14 NDA̱A̱ 20 TÍ SEPTIEMBRE 2026
YAA 41 Yivá, kuniso̱ʼo ña̱ káʼi̱n xíʼún
Libro ña̱ Isaías va̱ʼaní sándi̱koña-iniyó
“Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Jehová: [...] ‘Nda̱a̱ táki̱ʼva sándi̱ko iin ñaʼá ini se̱ʼeñá, saá sandíkoi̱-inindó’” (IS. 66:12, 13).
ÑA̱ KA̱ʼA̱NYÓ XA̱ʼA̱
Ña̱ ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n libro ña̱ Isaías kivi sandíkoña-iniyó tá kúsuchí-iniyó á tá ndákava-iniyó.
1, 2. ¿Ndáaña kéʼé Jehová tá kúsuchí-iniyó?
NÁ NDAKANIXI̱NÍYÓ xa̱ʼa̱ iin ta̱ loʼo ta̱ ndeéní xáku, saáchi na̱ veʼera ku̱ʼu̱nna koona inka ñuu ta xíniñúʼu sandákoora na̱ migo válíra. Á sana ndákava-inira chi ke̱ʼéra iin ña̱ va̱ása va̱ʼa. Ni nda̱a̱ ndáaka ña̱ ndo̱ʼora, ¿ndáaña keʼé siʼíra xíʼinra? Sana numiñára ta kuniso̱ʼoñá ña̱ ka̱ʼa̱nra xíʼinñá ta saátu ka̱ʼa̱nñá xíʼinra ña̱ kúni̱ñá xíniñára.
2 Biblia chítáʼanña Jehová xíʼin iin ñaʼá ñá sandíko-ini ta̱ loʼo se̱ʼeñá. Tá kúú nu̱ú Isaías 66:13 káʼa̱nña ña̱yóʼo: “Nda̱a̱ táki̱ʼva sándi̱ko iin ñaʼá ini se̱ʼeñá, saá sandíkoi̱-inindó”. Na̱ íyo se̱ʼe kúʼvi̱-inina xínina se̱ʼena soo Jehová kúʼvi̱níka-inira xínira miíyó (Is. 49:15). Tá kúsuchí-iniyó á tá xóʼvi̱yó, Jehová xíniñúʼura tu̱ʼunra ña̱ va̱ʼa sandíkora-iniyó ta saátu táxira ndee̱ ndaʼa̱yó (Rom. 15:4).
3. ¿Ndáaña ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ nu̱ú artículo yóʼo?
3 Nu̱ú libro ña̱ Isaías ku̱a̱ʼání ña̱ʼa káʼa̱n Jehová xíʼinyó ña̱ va̱ʼa sandíkora-iniyó (Is. 40:1). Ta̱xira ña̱ ná ka̱ʼyi libro yóʼo ña̱ va̱ʼa chi̱ndeétáʼanña xíʼin na̱ xi̱ndasakáʼnu miíra na̱ ni̱xi̱yo chí ñuu Judá tá ni̱ya̱ʼana nu̱ú tu̱ndóʼo. Saátu miíyó ndóoyó tiempo ña̱ yo̱ʼvi̱ní ta xíniñúʼuyó ña̱ sandíkona-iniyó (2 Tim. 3:1). Nu̱ú artículo yóʼo kotoyó sava versículo ña̱ va̱xi nu̱ú Isaías ña̱ chikaa̱ ndee̱ xíʼinyó, 1) tá iin kama nása̱ma ña̱ kéʼéyó, 2) tá ndákava-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéyó tá ya̱chi̱ ta ña̱ 3) tá ni̱xi̱ʼi̱ iin na̱ veʼeyó.
