17 NDA̱A̱ 23 TÍ AGOSTO 2026
YAA 90 Ná chika̱a̱yó ndée táʼanyó
Ná chikaa̱yó ndee̱ ña̱ vií kutáʼanyó xíʼin na̱ hermano
“Kundáʼvi-inindó kunindó inkana, va̱ʼa koo inindó, va̱ása ni̱nu kunindó, vitá koo inindó ta kúee koo inindó” (COL. 3:12).
ÑA̱ KA̱ʼA̱NYÓ XA̱ʼA̱
Ndáaña keʼéyó tá va̱ása viíka kítáʼanyó xíʼin na̱ hermano.
1. ¿Míí kivi ndani̱ʼíyó na̱ kivi koo migoyó?
TIEMPO nu̱ú ndíʼi ña̱ ndóoyó vitin yo̱ʼvi̱níña, soo yo̱ʼvi̱níka kooña tá kǒo na̱ migoyó íyo. Jehová kúnda̱a̱va-inira xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ña̱kán táxira ña̱ ná koo na̱ migoyó ti̱xin ñuura (Sal. 119:63). Ndíkaa̱yó ti̱xin familia Jehová na̱ ndásakáʼnu miíra, inkáchi kítáʼanyó ta kúni̱níyó xíniyóra.
2. ¿Ndáa ki̱ʼva xa̱a̱yó kutáʼanyó xíʼin na̱ hermano?
2 Va̱ása kúni̱yó kuxini̱ loʼo kuitíyó na̱ hermano chi ña̱ kúni̱yó kúú ña̱ xa̱a̱yó kooyó migona. Saáchi inkáchi náʼa̱yó ña̱ kúni̱yó xíniyó Jehová xíʼin ta̱ Jesús ta ña̱yóʼo chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ inkáchi kítáʼanyó (Juan 13:35). Soo ña̱ va̱ʼa xa̱a̱yó vií kitáʼanyó xíʼin na̱ hermano xíniñúʼu chikaa̱yó ndee̱ ña̱ va̱ʼa vií kitáʼanyó xíʼinna. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi, kivi kuu iin ña̱ʼa ña̱ kivi sakúxíka miíyó nu̱úna.
3. ¿Nda̱chun kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ña̱ vií kutáʼanyó xíʼin sava na̱ hermano?
3 Íyo sava na̱ hermano na̱ viíka kítáʼanyó xíʼin, saáchi sana kútóona táʼan ña̱ kútóo miíyó á kéʼéna táʼan ki̱ʼva kéʼé miíyó, soo xíʼin inkana íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó vií kutáʼanyó xíʼinna. Sava yichi̱ kivi kundoʼoyó iin ña̱ʼa xíʼin na̱ hermano, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kivi sakúxíkaña miíyó nu̱úna. Á sana síín íyona nu̱ú miíyó ta xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása kúsi̱í-iniyó kítáʼanyó xíʼinna. Tá iin na̱ hermano kúúmiína iin kue̱ʼe̱ á íyo inka ña̱ ndóʼona, xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ása kívi vií kutáʼanyó xíʼinna. Nu̱ú artículo yóʼo ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ vií kutáʼanyó xíʼin na̱ hermano. Siʼna ka̱ʼa̱nyó ndáaña va̱ʼa kúú ña̱ xíniñúʼu kuumiíyó tándi̱ʼi ka̱ʼa̱nyó ndáa ki̱ʼva kundiku̱nyó yichi̱ ta̱ Jesús tá ná ya̱ʼayó nu̱ú xa̱a̱ síín síín ña̱ʼa.
ÑA̱ CHINDEÉTÁʼAN XÍʼINYÓ ÑA̱ VIÍKA KUTÁʼANYÓ XÍʼIN NA̱ HERMANO
4. ¿Ndáa ki̱ʼva viíka xa̱a̱yó kutáʼanyó xíʼin na̱ hermano?
