Referencia Ña̱ kéʼé na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Kéʼéyó reunión
© 2024 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
3-9 TÍ MARZO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 3
Na̱ʼa̱ ña̱ kándíxaún Jehová
ijwbv-S artículo 14 párrs. 4, 5
Proverbios 3:5, 6: “No te apoyes en tu propio entendimiento”
“Confía en Jehová con todo tu corazón”. Demostramos que confiamos en Dios cuando hacemos las cosas a su manera. Debemos confiar en él con todo el corazón, por completo. En la Biblia, por lo general se utiliza la palabra corazón para referirse a la persona que somos por dentro: nuestras emociones, motivos, pensamientos y actitudes. Por eso, confiar en Dios con todo el corazón es más que un sentimiento; es una elección que hacemos porque estamos totalmente convencidos de que nuestro Creador sabe lo que es mejor para nosotros (Romanos 12:1).
“No te apoyes en tu propio entendimiento”. Necesitamos confiar en Dios porque no podemos depender de nuestra manera de ver las cosas, que es imperfecta. Si tomamos decisiones de manera independiente o nos dejamos llevar solo por nuestros sentimientos, puede que tomemos decisiones que, aunque al principio parezcan buenas, al final nos traigan muchos problemas (Proverbios 14:12; Jeremías 17:9). Dios es mucho más sabio que nosotros (Isaías 55:8, 9). Si dejamos que él nos guíe, nos irá bien en la vida (Salmo 1:1-3; Proverbios 2:6-9; 16:20).
ijwbv-S artículo 14 párrs. 6, 7
Proverbios 3:5, 6: “No te apoyes en tu propio entendimiento”
“Tómalo en cuenta en todos tus caminos”. Deberíamos tomar en cuenta lo que Dios piensa sobre las cosas importantes de nuestra vida; su opinión también debería importarnos a la hora de tomar decisiones. ¿Cómo lo hacemos? Orándole para pedirle que nos guíe y siguiendo los consejos que nos da en la Biblia (Salmo 25:4; 2 Timoteo 3:16, 17).
“Él hará rectas tus sendas”. Dios nos ayuda a vivir de acuerdo con sus justas normas y así hace derechos nuestros caminos (Proverbios 11:5). Al hacer eso, nos ahorramos muchos problemas y somos mucho más felices (Salmo 19:7, 8; Isaías 48:17, 18).
be-S 76 párr. 5
No deje de progresar
Después de atravesar muchas circunstancias en la vida, alguien quizá tienda a pensar: “Ya he pasado por esto antes. Sé lo que tengo que hacer”. ¿Es prudente esta actitud? Proverbios 3:7 advierte: “No te hagas sabio a tus propios ojos”. Está claro que las vivencias deberían ampliar nuestra visión de los factores implicados en diversas situaciones. Pero si progresamos en sentido espiritual, las experiencias vividas también han de grabarnos en la mente y el corazón que la bendición de Jehová es imprescindible para salir airosos. Por tanto, el progreso no se evidencia por la seguridad en nosotros mismos con la que encaramos las dificultades, sino por la disposición de buscar la guía de Jehová en la vida. Se demuestra por la convicción de que nada sucede sin el permiso de nuestro Padre celestial, así como por la relación de confianza y afecto que con él mantenemos.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Chindeétáʼan xíʼin na̱ congregación
Ña̱ Biblia káchiña: “Ndasakáʼnu Jehová xíʼin ndiʼi ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmiíún” (Proverbios 3:9). Nu̱ú miíyó ndáyáʼviní ña̱ taxiyó xu̱ʼún á inkaka ña̱ʼa ña̱ kúúmiíyó ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanyó xíʼin na̱ congregación ña̱ va̱ʼa natúʼunna xíʼin na̱ yiví iníísaá ñuyǐví (kaʼvi 2 Corintios 9:7). Ta xu̱ʼún ña̱ táxiyó xíniñúʼunaña ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanna xíʼin na̱ hermano na̱ yáʼa nu̱ú tu̱ndóʼo. Ku̱a̱ʼánína kútóona taxi va̱ʼana xu̱ʼúnna tasaá taxinaña (kaʼvi 1 Corintios 16:2). Kivi chika̱a̱naña ti̱xin caja ña̱ íyo ti̱xin veʼe nu̱ú ndásakáʼnuyó Ndióxi̱ á chindaʼánaña chi internet nu̱ú donate.jw.org. Jehová kúni̱ra ná taxiyó ña̱ʼa ña̱ kúúmiíyó ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱yó ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyóra.
10-16 TÍ MARZO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 4
“Kundaa níma̱ún”
¿Nda̱saa kivi kundaayó níma̱yó?
4 Nu̱ú Proverbios 4:23 va̱xi tu̱ʼun “níma̱yó”, ta káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ ñúʼu iniyó chí ma̱á, ña̱ ndákanixi̱níyó xíʼin ña̱ kúni̱yó keʼéyó (kaʼvi Salmo 51:6). Va̱ása káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ndáa ki̱ʼva náʼa̱yó chí sa̱tá chi káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ndáaña íyo iniyó.
¿Nda̱saa kivi kundaayó níma̱yó?
10 Ña̱ va̱ʼa kundaayó níma̱yó, xíniñúʼu kamaní kunda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ va̱xi nu̱úyó. Tu̱ʼun ña̱ va̱xi nu̱ú Proverbios 4:23 sándakaʼánña miíyó xa̱ʼa̱ na̱ xi̱ndaa yéʼé tá tiempo ta̱ rey Salomón. Na̱yóʼo xi̱ndaana sa̱tá nama̱ ña̱ ñuu kán, tá xi̱xinina ña̱ va̱xi iin na̱ va̱ása va̱ʼa, kamaní xi̱natúʼunna. Ña̱yóʼo chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ va̱ʼa ndakaʼányó ndáaña xíniñúʼu keʼéyó tá kúni̱ ta̱ Ndi̱va̱ʼa sandáʼvira miíyó.