TÁ IIN KAMA NÁSA̱MA ÑA̱ KÉʼÉYÓ
4. Tá nása̱ma ña̱ kéʼéyó, ¿ndáaña kivi kundoʼoyó?
4 Sana iin kama nasa̱ma ña̱ kéʼéyó (Ecl. 9:11; 1 Cor. 7:31). Sana kani kue̱ʼe̱ miíyó, kuma̱ní xu̱ʼún ndaʼa̱yó, sana kixáʼa ku̱a̱chi ñuu nu̱ú ndóoyó á nasa̱ma chiñu ña̱ kéʼéyó ti̱xin ñuu Ndióxi̱. Tá ná kundoʼoyó ña̱yóʼo sana kundi̱ʼiní-iniyó ta sana ndakanixi̱níyó ña̱yóʼo: “¿Ndáaña keʼíi̱ vitin?”. Ná kotoyó ña̱ ndo̱ʼo iin ta̱ hermano ta̱ naní Joseph, ta̱yóʼo 17 ku̱i̱ya̱ ka̱chíñura Betel tasaá ni̱ka̱ʼa̱nna xíʼinra ña̱ va̱ása kundikaa̱kara kán. Ta̱yóʼo káchira: “Kǒo níkunda̱a̱-inii̱ ndáaña keʼíi̱ saáchi ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ xi̱ndika̱i̱ Betel”. ¿Ndáa ki̱ʼva xíniñúʼu Jehová tutu ña̱ Isaías ña̱ va̱ʼa sandíkora-iniyó tá yáʼayó nu̱ú tu̱ndóʼo táʼan ña̱yóʼo?
5. ¿Ndáaña káʼa̱n Jehová xíʼinyó nu̱ú Isaías 42:16? (Koto na̱ʼná).
5 (Kaʼvi Isaías 42:16). Jehová káʼa̱nra ña̱ kuniʼira yichi̱ nu̱ú “na̱ kúáa” na̱ ku̱a̱ʼa̱n iin yichi̱ ña̱ va̱ása xíni̱na ta ndasara ña̱ naa, ñuʼu̱ ña̱ túu̱n. Tu̱ʼun “na̱ kúáa”, “yichi̱ ña̱ va̱ása xíni̱na”, “ña̱ naa” xíʼin “ñuʼú nu̱ú íyoní koʼndo” ña̱yóʼo kivi kitáʼanña xíʼin ña̱ ndóʼoyó tá iin kama nása̱ma ña̱ kéʼéyó. Ta saátu kivi kitáʼanña tá ku̱a̱ʼa̱nyó iin yu̱ku̱ nu̱ú naaní ta kǒo xíni̱yó ndáa yichi̱ ku̱ʼu̱nyó. Jehová káʼa̱nra xíʼinyó ña̱ ndiʼi tiempo kuniʼira yichi̱ nu̱úyó ni nda̱a̱ ndáaka ña̱ ná kundoʼoyó ta miíra chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ ku̱ʼu̱nyó yichi̱ nu̱ú kǒo koʼndo íyo. Ta, ¿ndáa ki̱ʼva kéʼéraña? Xíniñúʼura tu̱ʼunra xíʼin na̱ ñuura ña̱ va̱ʼa taxina consejo ndaʼa̱yó (Sal. 119:105; Is. 30:21). Saátu xíniñúʼura na̱ hermano xíʼin inkaka na̱ yiví ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanna xíʼinyó. Ni kǒo xíni̱yó ndáaña kuu chí nu̱únínu soo ndáa-iniyó Jehová chi kúni̱ra xínira miíyó, kúnda̱a̱-inira xíʼin ña̱ ndóʼoyó ta ndiʼi tiempo chindeétáʼanra xíʼinyó (Is. 41:10; 1 Ped. 5:6, 7).
