7 NDA̱A̱ 13 TÍ SEPTIEMBRE 2026
YAA 88 Ná kunda̱a̱-inindi̱ xa̱ʼa yichi̱ún
Ná kundiku̱nyó yichi̱ na̱ ñuu Gabaón
“Ña̱ ki̱ndoo na̱ ñuu Israel ña̱ va̱ása kanitáʼanna xíʼin na̱ ñuu Gabaón ta ndóokana xíʼinna” (JOS. 10:1).
ÑA̱ KA̱ʼA̱NYÓ XA̱ʼA̱
Yóʼo kunda̱a̱-iniyó ndáaña sákuaʼayó xíʼin ña̱ ke̱ʼé na̱ ñuu Gabaón, ta ndáa ki̱ʼva viíní ke̱ʼé Jehová xíʼinna.
1, 2. ¿Nda̱chun ndáyáʼviní kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Gabaón?
TÁ KU̱I̱YA̱ 1473 tiempo xi̱naʼá na̱ ñuu Israel nda̱kiʼinna ñuʼú ña̱ ta̱xi Jehová ndaʼa̱na. Jehová chi̱ndeétáʼanra xíʼinna ña̱ nda̱kiʼinna ñuu Jericó xíʼin ñuu Hai. Soo íyo iin ña̱ ku̱u, iin grupo loʼo na̱ yiví ni̱xa̱a̱na nu̱ú na̱ ñuu Israel ta ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ ki̱xina iin ñuu ña̱ xíkaní kíndo̱o ta kúni̱na ña̱ ná va̱ása kanitáʼan na̱ ñuu Israel xíʼinna.
2 Na̱ ni̱xa̱a̱ nu̱ú na̱ ñuu Israel xi̱kuu na̱ ñuu Gabaón, ña̱yóʼo kúú yichi̱ nu̱ú ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ na̱yóʼo. Biblia káʼa̱nña ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ va̱ʼaní xi̱kitáʼan na̱ ñuu Gabaón xíʼin na̱ ñuu Israel. Ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa sákuaʼayó xíʼin relato yóʼo ta saátu náʼa̱ña ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmií Jehová.
NÁ KANDÍXAYÓ NDIÓXI̱ TA VITÁ NÁ KOO INIYÓ
3. a) ¿Ndáana xi̱kuu na̱ ñuu Gabaón? b) ¿Nda̱chun ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ ná kǒo kanitáʼanna xíʼinna?
3 Tá ni̱ki̱ʼvi na̱ ñuu Israel ñuʼú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová taxira ndaʼa̱na chí ñuʼú ña̱ Canaán. Ni̱xi̱yo u̱xa̱ ñuu válí ña̱ ndakúní ni̱xi̱yo nu̱ú ñuʼú yóʼo ña̱ xi̱xiniñúʼu sandíʼi-xa̱ʼa̱na. Ta iin ña̱yóʼo xi̱kuu ñuu Gabaón (Deut. 7:1). Ta na̱yóʼo ku̱a̱ʼáníka soldado xi̱kuumiína nu̱ú na̱ ñuu Israel (Jos. 10:2). Soo síínva ke̱ʼé na̱ ñuu Gabaón nu̱ú inka ñuu ña̱ ni̱xi̱yo chí Canaán, saáchi na̱yóʼo ku̱ndaa̱-inina ña̱ kǒo kuchiñuna kanitáʼanna xíʼin na̱ ñuu Israel, ta xi̱kunda̱a̱-inina ña̱ xi̱chindeétáʼan Jehová xíʼin na̱ ñuura ta ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ ñuu Canaán (Éx. 34:11; Jos. 9:24). Tá ku̱ndaa̱-inina ña̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Israel ñuu Jericó xíʼin ñuu Hai, na̱ ñuu Gabaón chi̱ndaʼána sava na̱ ta̱a ña̱ va̱ʼa ndakutáʼanna xíʼin ta̱ Josuéa chí Guilgal ña̱ ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ ná kǒo kanitáʼan na̱ ñuu Israel xíʼinna.