11 Tá tiempo xi̱naʼá, na̱ xi̱ndaa yéʼé xi̱chindeétáʼanna xíʼin inkaka na̱ ta̱a na̱ xi̱ndoo ñuu kán (2 Sam. 18:24-26). Na̱yóʼo inkáchi xi̱ndaanaña ta saátu xi̱kiʼinna kuenta ña̱ va̱ʼa kútu ná kundasí yéʼé ña̱ va̱ása ki̱ʼvi na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá (Neh. 7:1-3). Saá koo ña̱ xínitúni̱yó tá va̱ʼa ndákanixi̱níyó xíʼin ña̱ káʼviyó nu̱ú Biblia ta ña̱yóʼo kivi kundaaña miíyó. ¿Nda̱saa kivi kundaaña miíyó? Saáchi tá va̱ʼa íyo ña̱ xínitúni̱yó kama kiʼinyó kuenta tá kúni̱ ta̱ Ndi̱va̱ʼa sandáʼvira miíyó á tá kúni̱ra nasamara ña̱ ndákanixi̱níyó. Tá saá ná keʼéyó kama ndakasiyó nu̱ú ta̱ Ndi̱va̱ʼa nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo na̱ xi̱ndakasi yéʼé tiempo xi̱naʼá.
¿Nda̱saa kivi kundaayó níma̱yó?
14 Ña̱ va̱ʼa kundaayó níma̱yó, su̱ví nda̱saa xíniñúʼu kundasíyó ña̱ kini, chi xíniñúʼutu taxiyó ná ki̱ʼvi ña̱ va̱ʼa níma̱yó. Na̱ xi̱ndaa yéʼé xi̱ndakasinaña ña̱ va̱ása ki̱ʼvi na̱ sáa̱-ini xíniñaʼá. Soo sava yichi̱ xi̱ndakunánaña ña̱ va̱ʼa ki̱ʼvi ña̱ kuxuna xíʼin inkaka ña̱ xíniñúʼuna. Tá ná kǒo keʼéna ña̱yóʼo kuvina so̱ko. Ki̱ʼva saá íyo ña̱ xíniñúʼu keʼéyó, ná taxiyó ki̱ʼvi ña̱ sánáʼa̱ Jehová miíyó ini níma̱yó.
w12-S 1/5 32 párr. 2
“Protejamos el corazón”
¿Por qué debemos proteger el corazón? Dios dirigió al rey Salomón para que escribiera: “Más que todo lo demás que ha de guardarse, salvaguarda tu corazón, porque procedentes de él son las fuentes de la vida” (Proverbios 4:23). Así que la calidad de nuestra vida ahora y nuestra esperanza para el futuro dependen de nuestro corazón simbólico. A fin de cuentas, Dios ve lo que hay en él (1 Samuel 16:7). Por tanto, la clase de persona que somos por dentro, o “la persona secreta del corazón”, determina lo que Dios opina de nosotros (1 Pedro 3:4).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
¿Á chíka̱a̱-iniyó kundatuyó Jehová?
4 Proverbios 4:18 káchiña: “Yichi̱ na̱ kéʼé ña̱ nda̱kú íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ñu̱ʼu tá kítaña xi̱ta̱a̱n, ta ña̱yóʼo loʼo tá loʼo ndeéka ndáyeʼe̱ña tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼa̱n túvi”. Ña̱ versículo yóʼo náʼa̱ña nu̱úyó ña̱ loʼo tá loʼo sánáʼa̱ Jehová na̱ ñuura xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ra keʼéra chí nu̱únínu. Ta saátu chíndeétáʼanña xíʼinyó kunda̱a̱-iniyó ndáa ki̱ʼva násamayó ña̱ kéʼéyó, ta kúyatinyó nu̱ú Jehová. Va̱ása kuchiñuyó kamaní xa̱a̱yó keʼéyó ña̱yóʼo, chi xíniñúʼu ya̱ʼa ku̱a̱ʼá tiempo saáví keʼéyóña. Tá ná kaʼviyó tu̱ʼun Ndióxi̱ ta kundiku̱nyó consejo ña̱ va̱xi nu̱úña, ta saátu consejo ña̱ táxi na̱ ñuura, loʼo tá loʼo kixáʼayó keʼéyó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Cristo ta kuxini̱kayó Ndióxi̱. Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ iin ejemplo ña̱ xi̱niñúʼu ta̱ Jesús ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.
17-23 TÍ MARZO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 5
Kǒo ku̱su̱n xíʼin na̱ kǒo nítindaʼa̱ xíʼún
w00-S 15/7 29 párr. 1
Podemos ser castos en un mundo inmoral
En este proverbio, a la persona descarriada se la llama “mujer extraña”, prostituta. Las palabras con las que seduce a su víctima son tan dulces como la miel y tan suaves como el aceite de oliva. ¿No empiezan así la mayoría de las insinuaciones inmorales? Veamos, por ejemplo, el caso de una atractiva secretaria de 27 años de edad llamada Amy. Ella nos cuenta: “Hay un compañero de trabajo que me presta mucha atención y me elogia siempre que tiene oportunidad. Me agrada que otras personas se fijen en mí, pero me doy perfecta cuenta de que su interés es estrictamente sexual. No me voy a dejar engañar por sus insinuaciones”. Las palabras halagadoras del seductor o la seductora suelen resultar atrayentes, a menos que reconozcamos su verdadera naturaleza. Para ello es necesario que empleemos la capacidad de pensar.
w00-S 15/7 29 párr. 2
Podemos ser castos en un mundo inmoral
Las consecuencias de la inmoralidad son tan amargas como el ajenjo y tan agudas como una espada de dos filos: dolorosas y mortíferas. Los amargos resultados de esa conducta suelen ser una conciencia atribulada, un embarazo no deseado o una enfermedad de transmisión sexual. Y pensemos también en el tremendo dolor emocional que siente el cónyuge de la persona infiel. Una infidelidad puede ocasionar heridas tan profundas que duren toda la vida. En efecto, la infidelidad hace daño.
w00-S 15/7 29 párr. 5
Podemos ser castos en un mundo inmoral
Tenemos que alejarnos todo lo posible de la influencia de las personas inmorales. ¿Por qué deberíamos exponernos a sus caminos escuchando música degradante, viendo espectáculos que corrompen o mirando pornografía? (Proverbios 6:27; 1 Corintios 15:33; Efesios 5:3-5.) Y qué insensato es llamar su atención coqueteando o vistiéndonos y arreglándonos con inmodestia (1 Timoteo 4:8; 1 Pedro 3:3, 4).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
¿Ndáaña káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱su̱n xíʼin táʼanna?