4 Ña̱ va̱ʼa vií kutáʼanyó xíʼin na̱ hermano xíniñúʼu kotoyó ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmiína. Ta ña̱ va̱ʼa keʼéyó ña̱yóʼo xíniñúʼu taváyó tiempo ña̱ kooyó xíʼinna. Ta̱ apóstol Pablo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo xíʼin na̱ Tesalónica: “Xi̱kuni̱níndi̱ kuni tukundi̱ ndóʼó ta xa̱ʼa̱ ña̱kán chi̱ka̱a̱níndi̱ ndee̱ ña̱ va̱ʼa keʼéndi̱ ña̱yóʼo” (1 Tes. 2:17). Ña̱ va̱ʼa vií kítáʼan sava na̱ yiví, kúú ña̱ nátúʼun táʼanna. Ta miíyó kivi natúʼunyó xíʼin na̱ hermano ti̱xin predicación, ti̱xin reunión xíʼin ti̱xin asamblea. Soo ni vií kítáʼanyó xíʼin na̱ hermano va̱ása kúni̱ kachiña ña̱ kǒo ña̱ kundoʼoyó xíʼinna.
5. ¿Ndáaña kivi chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ vií kutáʼanyó xíʼin na̱ hermano? Ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ iin ejemplo (Colosenses 3:12).
5 Tá ndóʼoyó sava ña̱ʼa xíʼin na̱ hermano kivi kuxíkáyó nu̱úna, soo ña̱ kundáʼvi-iniyó kuniyóna, ña̱ va̱ʼa koo iniyó, va̱ása ni̱nu kuniyó, ta kúee koo iniyó xíʼinna ña̱yóʼo chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ viíka kutáʼanyó (kaʼvi Colosenses 3:12). Ña̱ va̱ʼa kachíñu iin motor carro, xíniñúʼuña aceite. Saátu miíyó xíniñúʼu kuumiíyó ña̱ va̱ʼa ña̱ xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ yóʼo ña̱ va̱ʼa vií kutáʼanyó xíʼin na̱ hermano. Vitin ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ u̱ni̱ ña̱ʼa ña̱ kivi ndataʼví miíyó xíʼin na̱ hermano. Kotoyó ndáa ki̱ʼva kundiku̱nyó yichi̱ ta̱ Jesús, ña̱ va̱ása ni̱nu kuniyó, kúee koo iniyó, va̱ʼa koo iniyó ta kundáʼvi iniyó kuniyóna chi saá kúu ña̱ va̱ʼa xa̱a̱yó kutáʼanyó xíʼinna.
TÁ VA̱ÁSA INKÁCHI ÍYO ÑA̱ NDÁKANIXI̱NÍYÓ XÍʼIN NA̱ MIGOYÓ
6. ¿Ndáaña kivi kundoʼoyó tá va̱ása inkáchi ndákanixi̱níyó?
6 ¿Nda̱chun kivi ndataʼví ña̱yóʼo miíyó? Tá va̱ása inkáchi íyo ña̱ ndákanixi̱ní u̱vi̱ na̱ yiví, u̱vi̱ saá na̱yóʼo ka̱ʼa̱nna ña̱ va̱ʼaníka íyo ña̱ káʼa̱n miína. Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ u̱vi̱ ta̱ hermano ta va̱ása kíndo̱o-ini xa̱ʼa̱ ña̱ keʼéna ti̱xin predicación. Iin tá iin na̱yóʼo túvina ña̱ va̱ʼaníka kanaña tá ná keʼéna ña̱ ndákanixi̱ní miína. Xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna yóʼo kivi nduuña iin ku̱a̱chi ndeé ta va̱ása viíka kutáʼanna. Ta nu̱úka ña̱ ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta ndasaviína ku̱a̱chi, kivi kuxíkána nu̱ú táʼanna xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱nu kúnina ta nda̱a̱ sa̱a̱na. Ta nda̱a̱ kivi ya̱ʼa ku̱a̱ʼá tiempo ta va̱ása ka̱ʼa̱n xíʼin táʼankana, xa̱ʼa̱ iin ku̱a̱chi loʼo kuití kivi kundoʼona ña̱yóʼo.