4. a) Nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n Josué 9:8-13, ¿ndáaña ke̱ʼe na̱ ñuu Gabaón ña̱ va̱ʼa kǒo kanitáʼan na̱ ñuu Israel xíʼinna? (Koto na̱ʼná). b) ¿Ndáaña ke̱ʼe na̱ ñuu Israel tá ku̱ndaa̱-inina ña̱ sa̱ndáʼvi na̱ ñuu Gabaón miína?
4 (Kaʼvi Josué 9:8-13). Na̱ ñuu Gabaón sa̱ndáʼvina na̱ ñuu Israel ña̱ ke̱ena iin ñuu ña̱ xíkaní kíndo̱o. Ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinna ña̱ ku̱ndaa̱-inina ña̱ chi̱ndeétáʼan Jehová xíʼinna ña̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱na ñuu Egipto, saátu ña̱ sa̱ndíʼi-xa̱ʼa̱na na̱ rey na̱ amorreo, ta̱ Sehón xíʼin ta̱ Og. Soo ndíchiní nda̱kanixi̱nína saáchi kǒo níka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ñuu Jericó xíʼin ñuu Hai. Xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ ke̱ena iin ñuu ña̱ xíkaní kíndo̱o ke̱ʼéna nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ kǒo xíni̱ ña̱ ku̱u xíʼin ñuu yóʼo. Na̱ ñuu Israel ka̱ndíxana ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n na̱ ñuu Gabaón xíʼinna ta ki̱ndoona ña̱ kǒo kanitáʼanna xíʼinna, soo va̱ása níka̱ʼa̱nna xíʼin Jehová xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo (Jos. 9:14, 15). Tá ni̱ya̱ʼa tiempo ku̱ndaa̱-inina ña̱ sa̱ndáʼviva na̱ ñuu Gabaón miína. Soo na̱ ñuu Israel ke̱ʼévana ña̱ ki̱ndoona xíʼin na̱yóʼo saáchi xa̱a̱ chi̱naʼána xa̱ʼa̱ kivi Jehová (Jos. 9:16-19). Na̱ ñuu Israel ta̱xina chiñu ndaʼa̱na ña̱ kixáʼana ndakayana titu̱n, ta ndukúna ti̱kui̱í tá kuniñúʼu na̱ ñuu, ta saátu tá kuniñúʼuna nu̱ú altar Jehová (Jos. 9:27).
Na̱ ñuu Gabaón sa̱ndáʼvina ta̱ Josué ña̱ va̱ʼa kindo̱ona iin trato ña̱ kǒo kanitáʼanna (Koto párrafo 4).
5. ¿Ndáa ki̱ʼva ni̱na̱ʼa̱ na̱ ñuu Gabaón ña̱ xi̱kandíxana Jehová?
5 Tá ku̱ndaa̱-ini u̱ʼu̱n na̱ rey na̱ ni̱xi̱yo chí ñuu Canaán ña̱ ki̱ndoo na̱ ñuu Gabaón xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ kǒo kanitáʼanna, na̱ rey yóʼo nda̱kutáʼanna ña̱ kanitáʼanna xíʼin na̱ ñuu Gabaón. ¿Ndáaña ke̱ʼé na̱ ñuu Gabaón tá ku̱ndaa̱-inina ña̱yóʼo? Ni̱ka̱ʼa̱n ndáʼvina xíʼin ta̱ Josué ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinna (Jos. 10:3-7). Ta̱ Josué xíʼin na̱ soldado ñuu Israel chi̱ndeétáʼanna xíʼinna, ta Jehová chi̱ndeétáʼanvara xíʼin na̱yóʼo. Jehová sa̱kóyora ñíí ña̱ íyo nda̱a̱ táki̱ʼva íyo yu̱u̱ ña̱ náʼnuní sa̱tána, saátu ke̱ʼéra milagro ña̱ va̱ása níka̱nda̱ ñu̱ʼu á ña̱ ka̱ndii ña̱ va̱ʼa sandíʼi-xa̱ʼa̱na na̱ ñuu Canaán (Jos. 10:9-14). Nda̱a̱ táki̱ʼva ku̱ndaa̱-iniyó na̱ ñuu Gabaón ni̱na̱ʼa̱na ña̱ xi̱kandíxana Jehová, saáchi ki̱ndoona xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ kǒo kanitáʼanna, ta tá xi̱kuni̱ inka ñuu sandíʼi-xa̱ʼa̱nana ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼin ta̱ Josué ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinna. Xi̱kandíxana ña̱ chindeétáʼanva Jehová xíʼinna ta saátu ña̱ taxira ñuʼú na̱ ñuu Canaán ndaʼa̱ na̱ israelita.