Jehová i̱xava̱ʼara ta̱a xíʼin ñaʼá ña̱ va̱ʼa ku̱su̱n xíʼin táʼanna, ta nda̱saa na̱ ti̱ndaʼa̱ kuití kivi keʼé ña̱yóʼo. Ta su̱ví xa̱ʼa̱ ña̱ koo se̱ʼe kuitína kúú ña̱yóʼo chi saátu keʼénaña ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱na ña̱ kúʼvi̱-inina xíni táʼanna ta va̱ʼa kunina. Xa̱ʼa̱ ña̱kán tu̱ʼun Ndióxi̱ káchiña: “Kusi̱í-ini xíʼin ñá ti̱ndaʼa̱ xíʼún tá ni̱xi̱yo loʼún” (Proverbios 5:18, 19). Jehová ndátura ña̱ na̱ ndásakáʼnu miíra nda̱kú ná koo inina xíʼin na̱ ti̱ndaʼa̱ xíʼinna. Xa̱ʼa̱ ña̱kán na̱ ndásakáʼnu Jehová va̱ása xíniñúʼu ku̱su̱nna xíʼin na̱ va̱ása níti̱ndaʼa̱na xíʼin (kaʼvi Hebreos 13:4).
24-30 TÍ MARZO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 6
¿Ndáaña sákuaʼayó xíʼin ña̱ kéʼé tí ti̱o̱kó á lasúʼú?
it-1-S 1175, 1176
Hormiga
‘Sabiduría instintiva.’ Como es natural, la ‘sabiduría’ de las hormigas no procede de raciocinio inteligente, sino que es fruto del instinto con que el Creador las ha dotado. La Biblia dice que la hormiga ‘prepara su alimento en el verano y recoge su abastecimiento en la siega’. (Pr 6:8.) Una de las especies más comunes que se hallan en Palestina es la hormiga recolectora (Messor semirufus), que almacena grano en abundancia durante la primavera y el verano, y luego lo utiliza en las demás estaciones, como en el invierno, cuando se hace difícil obtener alimento. Esta hormiga suele encontrarse cerca de las eras, donde hay muchas semillas y grano. Si la lluvia humedece las semillas almacenadas, la hormiga cosechadora las saca al sol para que se sequen. También corta con sus mandíbulas el embrión de la semilla para que esta no germine mientras está almacenada. Las colonias de hormigas cosechadoras se distinguen por los caminos que estas trazan, así como por las cáscaras de las semillas que dejan fuera de la entrada.
Características ejemplares. Una breve investigación sobre la hormiga da más crédito a la exhortación: “Vete donde la hormiga, oh perezoso; mira sus caminos y hazte sabio”. (Pr 6:6.) No solo se distingue por su previsión instintiva, sino también por su perseverancia y determinación, pues a menudo lleva o arrastra con gran tenacidad objetos cuyo peso dobla o triplica el suyo, y hace todo lo posible por llevar a buen término su tarea sin volver nunca atrás aunque caiga o resbale por una cuesta empinada. Es asombrosamente cooperadora, mantiene el hormiguero muy limpio y se interesa por sus compañeras, ayudando a veces a las que se han lastimado o agotado a regresar al hormiguero.
w00-S 15/9 26 párrs. 3, 4
Protejamos nuestra reputación
¿No deberíamos nosotros ser industriosos también como la hormiga? Trabajar arduamente e intentar mejorar la calidad de nuestro trabajo nos beneficia, sea que nos supervisen o no. Efectivamente, en la escuela, en nuestro lugar de trabajo y cuando participamos en actividades espirituales, debemos hacerlo todo tan bien como nos sea posible. Tal como a la hormiga le beneficia su laboriosidad, Dios quiere que nosotros ‘veamos el bien por todo nuestro duro trabajo’ (Eclesiastés 3:13, 22; 5:18). La conciencia limpia y la satisfacción personal son las recompensas del trabajo arduo (Eclesiastés 5:12).
Salomón se vale de dos preguntas retóricas para despertar al perezoso de su indolencia: “¿Hasta cuándo, oh perezoso, te quedarás acostado? ¿Cuándo te levantarás de tu sueño?”. Imitando su modo de hablar, el rey añade: “Un poco más de sueño, un poco más de dormitar, un poco más de cruzar las manos para estar acostado, y tu pobreza ciertamente vendrá justamente como algún vagabundo, y tu carencia como un hombre armado” (Proverbios 6:9-11). Mientras el perezoso está acostado, la pobreza se apodera de él con la rapidez de un asaltante y la escasez lo ataca como lo haría un hombre armado. Los campos del perezoso pronto se llenan de mala hierba y de ortigas (Proverbios 24:30, 31). Sus empresas comerciales no tardan en sufrir reveses. ¿Por cuánto tiempo tolerará a un vago su patrono? ¿Puede esperar el estudiante perezoso tener éxito en la escuela?
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
w00-S 15/9 27 párr. 4
Protejamos nuestra reputación
Las siete categorías fundamentales que menciona el proverbio abarcan prácticamente todo tipo de males. Los “ojos altaneros” y “un corazón que fabrica proyectos perjudiciales” son pecados que se cometen con el pensamiento. “Una lengua falsa” y “un testigo falso que lanza mentiras” aluden a tipos de transgresiones que se cometen con las palabras. Las “manos que derraman sangre inocente” y los “pies que se apresuran a correr a la maldad” tienen que ver con obras impías. Y para Jehová es especialmente odioso el que gusta de provocar contiendas entre personas que de otro modo morarían juntas en paz. El incremento de seis a siete indica que la lista no es completa, ya que los seres humanos siguen multiplicando sus malas obras.
