sufrimiento. Él dijo: “Mi espíritu desmaya dentro de mí; en medio de mí se muestra aturdido mi corazón” (Sal. 143:4). ¿Qué le ayudó a sobreponerse en esos momentos? Recordar el apoyo que habían recibido de Dios tanto él mismo como otros fieles del pasado. David reflexionó sobre las obras divinas y las ocasiones en que Jehová había actuado para mantener en alto su santo nombre (Sal. 143:5). De igual modo, si meditamos en Dios y en lo que ha hecho y sigue haciendo por nosotros, recobraremos el ánimo incluso en los momentos más difíciles.
w15-S 15/3 32 párr. 2
Casarse “solo en el Señor”: ¿Sigue siendo posible?
Habrá ocasiones en las que tal vez te sientas como David cuando dijo: “Apresúrate, respóndeme, oh Jehová. Mi espíritu se ha acabado. No ocultes de mí tu rostro” (Sal. 143:5-7, 10). En esos momentos, no te rindas. Sé paciente y espera hasta que Jehová te haga ver cómo debes actuar. Lee su Palabra y medita en ella. De ese modo entenderás mejor lo que él espera de ti y verás cómo cuidó a sus siervos en el pasado. Eso te ayudará a seguir confiando en Jehová y a no desobedecerle.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Kúsi̱íníka-iniyó tá ndásakáʼnuyó Jehová
Ndásakáʼnuyó Jehová tá kéʼéyó oración nu̱úra. Tu̱ʼun Ndióxi̱ chítáʼanña oración xíʼin ña̱ʼa ña̱ xi̱chiʼmána ini tabernáculo ta saátu ini templo tiempo xi̱naʼá (Sal. 141:2). Ña̱ xi̱chimáʼna yóʼo va̱ʼaní xi̱xa̱ʼa̱nña ta xi̱kutóoní Ndióxi̱ ña̱yóʼo. Saátu íyo oración ña̱ kéʼéyó nu̱úra, tá xíʼin ndiʼi níma̱yó káʼa̱nyó xíʼinra kúsi̱íníva-inira (Prov. 15:8; Deut. 33:10). Jehová kútóonívara ña̱ ka̱ʼa̱nyó xíʼinra ña̱ kúʼvi̱ní-iniyó xíniyóra ta saátu kúsi̱í-inira tá táxiyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ra. Saátu kúni̱ra ña̱ ná ka̱ʼa̱nyó xíʼinra xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱yó, ña̱ sándi̱ʼi̱-iniyó xíʼin ña̱ ndátuyó ndakiʼinyó chí nu̱únínu. Ña̱kán, tá kúma̱níka keʼéyó iin oración nu̱ú Jehová viíní ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱yó ka̱ʼa̱nyó xíʼinra. Tá saá ná keʼéyó, nda̱a̱ táki̱ʼva koo na̱ chiʼmá iin ña̱ʼa ña̱ va̱ʼaní nu̱ú Jehová saá kooyó.
3-9 TÍ FEBRERO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ SALMOS 144-146
“Si̱íní íyo na̱ ndásakáʼnu Jehová”
w18.04-S 32 párrs. 3, 4
Pregunta ña̱ kéʼé na̱ káʼvi tutu yóʼo
2. Encaja bien con el resto del Salmo 144. Al usar en el versículo 12 la palabra then (“entonces”), se entiende que las cosas buenas mencionadas en los versículos 12 a 14 las disfrutan los justos, quienes en el versículo 11 le piden a Dios que los salve de los malvados. Este cambio también se refleja en el versículo 15. Ahora, las dos veces que aparece la palabra “feliz” se complementan y tienen el mismo tono positivo. Así que, en los dos casos, el pueblo que es feliz es el mismo: “el pueblo cuyo Dios es Jehová”. Recordemos, además, que el texto hebreo original no tenía comillas ni ningún otro signo de puntuación. Por eso, para determinar el sentido correcto del texto, los traductores deben tomar en cuenta el estilo poético del hebreo, el contexto y los pasajes bíblicos relacionados.
3. Concuerda con otros pasajes bíblicos que hablan de las bendiciones que Dios les dará a sus siervos fieles. Debido al cambio en la traducción del término ascher, el Salmo 144 ahora refleja la sólida confianza de David en que, después de que Dios liberara a la nación de Israel de sus enemigos, la bendeciría con felicidad y prosperidad (Lev. 26:9, 10; Deut. 7:13; Sal. 128:1-6). Por ejemplo, Deuteronomio 28:4 dice: “Benditos serán el fruto de tu vientre y el fruto de tu suelo y el fruto de tu bestia doméstica, la cría de tu vacada y el hijuelo de tu rebaño”. En efecto, durante el reinado de Salomón, el hijo de David, la nación disfrutó de paz y prosperidad como nunca antes. Lo que es más, algunos aspectos de ese reinado prefiguran el gobierno del Mesías (1 Rey. 4:20, 21; Sal. 72:1-20).