7. ¿Ndáaña ke̱ʼé ta̱ Jesús ña̱ va̱ʼa ni̱na̱ʼa̱ra nu̱ú na̱ discípulora ña̱ xíniñúʼu vitá koo inina?
7 Vitá koo iniyó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Jesús. Ta̱yóʼo sa̱náʼa̱ra na̱ discípulora, ña̱ va̱ʼa ndasaviína iin ku̱a̱chi xíniñúʼu vitá koo inina. Na̱ discípulo xi̱natúʼun kúáchina ndáana kúú na̱ xi̱ndayáʼvika. Ña̱ va̱ʼa nasamana ña̱ xi̱ndakanixi̱nína, ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ xi̱xiniñúʼu kotona inkana ña̱ ndáyáʼvika na̱kán nu̱ú miína (Mat. 20:25-28). Ña̱ sa̱náʼa̱rana kúú ña̱ va̱ása xíniñúʼu ni̱nu kunina. Ñuú tá kúma̱níka kuvira, sa̱náʼa̱rana ña̱ xíniñúʼu vitá koo inina, saáchi nda̱katara xa̱ʼa̱ na̱ discípulora ta chiñu yóʼo na̱ xi̱kachíñu ndáʼviva xi̱keʼéña (Juan 13:3-5, 12-16). Saá sa̱náʼa̱rana ndáaña xíniñúʼu keʼéna ña̱ va̱ʼa viíka kutáʼanna. Tá ná ndakanixi̱nína ña̱ ndáyáʼvika inkana nu̱ú miína saá kúú ña̱ kivi ndasaviína ku̱a̱chi ña̱ kivi kuu xíʼinna ta va̱ása ndataʼví táʼanna xa̱ʼa̱ ña̱ xa̱a̱ síín xi̱ndakanixi̱ní iin tá iinna.
8. Ña̱ vitá koo iniyó, ¿ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ vií kutáʼanyó xíʼin na̱ migoyó tá káku iin ku̱a̱chi? (Colosenses 3:13; koto na̱ʼná).
8 ¿Ndáa ki̱ʼva viíka kutáʼanyó xíʼin na̱ migoyó? Tá vitá íyo iniyó, koo káʼnuva iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéna xíʼinyó (kaʼvi Colosenses 3:13). Ña̱ vitá koo iniyó chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kǒo sa̱a̱yó ta saátu ña̱ vií kutáʼanyó xíʼinna (Sal. 4:4). Tá va̱ása va̱ʼa níka̱ʼa̱n xíʼin táʼanyó, ná ndakaʼányó chi ndiʼivayó káʼa̱n ña̱ʼa ña̱ ndándikó-iniyó xa̱ʼa̱ (Ecl. 7:21, 22). Ná ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “¿Á ndáyáʼvika ña̱ káʼa̱n miíi̱ nu̱úka ña̱ vií kutáʼi̱n xíʼin na̱ migoi̱?”. Va̱ʼaka ndakanixi̱ní ña̱ ndáyáʼvika ña̱ káʼa̱n na̱ migoún nu̱úka ña̱ kúni̱ miíún ta va̱ása ka̱ʼa̱nkaún xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u.
Tá vitá íyo iniyó, va̱ása ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ña̱ koo káʼnu-iniyó xa̱ʼa̱ na̱ hermano tá ke̱ʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinyó. (Koto párrafo 8).b
9. Ña̱ vitá koo iniyó, ¿ndáa ki̱ʼva chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kama ndasaviíyó ku̱a̱chi? (Proverbios 17:9).