31 TÍ MARZO NDA̱A̱ 6 TÍ ABRIL
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 7
Ná kǒo keʼéyó ña̱ʼa ña̱ kivi sandákava miíyó ndaʼa̱ ku̱a̱chi
w00-S 15/11 29 párr. 5
“Guarda mis mandamientos y continúa viviendo”
La ventana por la que mira Salomón tiene una celosía, al parecer un enrejado de listones de madera que a veces tiene complejos calados. Al ir atenuándose la luz crepuscular, la oscuridad nocturna invade las calles. El rey observa a un joven muy vulnerable que, como no tiene discernimiento —es decir, buen juicio—, es falto de corazón. Seguramente sabe la clase de vecindario en que ha entrado y a qué se expone. Con todo, se acerca a “la esquina de [una mujer]”, que queda de camino a la casa de ella. ¿Quién es esta mujer? ¿Cuáles son sus intenciones?
w00-S 15/11 30 párrs. 4-6
“Guarda mis mandamientos y continúa viviendo”
Los labios de esta mujer son melosos. Adopta un rostro descarado y se expresa con confianza. Todo cuanto dice está fríamente calculado para seducir al joven. Finge ser justa al afirmar que ha ofrecido sacrificios de comunión ese mismo día y que ha pagado sus votos, con lo que insinúa que no carece de espiritualidad. Los sacrificios de comunión que se ofrecían en el templo consistían en carne, harina, aceite y vino (Levítico 19:5, 6; 22:21; Números 15:8-10). Así da a entender que hay mucho que comer y beber en su casa, puesto que la persona que hacía tales ofrendas podía tomar parte del sacrificio de comunión para su familia y para sí. Está claro lo que quiere indicar: que el chico pasará un buen rato allí. Ella había salido de casa expresamente a buscarlo. Hay que ser muy crédulo para tragarse un cuento tan tierno. “Es cierto que buscaba a alguien —dice un biblista—, pero ¿de verdad salió a buscarlo a él en particular? Solo se lo creería un tonto, quizás como este.”
Después de haberlo atraído apelando a la vista con su vestimenta; al oído, con sus halagos; al tacto, con un abrazo, y al gusto, con el sabor de sus labios, la seductora recurre al sentido del olfato. Dice: “He adornado mi diván con colchas, con cosas de muchos colores, lino de Egipto. He rociado mi cama con mirra, áloes y canela” (Proverbios 7:16, 17). De manera primorosa ha arreglado su cama con lino de Egipto de vivos colores y la ha perfumado con fragancias selectas de mirra, áloes y canela.
“De veras ven, saciémonos bebiendo del amor hasta la mañana; sí, gocemos el uno del otro con expresiones de amor.” La invitación implica mucho más que una agradable cena para dos. Le promete que gozará de relaciones sexuales con ella. Para el joven la invitación suena como una excitante aventura. Para terminar de convencerlo, ella añade: “Porque el esposo no está en casa; se ha ido viajando por un camino de bastante distancia. Una bolsa de dinero ha llevado en la mano. El día de la luna llena vendrá a su casa” (Proverbios 7:18-20). Le garantiza seguridad total, pues su esposo está en un viaje de negocios y no regresará pronto. ¡Con qué habilidad engaña al joven! “Lo ha extraviado con la abundancia de su persuasiva. Por la suavidad de sus labios lo seduce.” (Proverbios 7:21.) Haría falta un hombre del calibre de José para resistir una invitación tan seductora (Génesis 39:9, 12). ¿Tendrá este muchacho la talla moral que se requiere?
w00-S 15/11 31 párr. 2
“Guarda mis mandamientos y continúa viviendo”
La invitación le resulta irresistible al joven, que no hace caso al sentido común y va tras la mujer ‘como toro al degüello’. Tal como el hombre que está atado con grilletes no puede escapar de la disciplina, así él es conducido al pecado. No verá el peligro de su proceder hasta que ‘una flecha le abra el hígado’, es decir, hasta que reciba una herida que puede provocarle la muerte. Esta puede ser física, pues se ha expuesto a contraer una enfermedad mortífera de transmisión sexual, pero también puede ser una muerte espiritual; “está envuelta su misma alma”. Todo su ser y toda su vida se han visto muy afectados, y él ha pecado gravemente contra Dios. De esta manera, se apresura a caer en las garras de la muerte tal como un pájaro cae en la trampa.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Ná kundito va̱ʼayó ña̱ va̱ʼa kǒo ndakavayó ndaʼa̱ ku̱a̱chi
11 ¿Ndáaña sákuaʼayó? Ña̱ kǒo xíniñúʼu keʼéyó ña̱ kini, soo saátu kǒo xíniñúʼu keʼéyó ña̱ʼa ña̱ kivi sandákava miíyó keʼéyóña. Ña̱yóʼo kúú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Salomón tá ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ta loʼo ta̱ ni̱ki̱ʼvi ku̱a̱chi xíʼin ñaʼá ñá kísi̱ xíʼin ku̱a̱ʼá ta̱a. Siaʼa ni̱ka̱ʼa̱n ta Salomón: “Kǒo ku̱ʼún yichi̱ nu̱ú xíkañá” (Prov. 7:25). Ta saátu ni̱ka̱ʼa̱nra: “Kǒo kuyatiún nu̱úñá ta kǒo ku̱ʼún veʼeñá” (Prov. 5:3, 8). Ña̱kán, tá kǒo kúni̱yó ki̱ʼviyó ku̱a̱chi nu̱ú Ndióxi̱ ná kǒo keʼéyó ña̱ʼa ña̱ kivi sandákava miíyó. Íyo sava ña̱ʼa ña̱ kiviva keʼéyó, tá kúú ña̱ ku̱ʼu̱n si̱íyó á ña̱ kusíkíyó, soo tá ná kǒo kiʼinyó kuenta savaña kivi sandákavaña miíyó ta keʼéyó ña̱ kini (Mat. 5: 29, 30).