Ná kandíxaníyó ña̱ káʼa̱n Jehová keʼéra chí nu̱únínu
16 Ña̱ ndátuyó kutakuyó ndiʼi tiempo iin regalo ña̱ ndáyáʼviní ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱yó kúúña. Ta xa̱a̱ kúni̱níyó ni̱ʼíyó ña̱yóʼo ta va̱ása xíka-iniyó ña̱ ndakiʼinvayóña. Ña̱ ndátuyó ndakiʼinyó chí nu̱únínu íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ka̱a ña̱ tíin tú barco, saáchi chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo, tá kúú ña̱ sáa̱-inina xínina miíyó á ña̱ kúni̱na kaʼnína miíyó. Saátu ña̱ ndátuyó ndakiʼinyó chí nu̱únínu íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin casco, saáchi chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kiʼinyó kuenta xíʼin ña̱ ndákanixi̱níyó ta va̱ása ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kini tasaá keʼéyó ña̱ va̱ʼa. Ña̱ káʼa̱n Biblia koo chí nu̱únínu chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ koo yatinkayó nu̱ú Ndióxi̱, ta saátu náʼa̱ña ña̱ kúʼvi̱ní-inira xínira miíyó. Ña̱kán, ña̱ ndakundeéyó kandíxaníkayó ña̱ káʼa̱n Ndióxi̱ taxira ndaʼa̱yó chí nu̱únínu chindeétáʼanníña xíʼinyó.
17 Nu̱ú carta ña̱ ka̱ʼyí ta̱ apóstol Pablo ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú na̱ ñuu Roma, ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna: “Kusi̱í-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ ndakiʼinndó chí nu̱únínu” (Rom. 12:12). Ta̱ Pablo xi̱kusi̱íva-inira chi xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ ndakiʼinvara ña̱ kutakura ndiʼi tiempo chí nu̱ú ndiví tá nda̱kú ná koo inira xíʼin Jehová. Ta saátu miíyó kúsi̱í-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndátuyó ndakiʼinyó chí nu̱únínu, chi kúnda̱a̱-iniyó ña̱ saxínuva Jehová ña̱ káʼa̱nra keʼéra xa̱ʼa̱yó. Ta nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱ka̱ʼa̱n iin ta̱ ka̱ʼyí salmo: “Si̱íní íyo [...] na̱ kándíxa ña̱ mií Jehová chindeétáʼan xíʼinna, [...] chi ta̱kán nda̱kúní-inira” (Sal. 146:5, 6).
¿Ndáaña xíniñúʼu kuʼvi̱-iniyó kúniyó ña̱ va̱ʼa si̱í kooyó?
19 Ña̱ ñuyǐví ta̱ Ndi̱va̱ʼa xa̱a̱ yáʼa i̱ñu̱ mil ku̱i̱ya̱ xóʼvi̱yó íxaaña. Vitin ña̱ tákuyó tiempo nu̱ú ndíʼi nina na̱ yiví na̱ ndákanixi̱ní xa̱ʼa iinlá mií íyo, xíʼin na̱ kútóoní koo ku̱a̱ʼá xu̱ʼún, xíʼin na̱ kéʼéna ña̱ kúni̱ miína. Soo na̱ yiví yóʼo va̱ása si̱í íyona. Soo ña̱ Biblia káʼa̱nña: “Si̱íní íyo na̱ chíndeé táʼan Ndióxi̱ ta̱ Jacob xíʼin, ta kándíxana Jehová chindeéñaʼá” (Sal. 146:5).