9 Tá xa̱a̱ ku̱a̱ʼá tiempo kúúmiíyó iin ku̱a̱chi xíʼin iin na̱ hermano, ña̱ vitá koo iniyó chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ ndi̱ku̱n ndasaviíyó ña̱yóʼo. Ná kǒo ka̱ʼa̱n kúáchiyó tá xa̱a̱ ndásaviíyó ku̱a̱chi xíʼin iinna (kaʼvi Proverbios 17:9;a 1 Cor. 6:7). Va̱ʼaka ná ndakanixi̱níyó ña̱ ndáyáʼvika vií kutáʼanyó xíʼin na̱ migoyó. Ña̱ chíndeétáʼan xíʼin ku̱a̱ʼánína ña̱ ndasaviína ku̱a̱chi ña̱ kúúmiína, kúú ña̱ náʼa̱na ña̱ va̱ʼaní inina xíʼin na̱ yiví kán (Sal. 34:14). Kivi ka̱ʼa̱nyó ña̱yóʼo xíʼinna: “Va̱ʼaníva kítáʼanyó, ná kǒo taxiyó ña̱ ndataʼví ña̱yóʼo miíyó. Ná ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo”. Ná ndakuniyó ña̱ kúúmiíyó ku̱a̱chi ta ná ndukúyó ña̱ káʼnu-ini nu̱ú na̱ migoyó xa̱ʼa̱ ña̱ sa̱xóʼvi̱yóna. Ta tá ndúkúna ña̱ káʼnu-ini nu̱úyó, vitá ná koo iniyó ta xíʼin ndiʼi níma̱yó ná koo káʼnu-iniyó xa̱ʼa̱na (Luc. 17:3, 4). Ná ndakaʼányó chi ña̱ kúni̱yó kúú ña̱ ndasaviíyó ku̱a̱chi ta su̱ví ña̱ chikaa̱yó ku̱a̱chi na̱ yiví kán (Prov. 18:24).
TÁ SÍÍN ÍYO NA̱ MIGOYÓ NU̱Ú MIÍYÓ
10. ¿Nda̱chun kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ña̱ vií kutáʼanyó xíʼin inkana?
10 ¿Nda̱chun kivi ndataʼví ña̱yóʼo miíyó? Sana kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ña̱ vií kutáʼanyó xíʼin na̱ migoyó na̱ síín íyo nu̱ú miíyó. Sana kéʼéna ña̱ʼa ña̱ sása̱a̱ miíyó. Ta inkana íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinna ña̱ vií kutáʼanna xíʼin inkana xa̱ʼa̱ ña̱ ndo̱ʼona tá ya̱chi̱ á kúúmiína cultura ña̱ va̱ása nátúʼun va̱ʼana xíʼin na̱ yiví á inkana kútóonína natúʼunna xíʼin na̱ yiví. Ta inkana kútóonína kitáʼanna xíʼin ku̱a̱ʼání na̱ yiví ta inkana va̱ása kútóona keʼéna ña̱yóʼo.
11. ¿Ndáa ki̱ʼva vií ki̱táʼan ta̱ Jesús xíʼin na̱ yiví na̱ síín ni̱xi̱yo nu̱ú miíra?
11 Kúee ná koo iniyó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Jesús. Ta̱yóʼo xi̱kuura migo na̱ yiví na̱ síín ni̱xi̱yo nu̱ú miíra. Tá kúú ta̱ apóstol Santiago xíʼin ta̱ Juan ndu̱kúna iin chiñu káʼnu ti̱xin Reino Ndióxi̱ nu̱ú ta̱ Jesús (Mar. 10:35-37). Soo mií ta̱ Jesús vitá ni̱xi̱yo inira tá sa̱ndákoora chiñu ña̱ xi̱kuumiíra chí ndiví ta ki̱xira nu̱ú ñúʼu yóʼo (Filip. 2:5-8). Síínní ni̱xi̱yo ña̱ ke̱ʼé na̱yóʼo, soo ta̱ Jesús kúee ni̱xi̱yo inira xíʼin ta̱ Santiago ta saátu ta̱ Juan ta saátu ke̱ʼéra xíʼin inkakana.
12. ¿Ndáaña chi̱ndeétáʼan xíʼin ta̱ Jesús ña̱ kúee ni̱xi̱yo inira xíʼin na̱ migora?
