Referencia Ña̱ kéʼé na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ Tutu nu̱ú Va̱xi ña̱ Kéʼéyó reunión
© 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
6-12 TÍ JULIO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ JEREMÍAS 13-15
Xíniñúʼu kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n Jehová
jr-S 51, 52 párrs. 17, 18
Evitemos los engaños de un corazón traicionero
17 Para cumplir bien con su comisión, Jeremías debía obedecer las directrices de Dios. Si hubiéramos estado en su lugar, ¿las habríamos obedecido nosotros? En un momento dado, Jehová le mandó que consiguiera un cinto de lino y se lo pusiera. Luego le ordenó viajar hasta el río Éufrates. Si consultamos un mapa, veremos que hay unos 500 kilómetros (300 millas) de distancia. Una vez allí, Jeremías tenía que esconderlo en la hendidura de un peñasco y volver a Jerusalén. Más adelante, Dios le pidió que regresara por el cinto (léase Jeremías 13:1-9). En total, Jeremías recorrió casi 2.000 kilómetros (1.200 millas). A algunos críticos bíblicos les parece increíble que fuera hasta tan lejos y caminara durante meses (Esd. 7:9). Pero eso fue lo que Dios le mandó y eso fue lo que hizo Jeremías.
18 Imaginémonos al profeta marchando por las montañas de Judea camino del Éufrates y luego, dependiendo de la ruta que tomara, internándose en el desierto. ¡Y todo eso para esconder un cinto de lino! Su larga ausencia debió de despertar la curiosidad de sus vecinos. A la vuelta, no traía el cinto. Después, Dios le dijo que volviera a hacer el largo viaje y recuperara el cinturón, que ahora estaba podrido y ya ‘no servía para nada’. ¿No habría sido razonable pensar que aquello era una pérdida de tiempo y un esfuerzo inútil? Sin embargo, como Jeremías se había dejado moldear por Dios, no pensó así. En lugar de quejarse, obedeció sin rechistar.
jr-S 52 párr. 19
Evitemos los engaños de un corazón traicionero
19 No fue sino hasta el segundo viaje que Jehová explicó a Jeremías que su actuación serviría de telón de fondo para pregonar un contundente mensaje: “Esta gente mala, que está rehusando obedecer mis palabras, que está andando en la terquedad de su corazón y que sigue andando tras otros dioses a fin de servirles e inclinarse ante ellos, también llegará a ser justamente como este cinto que no sirve para nada” (Jer. 13:10). ¡Qué manera tan impactante de enseñar! La devota obediencia del profeta en algo que a simple vista parecía trivial fue importante en los intentos de Jehová por llegar al corazón de la gente (Jer. 13:11).
¿Ndáa ki̱ʼva táxi̱n koo iniyó tá íyo ña̱ sándi̱ʼi̱-iniyó?
16 Tá va̱ása xíín na̱ chíñu taxina natúʼunyó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, sana na̱ sucursal á na̱ anciano kivi ka̱ʼa̱nna xíʼinyó ndáaña kivi keʼéyó ña̱ va̱ʼa kundaayó miíyó ña̱ ndakundeéyó sakúaʼayó xa̱ʼa̱ Jehová, ta saátu ña̱ ndakundeéyó natúʼunyó xa̱ʼa̱ra. Tá kúu ña̱yóʼo, ná kandíxayó ña̱ káʼa̱nna xíʼinyó ni sava yichi̱ kǒo kúnda̱a̱-iniyó nda̱chun káʼa̱nnaña (Sant. 3:17). Ta saátu ná va̱ása ka̱ʼa̱nyó xíʼin inkana xa̱ʼa̱ na̱ hermanoyó á xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéyó ti̱xin congregación (Ecl. 3:7).
w08-S 15/6 19 párr. 7
Aceptemos la autoridad de Jehová
7 Los cristianos aceptamos la autoridad de nuestro Dios y lo obedecemos aun cuando no entendemos del todo por qué nos pide algo en su Palabra. Esa actitud no revela credulidad, sino confianza; revela que confiamos plenamente en que él sabe lo que más nos conviene. Por otra parte, al obedecerle demostramos que lo amamos, pues el apóstol Juan escribió: “Esto es lo que el amor de Dios significa: que observemos sus mandamientos” (1 Juan 5:3). Pero hay otro factor relacionado con la obediencia que debemos tener presente.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
¿Ndáaña keʼéyó ña̱ va̱ása ndakavaka-iniyó?
20 Ku̱a̱ʼání ña̱ʼa kivi sakuaʼayó xíʼin ña̱ ndo̱ʼo ta̱ profeta Jeremías. Na̱ yiví na̱ xi̱natúʼunra xíʼin, va̱ása níxiinna kuniso̱ʼona. Ta nda̱a̱ xi̱ka̱ʼa̱n ndi̱va̱ʼana xíʼinra, ta xi̱kusi̱kindaanara “iníí ki̱vi̱” (kaʼvi Jeremías 20:8, 9). Nda̱kavaní-inira ta nda̱a̱ ni̱xa̱a̱ra nda̱kanixi̱níra ña̱ va̱ása natúʼunkara xíʼin na̱ yiví. Soo va̱ása níkeʼéra ña̱yóʼo. ¿Nda̱chun? Ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ tu̱ʼun Jehová níma̱ra xi̱ndika̱a̱ña, ta ni̱xi̱yoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ñuʼu̱ ta va̱ása níkivi kasi yuʼúra xa̱ʼa̱ña. Ta saátu kivi kundoʼo miíyó tá ndiʼi ki̱vi̱ ná kaʼviyó Biblia, ta ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nña. Ta kusi̱íka-iniyó natúʼunyó xíʼin na̱ yiví ta sana nda̱a̱ ku̱a̱ʼákana natúʼunyó xíʼin (Jer. 15:16).