20 Miíyó na̱ ndásakáʼnu Jehová kúʼvi̱níka-iniyó xíniyóra. Ta ku̱a̱ʼáníkana sákuaʼa xa̱ʼara ta kúʼvi̱-inina xíninara ku̱i̱ya̱ tá ku̱i̱ya̱. Ña̱yóʼo náʼa̱ña nu̱úyó xa̱a̱ xáʼndachíñu Reino Ndióxi̱ ta si̱lóʼo kúma̱ní ña̱ ndakiʼinyó ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa. Tá kéʼéyó ña̱ kúni̱ Jehová kúnda̱a̱-iniyó ña̱ kúsi̱í-inira xíʼin ña̱ kéʼéyó, ña̱yóʼo chíndeé táʼanña xíʼinyó ña̱ si̱íka íyoyó. Nu̱ú ña̱ inka artículo sakuaʼayó ndáaña niʼíyó tá iinlá miíyó ndíʼi̱-iniyó xa̱ʼa, ta ndáaña niʼíyó ta xa̱ʼa chiñu Jehová ndíʼi̱ka-iniyó.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
it-1-S 142 párr. 8
Animales
La Biblia dice que se debe tratar a las criaturas inferiores de manera justa y misericordiosa. Jehová habla de sí mismo como el que provee amorosamente todo lo necesario para la vida y el bienestar de estas criaturas. (Pr 12:10; Sl 145:15, 16.) La ley mosaica exigía que se cuidara apropiadamente a los animales domésticos. Si alguien encontraba un animal doméstico extraviado, debía devolverlo sano y salvo a su dueño; si estaba siendo aplastado bajo una carga, lo tenía que liberar. (Éx 23:4, 5.) Había que tener consideración al hacerlos trabajar. (Dt 22:10; 25:4.) Al igual que el hombre, los animales domésticos debían beneficiarse de los descansos sabáticos. (Éx 20:10; 23:12; Dt 5:14.) Sin embargo, a los animales que eran peligrosos se les debía controlar o matar. (Gé 9:5; Éx 21:28, 29.) También estaba prohibido ‘aparear animales de tipos diferentes para producir híbridos’. (Le 19:19.)
10-16 TÍ FEBRERO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ SALMOS 147-150
Íyo ku̱a̱ʼání ña̱ kéʼé Jehová xa̱ʼa̱yó, ña̱kán ná ndasakáʼnuyóra
w17.07-S 18 párrs. 5, 6
¿Por qué debemos decir “alaben a Jah”?
5 Jehová no solo consoló a la nación de Israel, sino también a cada israelita en particular. Igual pasa hoy. El escritor del Salmo 147 dice que Dios “está sanando a los quebrantados de corazón, y está vendando sus partes doloridas” (Sal. 147:3). Cuando estamos enfermos o deprimidos, podemos confiar en que Jehová está deseando consolarnos y sanar nuestras heridas emocionales (Sal. 34:18; Is. 57:15). Nos da fuerzas y sabiduría para enfrentar cualquier problema (Sant. 1:5).
6 El escritor de este salmo miró a los cielos y dijo que Jehová “está contando el número de las estrellas” y que “a todas las llama por sus nombres” (Sal. 147:4). ¿Por qué empezó a hablar el salmista de las estrellas? Pensemos en lo siguiente: él podía ver las estrellas, pero no sabía cuántas había. Hoy día, los científicos pueden ver muchas más. De hecho, creen que hay miles de millones de estrellas en nuestra galaxia y billones de galaxias en el universo. Pero no pueden contarlas con exactitud. El único que puede hacerlo es el Creador, y a todas ellas les da nombre. Esto significa que cada estrella es única para él (1 Cor. 15:41). ¿Qué nos enseña esto? Que tal como Dios sabe dónde está cada estrella en todo momento, también sabe exactamente dónde estamos, cómo nos sentimos y qué necesitamos cada uno de nosotros en todo momento.
w17.07-S 18 párr. 7
¿Por qué debemos decir “alaben a Jah”?
7 Jehová comprende los problemas que enfrenta cada uno de nosotros y tiene el poder necesario para ayudarnos (lea Salmo 147:5). A veces, quizá nos parezca que nuestra situación es tan difícil que no podemos seguir adelante. Pero Dios conoce nuestras limitaciones y “se acuerda de que somos polvo” (Sal. 103:14). Como somos imperfectos, cometemos los mismos errores una y otra vez. Seguro que todos nos arrepentimos de algo que dijimos, de algún mal deseo que tenemos de vez en cuando y de la envidia que sentimos en ocasiones. Aunque Jehová no tiene ninguno de estos problemas, nos entiende a la perfección (Is. 40:28).
w17.07-S 21 párr. 18
¿Por qué debemos decir “alaben a Jah”?