12 Ta̱ Jesús xi̱kunda̱a̱-inira ndáaña xi̱ndakanixi̱ní na̱ migora. Saátu ku̱a̱ʼání na̱ discípulo xi̱kuni̱na ña̱ kuumiína iin chíñu ña̱ ndáyáʼviní nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Santiago xíʼin ta̱ Juan (Mar. 9:34). Xi̱kunda̱a̱-inira xíʼin ña̱ xi̱ndakanixi̱nína saáchi inkáchi tiempo xa̱ʼnuna. Tiempo saá ku̱a̱ʼání na̱ yiví xi̱ndiʼi-inina ña̱ kúúmiína iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní á ña̱ kuumiína ku̱a̱ʼání ña̱ʼa, xa̱ʼa̱ ña̱kán kúee ni̱xi̱yo inira xíʼinna. Saáchi xi̱xiniñúʼu ya̱ʼa ku̱a̱ʼá tiempo ña̱ va̱ʼa nasamana ña̱ xi̱ndakanixi̱nína (Mar. 10:42-45).
13. Ña̱ kúee koo iniyó, ¿ndáa ki̱ʼva chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ vií kutáʼanyó xíʼin inkana? (Efesios 4:2).
13 ¿Ndáa ki̱ʼva viíka kutáʼanyó xíʼin na̱ migoyó? Ná chikaa̱yó ndee̱ ña̱ kúee koo iniyó ta va̱ása sa̱a̱yó xíʼin ña̱ kéʼé inkana (Prov. 14:29). Ndiʼiyó xa̱a̱ síín íyo ña̱ kéʼéyó, ta ña̱ va̱ʼava kúú ña̱yóʼo saáchi xa̱a̱ saá íyovayó. Va̱ʼaní kúniyó xa̱ʼa̱ ña̱ kúndeé-ini inkana xíʼin ki̱ʼva ña̱ íyoyó (kaʼvi Efesios 4:2). Ná va̱ása sa̱a̱yó xíʼin ki̱ʼva ña̱ íyo inka na̱ hermano. Tá kúú, tá iin na̱ yiví kaʼanní nu̱úna ná ka̱ʼa̱nyó tu̱ʼun va̱ʼa xíʼinna xa̱ʼa̱ ña̱ chíkaa̱nína ndee̱ ña̱ kutáʼanna xíʼin inkana. Tá inkana kútóonína natúʼunna, kúee ná koo iniyó xíʼi na̱yóʼo. Su̱ví ndiʼiví na̱ hermano va̱ʼaní xáa̱yó kítáʼanyó xíʼin, soo ná ndakaʼányó ni xa̱a̱ síín síín íyo na̱ hermano kiviva vií xa̱a̱yó kutáʼanyó xíʼinna.
14. ¿Ndáaña kiʼinkayó kuenta xíʼin tá kúee íyo iniyó?
14 Ña̱ kúee koo iniyó chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kotoyó ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmií na̱ hermano. Tá ná na̱ʼa̱yó ña̱yóʼo va̱ása ixayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ña̱ kutáʼanyó xíʼin inkana ni síín íyona nu̱ú miíyó. Tá kúú, ta̱ Santiago xíʼin ta̱ Juan ni̱na̱ʼa̱na ña̱ ni̱nu xi̱kunina tá xi̱kuni̱na kuumiína iin chiñu ña̱ ndáyáʼvi, soo xi̱kandíxavana ña̱ ndixa íyo Reino Ndióxi̱. Ña̱ xi̱kiʼin ta̱ Jesús kuenta xíʼin kúú ña̱ xi̱kandíxanína Ndióxi̱ ta xi̱ndayáʼviní ña̱yóʼo nu̱úna. Tá chíkaa̱yó ndee̱ ña̱ kotoyó ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmií na̱ migoyó, saá kúú ña̱ ndíku̱nyó yichi̱ ta̱ Jesús xíʼin Jehová.
15. ¿Ndáana kivi chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ vií kutáʼanyó xíʼin na̱ yiví na̱ síín íyo nu̱ú miíyó?
