9 NDA̱A̱ 15 TÍ MARZO 2026
YAA 45 “Ña̱ ndákani-inii̱ xa̱ʼa”
Jehová kivi chindeétáʼanra xíʼinyó ña̱ kǒo ndakava-iniyó
“Ndáʼvinívai̱” (ROM. 7:24).
ÑA̱ KA̱ʼA̱NYÓ XA̱ʼA̱
¿Ndáaña kivi keʼéyó tá ndákava-iniyó á tá kúsuchí-iniyó?
1, 2. ¿Ndáaña xi̱ndoʼo ta̱ apóstol Pablo, ta nda̱chun kivi ka̱ʼa̱nyó ña̱ saátu ndóʼo miíyó? (Romanos 7:21-24).
TÁ KÁʼA̱NYÓ xa̱ʼa̱ ta̱ apóstol Pablo, ¿ndáaña ndákanixi̱níyó xa̱ʼa̱ra? Sana ndákanixi̱níyó ña̱ ndakúní ni̱xi̱yo inira xi̱natúʼunra xíʼin na̱ yiví, va̱ʼaní xi̱sanáʼa̱ra ta ku̱a̱ʼání carta ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia ka̱ʼyira. Tasaá kúú ña̱ ke̱ʼévara, soo sava yichi̱ xi̱ndakavaní-inira ta saátu xi̱ndi̱ʼi̱ní-inira nda̱a̱ táki̱ʼva ndóʼo miíyó.
2 (Kaʼvi Romanos 7:21-24). Nu̱ú carta ña̱ ku̱a̱ʼa̱n ndaʼa̱ na̱ romanos, ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ apóstol Pablo xa̱ʼa̱ sava ña̱ xi̱ndoʼora ta ki̱ʼva saátu ndóʼo miíyó. Ni nda̱kúníva ni̱xi̱yo inira xíʼin Ndióxi̱ ta xi̱kuni̱ra keʼéra ña̱ kútóo Ndióxi̱, soo xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuura ta̱ yiví ku̱a̱chi saátu xi̱kuni̱ra keʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa. Sava yichi̱ xi̱ndakava-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra tá ya̱chi̱, ta saátu xi̱ndi̱ʼi̱ní-inira xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuumiíra iin tu̱ndóʼo.
3. ¿Ndáaña sakúaʼayó nu̱ú artículo yóʼo? (Koto ña̱ nani “Ña̱ kúni̱ kachiña”).
3 Ni xi̱ndakavaníva-ini ta̱ Pablo soo xi̱chikaa̱ra ndee̱ ña̱ kǒo ndakanixi̱níra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.a Nu̱ú artículo yóʼo kunda̱a̱-iniyó nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ apóstol Pablo ña̱ ndáʼvinívara, ta ndáaña chi̱ndeétáʼan xíʼinra ña̱ kǒo ndakava-inira. Ta saátu ndáaña xíniñúʼu keʼé miíyó ña̱ kǒo ndakava-iniyó.
ÑA̱ XI̱SANDÁKAVA-INI TA̱ PABLO
4. ¿Ndáa xa̱ʼa̱ kúú ña̱ xi̱ndakava-ini ta̱ Pablo?
4 Ña̱ ke̱ʼéra tá ya̱chi̱. Tá kúma̱níka nduu ta̱ Pablo cristiano, Saulo xi̱kaʼa̱nna xíʼinra, ke̱ʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa ta tándi̱ʼi ndi̱kó-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra. Tá kúú, xi̱nira tá xa̱ʼnína ta̱ Esteban ta iin ña̱ va̱ʼava xi̱kuuña nu̱úra (Hech. 7:58; 8:1). Ta saátu xi̱ ixandi̱va̱ʼaníra xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ cristiano (Hech. 8:3; 26:9-11).
5. ¿Ndáaña xi̱ndoʼo ta̱ Pablo tá xi̱ndakaʼánra xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra tá ya̱chi̱?