Ni nása̱ma ña̱ kéʼéyó Jehová va̱ása sandákoondaʼa̱ra miíyó (Koto párrafo 5).b
6. Tá iin kama nása̱ma ña̱ kéʼéyó, ¿ndáaña kivi kandíxayó?
6 ¿Ndáaña ku̱u xíʼin ta̱ Joseph, ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ nu̱ú párrafo 4? Miíra xíʼin ñá síʼira káʼa̱nna ndáa ki̱ʼva va̱ʼaní chi̱ndeétáʼan Jehová xíʼinna tá ke̱ena Betel: “Ki̱ʼinndi̱ kuenta ña̱ va̱ʼaní chi̱ndeétáʼanra xíʼinndi̱, tá kúú xi̱niñúʼura na̱ hermano ña̱ ta̱xina ña̱ xi̱niñúʼundi̱ ta saátu ña̱ chi̱kaa̱na ndee̱ xíʼinndi̱. Tasaá kéʼéra nda̱a̱ tiempo vitin”. Tá iin kama nása̱ma ña̱ kéʼéyó ta túviyó ña̱ kǒo kúchiñuyó, ná ndakaʼányó mií Jehová chíndeétáʼanra xíʼinyó ndiʼi tiempo, taxira ndee̱ ndaʼa̱yó ta saátu kuniʼira yichi̱ nu̱úyó (Is. 54:10; 58:11). Ta̱ Joseph káchira: “Kútóoníi̱ iin táʼví loʼo yaa ña̱ ta̱vá na̱ ñuu Ndióxi̱: ‘Táxii̱ tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ yiváyó, ndáarayó ta chíndeéra ndiʼiyó. Kǒo ña̱ kundoʼoyó ki̱vi̱ vitin’.a Sava yichi̱ va̱ása vií kána ña̱ kúni̱yó keʼéyó soo Jehová ndiʼiva tiempo chíndeétáʼanra xíʼinyó”.
TÁ NDÁKAVA-INIYÓ XA̱ʼA̱ IIN ÑA̱ VA̱ÁSA VA̱ʼA KE̱ʼÉYÓ
7. ¿Ndáaña ndóʼo savana xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéna tá ya̱chi̱?
7 Tá ni̱ki̱ʼviyó iin ku̱a̱chi ndeé ta káʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xíʼin na̱ anciano, na̱yóʼo va̱ʼaní chindeétáʼanna xíʼinyó, ná chikaa̱yó ndee̱ ña̱ va̱ása ndikó tukuyó keʼéyó ña̱yóʼo (Prov. 28:13; Sant. 5:14-16; 1 Juan 1:9). Soo ni saá, kivi ndakavakava-iniyó, ta ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo: “Jehová nda̱a̱ ni iin yichi̱ va̱ása ixakáʼnu-inira xa̱ʼíi̱” (2 Cor. 2:7). Ndiʼivayó kivi ndakanixi̱ní saá, saáchi íxayo̱ʼvi̱ña xíʼinyó ña̱ kǒo ndakanikaxi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéyó tá ya̱chi̱. Tá kúú, ta̱ rey David ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱yóʼo: “Ni̱ki̱ʼvii̱ ku̱a̱chi ta xa̱ʼa̱ ña̱kán ndíʼi̱ní-inii̱”. Ta ka̱chikara: “Ku̱naaníi̱ ta kǒoka ndeíi̱” (Sal. 38:3, 8). Tá ndóʼoyó saá, libro ña̱ Isaías va̱ʼaníva sandíkoña-iniyó.
8, 9. ¿Ndáaña sánáʼa̱ Isaías 1:18 miíyó xa̱ʼa̱ ña̱ íxakáʼnu-ini Jehová xa̱ʼa̱yó?
8 (Kaʼvi Isaías 1:18). Jehová xíniñúʼura iin ejemplo ña̱ va̱ʼaní náʼa̱ nu̱úyó ña̱ íxakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiyó. Jehová káʼa̱nra xíʼinyó ni nda̱a̱ táki̱ʼva íyo “color ña̱ kúáʼa” saá íyo ku̱a̱chiyó, ndasayaaraña nda̱a̱ “táki̱ʼva íyo nieve”. Ña̱ color kúáʼa yo̱ʼvi̱ní ndóoña. Jehová káʼa̱nra xíʼinyó tá íxakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiyó va̱ása ndákaʼánkara xa̱ʼa̱ña.