13-19 TÍ JULIO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ JEREMÍAS 16, 17
¿Ndáana xíniñúʼu kundaa-iniyó?
it-S “Enebro” núm. 2
Enebro
2. (Heb. ʽaroh·ʽér o ʽar·ʽár). La palabra árabe ʽarʽar ayuda a identificar este árbol como probablemente, el Juniperus phoenicia, un arbolillo o arbusto que se halla en la región del Sinaí y también en el desierto de Edom. La raíz hebrea de la que se deriva el nombre de este árbol conlleva la idea de “desnudez” o de estar “despojado” (compárese con el Salmo 102:17), una idea que encaja con la especie comúnmente llamada sabina negral, un arbusto de apariencia algo triste que crece en zonas rocosas del desierto y en peñascos. En el libro de Jeremías se hace referencia al enebro de manera muy oportuna al comparar al hombre cuyo corazón se aparta de Jehová con un “árbol solitario [ʽar·ʽár] en la llanura desértica”, y también al advertir a los moabitas que huyeran y llegasen a ser “como un enebro [ka·ʽaroh·ʽér] en el desierto”. (Jer 17:5, 6; 48:1, 6 [no obstante, véase nota].)
¿Ndáa ki̱ʼva táxin kooyó?
Tá xíniso̱ʼoyó chiñu xáʼnda Jehová, saá náʼa̱yó ña̱ kándíxayóra ta kúni̱yó vií kutáʼanyó xíʼinra (Jer. 17:7, 8; Sant. 2:22, 23). Tasaá kúú ña̱ kúyatinka Ndióxi̱ nu̱úyó ta táxira bendición ndaʼa̱yó. Isaías 32:17 káchiña: “Tá kéʼéyó ña̱ nda̱kú táxin kooyó, tá kéʼéyó ña̱ nda̱kú saá kúú ña̱ kǒo ni iin ña̱ʼa sandi̱ʼi̱-iniyó ndiʼi tiempo”. Ña̱kán tá ná kuniso̱ʼoyó ña̱ káʼa̱n Jehová xíʼin ndiʼi níma̱yó, kǒo ña̱ʼa sandi̱ʼi̱-iniyó chi va̱ʼaní kuniyó (Is. 48:18, 19).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
¿Á kándíxayó ña̱ viíní kéʼé Jehová ndiʼi ña̱ʼa?
7 Kándíxavayó ña̱ viíní íyo ndiʼi ña̱ ndáka̱xin Jehová keʼéra. Soo sana íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó kandíxayó na̱ nda̱kaxinra kuniʼi yichi̱ nu̱úyó. Ta sana nda̱a̱ kivi xa̱a̱yó ndakanixi̱níyó ña̱ va̱ása kéʼéna ña̱ kúni̱ Jehová chi kéʼéna ña̱ kúni̱ miívana. Ta sana ña̱yóʼo kúú ña̱ nda̱kanixi̱ní sava na̱ yiví na̱ xi̱ndoo xi̱naʼá. Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ na̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ nu̱ú párrafo u̱ni̱. Sana iin na̱ veʼe ta̱ ta̱a ta̱ va̱ása ní ixato̱ʼó ki̱vi̱ sábado, nda̱kanixi̱nína ña̱ sana va̱ása nínda̱ka̱tu̱ʼunví ta̱ Moisés Jehová tá kúma̱ní ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin ta̱ ta̱a kán. Ta sana saátu nda̱kanixi̱ní iin ta̱ xi̱kuu migo ta̱ Urías, sana nda̱kanixi̱níra ña̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuu ta̱ David rey va̱ása níndakiʼinra castigo ña̱ xi̱niñúʼu ndakiʼinra. Jehová kándíxaníra na̱ nda̱kaxinra kuniʼi yichi̱ nu̱ú na̱ ñuura, ña̱kán va̱ása kivi ka̱ʼa̱nyó ña̱ kándíxayó Jehová tá va̱ása kándíxayó na̱yóʼo.
8 Tiempo vitin Jehová ta̱xira chiñu ndaʼa̱ na̱ esclavo na̱ nda̱kúní-ini na̱ ndíchiní ña̱ va̱ʼa kuniʼina yichi̱ nu̱ú na̱ ñuura (Mat. 24:45). Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ cuerpo gobernante na̱ ni̱xi̱yo tá siglo nu̱ú, saátu na̱yóʼo níʼina yichi̱ nu̱ú na̱ ñuu Ndióxi̱ tiempo vitin ta káʼa̱nna xíʼin na̱ anciano ndáa ki̱ʼva kundaana na̱ congregación (kaʼvi Hechos 16:4, 5). Ta na̱ anciano kúú na̱ chíndeétáʼan xíʼin na̱ congregación ña̱ kundiku̱nna ña̱ káʼa̱n na̱yóʼo. Tá ná kundiku̱nyó ña̱ káʼa̱n na̱ ñuu Ndióxi̱ xíʼinyó ta saátu ña̱ káʼa̱n na̱ anciano, saá kúú ña̱ náʼa̱yó ña̱ kándíxaníyó ña̱ viíní íyo ña̱ ndáka̱xin Jehová keʼéra.
20-26 TÍ JULIO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ JEREMÍAS 18, 19
Kiviva ndikó tukuyó kooyó migo Jehová ni ke̱ʼéyó iin ña̱ kini
“Ndaka̱xinndó ndáana kúni̱ndó ndasakáʼnundó”
10 Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Jesús saá kéʼé miíyó, ndásakáʼnuyó Ndióxi̱ saáchi kúʼvi̱-iniyó xíniyóra xíʼin ndiʼi níma̱yó (kaʼvi Mateo 22:37). Tá sákuaʼakayó xa̱ʼa̱ Jehová saá xáa̱yó kúnda̱a̱ka-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmiíra. Tá kúú ña̱ kúee íyo inira xíʼinyó. Tá kǒo níxiniso̱ʼoka na̱ ñuu Israel miíra ni̱ka̱ʼa̱n ndáʼvira ña̱yóʼo xíʼinra: “Ixandó ña̱ ma̱ní, sandákoondó yichi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ ki̱ʼinndó ku̱a̱ʼa̱nndó” (Jer. 18:11). Jehová kúnda̱a̱-inira ña̱ xíʼin ñuʼú ku̱vaʼayó (kaʼvi Salmo 103:13, 14). Tá ndákanixi̱níyó ña̱ kúeení íyo ini Jehová ta saátu xíʼin inka ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmiíra, ña̱yóʼo chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ ndasakáʼnuyóra ndiʼi tiempo.