6. ¿Ndáaña sákuaʼayó xíʼin ña̱ ke̱ʼé Jehová?
6 ¿Ndáaña sákuaʼayó xa̱ʼa̱ Jehová? Vitá-inira ta kúndáʼvi-inira xínira inkana. Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ israelita ña̱ ná sandíʼi-xa̱ʼa̱na ndiʼi na̱ ndóo nu̱ú ñuʼú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra taxira ndaʼa̱na ta sava na̱ xi̱ndoo kán xi̱kuu na̱ ñuu Gabaón (Núm. 33:51, 52). Soo nisaá i̱xato̱ʼóva Jehová ña̱ ki̱ndoo na̱ ñuu Israel xíʼin na̱ ñuu Gabaón, ta ta̱xira ña̱ na̱ kutaku na̱yóʼo. Soo na̱ ñuu Israel va̱ása nínda̱ka̱tu̱ʼunna Jehová tá ke̱ʼéna trato xíʼin na̱ ñuu yóʼo. Saátu xi̱niñúʼura ndee̱ra ña̱ chi̱ndeétáʼanra xíʼin na̱ israelita ña̱ va̱ʼa sa̱kákuna na̱ ñuu Gabaón (Jos. 9:26; 11:19).
7. ¿Ndáa ki̱ʼva na̱ʼa̱yó ña̱ kándíxayó Ndióxi̱ ta saátu ña̱ vitá koo iniyó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ ñuu Gabaón? (Koto na̱ʼná).
7 ¿Ndáa ki̱ʼva kundiku̱nyó yichi̱ na̱ ñuu Gabaón? Xíniñúʼu kandíxaníyó Jehová. Miíyó ku̱a̱ʼáníka ña̱ʼa xíni̱yó xa̱ʼa̱ Jehová nu̱úka ña̱ xi̱xini̱ na̱yóʼo, ña̱kán xíniñúʼu kundaaníka-iniyóra (Sal. 40:4, 5). Saátu vitá ná koo iniyó ña̱ keʼéyó nda̱a̱ ndáaka chiñu ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnuyóra (Jos. 9:23, 27). Iin ta̱ hermano ta naní Luke nda̱kanda̱ní-inira tá xi̱nira iin ta̱ hermano ta̱ xa̱a̱ chée ta̱ xi̱kachíñu Betel ña̱ ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ vitání-inira. Ku̱a̱ʼánína xi̱xini̱na ta̱ hermano yóʼo saáchi xi̱keʼéra chiñu ña̱ ndáyáʼviní ti̱xin ñuu Ndióxi̱, ta̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ku̱ʼu̱nra iin ñuú ña̱ kundaara nu̱ú íxava̱ʼana Salón ña̱ Reino. Ta̱ Luke káchira: “Sa̱kuaʼi̱ ña̱ iin na̱ yiví kivi ndakanixi̱nína ña̱ vitá íyo inina soo xíʼin ña̱ kéʼéyó saá kúú ña̱ ndixa náʼa̱yó ña̱ vitá íyo iniyó”. Ndiʼi ki̱vi̱ ná na̱ʼa̱yó ña̱ kándíxayó Jehová tá yáʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ yo̱ʼvi̱ní ta saátu vitá ná koo iniyó ña̱ keʼéyó nda̱a̱ ndáaka chiñu ña̱ táxi na̱ ñuu Ndióxi̱ ndaʼa̱yó.
Ná keʼéyó nda̱a̱ ndáaka chiñu ta vitá ná koo iniyó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ ñuu Gabaón (Koto párrafo 7).
NÁ KUNDATUYÓ ÑA̱ MIÍ JEHÓVÁ NÁ NDATIIN KU̱A̱CHI
8. ¿Ndáaña va̱ása va̱ʼa ke̱ʼé ta̱ rey Saúl xíʼin na̱ ñuu Gabaón?