15 Ndáyáʼviní ña̱ ka̱ʼa̱nyó xíʼin Jehová ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinyó ña̱ vií kutáʼanyó xíʼin na̱ hermano na̱ síín íyo nu̱ú miíyó. Saátu kivi ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna ña̱ sása̱a̱ miíyó, ta ná ka̱ʼa̱nyó xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa kúee koo iniyó xíʼinna. Ná ndakaʼányó chi Jehová kúú ta̱ i̱xava̱ʼa miíyó xa̱ʼa̱ ña̱kán kúnda̱a̱-inira ña̱ xa̱a̱ síín íyo ndiʼiyó. Ña̱kán kiviva ka̱ʼa̱nyó xíʼin Jehová xa̱ʼa̱ ndiʼi ña̱yóʼo chi xíni̱vara ndáa ki̱ʼva íyoyó ta chindeétáʼanvara xíʼinyó ña̱ kundeé-iniyó. Tá íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ña̱ kúee koo iniyó ná ndúkúyó espíritu santo nu̱úra ña̱ va̱ʼa kǒo keʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa (Luc. 11:13; Gál. 5:22, 23).
TÁ XÓʼVI̱ NA̱ HERMANO
16. ¿Ndáaña kivi keʼé na̱ hermano na̱ yáʼa nu̱ú tu̱ndóʼo?
16 ¿Nda̱chun kivi ndataʼví ña̱yóʼo miíyó? Tá yáʼa na̱ hermano nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ sáxo̱ʼvi̱-inina á ña̱ sándakava-inina, sana kivi keʼéna ña̱ʼa ña̱ va̱ása kútóoyó. Tá kúú kivi kuxíkána nu̱úyó, kixáʼana sa̱a̱na á nda̱a̱ kivi keʼéna ña̱ʼa ña̱ sása̱a̱ miíyó. Ta nda̱a̱ kivi ka̱ʼa̱nna á keʼéna ña̱ʼa ña̱ sáxo̱ʼvi̱ miíyó (Job 6:2, 3). Sana va̱ása kúnda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼo na̱ hermano ta xa̱ʼa̱ ña̱kán kúni̱yó ña̱ viíní ná koo ña̱ kéʼéna.
17. Ña̱ ke̱ʼé ta̱ Jesús xíʼin ta̱ Bartimeo, ¿ndáaña sákuaʼayó xíʼin ña̱yóʼo?
17 Va̱ʼa ná koo iniyó xíʼin inkana tá ná kundáʼvi-iniyó kuniyóna nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé ta̱ Jesús. Ta̱yóʼo va̱ʼa ni̱xi̱yo inira xíʼinna ta xi̱kundáʼvi-inira xi̱xinira na̱ xi̱xoʼvi̱ ni va̱ása ní xi̱xinira na̱yóʼo. Ná ndakanixi̱níyó ndáa ki̱ʼva ke̱ʼéra xíʼin iin ta̱a ta̱ ka̱ku kúáa nu̱ú, ta̱ xi̱naní Bartimeo. Tá xi̱niso̱ʼora ña̱ ku̱a̱ʼa̱n ta̱ Jesús yatin nu̱ú xi̱ndikaa̱ra ki̱xáʼara ndáʼyi̱ kóʼóra. Savana ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ ná kasira yuʼúra soo ta̱kán xi̱kuni̱ra ña̱ ná sandáʼa ta̱ Jesús miíra. Ki̱xáʼara ndeéka ndáʼyi̱ kóʼóra ta xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra yóʼo ni̱sa̱a̱ inkana xíʼinra. Soo ta̱ Jesús ku̱ndáʼvi-inira xi̱nira ta̱ ta̱a kán (Mat. 20:34; Mar. 10:46-52). Ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ va̱ʼaní xi̱kandíxara Ndióxi̱ ta̱ sa̱ndáʼarara.
18. ¿Ndáa ki̱ʼva chindeétáʼanyó xíʼin iin na̱ migoyó na̱ yáʼa nu̱ú tu̱ndóʼo? (1 Tesalonicenses 5:14).