Ndáa ki̱ʼva kuchiñuyó nu̱ú ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ kúni̱yó keʼéyó
11 Xa̱ʼa̱ ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi sava yi̱chi̱ kivi ndakanixi̱níyó ña̱ kǒo kuchiñuvíyó ya̱ʼayó nu̱ú ña̱ va̱ása va̱ʼa. “Ña̱yóʼo íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ña̱ káʼa̱n xíʼinyó ña̱ kǒo kuchiñuvíyó ya̱ʼayó nu̱ú ña̱ va̱ása va̱ʼa”, soo ná kǒo kuniso̱ʼoyó ña̱yóʼo. Ná ndakaʼányó chi Biblia káʼa̱nña xíʼinyó ña̱ ná kǒo taxiyó kaʼndachíñu ku̱a̱chi nu̱úyó (kaʼvi Romanos 6:12). Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ va̱ása xíniñúʼu keʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa chi kivi ndaka̱xinyó ña̱ va̱ása keʼéyóña (Gál. 5:16). Jehová kúnda̱a̱-inira ña̱ va̱ása xa̱a̱yó keʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa chi tá kǒo kuchiñuyó va̱ása ka̱ʼa̱nvíra xíʼinyó keʼéyó ña̱ kúni̱ra (Deut. 30:11-14; Rom. 6:6; 1 Tes. 4:3). Ná kǒo kaka-iniyó chi kúúmiívayó ndee̱ ña̱ kuchiñuyó ya̱ʼayó nu̱ú ña̱ va̱ása va̱ʼa.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Ná kǒo kandíxayó ña̱ vatá ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼa̱ na̱ ni̱xi̱ʼi̱
8 Ña̱ vatá ña̱ káʼa̱n ta̱ Ndi̱va̱ʼa xa̱ʼa̱ na̱ ni̱xi̱ʼi̱ íxayaku̱a̱ña ki̱vi̱ Jehová. Sava ña̱ vatá yóʼo kúú ña̱ káʼa̱nra ña̱ ku̱a̱ʼa̱n na̱ ni̱xi̱ʼi̱ chí ndayá á xi̱tu̱n. ¿Nda̱saa íxayaku̱a̱ ña̱yóʼo ki̱vi̱ Jehová? Saáchi ta̱ Ndi̱va̱ʼa káʼa̱nra xa̱ʼa̱ Jehová ta̱ kúʼvi̱ní-ini xíni miíyó, ña̱ kúúra iin Ndióxi̱ ta̱ ndi̱va̱ʼa-ini, táki̱ʼva íyo miíra (1 Juan 4:8). ¿Nda̱saa kúniyó xíʼinña? Ta, ¿nda̱saa kúni mií Jehová xíʼin ña̱yóʼo? Ná kǒo nandósóyó chi miíra kúndasí nu̱úra xínira ndiʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa (kaʼvi Jeremías 19:5).
27 TÍ JULIO NDA̱A̱ 2 TÍ AGOSTO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ JEREMÍAS 20, 21
Ta̱ Jeremías kǒo níyi̱ʼvíra natúʼunra xa̱ʼa̱ Jehová
¿Ndáaña kivi keʼéyó ña̱ va̱ʼa kusi̱íka-iniyó natúʼunyó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱?
3 Xa̱a̱ ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ tu̱ʼun Ndióxi̱ chíndeétáʼanña xíʼin na̱ káchíñu nu̱úra ña̱ keʼéna chiñu ña̱ táxira ndaʼa̱na. Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ta̱ profeta Jeremías. Ni̱yi̱ʼvíníra tá ni̱ka̱ʼa̱n Jehová xíʼinra ña̱ ku̱ʼu̱nra natúʼunra xíʼin na̱ yiví, ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Kǒo xínii̱ ndáaña ka̱ʼi̱n iin ta̱ loʼova kúi̱” (Jer. 1:6). ¿Ndáaña ke̱ʼéra tasaá kǒo níyi̱ʼvíkara? Tu̱ʼun Ndióxi̱ ta̱xi ndee̱ ndaʼa̱ra ta ni̱ka̱ʼa̱nra: “Soo, chí níma̱i̱ tu̱ʼunra ni̱xa̱a̱ña ndu̱uña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin ñuʼu̱ ña̱ xíxi̱ ña̱ ndíkaa̱ ini lekei̱, ta nda̱a̱ ku̱nai̱ ña̱ sásii̱ ña̱yóʼo, kǒo níkundeéka-inii̱ nu̱úña” (Jer. 20:8, 9). I̱xayo̱ʼvi̱nívaña xíʼin ta̱ Jeremías ña̱ natúʼunra xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ chi na̱ yiví kǒo níxiinna kuniso̱ʼonara, soo ña̱ chi̱ndeétáʼan xíʼinra keʼéra chiñu yóʼo kúú tu̱ʼun Ndióxi̱.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Kiviva sandákoún ki̱ʼva ña̱ ni̱xi̱yoún tá ya̱chi̱
9 Kuniñúʼu tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniún ndáa ki̱ʼva íyo ña̱ kéʼún. Tu̱ʼun Ndióxi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo iin espejo saá íyoña, ña̱kán kivi chindeétáʼanña xíʼún kunda̱a̱-iniún ndáa ki̱ʼva íyo ña̱ ndákanixi̱níún, ndáa ki̱ʼva íyo ña̱ káʼún ta saátu ndáa ki̱ʼva íyo ña̱ kéʼún (Sant. 1:22-25). Na̱ sánáʼa̱ yóʼó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ á iin na̱ hermano na̱ xa̱a̱ xu̱xa-ini, kivi chindeétáʼanna xíʼún. Chi kivi kuniñúʼuna tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ chindeétáʼanna xíʼún kunda̱a̱-iniún ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa kéʼún ta ndáaña íxayo̱ʼvi̱ xíʼún. Ta kivitu sanáʼa̱na yóʼó ña̱ nandukún nu̱ú tutu ña̱ tává na̱ ñuu Ndióxi̱ ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼún ña̱ sandákoún ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼún. Saátu íyo tu̱ʼva Jehová ña̱ chindeétáʼanra xíʼún, ta iinlá ta̱yóʼo kúú ta̱ va̱ʼaníka chindeétáʼan xíʼún, saáchi kúnda̱a̱-inira ndáaña ndíka̱a̱ níma̱ún (Prov. 14:10; 15:11). Ña̱kán, xíniñúʼu chika̱ún ndee̱ ña̱ ka̱ʼún xíʼinra ndiʼi ki̱vi̱ ta saátu kaʼviún tu̱ʼunra.