8 Tá ni̱ya̱ʼa ku̱a̱ʼá tiempo Biblia káʼa̱n tukuña xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Gabaón na̱ xi̱ndoo chí ñuu Israel, tiempo ña̱ ni̱xi̱yo ta̱ rey Saúl, ta̱yóʼo xi̱kuni̱ra kanitáʼanra xíʼinna. Va̱ása va̱ʼa níkeʼéra saáchi ni̱ya̱ʼandosóra trato ña̱ ki̱ndoo na̱ ñuu Israel xíʼin na̱ ñuu Gabaón ña̱ va̱ása kanitáʼanna. “Ta̱ Saúl xi̱kuni̱ra sandíʼi-xa̱ʼa̱rana xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱ndayáʼviní na̱ ñuu Israel xíʼin na̱ ñuu Judá nu̱úra”.b Ku̱a̱ʼání na̱yóʼo xa̱ʼníra (2 Sam. 21:2, 5, 6).
9. ¿Ndáaña ke̱ʼé Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéna xíʼin na̱ ñuu Gabaón?
9 Jehová va̱ása ndi̱ku̱n kama níndatiinra ku̱a̱chi xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéna xíʼin na̱ ñuu Gabaón. Tá ndu̱u ta̱ David rey, u̱ni̱ ku̱i̱ya̱ ta̱xi Jehová ná koo so̱ko̱ ñuu kán. Ta̱ David ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra Jehová nda̱chun kúú ña̱ íyo so̱ko̱ ñuu Israel, ta Jehová ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinra ña̱ ku̱a̱chi ta̱ Saúl xíʼin na̱ veʼera kúúña saáchi xa̱ʼnína na̱ ñuu Gabaón (2 Sam. 21:1).
10. ¿Ndáa ki̱ʼva ni̱na̱ʼa̱ na̱ ñuu Gabaón ña̱ xi̱ ixato̱ʼóna ley Ndióxi̱? (2 Samuel 21:3-6).
10 (Kaʼvi 2 Samuel 21:3-6). Ta̱ David ni̱nda̱ka̱tu̱ʼunra na̱ ñuu Gabaón ndáaña kivi keʼéra xa̱ʼa̱na xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé ta̱ Saúl xíʼinna. ¿Á ndu̱kúna ku̱a̱ʼání xu̱ʼún nu̱úra? Va̱ásaví, saáchi na̱yóʼo xi̱ ixato̱ʼóna ley ña̱ xi̱kaʼa̱n ña̱ kǒo kívi kiʼinna nda̱a̱ ni iin ña̱ʼa ndaʼa̱ iin na̱ xa̱ʼní na̱ yiví ña̱ va̱ʼa ka̱kuna (Núm. 35:30, 31). Na̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nna: “Ni plata ni oro va̱ása kivi ndachaʼvi ña̱ ke̱ʼé ta̱ Saúl ta saátu na̱ veʼera xíʼinndi̱”. Ta saátu xi̱kunda̱a̱-inina ña̱ kǒo kívi kaʼnína iin na̱ ke̱ʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa tá kǒo káʼa̱n ta̱ rey xíʼinna ña̱ keʼéna ña̱yóʼo. Ta̱ David ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ kivi kaʼnína u̱xa̱ na̱ ta̱a na̱ ki̱xi ti̱xin veʼe ta̱ Saúl, ta sana na̱yóʼo ki̱táʼanna xíʼin ta̱ Saúl ña̱ xa̱ʼnína na̱ ñuu Gabaón. Tá ni̱ya̱ʼa tiempo ki̱xáʼa kúún sa̱vi̱ ta kǒoka so̱ko̱ níxi̱yo. Ña̱yóʼo ni̱na̱ʼa̱ña ña̱ ki̱ndoova-ini Jehová xíʼin ña̱ ke̱ʼé na̱ ñuu Gabaón (2 Sam. 21:9, 10, 14).
11. ¿Ndáaña sákuaʼayó xa̱ʼa̱ Jehová xíʼin relato yóʼo?