7-13 TÍ ABRIL
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 8
Ná kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n ta̱ Jesús
cf-S 130 párr. 7
“Amo al Padre”
7 En el versículo 22, la sabiduría afirma: “Jehová me produjo como el principio de su actividad, el primero de sus logros de hace mucho tiempo”. Estas palabras tienen que referirse a algo más que simplemente a la sabiduría. ¿Por qué decimos esto? Porque Jehová siempre ha existido y siempre ha sido sabio, así que la sabiduría nunca fue producida, no tuvo principio (Salmo 90:2). En cambio, el Hijo de Dios sí fue producido o creado por Jehová. Él es “el primero de sus logros”, de hecho, es “el primogénito de toda la creación” (Colosenses 1:15). El Hijo existió antes que los cielos y la Tierra, como se describe en Proverbios. Y en su función de la Palabra, o el portavoz de Dios, era la expresión perfecta de la sabiduría de Jehová (Juan 1:1).
cf-S 131 párrs. 8, 9
“Amo al Padre”
8 ¿A qué se dedicó el Hijo durante el inmenso periodo de tiempo que vivió antes de venir a la Tierra? El versículo 30 dice que estuvo junto a Dios como “un obrero experto”. ¿Qué quiere decir eso? Colosenses 1:16 explica: “Por medio de él todo lo demás fue creado en los cielos y en la tierra [...]. Todo lo demás ha sido creado mediante él y para él”. Así que Jehová —el Creador— utilizó a su Hijo —su “obrero experto”— para dar existencia a todo lo demás: desde las criaturas espirituales hasta el vasto universo. Eso incluye la Tierra y su asombrosa variedad de animales y plantas, así como la obra maestra de la creación terrestre, el ser humano. Hasta cierto punto, podemos asemejar la colaboración entre el Padre y el Hijo a la de un arquitecto y un constructor. Este último se especializa en realizar los ingeniosos proyectos del arquitecto. Cuando algo de la creación nos llena de asombro, en realidad le damos el mérito al Gran Arquitecto (Salmo 19:1). Pero también nos recuerda el largo periodo de tiempo que el Creador y su “obrero experto” trabajaron felices juntos.
9 Cuando dos seres humanos imperfectos trabajan en contacto muy estrecho, a veces les cuesta llevarse bien. Pero este no fue el caso de Jehová y su Hijo. El Hijo trabajó con el Padre por millones y millones de años, y aseguró: “Siempre me sentía feliz delante de él” (Proverbios 8:30). Como vemos, le daba mucha alegría estar junto a su Padre, y ese sentimiento era mutuo. El Hijo fue pareciéndose cada vez más su Padre al imitar sus cualidades; por eso no nos extraña que entre ellos se desarrollara una relación tan estrecha. Bien podemos decir que los unían los lazos de amor más antiguos y más fuertes de todo el universo.
w09-S 15/4 31 párr. 14
Valoremos el papel de Jesús, el David y el Salomón Mayor
14 Solo ha habido un hombre más sabio que Salomón, y ese fue Jesucristo. Él mismo dijo que era “algo más que Salomón” (Mat. 12:42). Jesús pronunció “dichos de vida eterna” (Juan 6:68). Por ejemplo, en el Sermón del Monte amplió algunos principios que aparecen en el libro de los Proverbios. Salomón habló de varias cosas que producen felicidad a los siervos de Jehová (Pro. 3:13; 8:32, 33; 14:21; 16:20). Y Jesús, por su parte, recalcó que lo que produce verdadera felicidad son los asuntos espirituales, todo aquello que está relacionado con la adoración a Jehová y el cumplimiento de sus promesas. Dijo: “Felices son los que tienen conciencia de su necesidad espiritual, puesto que a ellos pertenece el reino de los cielos” (Mat. 5:3). Quienes ponen en práctica los principios contenidos en las enseñanzas de Jesús se acercan a Jehová, “la fuente de la vida” (Sal. 36:9; Pro. 22:11; Mat. 5:8). Cristo representa “la sabiduría de Dios” (1 Cor. 1:24, 30). Y como Rey Mesiánico, tiene “el espíritu de sabiduría” (Isa. 11:2).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
¿Ndáa ki̱ʼva íyo ta̱ Jesús?
▪ Ña̱ Biblia káʼa̱nña, ña̱ kúʼvi̱ní-ini ta̱ Jesús xínira na̱ yiví (Proverbios 8:31). Ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ kúʼvi̱-inira xínira na̱ yiví tá chi̱ndeétáʼanra xíʼinna, soo va̱ása níxi̱ndatura ña̱ ná keʼéna iin ña̱ʼa xa̱ʼa̱ra. Ke̱ʼéra milagro ña̱ va̱ʼa na̱ʼa̱ra ña̱ kúndáʼvi-inira xínira na̱ yiví, ta su̱ví ña̱ na̱ʼa̱ kuitíra ndee̱ ña̱ kúúmiíra (Marcos 1:40-42). Va̱ʼaní ni̱xi̱yo inira ta inkáchi xi̱keʼéra xíʼin ndiʼi na̱ yiví ta xíʼin ña̱ xi̱ka̱ʼa̱nra xi̱sandíkora-inina, ta saátu xi̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ndátuna ndakiʼinna iin ña̱ va̱ʼa chí nu̱únínu, nda̱a̱ ni̱xi̱yo tu̱ʼvara ña̱ ni̱xo̱ʼvi̱ra ta saátu ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ra xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuʼvi̱-inira xi̱xinira ndiʼi na̱ yiví, soo kúʼvi̱níka-inira xínira na̱ ndíku̱n ña̱ sa̱náʼa̱ra (kaʼvi Juan 15:13, 14).