3-9 TÍ AGOSTO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ JEREMÍAS 22, 23
Na̱ ndáa congregación ndáyáʼviní ña̱ vií keʼéna chiñuna
w94-S 1/3 8 párr. 4
Jehová dicta sentencia contra los falsos maestros
4 Sí, estos profetas, o maestros, daban un pésimo ejemplo de moralidad, que, en realidad, animaba a la gente a actuar del mismo modo. Fijémonos en la situación actual de la cristiandad. ¿No es la misma que en tiempos de Jeremías? Hoy, el clero permite que los adúlteros y los homosexuales sigan siendo clérigos y hasta les deja oficiar. ¿Sorprende acaso que muchos feligreses sean también inmorales?
it-S “Apostasía” párr. 4
Apostasía
Muchos de los reyes de Israel y de Judá siguieron un proceder apóstata. Por ejemplo: Saúl (1Sa 15:11; 28:6, 7), Jeroboán (1Re 12:28-32), Acab (1Re 16:30-33), Ocozías (1Re 22:51-53), Jehoram (2Cr 21:6-15), Acaz (2Cr 28:1-4) y Amón. (2Cr 33:22, 23.) Con el tiempo, los israelitas llegaron a ser una nación de apóstatas, porque el pueblo escuchaba a los sacerdotes y profetas apóstatas (Jer 23:11, 15), así como a otros hombres sin principios que, con palabras suaves y dichos falsos, los llevaron a practicar conducta relajada e inmoralidad, y a desertar de Jehová, “la fuente de agua viva”. (Isa 10:6; 32:6, 7; Jer 3:1; 17:13.) Según Isaías 24:5, hasta la misma tierra llegó a estar ‘contaminada [ja·nefáh] bajo sus habitantes, porque habían pasado por alto las leyes, habían cambiado la disposición reglamentaria, habían quebrantado el pacto de duración indefinida’. No habría de concedérseles misericordia en la destrucción predicha. (Isa 9:17; 33:11-14; Sof 1:4-6.)
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Ná kiʼinníyó kuenta ña̱ nda̱a̱ ni iinna ná va̱ása sandáʼvina miíyó
9 Ña̱ u̱ni̱ ña̱ xi̱niñúʼu ta̱ Ndi̱va̱ʼa kúú ña̱yóʼo: chi̱se̱ʼéra ña̱ nda̱a̱ xa̱ʼa̱ Jehová. Tá tiempo ña̱ ni̱xi̱yo ta̱ profeta Jeremías, Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ na̱ profeta vatá ña̱ sa̱ndáʼvina na̱ israelita ña̱ nandósóna xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ra ta iinlá ña̱ Baal ndasakáʼnuna (Jer. 23:27). Sana na̱ israelita sa̱ndákoona ki̱vi̱ Jehová ta ki̱xáʼana xi̱niñúʼuna ki̱vi̱ ña̱ Baal, ña̱ kúni̱ kachi “táta”. Saá sa̱na xi̱nína chi ka̱ndíxana ña̱ mií Jehová kúú ña̱ Baal tasaá na̱samana ña̱ ndásakáʼnuna Jehová xíʼin ña̱ ndásakáʼnuna ña̱ Baal (kaʼvi Oseas 2:16, 17).
11 Ta̱ Ndi̱va̱ʼa chíse̱ʼéra ña̱ nda̱a̱ xa̱ʼa̱ Jehová. Tá ni̱xi̱ʼi̱ na̱ apóstol ta̱ Jesús, sava na̱ káʼa̱n ña̱ kúúna cristiano ki̱xáʼana sánáʼa̱na ña̱ vatá (Hech. 20:29, 30; 2 Tes. 2:3). Na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ vatá xa̱ʼa̱ mií Ndióxi̱ ta̱ nda̱a̱. Tá kúú, sa̱kútaʼana ki̱vi̱ Jehová nu̱ú Biblia ta na̱samanaña xíʼin ña̱ tu̱ʼun “táta” á xíʼin inkaka título. Xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xi̱ ixayo̱ʼvi̱ña xíʼin sava na̱ xi̱kaʼvi Biblia ña̱ ndakunina ña̱ síín íyo Jehová nu̱ú inkaka na̱ “táta” na̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ (1 Cor. 8:5). Ta saátu xi̱niñúʼuna ña̱ tu̱ʼun “táta” ña̱ ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ Jehová ta saátu xa̱ʼa̱ ta̱ Jesús, ña̱yóʼo i̱xayo̱ʼvi̱ña xíʼin na̱ yiví ña̱ kunda̱a̱-inina ña̱ xa̱a̱ síín íyo Ndióxi̱ nu̱ú se̱ʼera ta káʼnukara nu̱ú se̱ʼera (Juan 17:3). Saá kúú ña̱ ki̱xáʼana kándíxana ña̱ trinidad iin ña̱ va̱ása káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱. Ña̱kán ku̱a̱ʼání na̱ yiví káʼa̱nna ña̱ va̱ása kivi kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. Iin ña̱ vatá ña̱ káʼnuní kúú ña̱yóʼo (Hech. 17:27).