11 ¿Ndáaña sákuaʼayó xa̱ʼa̱ Jehová? Ña̱ kúúra iin Ndióxi̱ ta̱ nda̱kúní ndátiin ku̱a̱chi (Sal. 37:28). Kúni̱ra ña̱ viíní ná keʼéyó xíʼin ndiʼi na̱ yiví nda̱a̱ na̱ ke̱e inka ñuu ta saátu nda̱a̱ na̱ íxandi̱va̱ʼana xíʼin. Ku̱a̱ʼánína íxandi̱va̱ʼana xíʼin na̱ ndásakáʼnu Ndióxi̱ soo kixaa̱ tiempo ña̱ ndatiinra ku̱a̱chi xíʼin na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa yóʼo. Xíʼin relato yóʼo sákuaʼayó Jehová xi̱kuni̱ra ná saxínu na̱ israelita ña̱ ki̱ndoona xíʼin na̱ ñuu Gabaón, ta ki̱ʼva saátu kúni̱ra ná saxínuyó ña̱ ki̱ndooyó xíʼinra (chitáʼanña xíʼin Amós 1:9).
12. ¿Ndáa ki̱ʼva kundiku̱nyó yichi̱ na̱ ñuu Gabaón tá ndo̱ʼoyó iin ña̱ va̱ása va̱ʼa?
12 ¿Ndáa ki̱ʼva kundiku̱nyó yichi̱ na̱ ñuu Gabaón? Tá iin na̱ hermano ke̱ʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinyó, kúee ná koo iniyó ta ná kundatuyó mií Jehová ná ndatiin ku̱a̱chi tasaá na̱ʼa̱yó ña̱ ndáa-iniyóra. Ná kotoyó ña̱ ndo̱ʼo iin ñá hermana ñá naní Laura French. Ñáyóʼo ki̱xáʼañá káchíñuñá Betel ña̱ ndíkaa̱ chí Canadá tá ku̱i̱ya̱ 1926. Tá ni̱ya̱ʼa u̱xu̱ ku̱i̱ya̱ inkana chi̱kaa̱na ku̱a̱chi síkí miíñá chi ni̱ka̱ʼa̱nna ña̱ kítáʼanñá xíʼin na̱ apóstata, tándi̱ʼi ki̱tañá ti̱xin Betel. ¿Ndáaña ke̱ʼéñá? Ni nda̱kava-iniñá, kǒo níka̱ʼa̱n kúáchiñá, ña̱ ke̱ʼéñá kúú ña̱ ndu̱uñá precursora ta ti̱xin ku̱mí ku̱i̱ya̱ ndeéní ka̱chíñuñá nu̱ú Jehová. Tá ku̱i̱ya̱ 1940 ka̱na tukunañá ña̱ kachíñuñá Betel ta 50 ku̱i̱ya̱ ka̱chíñuñá kán nda̱a̱ tá ni̱xi̱ʼi̱ñá. Xíʼin ña̱ ke̱ʼé ñáyóʼo sákuaʼayó ña̱ tá ndo̱ʼoyó iin ña̱ va̱ása va̱ʼa, ná ndakundeéyó kachíñuyó nu̱ú Jehová ta ná kundatuyó ña̱ miíra ná ndasavií ku̱a̱chi (Is. 26:3, 4).
NDA̱KÚ NÁ KOO INIYÓ NDASAKÁʼNUYÓ JEHOVÁ
13. ¿Ndáana xi̱kuu “na̱ netineo” ta ndáaña ke̱ʼéna tá ke̱e na̱ judío ñuu Babilonia?
13 Tá ni̱ya̱ʼa 500 ku̱i̱ya̱ ña̱ xi̱kuu ta̱ David rey, Biblia káʼa̱n tukuña xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Gabaón, tá ni̱ya̱ʼa 70 ku̱i̱ya̱ ña̱ xi̱ndasi na̱ judío chí ñuu Babilonia. Tá ku̱i̱ya̱ 537 ndi̱kó sava na̱ judío chí ñuu Israel xíʼin ta̱ chíñu Zorobabel (Esd. 2:1, 2, 58). Ta tá ku̱i̱ya̱ 468 ndi̱kó inka grupo na̱ judío xíʼin ta̱ Esdras (Esd. 7:1-7). Ni loʼova kúú na̱ ndi̱kó chí ñuu Jerusalén, ni̱xi̱yo sava na̱ “netineo” xíʼinna (koto nota ña̱ va̱xi nu̱ú Esdras 2:43 xíʼin 7:7). ¿Ndáana xi̱kuu na̱ netineo? Na̱yóʼo kúú na̱ xi̱kachíñu templo soo su̱ví na̱ israelita níxi̱kuuna ta sana ku̱a̱ʼání na̱yóʼo ki̱xina ti̱xin na̱ ñuu Gabaón (koto Glosario, “na̱ netineo”).