14-20 TÍ ABRIL
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 9
Ndíchi koún, va̱ása koún na̱ kíʼví
“Viíní kuniso̱ʼún ña̱ káʼa̱n na̱ ndíchi”
4 Va̱ása íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ndakuniyó ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi. Soo tá káʼa̱n inkana xíʼinyó xa̱ʼa̱ iin ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéyó, sana íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ndakuniyó ña̱yóʼo. Ña̱kán íxayo̱ʼvi̱níña xíʼinyó kundiku̱nyó consejo ña̱ táxi inkana ndaʼa̱yó, ta sana nda̱a̱ sáa̱yó (kaʼvi Eclesiastés 7:9). Ta sana nda̱a̱ kixáʼayó ka̱ʼa̱nyó ña̱ íyova iin xa̱ʼa̱ kúú ña̱ kéʼéyó saá, á kixáʼayó va̱ása va̱ʼa ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ na̱ ta̱xi consejo ndaʼa̱yó á nda̱a̱ kivi sa̱a̱yó xíʼinna xa̱ʼa̱ ki̱ʼva ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinyó. Ta nda̱a̱ kivi ndakanixi̱níyó ña̱yóʼo: “¿Nda̱chun táxina consejo ndaʼíi̱ tá saátu kéʼé miívana?”. Ta tá va̱ása níkutóoyó consejo yóʼo sana va̱ása kundiku̱nvíyóña, á sana ndukúyó consejo nu̱ú inkana saáchi kúni̱yó ña̱ ná ka̱ʼa̱nna xíʼinyó ña̱ kútóo miíyó.
“Viíní kuniso̱ʼún ña̱ káʼa̱n na̱ ndíchi”
12 Ña̱ vitá koo iniyó kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó kundiku̱nyó consejo ña̱ táxina ndaʼa̱yó. Saáchi ña̱yóʼo chindeétáʼanña xíʼinyó ndakaʼányó ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi, ta saátu chindeétáʼanña xíʼinyó kotoyó ña̱ va̱ása va̱ʼa íyo ña̱ kéʼéyó sava yichi̱. Nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱a̱ sa̱kúaʼayó xa̱ʼa̱ ta̱ Job, ta̱yóʼo va̱ása vií níxi̱ndakanixi̱níra soo tándi̱ʼi na̱samavara ña̱ ndákanixi̱níra. Vitá ni̱xi̱yo inira ta xi̱ndiku̱nra consejo ña̱ ta̱xi ta̱ Elihú ndaʼa̱ra ni loʼoka ta̱yóʼo nu̱úra (Job 32:6, 7). Ta ta̱xiva Jehová ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ ta̱ Job xa̱ʼa̱ ña̱ vitá ni̱xi̱yo inira. Ta saátu miíyó tá vitá íyo iniyó, kundiku̱nvayó consejo ña̱ táxina ndaʼa̱yó ni túviyó ña̱ va̱ása xíniñúʼu ndakiʼinyóña á ni válíní na̱ táxiña ndaʼa̱yó. Iin ta̱ anciano ta̱ ñuu Canadá káchira: “Nu̱ú miíyó va̱ʼaníva íyo ña̱ kéʼéyó soo inkana kíʼinvana kuenta xíʼin ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéyó. Ña̱kán va̱ása kuchiñuyó nasamayó ña̱ kéʼéyó tá va̱ása táxina consejo ndaʼa̱yó”. Ndiʼivayó xíniñúʼu chika̱a̱ ndee̱ ña̱ kuumiíyó ña̱ va̱ʼa ña̱ táxi espíritu santo Ndióxi̱, ta saátu xíniñúʼu viíka sanáʼa̱yó inkana (kaʼvi Salmo 141:5).
13 Ná ndakaʼányó chi xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-ini Jehová xínira miíyó kúú ña̱ táxira consejo ndaʼa̱yó, ta va̱ása kúni̱ra ná xo̱ʼvi̱yó (Prov. 4:20-22). Tá táxira consejo ndaʼa̱yó nu̱ú tu̱ʼunra, nu̱ú tutu ña̱ tává na̱ ñuura á tá xíniñúʼura iin na̱ hermano na̱ xu̱xa-ini ña̱ taxina iin consejo ndaʼa̱yó, saá náʼa̱ra ña̱ kúʼvi̱-inira xínira miíyó. Ta nda̱a̱ táki̱ʼva káchi Hebreos 12:9, 10: “Táxira consejo ndaʼa̱yó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa miíyó”.
14 Ná kundi̱ʼi̱ka-iniyó xa̱ʼa̱ consejo ña̱ táxina ndaʼa̱yó ta su̱ví ndáa ki̱ʼva táxinaña. Sava yichi̱ kivi ndakanixi̱níyó ña̱ va̱ása vií nítaxina consejo ndaʼa̱yó. Ña̱ nda̱a̱ kúúña, tá táxiyó consejo ndaʼa̱ iin na̱ hermano xíniñúʼu chika̱a̱yó ndee̱ ña̱ viíní taxiyóña, tasaá va̱ása ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinna kundiku̱nnaña (Gál. 6:1). Soo, tá miíyó kúú na̱ ndákiʼin consejo ná kotoyó ndáaña kivi sakúaʼayó xíʼinña ni túviyó ña̱ va̱ása vií nítaxinaña ndaʼa̱yó. Kivi ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “Ni va̱ása níkutói̱ ndáa ki̱ʼva ta̱xina consejo ndaʼíi̱, soo ¿á íyo iin ña̱ kivi sakúaʼi̱ xíʼinña? ¿Á kivi nandósó-inii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼé miína ta kundiku̱i̱n consejona?”. Ndáyáʼviní kundiku̱nyó nda̱a̱ ndáaka consejo táxina ndaʼa̱yó (Prov. 15:31).
w01-S 15/5 30 párrs. 1, 2
‘Por la sabiduría nuestros días llegarán a ser muchos’
La respuesta del sabio a la censura es la contraria a la del burlón. Salomón declara: “Da una censura a un sabio, y te amará. Da a un sabio, y se hará aún más sabio” (Proverbios 9:8b, 9a). El sabio reconoce que “ninguna disciplina parece por el presente ser cosa de gozo, sino penosa; sin embargo, después, a los que han sido entrenados por ella, da fruto pacífico, a saber, justicia” (Hebreos 12:11). Aunque el consejo tal vez parezca doloroso, ¿por qué deberíamos contradecirlo o ponernos a la defensiva si aceptarlo nos hará más sabios?