10-16 TÍ AGOSTO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ JEREMÍAS 24, 25
¿Ndáaña sákuaʼayó xíʼin ilustración ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ higo tí va̱ʼa xíʼin tí ni̱ta̱ʼyi̱?
w94-S 1/3 14 párr. 6
Buenos y malos frutos
6 Jeconías (también llamado Joaquín) llevaba tan solo tres meses y diez días como rey de Judá cuando entregó voluntariamente Jerusalén al rey Nabucodonosor. Entre los que fueron llevados cautivos a Babilonia estuvieron Daniel y sus tres compañeros hebreos —Hananías, Misael y Azarías—, así como Ezequiel. El rey de Babilonia los conservó con vida, por lo que podía decirse que Jehová consideraba que a todos estos cautivos los había enviado a la tierra de los caldeos de buena manera. ¿Se percató de que Jehová también prometió que ‘fijaría su ojo sobre ellos de buena manera’? ¿Cómo se cumplieron estas palabras? En 537 a.E.C., ochenta años después, Jehová hizo que el rey Ciro emitiera un decreto que permitía a un resto de sus descendientes regresar a la tierra de Judá. Estos judíos fieles reconstruyeron la ciudad de Jerusalén, levantaron un nuevo templo para adorar a su Dios Jehová y volvieron a él con todo el corazón. En todo lo que hicieron, estos cautivos y sus descendientes fueron para Jehová como brevas muy buenas.
w94-S 1/3 15 párr. 10
Buenos y malos frutos
10 De modo que Sedequías fue sin duda un ‘higo malo’ a la vista de Jehová. No solo se rebeló contra el rey Nabucodonosor al romper el juramento de lealtad que le había hecho en el nombre de Jehová, sino que también rechazó totalmente la compasión que le brindaba Jehová mediante Jeremías. Hasta llegó al punto de encarcelar a este profeta. No es extraño que en 2 Crónicas 36:12 Esdras resumiera de este modo la actitud del rey: “Continuó haciendo lo que era malo a los ojos de Jehová su Dios. No se humilló”. A la vista de Jehová, Sedequías y los que permanecían en Jerusalén eran como una cesta de higos malos, sí, podridos.
it-S “Egipto, egipcio” párr. 74
Egipto, egipcio
A pesar de las enérgicas advertencias de Jeremías (Jer 42:7-22), el resto de la población de Judá huyó a Egipto en busca de protección, y se unió a los judíos que ya estaban en ese país. (Jer 24:1, 8-10.) Los lugares donde residieron fueron: Tahpanhés, al parecer una ciudad fortificada de la región del delta (Jer 43:7-9), Migdol y Nof, otro posible nombre de Menfis, la capital primitiva del Bajo Egipto. (Jer 44:1; Eze 30:13.) Así pues, estos refugiados entonces hablaban el “lenguaje de Canaán” (seguramente el hebreo) en Egipto. (Isa 19:18.) De manera insensata, reanudaron en ese país las mismas prácticas idolátricas que habían ocasionado el juicio de Jehová sobre Judá. (Jer 44:2-25.) No obstante, el cumplimiento de las profecías de Jehová alcanzó a los refugiados israelitas cuando Nabucodonosor marchó contra Egipto y conquistó el país. (Jer 43:8-13; 46:13-26.)
w13-S 15/3 10 párrs. 10, 11
¿Está su corazón dispuesto a conocer a Jehová?
10 Debemos sentirnos muy agradecidos de que Dios nos permita entender lo que puede pasarle al corazón simbólico. Ahora bien, ¿por qué debe interesarnos este asunto a los testigos de Jehová? No es que muchos cristianos estén practicando la maldad o convirtiéndose en “higos malos”, como les sucedió a muchos judíos de la antigüedad. Al contrario, los siervos de Dios de hoy forman un pueblo puro y fiel. Con todo, reflexione en el ruego que David, un hombre justo, elevó a Jehová: “Escudríñame completamente, oh Dios, y conoce mi corazón. Examíname, y conoce mis pensamientos inquietantes, y ve si hay en mí algún camino doloroso” (Sal. 17:3; 139:23, 24).
11 Jehová desea que todos alcancemos y conservemos una buena posición ante él. Jeremías declaró: “Tú, oh Jehová de los ejércitos, estás examinando al justo; estás viendo los riñones y el corazón” (Jer. 20:12). Si el Todopoderoso examina hasta el corazón del justo, ¿no deberíamos nosotros hacernos un examen honrado? (Lea Salmo 11:5.) Tal vez descubramos una actitud, una meta o un sentimiento arraigado que requiera atención. O quizás encontremos algo que esté endureciendo nuestro corazón, algo que tengamos que extirpar. Así nos someteríamos a una operación del corazón simbólico. ¿Qué podríamos buscar en tal examen? ¿Y cómo podríamos hacer los cambios necesarios? (Jer. 4:4.)
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
¿Á kúni̱ún sakuaʼún xa̱ʼa Jehová?
• Jehová taxira ña̱ kunda̱a̱ va̱ʼaka iniyó xa̱ʼara tá káʼviyó tu̱ʼunra ta kéʼéyó ña̱ káʼa̱nra.
• Xíniñúʼu kunda̱a̱-iniyó ndáaña ñúʼu níma̱yó ta taváyó ndiʼi ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ kivi sakúxika miíyó nu̱ú Jehová.
17-23 TÍ AGOSTO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ JEREMÍAS 26-28
Kǒo taxiún sandáʼvi na̱ profeta vatá yóʼó
¿Á xíni̱ún ndakuniún ndáaña kúú ña̱ nda̱a̱ ta ndáaña kúú ña̱ vatá?
13 “Kǒo sandákoún tu̱ʼun va̱ʼa ña̱ xi̱niso̱ʼún ni̱ka̱ʼi̱n” (2 Tim. 1:13). ¿Ndáaña kúú “tu̱ʼun va̱ʼa” yóʼo? Ña̱yóʼo kúú ña̱ sákuaʼayó nu̱ú Biblia (Juan 17:17). Nu̱ú Biblia va̱xi ndiʼi ña̱ sákuaʼayó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ xíʼin ña̱ kándíxayó. Na̱ ñuu Ndióxi̱ káʼa̱nna xíʼinyó ña̱ ná kuniso̱ʼoyó ndiʼi ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia tasaá si̱íní kooyó.