14. ¿Ndáa ki̱ʼva ni̱na̱ʼa̱ na̱ Gabaón ña̱ nda̱kú ni̱xi̱yo inina xíʼin Jehová? (1 Crónicas 9:2 xíʼin nota).
14 (Kaʼvi 1 Crónicas 9:2 xíʼin nota). Grupo na̱ nu̱ú na̱ ndi̱kó chí ñuu Jerusalén xíʼin na̱yóʼo ndi̱kó “na̱ xi̱kachíñu ini templo”. Su̱ví ndiʼi na̱ judío na̱ ni̱xi̱yo Babilonia ndi̱kó chí ñuu Jerusalén saáchi ku̱a̱ʼání na̱yóʼo xa̱a̱ ke̱ʼéna veʼena, xi̱kuumiína negocio ta ku̱a̱ʼání xu̱ʼún xi̱kiʼinna ta kǒo níxiinna ndikóna ñuu Jerusalén ña̱ va̱ʼa sandáʼanaña. Soo ni̱xi̱yo sava na̱ judío na̱ nda̱kú ni̱xi̱yo ini xíʼin Jehová ta saátu sava na̱ ki̱xi ti̱xin veʼe na̱ Gabaón, na̱ xi̱kuni̱ ndikó ñuu Jerusalén. Soo na̱yóʼo xi̱kuni̱na ndíkóna ña̱ va̱ʼa sandáʼana templo ni i̱xayo̱ʼvi̱ña xíʼinna keʼéna ña̱yóʼo. Na̱ judío nda̱kiʼinna ñuʼú ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová taxira ndaʼa̱na soo na̱ ñuu Gabaón kǒoña níndakiʼinna. Soo nisaá na̱ Gabaón ndi̱kóna ñuu Jerusalén ña̱ va̱ʼa saxínuna chiñu ña̱ xi̱kuumiína ta saátu ña̱ sandáʼana nama̱ sa̱tá ñuu (Neh. 3:26).
15. ¿Ndáaña sánáʼa̱ relato yóʼo miíyó xa̱ʼa̱ Jehová?
15 ¿Ndáaña sákuaʼayó xa̱ʼa̱ Jehová? Chíndayáʼviníra ña̱ kéʼé na̱ ndásakáʼnu miíra ta ndiʼi tiempo ndáarana. Ni xa̱a̱ ni̱ya̱ʼa ki̱ʼva 1,000 ku̱i̱ya̱ ña̱ sa̱káku Jehová na̱ ñuu Gabaón tá tiempo ta̱ Josué, nda̱kundeéra xi̱taxira bendición ndaʼa̱na. Tá ndi̱ʼi-xa̱ʼa̱ ñuu Jerusalén xíʼin ñuu Judá tá ku̱i̱ya̱ 607 tiempo xi̱naʼá, Jehová sa̱kákura na̱ se̱ʼe na̱ ñuu Gabaón. Tá nda̱tavá Jehová na̱ judío chí Babilonia, na̱ se̱ʼe na̱ ñuu Gabaón xi̱ndakundeéna xi̱kachíñuna ti̱xin templo xíʼin na̱ levita. Sava na̱yóʼo xi̱ndoona yatin nu̱ú xi̱ndichi templo (Esd. 2:70; Neh. 11:21). Ta̱ xa̱ʼa̱ ña̱ xi̱kachíñuna templo va̱ása níxi̱xiniñúʼu chaʼvikana impuesto (Esd. 7:24).
16. ¿Ndáa ki̱ʼva na̱ʼa̱yó ña̱ nda̱kú íyo iniyó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼé na̱ ñuu Gabaón?