5 Tá xa̱a̱ ndu̱u ta̱ apóstol Pablo cristiano, sava yichi̱ xi̱ndakava-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra tá ya̱chi̱. Ta sana tá ni̱ya̱ʼa tiempo ndeéka xi̱ndakaʼánra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta xi̱ndakavaníka-inira. Tá kúú, tá ku̱i̱ya̱ 55 tá ka̱ʼyira carta ña̱ nu̱ú ña̱ ku̱a̱ʼa̱n ndaʼa̱ na̱ ñuu Corinto, ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Va̱ása xíniñúʼu ka̱ʼa̱nna apóstol xíʼi̱n, chi i̱xandi̱va̱ʼi̱ xíʼin na̱ congregación Ndióxi̱” (1 Cor. 15:9). Ta tá xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa u̱ʼu̱n ku̱i̱ya̱, nu̱ú carta ña̱ ka̱ʼyira ku̱a̱ʼa̱n ndaʼa̱ na̱ ñuu Éfeso, ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Yi̱ʼi̱ kúú ta̱ loʼoka ndáyáʼvi nu̱ú ndiʼika na̱ nda̱kaxin Ndióxi̱” (Efes. 3:8). Ta nu̱ú iin carta ña̱ ka̱ʼyira ku̱a̱ʼa̱n ndaʼa̱ ta̱ Timoteo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ tá kúma̱níka xa̱a̱ra koora cristiano xi̱kaʼa̱n-ndi̱va̱ʼara xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, i̱xandi̱va̱ʼara xíʼin na̱ cristiano ta ni̱nuní xi̱kunira (1 Tim. 1:13). Ná ndakanixi̱níyó ndáaña xi̱ndoʼo ta̱ Pablo tá xi̱xaʼa̱nra xi̱xitora na̱ congregación ta xi̱ndani̱ʼíra na̱ hermano na̱ xi̱ ixandi̱va̱ʼara xíʼin á na̱ veʼena.
6. ¿Ndáa inka ña̱ʼa xi̱saxóʼvi̱ní ta̱ Pablo? (Koto nota).
6 Xi̱ndikaa̱ iin iñú ku̱ñura. Ta̱ Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa ña̱ xi̱saxóʼvi̱ní miíra, ta chi̱táʼanra ña̱yóʼo xíʼin iin iñú ña̱ ndíkaa̱ ku̱ñura (2 Cor. 12:7). Va̱ása níka̱ʼa̱n káxira á iin kue̱ʼe̱ xi̱kuumiíra á inkaka tu̱ndóʼo xi̱kuu ña̱yóʼo, soo ña̱ ka̱ʼyira táxiña kúnda̱a̱-iniyó ña̱ xi̱saxóʼvi̱níñara.b
7. Xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuumií ta̱ Pablo ku̱a̱chi, ¿ndáaña xi̱ndoʼora? (Romanos 7:18, 19).
7 Xi̱kuumiíra ku̱a̱chi. Ta̱ Pablo xi̱chikaa̱nívara ndee̱ ña̱ kǒo keʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa (kaʼvi Romanos 7:18, 19). Ni xi̱kuni̱ra keʼéra ña̱ va̱ʼa, soo xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kuura ta̱ ku̱a̱chi inkava ña̱ʼa xi̱keʼéra. Xi̱chikaa̱níra ndee̱ ña̱ vií keʼéra ndiʼi ña̱ʼa soo xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ xi̱ ixayo̱ʼvi̱nívaña xíʼinra (1 Cor. 9:27). Xi̱ndi̱ʼi̱ní-inira tá xi̱ndakaʼánra xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.
¿NDÁAÑA CHI̱NDEÉTÁʼAN XÍʼIN TA̱ PABLO ÑA̱ KǑO NDAKAVA-INIRA?
8. ¿Ndáaña xi̱keʼé ta̱ Pablo ña̱ va̱ʼa kǒo keʼéra ña̱ va̱ása va̱ʼa?