14 ¿Ndáaña kundoʼoyó tá ná kǒo kandíxakayó ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia? Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u tá siglo nu̱ú. Sava na̱ cristiano ki̱xáʼana káʼa̱nna ña̱ xa̱a̱ ki̱xaa̱ ki̱vi̱ káʼnu Jehová. Sana ni̱xi̱yo iin carta ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta xi̱ka̱ʼa̱nna ña̱ sana ta̱ apóstol Pablo kúú ta̱ ka̱ʼyíña. Soo, kǒo nínandukú va̱ʼana xa̱ʼa̱ña. Ña̱kán, sava na̱ cristiano na̱ congregación ña̱ Tesalónica ki̱xáʼana kándíxana ña̱yóʼo ta ki̱xáʼana nátúʼunna xa̱ʼa̱ña xíʼin inkana. Tá níndakaʼánna xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ Pablo miína tiempo ña̱ ni̱xi̱yora xíʼinna, sana kǒo kandíxavína ña̱ vatá yóʼo (2 Tes. 2:1-5). Ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ ná kǒo kandíxana ndiʼi ña̱ káʼa̱nna xíʼinna. Ta ña̱ va̱ʼa kǒo sandáʼvi tukunana, tu̱ʼun ña̱ so̱ndíʼi ña̱ ka̱ʼyíra nu̱ú carta ña̱ u̱vi̱ káchiña: “Yi̱ʼi̱ ta̱ Pablo kúú ta̱ káʼyí ña̱yóʼo ku̱xa̱a̱ nu̱úndó ña̱ chíndeéi̱ ndóʼó. Saá káʼyíi̱ ndiʼi carta ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inindó ña̱ yi̱ʼi̱ kúú ta̱ káʼyíña” (2 Tes. 3:17).
15 ¿Ndáaña sákuaʼayó xíʼin ña̱ ka̱ʼyí ta̱ Pablo ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú na̱ tesalonicenses? Tá káʼa̱nna xíʼinyó xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa ña̱ ndáka̱nda̱ní-iniyó xíʼin á tá káʼa̱nna xíʼinyó xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa ña̱ kǒo va̱xi nu̱ú Biblia, ná kǒo kuniso̱ʼoyóna. Na̱ sáa̱-ini xíni na̱ ñuu Ndióxi̱ na̱ ni̱xi̱yo Unión Soviética ka̱ʼyína iin carta ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú na̱ hermano, ta nu̱ú ña̱ carta yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ na̱ hermano na̱ káchíñu Betel ña̱ Estados Unidos chi̱ndaʼáña nu̱úna. Ta carta yóʼo xi̱ka̱ʼa̱nña ña̱ ná ndata̱ʼvína ta ná kǒo taxina ña̱ kaʼnda inkana chiñu nu̱úna saáchi miína xíniñúʼu ndaka̱xin ña̱ keʼéna. Soo, na̱ hermano na̱ nda̱kúní ni̱xi̱yo ini xíʼin Jehová, kǒo níkeʼéna ña̱ xi̱ka̱ʼa̱n carta kán chi ki̱ʼinna kuenta ña̱ su̱ví na̱ ñuu Ndióxi̱ níchindaʼáña. Ta saátu tiempo vitin, na̱ sáa̱-ini xíni na̱ ñuu Ndióxi̱, xíniñúʼuna internet ña̱ káʼa̱nna ku̱a̱ʼání ña̱ vatá, ta xíʼin ña̱ káʼa̱nna kivi sakána xi̱níyó. Soo, ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ kǒo sakána xi̱níyó ni ña̱ sandáʼvina miíyó kúú ña̱ kiʼinyó kuenta ña̱ ndiʼi ña̱ xíniso̱ʼoyó xíʼin ña̱ káʼviyó ná kitáʼanña xíʼin ña̱ xa̱a̱ xíni̱yó xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱ (2 Tes. 2:2; 1 Juan 4:1).
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
jr-S 122 párr. 18
¿Nos preguntamos a diario “dónde está Jehová”?
18 Durante su vida de profeta, Jeremías aprendió observando cómo actuaron sus contemporáneos en determinadas situaciones. Uno de ellos fue Uriya. Durante el reinado de Jehoiaquim, este profetizó contra Jerusalén y Judá; sin embargo, por temor al rey huyó a Egipto. El monarca mandó a sus hombres que se lo trajeran y se le diera muerte (Jer. 26:20-23). ¿Aprendió Jeremías de lo que le sucedió a Uriya? El hecho de que siguiera advirtiendo a los judíos de la inminente calamidad —incluso en la zona del templo— demuestra que sí. Jeremías no perdió el valor, y Jehová nunca lo abandonó. Dios debió de motivar a Ahiqam, hijo de Safán, para que lo protegiera (Jer. 26:24).
24-30 TÍ AGOSTO
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ JEREMÍAS 29, 30
Jehová táxira consejo ña̱ xíniñúʼu ndakiʼin iin tá iinyó
jr-S 114 párr. 3
¿Nos preguntamos a diario “dónde está Jehová”?
3 Preguntarse “dónde está Jehová” habría supuesto buscar la guía divina a la hora de tomar decisiones tanto importantes como triviales. Aquellos judíos no lo hicieron. Pero después de la desolación de Jerusalén y su retorno del exilio en Babilonia, tendrían que ‘buscar a Jehová’; entonces lo hallarían y llegarían a conocer sus caminos (léase Jeremías 29:13, 14). ¿Cómo podrían buscarlo? Una forma sería solicitando su guía mediante oraciones sinceras. Así lo hizo el rey David, quien rogó a Dios: “Hazme conocer tus propios caminos, oh Jehová; enséñame tus propias sendas” (Sal. 25:4). Fijémonos ahora en la invitación que el Oidor de la oración extendió mediante Jeremías en el décimo año de Sedequías: “Llámame, y yo te responderé y prontamente te informaré de cosas grandes e incomprensibles que no has conocido” (Jer. 33:3). Si el rey y la nación renegada llamaban a Dios, él les revelaría cosas “incomprensibles” para ellos: la destrucción de Jerusalén y su reconstrucción tras yacer setenta años desolada.