16 ¿Ndáa ki̱ʼva kundiku̱nyó yichi̱ na̱ ñuu Gabaón? Kúni̱yó ndasakáʼnuyó iinlá Jehová ta chindeétáʼanyó xíʼin inkana ña̱ keʼéna ña̱yóʼo. Xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱yó xíniyó Jehová ta kúni̱yó sakúsi̱íyó-inira, kéʼéyó ku̱a̱ʼá ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa ndasakáʼnuyóra. Ña̱yóʼo kúú ña̱ ke̱ʼé iin ta̱ hermano ta̱ ñuu Filipinas ta̱ naní Alwin. Ta̱yóʼo xi̱kachíñura iin empresa ña̱ petroleo ta ku̱a̱ʼání xu̱ʼún xi̱kiʼinra, soo xi̱kuni̱ra ku̱a̱ʼáka tiempo kachíñura nu̱ú Jehová. Tá xi̱xaʼa̱n ta̱ superintendente ña̱ circuito congregaciónra, xi̱tavára tiempo ña̱ kitara predicación ndiʼi semana ta xi̱kusi̱íní-inira. Ni̱ka̱ʼa̱nníra xíʼin Jehová ña̱ xi̱kuni̱ra ku̱a̱ʼáka tiempo kachíñura nu̱úra. Tándi̱ʼi nda̱koora chiñu ña̱ xi̱kuumiíra ta ndu̱kúra inka chiñu ña̱ chi̱ndeétáʼan xíʼinra ña̱ koora precursor ni loʼo xu̱ʼún xi̱chaʼvinara. Saátu ñá síʼira ki̱xáʼañá kúúñá precursora ta xa̱a̱ 21 na̱ yiví chi̱ndeétáʼanna xíʼin ña̱ sa̱kúaʼana xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱a̱. Chiñu ña̱ kéʼé na̱yóʼo ndáyáʼviníña nu̱ú Jehová. Ta saátu ndiʼi chiñu ña̱ kéʼéyó miíyó ndáyáʼviníña nu̱úra ta kundaara miíyó ndiʼi tiempo (Mat. 6:33).
17. ¿Ndáaña sa̱kúaʼayó ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ na̱ ñuu Gabaón?
17 Ña̱ ke̱ʼé Jehová xíʼin na̱ ñuu Gabaón náʼa̱ña ña̱ ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa kúúmiíra, tá kúú vitá íyo inira, kúndáʼvi-inira xínira inkana, nda̱kúní ndátiinra ku̱a̱chi ta saátu táxira ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱ na̱ káchíñu nu̱úra. Ku̱a̱ʼání ña̱ va̱ʼa sákuaʼayó xíʼin ña̱ ke̱ʼé na̱ ñuu Gabaón, kúni̱yó kandíxayó Jehová ta kundaa-iniyóra tá ná ya̱ʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo. Saátu kúni̱yó na̱ʼa̱yó ña̱ vitá íyo iniyó ta keʼéyó nda̱a̱ ndáaka chiñu ña̱ táxi na̱ ñuu Ndióxi̱ ndaʼa̱yó. Ta tá iinna ke̱ʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinyó, kúee ná koo iniyó ta ná kundaa-iniyó Jehová ña̱ miíra ndasavií ku̱a̱chi ta taxira ña̱ va̱ʼa ndaʼa̱yó. Ta saátu kúni̱yó kusi̱í-iniyó ta nda̱kú koo iniyó kachíñuyó nu̱ú Jehová ndiʼi tiempo. Ná kǒo nandósóyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ʼa ke̱ʼé na̱ ñuu Gabaón ta ná kundiku̱nyó yichi̱na.
YAA 148 Jehová kúú ta̱ sáka̱ku miíyó
a Sava na̱ ta̱a na̱ ni̱xa̱ʼa̱n ni̱ka̱ʼa̱n xíʼin ta̱ Josué ke̱ena ñuu Gabaón, ñuu Kefirá, ñuu Beerot xíʼin ñuu Quiryat-Jearim (Jos. 9:17).
b Biblia kǒo káʼa̱nña nda̱chun xi̱kuni̱ ta̱ Saúl sandíʼi-xa̱ʼa̱ra na̱ ñuu Gabaón. Sava na̱ nándukú va̱ʼa xa̱ʼa̱ Biblia káʼa̱nna ña̱ sana kǒo níxikuni̱ ta̱ rey Saúl koo na̱ yiví na̱ inka ñuu chí ñuu Israel.