18 El salmista sabía que los israelitas tenían un gran privilegio porque Dios los había elegido solo a ellos para darles “su palabra”, “sus disposiciones reglamentarias y sus decisiones judiciales” (lea Salmo 147:19, 20). Nosotros también podemos sentirnos privilegiados, pues Jehová nos ha escogido solo a nosotros para llevar su nombre. Conocemos a Dios, y nos guía su Palabra. Debido a todo eso, podemos ser sus amigos. Así que estamos muy agradecidos. Igual que el escritor del Salmo 147, tenemos muchas razones para decir “alaben a Jah” y para invitar a otras personas a hacer lo mismo.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
it-2-S 579 párr. 3
Pájaros
El salmista pidió a los “pájaros alados” que alabasen a Jehová (Sl 148:1, 10), y así lo hacen mediante su propia estructura y complicado diseño. Un solo pájaro puede tener entre 1.000 y más de 20.000 plumas. Además, cada pluma se compone de un cálamo, del que se ramifican centenares de barbas que forman una red interior; cada barba tiene varios centenares de pequeñas bárbulas, y cada una de estas, centenares de barbicelas y ganchitos. Se calcula que una sola pluma de unos 15 cm. tomada del ala de una paloma contiene varios cientos de miles de bárbulas y millones de barbicelas. Los principios aerodinámicos que se observan en las alas de los pájaros y en el diseño de su cuerpo sobrepasan en complejidad y eficacia a los modernos aviones del día actual. Los huesos huecos de las aves contribuyen a su ligereza, por eso el esqueleto de un rabihorcado, cuyas alas tienen una envergadura de dos metros, puede pesar solo unos 110 g. Algunos huesos de las alas de grandes aves planeadoras incluso tienen dentro de las partes huecas soportes a modo de entramados, parecidos a los puntales que se colocan en el interior de las alas de los aviones.
17-23 TÍ FEBRERO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 1
Na̱ va̱lí, ¿ndáana kuniso̱ʼondó?
w17.11-S 29 párrs. 16, 17
Que nada nos prive del premio
16 Tal vez seas un adolescente criado en un hogar cristiano que piensa que sus padres no lo entienden o que son muy estrictos. Puede que la frustración te haga dudar de que el servicio a Jehová es el mejor modo de vivir. Pero, si dejas la verdad, pronto te darás cuenta de que a nadie le importas tanto como a tus padres y a los hermanos de la congregación.
17 La disciplina de los padres es necesaria. Si nunca te corrigieran, ¿no te preguntarías si de verdad se preocupan por ti? (Heb. 12:8). Pero tal vez lo que te molesta es cómo te disciplinan. En lugar de concentrarte en eso, trata de reconocer que quizás hay un motivo para que actúen así. Por tanto, mantén la calma y esfuérzate por controlar tus reacciones. La Biblia dice que quien tiene conocimiento y discernimiento sabe mantenerse sereno y calmado (Prov. 17:27). Ponte el objetivo de ser una persona madura, capaz de aceptar los consejos con tranquilidad y beneficiarse de ellos sin preocuparse demasiado por cómo se los dieron (Prov. 1:8). Tener padres cristianos que aman de verdad a Jehová es una gran ventaja para ti. No hay duda de que ellos quieren ayudarte a obtener el premio de la vida.
w05-S 15/2 19, 20 párrs. 11, 12
Protejamos nuestra identidad cristiana
11 Procuremos agradar a Dios, y no al hombre. Es natural que la pertenencia a un grupo defina en parte nuestra identidad. Todos necesitamos amigos, y nos agrada sentirnos aceptados. Durante la adolescencia —y también en otras etapas de la vida—, la presión de los compañeros puede ser intensa, lo que produce un fuerte deseo de imitar o agradar a los demás. Pero hay que tener en cuenta que los compañeros no siempre desean lo mejor para nosotros. A veces simplemente quieren tener a alguien con quien realizar sus fechorías (Proverbios 1:11-19). Cuando un cristiano sucumbe ante la presión de hacer algo malo, suele ocultar su identidad (Salmo 26:4). “No traten de imitar el modo de vivir de este mundo”, aconsejó el apóstol Pablo (Romanos 12:2, La Escritura Santa). Jehová nos suministra la fortaleza que precisamos para combatir tal presión (Hebreos 13:6).
12 Cuando la presión exterior amenaza con arruinar nuestro sentido de la identidad cristiana, conviene recordar que nuestra lealtad a Jehová es mucho más importante que la opinión pública o las tendencias populares. Las palabras de Éxodo 23:2 nos sirven de pauta: “No debes seguir tras la muchedumbre para fines malos”. En la ocasión en que la mayoría de los israelitas dudaron de la capacidad de Jehová para cumplir sus promesas, Caleb se negó rotundamente a apoyarlos. Estaba convencido de que las promesas de Dios eran fidedignas, postura que le reportó abundantes bendiciones (Números 13:30; Josué 14:6-11). ¿Estamos también dispuestos a resistir la presión de la mayoría y proteger nuestra relación con Dios?