Kúʼvi̱ní-ini yiváyó Jehová xínira miíyó
14 Jehová sánáʼa̱ra miíyó. Miíyó xa̱a̱ síín íyoyó nu̱ú ta̱ Jesús saáchi na̱ yiví ku̱a̱chi kúúyó. Ta ña̱ va̱ʼa sanáʼa̱ra miíyó káʼa̱nra xíʼinyó ña̱ ná nasamayó ña̱ kéʼéyó. Tu̱ʼunra sándakaʼánña miíyó ña̱ táxira consejo ndaʼa̱ na̱ kúʼvi̱-inira xínira (Heb. 12:6, 7). Ta ku̱a̱ʼá ki̱ʼva kéʼéraña. Tá kúú, sana ña̱ káʼviyó nu̱ú Biblia á ña̱ xíniso̱ʼoyó ti̱xin reunión kivi chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ nasamayó ña̱ kéʼéyó. Ta saátu na̱ anciano kivi chindeétáʼanna xíʼinyó. Ku̱a̱ʼá ki̱ʼva kúú ña̱ táxi Jehová consejo ndaʼa̱yó, soo kéʼéraña chi kúʼvi̱ní-inira xínira miíyó (Jer. 30:11).
Viíní ndakanixi̱níún tá yáʼún nu̱ú tu̱ndóʼo
6 Tá táxina consejo ndaʼa̱yó kivi xo̱ʼvi̱-iniyó xíʼinña. Soo tá nina ña̱yóʼo kuití ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱, kivi xa̱a̱yó ndakanixi̱níyó ña̱ va̱ása vií ní tiinna ku̱a̱chi xíʼinyó á va̱ása níxiniñúʼuví taxina iin consejo ndaʼa̱yó. Va̱ása chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ xa̱a̱yó kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ iin ña̱ ndáyáʼviní: ña̱ mií Jehová kúú ta̱ táxi consejo ndaʼa̱yó xa̱ʼa̱ ña̱ kúʼvi̱-inira xínira miíyó (kaʼvi Hebreos 12:5, 6, 11). Tá ná ndakundeéyó ndakanixi̱níyó ña̱ va̱ása níkutóoyó consejo ña̱ ta̱xina ndaʼa̱yó, ta̱ Ndi̱va̱ʼa kuchiñura sandáʼvira miíyó. Chi ta̱yóʼo va̱ása kúni̱ra ña̱ ndakiʼinyó consejo, chi ña̱ kúni̱ra kúú ña̱ ná kuxíkáyó nu̱ú Jehová ta saátu nu̱ú na̱ congregación. Tá ta̱xina consejo ndaʼún, ¿ndáaña kivi chindeétáʼan xíʼún ña̱ vií ndakanixi̱níún?
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
w14-S 1/7 12 párrs. 1-4
Cómo disciplinar a los hijos
Jehová siempre nos corrige “hasta el grado debido” (Jeremías 30:11; 46:28). Toma en cuenta todos los factores, incluso los que no son tan obvios. ¿Cómo pueden imitarlo los padres? Stephen, mencionado antes, explica: “Aunque estábamos muy dolidos y no entendíamos por qué nos había mentido Natalie, tomamos en cuenta su edad y su grado de madurez”.
El esposo de Nicole, Robert, también trata de considerar todos los factores. Siempre que sus hijos se portan mal, se pregunta: “¿Es esto un incidente aislado, o se está convirtiendo en costumbre? ¿Están cansados? ¿Se sienten mal? ¿Podría ser que lo que hicieron fuera un síntoma de otro problema?”.
Los padres razonables no ven a sus hijos como si fueran adultos en miniatura. El apóstol Pablo reconoció este hecho al escribir: “Cuando yo era pequeñuelo, hablaba como pequeñuelo, pensaba como pequeñuelo” (1 Corintios 13:11). Robert comenta: “Algo que me ayuda a mantener las cosas en su debida perspectiva y a no reaccionar de forma exagerada es recordar las cosas que yo hacía cuando era niño”.
Es vital que usted sea realista en lo que espera de su hijo, pero sin justificar ni pasar por alto malas conductas o actitudes. Si toma en cuenta la capacidad, las limitaciones y otras circunstancias de su hijo, podrá disciplinarlo con medida y equilibrio.
31 TÍ AGOSTO NDA̱A̱ 6 TÍ SEPTIEMBRE
ÑA̱ NDÁYÁʼVINÍ KÁʼA̱N TU̱ʼUN NDIÓXI̱ JEREMÍAS 31
“Keʼíi̱ iin trato xa̱á”
jr-S 169 párr. 4
Beneficios del nuevo pacto
4 Para comprender el significado del nuevo pacto, primero tenemos que entender el propósito del antiguo, es decir, del pacto de la Ley. Este brindaría muchas ventajas a la nación que esperaba la Descendencia prometida, quien sería el medio por el cual se bendecirían infinidad de personas (Gén. 22:17, 18). Al aceptar el pacto de la Ley, los israelitas se convirtieron en “propiedad especial” de Dios. Bajo sus términos, la tribu de Leví proporcionaría los sacerdotes. Cuando Jehová selló el pacto nacional con Israel en el monte Sinaí, mencionó “un reino de sacerdotes y una nación santa”, pero no definió cuándo ni por qué medios llegaría a existir (Éxo. 19:5-8). Mientras tanto, aquel pacto dejó claro que los israelitas no podían obedecer todos los aspectos de la Ley, o sea, puso de manifiesto sus pecados. Por lo tanto, tenían que ofrecer sacrificios periódicos para obtener el perdón. Era obvio, pues, que se necesitaba algo mejor: un sacrificio perfecto que no tuviera que repetirse. Era preciso que el perdón de pecados fuera duradero (Gál. 3:19-22).
¿Ndáaña xíniñúʼu keʼéyó ña̱ va̱ʼa kutakuyó ndiʼi tiempo?