9 Ná ka̱ʼa̱n tukuyó xa̱ʼa̱ ta̱ rey David ni ni̱ki̱ʼvira ku̱a̱chi ndeé ta saátu xa̱ʼníra, Jehová i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ra ta tá ni̱ya̱ʼa tiempo ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ nda̱kú ni̱xi̱yo inira xíʼinra (2 Sam. 11:3, 4, 14, 15; 12:13; 1 Rey. 9:4, 5). Tá xi̱ndakanixi̱ní Jehová xa̱ʼa̱ ta̱ David kǒo níxi̱ndakanixi̱níra xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéra, chi xi̱ndakanixi̱níra ña̱ nda̱kú ni̱xi̱yo inira xíʼinra. Ta ki̱ʼva saá kéʼé Jehová xíʼinyó tá ndíko-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéyó, íxakáʼnu-inira xa̱ʼa̱yó ta chíndeétáʼanra xíʼinyó ña̱ kǒo ndakaʼánkayó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta ña̱ xínitúni̱yó va̱ása sandíʼi̱kaña-iniyó. Vitin ná kotoyó inka versículo ña̱ va̱xi nu̱ú Isaías ña̱ sandíko-iniyó tá ndákavaní-iniyó xa̱ʼa̱ iin ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéyó tá ya̱chi̱.
10. ¿Ndáa tu̱ʼun ña̱ sándi̱koní-iniyó va̱xi nu̱ú Isaías 38:17?
10 (Kaʼvi Isaías 38:17). Tu̱ʼun ña̱ káʼa̱n “Va̱ása xítokaún ku̱a̱chii̱” íyoña táki̱ʼva ña̱ ndákiʼin Jehová ku̱a̱chiyó ta sákanaraña chí sa̱tára. Versículo yóʼo sánáʼa̱ña miíyó ndáaña kéʼé Jehová xíʼin ku̱a̱chiyó ta va̱ása ndákaʼánkara xa̱ʼa̱ña. Iin diccionario ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo káchiña: “Nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱ va̱ása níki̱ʼvi ku̱a̱chi saá íyoi̱ nu̱ún”. Tá xa̱a̱ íxakáʼnu-ini Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiyó nda̱a̱ táki̱ʼva íyo na̱ kǒo níki̱ʼvi ku̱a̱chi saá íyoyó nu̱ura. Ta kǒo sándakaʼánra miíyó xa̱ʼa̱ ku̱a̱chiyó ta ni va̱ása táxira castigo ndaʼa̱yó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, ta ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱nra xíʼinyó: “Va̱ása ndakaʼíi̱n xa̱ʼa̱ ku̱a̱chi ña̱ kíʼviún” (Is. 43:25). Sándi̱koní ña̱yóʼo iniyó, saáchi Jehová kúú ta̱ ndátiin ku̱a̱chi xíʼinyó ta kúnda̱a̱-iniyó ña̱ nándóso-inira xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, saátu xíniñúʼu keʼé miíyó vitin.
Kǒo taxiún ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼún tá ya̱chi̱ ná sandákavaña-iniún.
11. ¿Ndáaña kíʼin Jehová kuenta xíʼin? (Koto na̱ʼná).
11 Tá sava yichi̱ ndákava tuku iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéyó, ná ndakaʼányó Jehová kúni̱níra xínira miíyó ta íxakáʼnu-inira xa̱ʼa̱yó. Jehová va̱ása sáa̱ra xíʼinyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéyó tá ya̱chi̱, nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé miíyó na̱ yiví (Is. 57:16). Ña̱ ke̱ʼéyó tá ya̱chi̱ va̱ása ndáyáʼvi ña̱yóʼo nu̱ú Jehová, soo ña̱ kéʼéyó vitin xíʼin ña̱ keʼéyó chí nu̱únínu ña̱yóʼo kúú ña̱ ndáyáʼvi nu̱úra (Is. 55:7). Kúsi̱íní-iniyó chi Jehová kúʼvi̱-inira xínira miíyó ta íxakáʼnu-inira xa̱ʼa̱yó. Ná kǒo taxiyó ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéyó tá ya̱chi̱ sandákavaña iniyó ni ña̱ kasiña nu̱úyó ña̱ ndakiʼinyó ña̱ va̱ʼa chí nu̱únínu.