8 Nu̱ú carta ña̱ ka̱ʼyi ta̱ Pablo, ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kiviva chindeétáʼan espíritu santo Ndióxi̱ xíʼinra ta saátu xíʼin inkaka na̱ cristiano ña̱ va̱ʼa kǒo xa̱a̱na keʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa (Rom. 8:13; Gál. 5:16, 17). Ku̱a̱ʼá yichi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra ndáaña kǒo xíniñúʼu keʼé na̱ cristiano ña̱ va̱ʼa sakúsi̱ína-ini Jehová (Gál. 5:19-21, 26). Sana xi̱ndakanixi̱níra xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa xi̱keʼéra, xi̱nandukúra nu̱ú tu̱ʼun Ndióxi̱ ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinra ta saátu xi̱ndakanixi̱níra ndáaña kivi keʼéra ña̱ va̱ʼa nasamara ña̱ xi̱keʼéra. Ta nda̱a̱ miíra xi̱ndiku̱n consejo ña̱ xi̱taxira ndaʼa̱ inkana.
9, 10. ¿Ndáaña chi̱ndeétáʼan xíʼin ta̱ Pablo ña̱ kǒo ndakanixi̱níra xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéra tá ya̱chi̱? (Efesios 1:7; koto na̱ʼná).
9 Ni xi̱ndakava-ini ta̱ Pablo, ni̱xi̱yo sava ña̱ʼa ña̱ xi̱chindeétáʼan xíʼinra ña̱ va̱ʼa kusi̱í-inira. Tá kúú, tá xi̱natúʼun na̱ migora xíʼinra xa̱ʼa̱ na̱ congregación na̱ xi̱xaʼa̱nna xi̱xitona, xi̱kusi̱íní-inira (2 Cor. 7:6, 7). Xi̱kusi̱íní-inira saáchi va̱ʼaní xi̱chindeétáʼan na̱ migora xíʼinra (2 Tim. 1:4). Saátu xi̱kusi̱í-inira saáchi xi̱kindo̱ova-ini Jehová xíʼin ña̱ xi̱keʼéra ta xa̱ʼa̱ ña̱kán kǒo níxindi̱ʼi̱-inira (2 Tim. 1:3). Ta tá xi̱ndikaa̱ra veʼeka̱a chí ñuu Roma, ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼin na̱ cristiano: “Ndiʼi tiempo kusi̱í-inindó xa̱ʼa̱ ña̱ ndíku̱nndó Ndióxi̱” (Filip. 4:4). Iin na̱ yiví na̱ ndákava-ini va̱ása ka̱ʼa̱nvína ña̱yóʼo. Tá xi̱ndakaʼán ta̱ Pablo xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa xi̱keʼéra tá ya̱chi̱, kama xi̱nasamara ña̱ xi̱ndakanixi̱níra.
10 Inka ña̱ chi̱ndeétáʼan xíʼin ta̱ Pablo ña̱ kǒo ndakanixi̱níra xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéra tá ya̱chi̱ kúú ña̱ xi̱ndakanixi̱níra xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ra, ta nda̱a̱ táki̱ʼva ni̱xi̱yo iin regalo ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱ra saá ni̱xi̱yoña (Gál. 2:20; kaʼvi Efesios 1:7). Ka̱ndíxara ña̱ xa̱a̱ i̱xakáʼnuva-ini Jehová xa̱ʼa̱ ku̱a̱chira xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ra, ta ndakundeévara ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ra (Rom. 7:24, 25). Ni ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼé ta̱ Pablo tá ya̱chi̱, soo xi̱kusi̱íníva-inira xi̱kachíñura nu̱ú Ndióxi̱ (Heb. 9:12-14).
Sava yichi̱ xi̱ndakava-ini ta̱ Pablo xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéra tá ya̱chi̱, soo tá xi̱ndakanixi̱níra xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ra ña̱yóʼo xi̱chindeétáʼanña xíʼinra. (Koto párrafo 9 xíʼin 10).
11. ¿Ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼan ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Pablo xíʼinyó?