9 Ñuú tá xi̱xi ta̱ Jesús xíʼin na̱ apóstolra, ta̱xira si̱ta̱váʼa ña̱ kǒo yuxa̱n iyá ndíkaa̱ xíʼin kuxuna ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ku̱ñura saá íyoña. Tándi̱ʼi, ta̱xira vino xi̱ʼina ta ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna, ña̱ táyóʼo íyora nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ni̱i̱ra ña̱ kíndo̱o Ndióxi̱ iin trato xíʼinna (Mar. 14:22-25; Luc. 22:20; 1 Cor. 11:24). Ndáyáʼviní ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús. Su̱ví xíʼin ndiʼi na̱ yiví níkeʼé Jehová trato xa̱á yóʼo saáchi xíʼin sava kuitívana ke̱ʼéraña. Ta na̱yóʼo kúú ndiʼi na̱ ndáka̱xin mií Jehová ña̱ va̱ʼa kaʼndachíñuna xíʼin ta̱ Cristo ti̱xin Reinora (Heb. 8:6, 10; 9:15). Ñuú saá, va̱ása níkunda̱a̱ví-ini na̱ apóstol ndáaña xi̱kuni̱ kachi ña̱yóʼo. Soo tá ni̱ya̱ʼa loʼo, nda̱kiʼinna espíritu santo ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nna chí ndiví ña̱ kaʼndachíñuna xíʼin ta̱ Jesús (Juan 14:2, 3).
w10-S 15/3 27 párr. 14
Un solo rebaño, un solo pastor
14 ¿Qué puede decirse de quienes esperan vivir en la Tierra bajo el Reino? Estos son beneficiarios del nuevo pacto (Gál. 3:8, 9). Aunque no son participantes de dicho pacto, “se asen” o se aferran a él al someterse a sus disposiciones, tal y como profetizó Jehová mediante Isaías: “A los extranjeros que se han unido a Jehová para ministrarle y para amar el nombre de Jehová, a fin de llegar a ser siervos de él, a todos los que guardan el sábado para no profanarlo, y que se asen de mi pacto, yo también ciertamente los traeré a mi santa montaña y haré que se regocijen dentro de mi casa de oración. [...] Porque mi propia casa será llamada [...] casa de oración para todos los pueblos” (Isa. 56:6, 7).
jr-S 177 párr. 18
Beneficios del nuevo pacto
18 Por consiguiente, el nuevo pacto subraya una maravillosa cualidad de Jehová en sus tratos con los seres humanos imperfectos, tanto los ungidos, que entran en el pacto, como los que tienen una esperanza terrestre. Podemos confiar en que una vez que Jehová perdona nuestros pecados, ya no vuelve a sacarlos a colación. De modo que la promesa de Dios sobre el nuevo pacto encierra una lección para cada uno de nosotros. Debemos preguntarnos: “¿Procuro imitar a Jehová no sacando a relucir los errores de los demás, ofensas que he dicho que ya he perdonado?” (Mat. 6:14, 15). Esta enseñanza se hace extensiva tanto a ofensas de poca monta como a asuntos muy importantes, como el caso de que un cónyuge cristiano haya cometido adulterio, que es un pecado. Si el cónyuge inocente decide aceptar el arrepentimiento del culpable, no debe ‘acordarse más de su pecado’. Quizás no sea fácil echar los errores ajenos tras las espaldas, pero esta es una manera de imitar a Jehová.
Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó
Kandíxa ña̱ kúni̱ní Jehová xínira yóʼó
2 ¿Ndáaña ndakuiún tá ná nda̱ka̱tu̱ʼunna yóʼó, á ndixa kándíxaún ña̱ kúni̱ní Jehová xíni̱ra yóʼó? Sana kakaloʼo iniún ña̱ ndakuiún yuʼúna saáchi sana ndakanixi̱níún ña̱ va̱ása xíniñúʼuví kuʼvi̱-ini Jehová kunira yóʼó. Iin ñá hermana ñá va̱ása níxi̱kuʼvi̱-inina kunina tá ni̱xi̱yo loʼoñá káchiñá: “Kúʼvi̱níva-inii̱ xíni̱ Jehová xíʼin ndiʼi níma̱i̱ soo sava yichi̱ íxayo̱ʼvi̱ña xíʼi̱n kandíxai̱ ña̱ kúni̱níra xínira yi̱ʼi̱”. Soo, ¿á kúʼvi̱-ini Jehová xínira miíún?
3 Jehová kúni̱ra ña̱ ná kandíxaún ña̱ kúʼvi̱-inira xínira miíún (kaʼvi Jeremías 31:3). Xi̱kuni̱ra ña̱ ná koún migora xa̱ʼa̱ ña̱kán ka̱nara miíún. Ta tá nda̱taxiún miíún ndaʼa̱ra ta nda̱kuchiún saá ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ kúʼvi̱ní-inira xínira miíún ta saátu ndiʼi na̱ káchíñu nu̱úra, xa̱ʼa̱ ña̱kán nda̱kaxinra yóʼó ta ndáyáʼviníún nu̱úra (Mal. 3:17). Jehová kúni̱ra ña̱ ná kandíxaún ña̱ kúni̱níra yóʼó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ apóstol Pablo tá ka̱ʼyira ña̱yóʼo: “Saáchi ni loʼo va̱ása xíka-inii̱ ña̱ kúʼvi̱ní-ini Ndióxi̱ xínira miíyó. Ni tá ná kuviyó ni tá ná kutakuyó, nda̱a̱ ndáaka ña̱ʼa ná keʼé iin ángel á na̱ chíñu, ni ña̱ʼa ña̱ íyo vitin, ni ña̱ʼa ña̱ kúma̱ní kixi, ni ndee̱, ni ña̱ʼa ña̱ íyo chí nu̱ú súkun, ni ña̱ʼa ña̱ íyo chí nu̱ú kúnu, ni nda̱a̱ ndáaka ña̱ i̱xava̱ʼa Ndióxi̱, kǒo kivi sakúxíkáña miíyó nu̱ú ña̱ kúʼvi̱-ini Ndióxi̱ xínira miíyó” (Rom. 8:38, 39). Nu̱ú artículo yóʼo sakúaʼayó nda̱chun ndáyáʼviní ña̱ kandíxayó ña̱ kúni̱ní Jehová xínira miíyó ta̱ saátu ndáaña chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ kandíxayó ña̱yóʼo.