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
w22.10 19 párr. 6; 21 párr. 11
“Ña̱ ndíchi íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin na̱ yiví na̱ ndáʼyi̱ xíka chí calle”
6 Ku̱a̱ʼání na̱ yiví kǒo xíínna sakúaʼana xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchi ña̱ kúúmií Jehová. Biblia káʼa̱nña xa̱ʼa̱ u̱ni̱ nu̱ú na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱yóʼo: na̱ va̱ása xíni̱, na̱ kúsi̱kindaa xíʼin na̱ kíʼvi (kaʼvi Proverbios 1:22-25). Ná kotoyó nda̱chun kǒo xíín na̱ yiví yóʼo sákuaʼana xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchi ña̱ kúúmií Jehová, ta, ¿ndáaña kivi keʼéyó ña̱ kǒo keʼéyó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼéna?
11 Inka na̱ kǒo xíín sakúaʼa xa̱ʼa̱ ña̱ ndíchi ña̱ kúúmií Jehová kúú “na̱ kíʼvi”. Na̱yóʼo kǒo xíínna kuniso̱ʼona ña̱ káʼa̱n Jehová ta kéʼéna ña̱ kúni̱ miívana (Prov. 12:15). Kúndasína xínina Jehová ta̱ táxi ña̱ ndíchi (Sal. 53:1). Ta tá xíkayó nátúʼunyó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ta ndáni̱ʼíyó na̱ yiví yóʼo, káʼa̱n kúáchina xa̱ʼa̱ ña̱ ndíku̱nyó tu̱ʼun Ndióxi̱. Soo na̱ yiví yóʼo kǒoví ña̱ va̱ʼa taxina ndaʼa̱yó tá ná kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱nna. Biblia káchiña: “Kǒoví ña̱ ndíchi íyo xíʼin na̱ kíʼvi; kǒoví iin ña̱ va̱ʼa kivi ka̱ʼa̱nna chí yéʼé ñuu” (Prov. 24:7). Na̱ kíʼvi kǒoví iin ña̱ ndíchi kivi ka̱ʼa̱nna xíʼinyó, ña̱kán káʼa̱n Jehová ña̱ ná kuxíkáyó nu̱ú na̱ kíʼvi (Prov. 14:7).
24 TÍ FEBRERO NDA̱A̱ 2 TÍ MARZO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 2
¿Nda̱chun xíniñúʼu chikaa̱yó ndee̱ ña̱ viíní kaʼviyó?
Ná ndakundeéyó kundiku̱nyó ña̱ nda̱a̱
16 Su̱ví ndiʼiviyó kútóo kaʼvi á sakúaʼa xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa, soo Jehová káʼa̱nra xíʼinyó ña̱ ná ndakundeéyó sakúaʼayó ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱ (kaʼvi Proverbios 2:4-6). Tá ná chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ keʼéyóña, ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndakiʼinyó. Iin ta̱ hermano ta̱ naní Corey káʼa̱nra ña̱ tá xa̱a̱ káʼvira Biblia, iin tá iin versículo kíʼinra kuenta xíʼin. Ta̱yóʼo káchira: “Káʼvii̱ nota ña̱ va̱xi xíʼinña, nándukúi̱ versículo ña̱ kítáʼan xíʼinña ta saátu nándukúkai̱ xa̱ʼa̱ ña̱ versículo yóʼo. [...] Chi saá kúú ña̱ kúnda̱a̱ka-inii̱ xíʼin ña̱ káʼvii̱”. Ni kéʼéyó á va̱ása kéʼéyó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé ta̱ hermano yóʼo, soo tá chíka̱a̱yó ndee̱ ña̱ káʼviyó Biblia, saá náʼa̱yó ña̱ ndáyáʼviní ña̱ nda̱a̱ nu̱úyó (Sal. 1:1-3).