11 Nda̱a̱ táki̱ʼva ndo̱ʼo ta̱ Pablo saátu ndóʼo miíyó, sana chíkaa̱níyó ndee̱ ña̱ vií koo ña̱ ndákanixi̱níyó, ña̱ kéʼéyó xíʼin ña̱ káʼa̱nyó. Ta sana kivi ka̱ʼa̱nyó ña̱yóʼo: “Ndáʼviníi̱”. Iin ñá hermana ñá naní Elizac káʼa̱nñá ndáaña ndóʼoñá: “Ña̱ ndákanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Pablo chíkaa̱ña ndee̱ xíʼi̱n saáchi su̱ví iinlá miíi̱ ndóʼo saá. Ña̱yóʼo sándakaʼánña yi̱ʼi̱ ña̱ ndíʼi̱va-ini Jehová xa̱ʼa̱ na̱ ndásakáʼnu miíra tá yáʼana nu̱ú tu̱ndóʼo”. Ná kotoyó ndáaña kivi keʼéyó ña̱ va̱ʼa vií koo ña̱ xínitúni̱yó tasaá kusi̱í-iniyó ni sava yichi̱ ndákava-iniyó nda̱a̱ táki̱ʼva ndo̱ʼo ta̱ Pablo.
¿NDÁAÑA KIVI CHIKAA̱ NDEE̱ XÍʼINYÓ?
12. Ña̱ va̱ʼa kǒo ndakaniníxi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ sándakava-iniyó, ¿ndáaña xíniñúʼu keʼéyó?
12 Ná keʼéyó ña̱ʼa ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ kuyatinkayó nu̱ú Ndióxi̱. Tá ná keʼéyó ña̱yóʼo saá kúú ña̱ kǒo ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ sándakava-iniyó. Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, tá vií íyo ña̱ xíxiyó, kéʼéyó ejercicio ta ndákindee̱ va̱ʼayó, va̱ʼaníkava kuniyó. Ki̱ʼva saá ndóʼoyó tá sákuaʼayó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, tá káʼviyó Biblia, tá kéeyó nátúʼunyó xíʼin na̱ yiví, tá xa̱a̱ ya̱chi̱ka káʼviyó xa̱ʼa̱ ña̱ ya̱ʼa reunión, tá táxiyó comentario, tá kéʼéyó ndiʼi ña̱yóʼo va̱ʼaní kúniyó. Tá saá kéʼéyó chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ va̱ása ndakaniníxi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ sándakava-iniyó (Rom. 12:11, 12).
13, 14. ¿Ndáaña chíndeétáʼan xíʼin sava na̱ hermano ña̱ kǒo sandákoona ña̱ sakúaʼakana xa̱ʼa̱ Ndióxi̱?
13 Ná kotoyó ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Juan. Tá kúúmiíra 39 ku̱i̱ya̱ ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ kúúmiíra cáncer. Tá ku̱ndaa̱-inira xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, nda̱kavaní-inira ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Nda̱kavaní-inii̱ tá ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼi̱n ña̱ kúúmiíi̱ iin kue̱ʼe̱ ña̱ ndeéní”. Ta̱yóʼo xíʼin ñá síʼira ni̱xi̱yo iin ta̱ loʼo se̱ʼena ta̱ u̱ni̱ ku̱i̱ya̱. ¿Ndáaña chi̱ndeétáʼan xíʼinra ña̱ kǒo ndakavaní-inira? Ta̱yóʼo ka̱chira: “Ni xi̱kunaaníi̱, soo xi̱chikaa̱nívai̱ ndee̱ ña̱ chindeétáʼi̱n xíʼin na̱ veʼi̱ ña̱ sakúaʼana xa̱ʼa̱ Ndióxi̱. Sava yichi̱ xi̱ ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinndi̱, soo ndiʼi tiempo xi̱xaʼa̱nndi̱ reunión, xi̱natúʼunndi̱ xíʼin na̱ yiví ta saátu xi̱kaʼvii̱ xíʼin na̱ veʼi̱. Tá ndíkaa̱yó nu̱ú iin tu̱ndóʼo ña̱ yo̱ʼvi̱ní, ndákavaní-iniyó ta ndíʼi̱ní-iniyó. Soo ndee̱ ña̱ táxi Ndióxi̱ ndaʼa̱yó ta saátu ña̱ náʼa̱ra ña̱ kúni̱níra xínira miíyó chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kǒo ndakavaní-iniyó. Jehová kivi taxira ndee̱ ndaʼa̱ na̱ káchíñu nu̱úra, nda̱a̱ táki̱ʼva chi̱ndeétáʼanra xíʼin miíi̱”.