“Imparte conocimiento a alguien justo, y aumentará en saber”, añade el sabio monarca (Proverbios 9:9b). Por sabios o maduros que seamos, siempre debemos seguir aprendiendo. Cuánto nos deleita ver incluso a los que están en el ocaso de su vida abrazar la verdad y dedicarse a Jehová. Esforcémonos también por mantener el deseo de aprender y por tener la mente activa.
w01-S 15/5 30 párr. 5
‘Por la sabiduría nuestros días llegarán a ser muchos’
Emplearse a fondo para obtener sabiduría es una responsabilidad personal. Salomón destaca este hecho como sigue: “Si te has hecho sabio, te has hecho sabio a favor de ti mismo; y si te has burlado, lo soportarás, tú solo” (Proverbios 9:12). El sabio lo es para su propio beneficio, y la culpa de que el burlón sufra es solo suya. En realidad, uno siega lo que siembra. Por lo tanto, ‘prestemos atención a la sabiduría’ (Proverbios 2:2).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa ndakiʼinyó tá ná yi̱ʼvíyó kuniyó Ndióxi̱
9 Íyo ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa ndakiʼinyó tá ná kǒo keʼéyó ku̱a̱chi kini. Nu̱ú Proverbios va̱xi ña̱ káʼa̱n ñá ñaʼá kíʼví, ñáyóʼo káchiñá: “Ti̱kui̱í tá íxakuíʼnána vi̱si̱níra”. ¿Ndáaña ndána̱ʼa̱ “ti̱kui̱í tá íxakuíʼnána”? Biblia káʼa̱nña xa̱ʼa̱ na̱ ti̱ndaʼa̱ tá kísi̱ xíʼin táʼanna, íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ti̱kui̱í tá sándi̱ko-inina (Prov. 5:15-18). Iin ta̱a xíʼin iin ñaʼá na̱ xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ kiviva ku̱su̱n xíʼin táʼanna. Soo tá káʼa̱n Proverbios xa̱ʼa̱ “ti̱kui̱í tá íxakuíʼnána” ña̱yóʼo kúni̱ kachiña, ña̱ kísi̱ iin ta̱a xíʼin iin ñaʼá ta ta̱ʼán tindaʼa̱na, á na̱ xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ kísi̱na xíʼin na̱ kǒo nítindaʼa̱ xíʼinna, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo yáʼanndosóna ley Ndióxi̱. Na̱ yiví na̱ kéʼé ña̱yóʼo kéʼé se̱ʼénaña, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé iin ta̱ kui̱ʼná tá ku̱a̱ʼa̱nra ixakuíʼnára. Tá “ti̱kui̱í tá íxakuíʼnána” vi̱si̱níra nu̱ú na̱ kǒo xíín natúʼun xa̱ʼa̱ ku̱a̱china, soo sándaʼvina miívana, saáchi Jehová xítora ndiʼi ña̱ kúú ta kǒo kivi sandáʼviyóra. Ndáyáʼviníka ña̱ kitáʼanyó xíʼin Jehová nu̱úka ña̱ keʼéyó ña̱ kini (1 Cor. 6:9, 10). Soo, su̱ví ña̱yóʼo kúú ndiʼiña.
21-27 TÍ ABRIL
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 10
¿Ndáaña kúú ña̱ ndixa ndásakúiká miíyó?
w01-S 15/7 25 párrs. 1-3
‘Las bendiciones son para el justo’
El justo se beneficia de otra manera. “El que trabaja con mano floja será persona de escasos recursos, pero la mano del diligente es lo que enriquece a uno. El hijo que actúa con perspicacia recoge durante el verano; el hijo que actúa vergonzosamente está profundamente dormido durante la siega.” (Proverbios 10:4, 5.)
Las palabras que el rey dirige a quienes laboran en la siega son especialmente significativas. La temporada de la cosecha no es tiempo de dormir, sino de ser diligente y trabajar muchas horas. Sí, hay que actuar con urgencia.
Jesús pensaba en una cosecha, no de cereales, sino de personas, cuando dijo a sus discípulos: “La mies es mucha, pero los obreros son pocos. Por lo tanto, rueguen al Amo de la mies [Jehová Dios] que envíe obreros a su siega” (Mateo 9:35-38). La asistencia a la Conmemoración de la muerte de Jesús del año 2000 superó los catorce millones de personas, lo que supone más del doble de la cantidad de testigos de Jehová. ¿Quién puede negar, entonces, que ‘los campos están blancos para la siega’? (Juan 4:35.) Los adoradores verdaderos del Amo le piden más obreros y, al mismo tiempo, actúan en armonía con sus oraciones al esforzarse vigorosamente en la obra de hacer discípulos (Mateo 28:19, 20). ¡Y con qué generosidad ha bendecido Jehová su labor! Durante el año de servicio 2000 se bautizaron más de doscientos ochenta mil nuevos seguidores de Jesucristo, que también intentan por todos los medios ser maestros de la Palabra de Dios. Sintamos gozo y satisfacción durante la siega teniendo una participación plena en la obra de hacer discípulos.
w01-S 15/9 24, 25
Andemos en ‘la senda de la rectitud’
Salomón destaca la importancia de la justicia al decir: “Las cosas valiosas del rico son su pueblo fuerte. La ruina de los de condición humilde es su pobreza. La actividad del justo resulta en vida; el producto del inicuo resulta en pecado” (Proverbios 10:15, 16).
Las riquezas pueden protegernos de algunas incertidumbres de la vida, tal como un pueblo fortificado da cierta seguridad a sus habitantes, mientras que la pobreza puede ser desastrosa cuando surgen situaciones inesperadas (Eclesiastés 7:12). Ahora bien, es posible que el sabio rey también insinuara un peligro tanto para el rico como para el pobre. El rico quizá se incline a depositar toda la confianza en las riquezas, imaginándose que sus posesiones valiosas son “como un muro protector” (Proverbios 18:11). Y el pobre tal vez piense, equivocadamente, que su pobreza lo condena a un futuro sin esperanza. Por consiguiente, ninguno se hace un buen nombre ante Dios.