“Ña̱ ndíchi íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin na̱ yiví na̱ ndáʼyi̱ xíka chí calle”
3 Tá kúúyó iin na̱ yiví ndíchi viíní ndaka̱xinyó ña̱ keʼéyó. Soo ña̱ va̱ʼa kuumiíyó ña̱ ndíchi ña̱ kúúmií Ndióxi̱ íyoka inka ña̱ xíniñúʼu keʼéyó. Saáchi Biblia káchiña: “Tá íxato̱ʼóyó Jehová saá kúú ña̱ xa̱a̱yó kuumiíyó ña̱ ndíchi ña̱ kúúmiíra, ta tá ná xa̱a̱yó sakúaʼayó xa̱ʼa̱ra saá kúú ña̱ ndíchiní kooyó” (Prov. 9:10). Ña̱kán nda̱a̱ ndáaka ña̱ ná ndaka̱xinyó keʼéyó, ná kotoyó á íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ña̱ ndákanixi̱ní mií Jehová. Ta ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó ndáa ki̱ʼva ndákanixi̱ní Jehová xíniñúʼu kaʼviyó Biblia ta saátu tutu ña̱ tává na̱ ñuura. Tá saá ná keʼéyó na̱ʼa̱yó ña̱ ndixa ndíchi íyoyó (Prov. 2:5-7).
4 Iinlá Jehová kúú ta̱ kivi sanáʼa̱ ña̱ ndíchi miíyó (Rom. 16:27). ¿Nda̱chun kúú ña̱ káʼa̱nyó ña̱yóʼo? Ña̱ nu̱ú, saáchi Jehová kúú ta̱ i̱xava̱ʼa miíyó ta xíni̱ra xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱ʼa ña̱ i̱xava̱ʼara (Sal. 104:24). Ña̱ u̱vi̱, saáchi xíʼin ña̱ kéʼéra náʼa̱ra ña̱ ndíchiníra (Rom. 11:33). Ta ña̱ u̱ni̱, saáchi ndiʼi consejo ña̱ táxira va̱ʼaní chíndeétáʼanña xíʼin na̱ kéʼéña (Prov. 2:10-12) Tá ndixa kúni̱yó ndíchi kooyó, xíniñúʼu kandíxayó u̱ni̱ saá ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ yóʼo, ta ná taxiyó ña̱ kuniʼiña yichi̱ nu̱úyó xíʼin ña̱ ndáka̱xinyó keʼéyó.
w16.09-S 23 párrs. 2, 3
Joven, fortalece tu fe
2 ¿Eres un joven siervo de Jehová o alguien que comienza a aprender acerca de Dios? ¿Te sientes presionado a creer lo mismo que todo el mundo, por ejemplo, en la evolución en vez de en la creación? En ese caso, puedes tomar algunas medidas para que tu fe sea más fuerte y mantenerla así. Una de ellas es utilizar un don que Dios te ha dado: la “capacidad de pensar”. Este don “te vigilará” y te protegerá de las enseñanzas del mundo que podrían acabar con tu fe (lee Proverbios 2:10-12).
3 La fe verdadera se basa en el conocimiento exacto acerca de Dios (1 Tim. 2:4). Por eso, no te conformes con leer por encima la Biblia o nuestras publicaciones: estúdialas. Usa tu capacidad de pensar para captar el sentido de la información (Mat. 13:23). Veamos cómo esto puede ayudarte a tener una fe más fuerte en que Dios es el Creador y en que la Biblia es su Palabra. No nos falta “evidencia convincente” de que esto es así (Heb. 11:1, nota).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Ná ndakundeéyó kundiku̱nyó ña̱ nda̱a̱
Su̱ví ndiʼiviyó kútóo kaʼvi á sakúaʼa xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa, soo Jehová káʼa̱nra xíʼinyó ña̱ ná ndakundeéyó sakúaʼayó ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱ (kaʼvi Proverbios 2:4-6). Tá ná chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ keʼéyóña, ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndakiʼinyó. Iin ta̱ hermano ta̱ naní Corey káʼa̱nra ña̱ tá xa̱a̱ káʼvira Biblia, iin tá iin versículo kíʼinra kuenta xíʼin. Ta̱yóʼo káchira: “Káʼvii̱ nota ña̱ va̱xi xíʼinña, nándukúi̱ versículo ña̱ kítáʼan xíʼinña ta saátu nándukúkai̱ xa̱ʼa̱ ña̱ versículo yóʼo. [...] Chi saá kúú ña̱ kúnda̱a̱ka-inii̱ xíʼin ña̱ káʼvii̱”. Ni kéʼéyó á va̱ása kéʼéyó nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé ta̱ hermano yóʼo, soo tá chíka̱a̱yó ndee̱ ña̱ káʼviyó Biblia, saá náʼa̱yó ña̱ ndáyáʼviní ña̱ nda̱a̱ nu̱úyó (Sal. 1:1-3).