14 Ñá Eliza ñá ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ nu̱ú párrafo 11 káchiñá: “Tá xáʼi̱n reunión ta saátu tá káʼvi iinlá miíi̱, kúnda̱a̱-inii̱ ña̱ xíniso̱ʼova Jehová ña̱ káʼi̱n xíʼinra ta kúni̱níra xínira yi̱ʼi̱, ña̱yóʼo sákusi̱íníña-inii̱”. Ta̱ Nolan ta̱ kúú superintendente ña̱ circuito chí África, káʼa̱nra ndáa ki̱ʼva xa̱a̱ chíndeétáʼan Jehová xíʼin miíra ta saátu xíʼin ñá síʼira ñá Diane: “Chíkaa̱níndi̱ ndee̱ ña̱ kaʼvindi̱ ni sava yichi̱ ndákava-inindi̱. Jehová ndiʼi tiempo náʼa̱ra ña̱ chíndeétáʼanra xíʼinndi̱ ña̱ kǒo ndakava-inindi̱. Chíkaa̱ndi̱ ndee̱ ña̱ ndakaʼánndi̱ ña̱ chindeétáʼanvara xíʼinndi̱ ndiʼi tiempo ta taxira bendición ndaʼa̱ndi̱. Kǒo kúnda̱a̱-inindi̱ ndáa ki̱ʼva keʼéra ña̱yóʼo soo kándíxavandi̱ ña̱ keʼévaraña”.
15. ¿Ndáaña xíniñúʼu keʼékayó ña̱ va̱ʼa kǒo ndakava-iniyó? Ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ iin ejemplo.
15 Tá ndákavaka-iniyó sana xíniñúʼu keʼéyó inkaka ña̱ʼa, su̱ví nda̱saa ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ yóʼo. Ná ndakanixi̱níyó ña̱ kúʼvi̱ní sa̱táyó, sana ña̱ kivi chindeétáʼan loʼo xíʼinyó kúú ña̱ kakayó ndiʼi ki̱vi̱, soo ña̱ va̱ʼa va̱ása kuʼvi̱ka sa̱táyó xíniñúʼu keʼéyó inkaka ña̱ʼa. Tá kúú ña̱ nandukú va̱ʼayó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo á ña̱ ku̱ʼu̱nyó nu̱ú na̱ doctor. Ki̱ʼva saá xíniñúʼu keʼéyó xíʼin ña̱ ndákava-iniyó, sana xíniñúʼu nandukúyó ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo á nu̱ú tutu ña̱ tává na̱ ñuu Ndióxi̱ á nda̱a̱ kivi ka̱ʼa̱nyó xíʼin iin na̱ hermano na̱ xa̱a̱ xu̱xa-ini ña̱ ná chindeétáʼanna xíʼinyó. Ná kotoyó sava ña̱ kivi keʼéyó.
16. ¿Ndáaña chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ kunda̱a̱-iniyó nda̱chun ndákava-iniyó? (Salmo 139:1-4, 23, 24).
16 Ná ka̱ʼa̱nyó xíʼin Jehová ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinyó. Ta̱ rey David xi̱kunda̱a̱-inira ña̱ xi̱xini̱ va̱ʼava Jehová miíra, ña̱kán ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinra ña̱ kunda̱a̱-inira nda̱chun xi̱ndi̱ʼi̱ní-inira (kaʼvi Salmo 139:1-4, 23, 24).d Saátu miíyó kivi ka̱ʼa̱nyó xíʼin Jehová ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinyó kunda̱a̱-iniyó nda̱chun ndákava-iniyó ta ndáaña kivi keʼéyó ña̱ va̱ʼa kǒo ndakanikaxi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Saátu kivi ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ pregunta yóʼo: “¿Ndáaña kúú ña̱ sándi̱ʼi̱ní-inii̱? ¿Á íyo iin ña̱ sándakavaní-inii̱? ¿Á ndákaniníxi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo nu̱úka ña̱ ndakanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ inka ña̱ʼa?”.