No obstante, sea que el justo tenga mucho o poco en sentido material, su rectitud lo conduce a la vida. ¿En qué sentido? Pues bien, está contento con lo que tiene. No permite que su situación económica interfiera con su buena relación con Dios. Sea rico o pobre, la vida del justo le trae felicidad ahora y le da la esperanza de vida eterna en el futuro (Job 42:10-13). El malvado no se beneficia aunque adquiera riquezas. En lugar de agradecer el valor protector de estas y vivir en conformidad con la voluntad divina, emplea sus bienes para llevar una vida de pecado.
it-1-S 309
Bendición
Jehová bendice al hombre. “La bendición de Jehová... eso es lo que enriquece, y él no añade dolor con ella.” (Pr 10:22.) Jehová bendice a los que aprueba al protegerlos, favorecerlos, guiarlos, hacer que prosperen y cubrir sus necesidades, con el consecuente beneficio para esas personas.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
w06-S 15/5 30 párr. 18
El placer de andar en integridad
18 “La bendición de Jehová”: esa es la clave de la prosperidad espiritual de su pueblo, y se nos asegura que “él no añade dolor con ella” (Proverbios 10:22). Entonces, ¿por qué les sobrevienen pruebas tan dolorosas a muchos siervos leales de Dios? Las dificultades y la aflicción se deben a tres razones principales: 1) nuestra propia inclinación al pecado (Génesis 6:5; 8:21; Santiago 1:14, 15); 2) Satanás y sus demonios (Efesios 6:11, 12), y 3) el mundo impío (Juan 15:19). Aunque Jehová permite que nos sucedan desgracias, él no las causa. Al contrario, “toda dádiva buena y todo don perfecto es de arriba, porque desciende del Padre de las luces celestes” (Santiago 1:17). En efecto, las bendiciones de Jehová no traen dolores consigo.
28 TÍ ABRIL NDA̱A̱ 4 TÍ MAYO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ PROVERBIOS 11
Kiʼin kuenta xíʼin ña̱ káʼún
w02-S 15/5 26 párr. 4
La integridad guía a los rectos
Tanto la integridad de los rectos como la maldad de los inicuos repercuten en otras personas. “Por su boca el que es apóstata arruina a su semejante —dice el rey de Israel—, pero por conocimiento son librados los justos.” (Proverbios 11:9.) ¿Quién puede negar que la calumnia, el chisme malicioso, el habla obscena y la conversación ociosa perjudican a los demás? Por otra parte, el habla del justo es pura, bien pensada y considerada. Se le libra por conocimiento, pues su integridad le aporta los razonamientos necesarios para demostrar que sus acusadores mienten.
w02-S 15/5 27 párrs. 2, 3
La integridad guía a los rectos
Los ciudadanos rectos promueven la paz y el bienestar, y edifican a otros miembros de la comunidad. Así, el pueblo recibe ensalzamiento, prospera. Sin embargo, quienes hablan de manera calumniadora, dañina o errónea provocan malestar, infelicidad, desunión y problemas, particularmente si son personas influyentes. Ese pueblo sufre desorden, corrupción, deterioro moral y quizá también económico.
El principio expuesto en Proverbios 11:11 es aplicable con igual fuerza a los siervos de Jehová que se reúnen en congregaciones, comparables a pueblos. Una congregación en la que ejercen influencia personas espirituales —rectas y guiadas por su integridad— constituye una comunidad feliz, activa y servicial que honra a Dios. Jehová bendice a dicha congregación, y esta prospera espiritualmente. De vez en cuando, puede que haya unos pocos que quizá se sientan descontentos e insatisfechos, que encuentren faltas y critiquen con amargura la forma en que se hacen las cosas. Estos se asemejan a una “raíz venenosa” que puede extenderse y envenenar a otros que no habían sido afectados en un principio (Hebreos 12:15). Tales personas suelen ambicionar más autoridad y prominencia. Esparcen rumores de que existe, por ejemplo, injusticia o prejuicio racial en la congregación o de parte de los ancianos. Sin duda, su boca puede provocar divisiones en la congregación. ¿No deberíamos hacer oídos sordos a estos rumores y esforzarnos por ser personas espirituales que contribuyen a la paz y unidad de la congregación?
w02-S 15/5 27 párr. 5
La integridad guía a los rectos
Alguien “falto de corazón”, es decir, que no tiene buen juicio, puede hacer mucho daño. Lleva su habla ociosa hasta el extremo de la calumnia o la injuria. Los ancianos nombrados deben poner fin con prontitud a tal influencia nociva. A diferencia del que es “falto de corazón”, el hombre de discernimiento sabe cuándo guardar silencio. En vez de revelar confidencias, las encubre. Consciente del gran perjuicio que acarrea perder el control de la lengua, el que tiene discernimiento es “fiel en espíritu”. Es leal a sus hermanos en la fe y no divulga asuntos confidenciales que pudieran ponerles en peligro. Estas personas íntegras son muy valiosas en la congregación.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
g20.1-S 11, recuadro
Cómo controlar el estrés
LA BONDAD ES EL ANTÍDOTO CONTRA EL ESTRÉS
“El hombre bueno se beneficia a sí mismo, pero la persona cruel se perjudica a sí misma” (PROVERBIOS 11:17).
En su libro Overcoming Stress (Cómo superar el estrés), el doctor Tim Cantopher explica que la bondad es el antídoto contra el estrés. Cuando somos bondadosos con otros, nuestra salud mejora y somos más felices. En cambio, una persona cruel y desagradable no es feliz porque acaba aislada de los demás.
También disminuimos el estrés cuando somos considerados con nosotros mismos. Por ejemplo, no nos exijamos demasiado, tampoco nos menospreciemos ni nos critiquemos con dureza. Jesús dijo: “Ama a tu prójimo como te amas a ti mismo” (Marcos 12:31).