Jehová va̱ása xítokara ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéyó tá ya̱chi̱ (Koto párrafo 11).c
TÁ NI̱XI̱ʼI̱ IIN NA̱ VEʼEYÓ
12. ¿Ndáaña kivi kundoʼoyó tá xíʼi̱ iin na̱ veʼeyó?
12 Tá xíʼi̱ iin na̱ veʼeyó na̱ kúʼvi̱ní iniyó xíniyó, ku̱a̱ʼání tiempo xóʼvi̱yó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Sava yichi̱ kivi ndakanixi̱níyó nda̱chun ta̱xi Jehová ni̱xi̱ʼi̱ na̱ táʼanyó. Ña̱yóʼo ndo̱ʼo ta̱ Michael, na̱ yivára ni̱xi̱ʼi̱na tá ni̱xi̱xi̱ veʼena. Ta̱yóʼo káchira: “Ndeéní nda̱kava-inii̱ ta ni̱sa̱a̱ní xíʼin Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ na̱ veʼi̱. Xi̱kunda̱a̱va-inii̱ ña̱ su̱ví ku̱a̱chi Jehová níxi̱yoña, soo nda̱chun kǒo nísakákura na̱yóʼo”. ¿Á xa̱a̱ ndóʼún táʼan ña̱yóʼo? Ná kotoyó ndáaña káʼa̱n tutu ña̱ Isaías ta ndáa ki̱ʼva sándi̱ko ña̱yóʼo iniyó.
13. ¿Ndáaña káʼa̱n Jehová xíʼinyó nu̱ú Isaías 25:8?
13 (Kaʼvi Isaías 25:8). Jehová káʼa̱nra ña̱ sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ña̱ xíʼi̱ na̱ yiví. Ndakanixi̱ní tá ná kixaa̱ ki̱vi̱ yóʼo, va̱ása kuvika na̱ yiví ta ni va̱ása kuakukayó xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱ʼi̱ iin na̱ táʼanyó (Is. 35:10). Va̱ása kusuchíka iniún tá ná kotoún nu̱ú ni̱nduxu iin na̱ táʼún. Kivi kandíxaún ña̱ kǒoka kue̱ʼe̱ kuumií na̱ veʼún xíʼin na̱ migoún ta ndiʼi tiempo kusi̱í-inindó. Ta ña̱yóʼo su̱ví iin cuento kúúña, saáchi Ndióxi̱ ta̱ kúúmií ndiʼi ndee̱ kúú ta̱ káʼa̱n ña̱yóʼo xíʼinyó, xa̱ʼa̱ ña̱kán xi̱nuva ña̱yóʼo (Apoc. 21:4, 5).
14. ¿Ndáaña ndóʼún tá ndákanixi̱níún xa̱ʼa̱ ña̱ ndataku na̱ ni̱xi̱ʼi̱? (Isaías 26:19; koto na̱ʼná).
14 (Kaʼvi Isaías 26:19). Jehová va̱ása sandíʼi-xa̱ʼa̱ kuitíra ña̱ xíʼi̱yó, chi saátu sandátakura na̱ táʼanyó na̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱. Ná kotoyó ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n Jehová: “Na̱ ñui̱ na̱ ni̱xi̱ʼi̱ ndako̱ona”. Ña̱yóʼo náʼa̱ña nu̱úyó ña̱ kúni̱ní Jehová sandátakura na̱yóʼo saáchi na̱ ñuura kúúna. Ndákaʼánkara xa̱ʼa̱ na̱yóʼo, tá ná kixaa̱ tiempo sandátakurana. Nda̱a̱ táki̱ʼva kéʼé yúyú ña̱ sándatakuña yuku̱ tá xi̱ta̱a̱n, ki̱ʼva saá kúú ña̱ keʼé Jehová ña̱ sandátakura na̱ ni̱xi̱ʼi̱. Kusi̱íní-iniyó tá ná ndikó tukuyó kotoyó na̱yóʼo (chitáʼanña xíʼin Marcos 5:42).