18 ¿Ndáa ki̱ʼva viíka kutáʼanyó xíʼin na̱ migoyó? Ña̱ va̱ʼa koo iniyó xíʼin ña̱ kundáʼvi-iniyó kuniyó na̱ hermano, ña̱yóʼo chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ sándi̱koyó-inina tá yáʼana nu̱ú tu̱ndóʼo (kaʼvi 1 Tesalonicenses 5:14). Iin na̱ migoyó na̱ va̱ʼaní kitáʼan xíʼinyó ndiʼi tiempo íyo tu̱ʼvana ña̱ chindeétáʼanna xíʼinyó tá yáʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo (Prov. 17:17). Su̱ví nda̱saa kúndáʼvi-inina xínina miíyó chi saátu kéʼéna ku̱a̱ʼání ña̱ʼa xa̱ʼa̱yó ña̱ va̱ʼa kǒo ndakava-iniyó. Káʼa̱nna tu̱ʼún va̱ʼa xíʼinyó ta táxina ña̱ xíniñúʼuyó.
19. ¿Ndáa ki̱ʼva kivi na̱ʼa̱yó ña̱ va̱ʼa-iniyó ta saátu ña̱ kúndáʼvi-iniyó xíniyó na̱ migoyó? (Koto na̱ʼná).
19 ¿Ndáa ki̱ʼva na̱ʼa̱yó ña̱ va̱ʼa koo iniyó xíʼin ña̱ kundáʼvi-iniyó kuniyó inkana? Va̱ása kiviví sandíʼi-xa̱ʼa̱yó ña̱ sáxo̱ʼvi̱ na̱ migoyó, soo ná kunda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱ ndóʼona (Mat. 7:12; 1 Ped. 3:8). Viíní ná kuniso̱ʼoyó tá káʼa̱nna xíʼinyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼona. Soo ná kiʼinyó kuenta á kivi ka̱ʼa̱nyó tu̱ʼun va̱ʼa xíʼinna ña̱ kivi sándi̱ko-iinna (Prov. 12:25). Ná kiʼinyó kuenta ña̱ kǒo ka̱ʼa̱nyó ña̱ ndákanixi̱ní miíyó (Prov. 18:13). Kúee ná koo iniyó xíʼin na̱ migoyó ta ná kǒo kundatuyó ña̱ viíní ná keʼéna ndiʼi ña̱ʼa (Efes. 4:32).
Na̱ ndixa kúú migoyó náʼa̱na ña̱ va̱ʼa-inina xíʼinyó ta saátu ña̱ kúnda̱a̱-inina xíʼin ña̱ ndóʼoyó. (Koto párrafo 19).
20. ¿Ndáana yiví kúni̱yó xa̱a̱yó kooyó?
20 Ná kundayáʼvi na̱ migoyó na̱ kúúmiíyó ti̱xin ñuu Jehová nu̱úyó. Xa̱ʼa̱ ña̱ kúúyó na̱ yiví ku̱a̱chi yáʼayó nu̱ú ku̱a̱ʼání tu̱ndóʼo, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo káʼa̱nyó á kéʼéyó ña̱ va̱ása va̱ʼa, ta tá yáʼa tiempo ndándikó-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Xa̱ʼa̱ ña̱kán táxiníyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ na̱ hermano ña̱ va̱ása ni̱nu kúnina, kúee íyo inina, va̱ʼa-inina, kúnda̱a̱-inina xíʼin ña̱ ndóʼoyó ta ndákundeéna kúúna migoyó. Saátu kúni̱ miíyó keʼéyó.
YAA 124 Ndiʼi ki̱vi̱ nda̱kú ná koo iniyó
a Proverbios 17:9: “Na̱ íxakáʼnu-ini xa̱ʼa̱ inkana náʼa̱na ña̱ kúʼvi̱-inina xíninana, soo na̱ xíka nátúʼun xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna xíʼinna, ndátaʼvína na̱ va̱ʼaní kítáʼan”.
b ÑA̱ KÁʼA̱N XA̱ʼA̱ NA̱ʼNÁ: Iin ta̱ hermano ta̱ xa̱a̱ chée xíʼin iin ta̱ hermano ta loʼoka, xa̱a̱ síín ndákanixi̱ní iin tá iinna xa̱ʼa̱ ña̱ predicación. U̱vi̱ saána kúsi̱í-inina nátúʼunna xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ Ndióxi̱.