17. ¿Ndáa tema kivi kaʼviyó xa̱ʼa̱? (Koto na̱ʼná).
17 Kivi kaʼvikayó xa̱ʼa̱ ña̱ xíniñúʼuyó. Sava yichi̱ kivi kaʼviyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmií Jehová. Tá kúú, ña̱ chi̱ndeétáʼan xíʼin ta̱ apóstol Pablo kúú ña̱ xi̱ndakanixi̱níra xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta̱ Jesús xa̱ʼa̱ra xíʼin ña̱ xa̱a̱ i̱xakáʼnu-ini Jehová xa̱ʼa̱ ku̱a̱chira. Saá kivi keʼé miíyó, kivi kaʼviyó artículo ña̱ va̱xi nu̱ú jw.org ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmií Ndióxi̱, tá kúú ña̱ kúndáʼvi-inira xínira miíyó, ña̱ íxakáʼnu-inira xa̱ʼa̱yó xíʼin ña̱ ndixaní kúʼvi̱-inira xínira miíyó. Ná kaʼyiyó sava artículo ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinyó, ta tá xa̱a̱ ndákava-iniyó ná kaʼviyó ña̱yóʼo. Ná kaʼviyó texto ña̱ va̱xi nu̱úña ta ná kotoyó ndáa ki̱ʼva chindeétáʼanña xíʼinyó (Filip. 4:8).
Ná kaʼviyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ kǒo ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi sandákava-iniyó. (Koto párrafo 17).
18. ¿Ndáaña va̱ʼaní chíndeétáʼan xíʼin sava na̱ hermano?
18 Ñá Eliza ñá xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱, ki̱xáʼañá káʼviñá ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ta̱ Job. Ñáyóʼo káchiñá: “Va̱ʼaní kúnda̱a̱-inii̱ xíʼin ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Job. Ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo ki̱xi nu̱úra. Kǒo níxi̱kunda̱a̱-inira nda̱chun xi̱ndoʼora saá, soo kǒo nísandákoora ña̱ kundaa-inira Jehová ni tá ni̱ya̱ʼara nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ ndeéní” (Job 42:1-6). Ñá Diane ñá ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ nu̱ú párrafo 14, káchiñá: “Miíi̱ xíʼin yiíi̱ káʼvindi̱ libro ña̱ naní Acerquémonos a Jehová. Táxiníndi̱ tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼaní chíndeétáʼanra xíʼinndi̱ ña̱ keʼéndi̱ nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱ra. Tá ndákava-inindi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéndi̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa, ndákanixi̱níndi̱ ña̱ mií Jehová kúú ta̱ sánáʼa̱ ndi̱ʼi̱ ta chíndeétáʼanra xíʼinndi̱ ña̱ koondi̱ na̱ yiví va̱ʼa. Ña̱yóʼo sákuyatinña ndi̱ʼi̱ nu̱úra” (Is. 64:8).
KIVI KANDÍXAYÓ ÑA̱ CHINDEÉTÁʼANVA JEHOVÁ XÍʼINYÓ
19. ¿Ndáaña kivi kundoʼoyó sava yichi̱ ta ndáaña kivi kandíxayó?
19 Ni xa̱a̱ kéʼéyó ndiʼi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ nu̱ú artículo yóʼo, soo sava yichi̱ kivi ndakava-iniyó nda̱a̱ táki̱ʼva ndo̱ʼo ta̱ Pablo. Soo mií Jehová kivi chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ kǒo ndakaniníxi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ sándakava-iniyó. Ta ku̱a̱ʼákava yichi̱ kivi kusi̱í-iniyó nu̱úka ña̱ ndakava-iniyó, saáchi kúnda̱a̱-iniyó ña̱ íyova Jehová xíʼinyó ta kiviva kusi̱í-iniyó kachíñuyó nu̱úra.