Ña̱ ndátuyó ndataku na̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ ña̱ ndixa kuuva ña̱yóʼo (Koto párrafo 14).
15. Ña̱ ndakanixi̱níyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndataku na̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱, ¿ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼanña xíʼinyó?
15 Ña̱ kúnda̱a̱-iniyó ña̱ ta̱ʼán nandóso-ini Jehová xa̱ʼa̱ na̱ táʼanyó na̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱ ta káʼa̱nra ña̱ sandátakurana, ña̱yóʼo chíndeétáʼanña xíʼinyó ña̱ kundeé-iniyó soo ni saá sava yichi̱ ndákavakava-iniyó. Ta̱ Michael, ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ nu̱ú párrafo 12, káʼa̱nra ndáa ki̱ʼva sándi̱ko ña̱yóʼo inira: “Isaías 26:19 chíndeétáʼanña xíʼi̱n ña̱ kúnda̱a̱-inii̱, Jehová ñúʼukava-inira xa̱ʼa̱ na̱ yivái̱. Kúni̱níra xínira na̱yóʼo ta ndakaʼánkara xa̱ʼa̱na nda̱a̱ ná kixaa̱ tiempo ña̱ sandátakurana. Ña̱ ndákanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo chíkaa̱níña ndee̱ xíʼi̱n ta táxiña ndee̱ ndaʼíi̱”. Iin ña̱ va̱ʼa keʼéyó kúú ña̱ ndakanixi̱níyó ña̱ kixaa̱ iin ki̱vi̱ koto tukuyó na̱ táʼanyó na̱ xa̱a̱ ni̱xi̱ʼi̱. Ña̱yóʼo chikaa̱ña ndee̱ xíʼinyó ña̱ kǒo ndakavaní-iniyó.
16. ¿Ndáa texto ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia sándi̱ko-iniún tá yáʼún nu̱ú tu̱ndóʼo ña̱ yo̱ʼvi̱ní?
16 Xa̱a̱ ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ sava texto ña̱ va̱xi nu̱ú libro ña̱ Isaías ña̱ sándi̱ko iniyó ki̱vi̱ tá nása̱ma ña̱ kéʼéyó, tá ndákava-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéyó tá ya̱chi̱ ta saátu tá xíʼi̱ iin na̱ veʼeyó. Táxiníyó tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ xíniñúʼura tu̱ʼunra ña̱ va̱ʼa sandíkora-iniyó (Sal. 94:19). ¿Á íyo iin texto ña̱ chíkaa̱ ndee̱ xíʼún tá yáʼún nu̱ú iin tu̱ndóʼo ña̱ yo̱ʼvi̱ní? Kivi sakúaʼa xíʼin xi̱níún ña̱yóʼo ta kaʼyiúnña nu̱ú iin tutu ta chinúuña iin lugar nu̱ú kivi kotoúnña. Taxi ná sandíko Jehová iniún.
YAA 3 Jehová kúú ta̱ chíndeé táʼan xíʼinyó
a Yóʼo káʼa̱nra xa̱ʼa̱ yaa ña̱ naní: Jehová chindeétáʼan xíʼinyó.
b ÑA̱ KÁʼA̱N XA̱ʼA̱ NA̱ʼNÁ: Na̱ hermano na̱ ñúʼu ti̱xin congregación viíní ndákiʼinna iin na̱ matrimonio na̱ ki̱ta Betel.
c ÑA̱ KÁʼA̱N XA̱ʼA̱ NA̱ʼNÁ: Iin ta̱ hermano nándóso-inira xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéra tá ya̱chi̱ ta kúsi̱íní-inira ndíkaa̱ra Escuela nu̱ú Sákuaʼa na̱ Precursor.