20. ¿Ndáaña xíniñúʼu ndakundeéyó keʼéyó?
20 Ná chikaa̱yó ndee̱ ña̱ kǒo ndakava-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéyó tá ya̱chi̱, xa̱ʼa̱ tu̱ndóʼo ña̱ kúúmiíyó ta saátu xa̱ʼa̱ ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi. Jehová kivi chindeétáʼanra xíʼinyó ña̱ kǒo kundi̱ʼi̱ní-iniyó (Sal. 143:10). Kúni̱níyó ña̱ ná kixaa̱ ki̱vi̱ ña̱ va̱ása ndakaʼánkayó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Nu̱ú ñuyǐví xa̱á, tá ná ndakáxí-iniyó ndiʼi ki̱vi̱ va̱ása ndakanikaxi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ʼa ña̱ sándi̱ʼi̱-iniyó, chi ña̱ keʼéyó kúú ña̱ kusi̱íníka-iniyó ndasakáʼnuyó Ndióxi̱yó Jehová.
YAA 34 Nda̱kú koo inii̱
a ÑA̱ KÚNI̱ KACHIÑA: Tá káʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndákava-iniyó nu̱ú artículo yóʼo, káʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ kúsuchí-iniyó á ndíʼi̱-iniyó. Va̱ása káʼa̱nyó xa̱ʼa̱ iin kue̱ʼe̱ ña̱ ndeéní á ña̱ depresión, saáchi na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ yóʼo xíniñúʼuna ña̱ chindeétáʼan iin na̱ doctor xíʼinna.
b Carta ña̱ ka̱ʼyi ta̱ Pablo náʼa̱ña nu̱úyó ña̱ va̱ása níxi̱kivi koto viíra, ta ña̱yóʼo xi̱ ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinra ña̱ kaʼyira ta saátu ña̱ kachíñura nu̱ú Ndióxi̱ (Gál. 4:15; 6:11). Á sanatu káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ndi̱ʼi̱ní-inira xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱keʼé na̱ xi̱sanáʼa̱ ña̱ vatá (2 Cor. 10:10; 11:5, 13). Ni nda̱a̱ ndáaka ña̱ xi̱ndoʼora, xi̱sandíʼi̱ní ña̱yóʼo inira.
c Na̱sama ki̱vi̱ sava na̱ va̱xi yóʼo.
d Salmo 139:1-4, 23, 24: “Jehová Ndióxi̱ miíi̱, yóʼó xítoún ndáaña ndíkaa̱ níma̱i̱, ta xíni̱ún yi̱ʼi̱. 2 Xíni̱ún ndiʼi ña̱ kéʼíi̱ tá xíko̱i̱ ta saátu tá ndákundichii̱. Nda̱a̱ xíká kúnda̱a̱-iniún ndáaña ndákanixi̱níi̱. 3 Xítoún yi̱ʼi̱ tá kítai̱ ku̱a̱ʼi̱n ta saátu tá ndákindei̱; xíni̱va̱ʼún ndáaña kéʼíi̱. 4 Jehová Ndióxi̱ miíi̱, xa̱a̱ xíni̱ún ndáaña ka̱ʼi̱n ni kúma̱níka ka̱ʼi̱nña. 23 Ndióxi̱ miíi̱, koto ndáaña ndíkaa̱ níma̱i̱ tasaá kunda̱a̱-iniún ndáa ta̱a kúi̱. Koto ndáaña ndíkaa̱ níma̱i̱ tasaá kunda̱a̱-iniún ndáaña sándi̱ʼi-inii̱. 24 Koto á íyo iin ña̱ va̱ása va̱ʼa ndíkaa̱ níma̱i̱, ta chindeétáʼan xíʼi̱n ña̱ nasa̱mai̱ tasaá kivi xa̱i̱ kutakui̱ ndiʼi tiempo”.