¿Ndáaña kúú Biblia?
Ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo
Biblia kúúmiíña 66 libro. Ta ni̱ka̱ʼyi̱ña ki̱ʼva 1,600 ku̱i̱ya̱. Káʼa̱nyó ña̱ kúúña tu̱ʼun Ndióxi̱, saáchi miíra kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱n ña̱ va̱xi nu̱úña (1 Tesalonicenses 2:13).
Ña̱yóʼo sakúaʼayó nu̱ú artículo yóʼo
Ña̱ xíniñúʼu kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ Biblia
¿Ndáana ka̱ʼyi Biblia? Tu̱ʼun Ndióxi̱ kúú ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia, soo xi̱niñúʼura 40 na̱ ta̱a ña̱ ka̱ʼyinaña. Tá kúú ta̱ Moisés, ta̱ rey David, ta̱ Mateo, ta̱ Lucas xíʼin ta̱ Juan.a Ndióxi̱ xi̱niñúʼura na̱ ta̱a yóʼo ña̱ va̱ʼa kaʼyina ña̱ ndákanixi̱níra (2 Timoteo 3:16).
Ndakanixi̱ní ña̱ iin ta̱a ta̱ kúúmií iin chiñu ña̱ ndáyáʼvi káʼa̱nra xíʼin iin ta̱ káchíñu nu̱úra ña̱ ná kaʼyira iin tutu ta miíra káʼa̱n xíʼinra ndáaña kaʼyira. Ni ta̱ káchíñu nu̱úra kúú ta̱ ka̱ʼyi tutu yóʼo, ¿ndáana ni̱ka̱ʼa̱n tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱úña? Ta̱a ta̱ kúúmií chiñu ña̱ ndáyáʼvi kúú ta̱ ni̱ka̱ʼa̱nña. Ki̱ʼva saá ke̱ʼé Ndióxi̱ tá xi̱niñúʼura na̱ ta̱a ña̱ ka̱ʼyina tu̱ʼunra nu̱ú Biblia.
¿Ndáaña kúni̱ kachi tu̱ʼun Biblia? Tu̱ʼun yóʼo ka̱naña ti̱xin tu̱ʼun griego biblía, ña̱ kúni̱ kachi “libro válí”. Tá ni̱ya̱ʼa tiempo, ki̱xáʼana xíniñúʼuna tu̱ʼun yóʼo ña̱ va̱ʼa ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ndiʼi libro ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia.
¿Ama ni̱ka̱ʼyi̱ Biblia? Ki̱xáʼana káʼyina Biblia tá ku̱i̱ya̱ 1513 tiempo xi̱naʼá ta sa̱ndíʼina ka̱ʼyinaña tá ku̱i̱ya̱ 98 tiempo vitin, ña̱kán 1,600 ku̱i̱ya̱ ni̱ya̱ʼa tasaáví ndi̱ʼi ni̱ka̱ʼyi̱ña.
¿Á íyoka tutu nu̱ú ni̱ka̱ʼyi̱ Biblia tiempo xi̱naʼá nda̱a̱ tiempo vitin? Kǒokaña íyo. Na̱ ka̱ʼyi Biblia tiempo xi̱naʼá xi̱niñúʼuna papiro á ñi̱i̱ kití ña̱ va̱ʼa kaʼyinaña. Soo ña̱yóʼo kamaní ndíʼi-xa̱ʼa̱ña, xa̱ʼa̱ ña̱kán ni̱xi̱yo na̱ xi̱keʼé copia Biblia ta ku̱a̱ʼání ku̱i̱ya̱ ke̱ʼéna ña̱yóʼo, tasaá va̱ása níndiʼi-xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n Biblia ta kúúmiíyóña nda̱a̱ tiempo vitin.
¿Ndáaña kúú Antiguo Testamento xíʼin Nuevo Testamento? Antiguo Testamento káʼa̱nna xíʼin iin táʼví Biblia ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ tu̱ʼun hebreo,b ta saátu káʼa̱nna Escrituras Hebreas xíʼinña. Nuevo testamento káʼa̱nna xíʼin inka táʼví Biblia ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ tu̱ʼun griego ta saátu káʼa̱nna Escrituras Griegas Cristianas xíʼinña. U̱vi̱ saá táʼví yóʼo kúúña tu̱ʼun Ndióxi̱.c
¿Ndáaña kúú ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia? Biblia nátúʼunña xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u xi̱naʼá, kúúmiíña ley, profecía, poesía, tu̱ʼun ña̱ ndíchi, yaa xíʼin carta. Koto ña̱ naní “Libro ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia”.
¿Ndáaña káʼa̱n ña̱ Biblia xa̱ʼa̱?
Nu̱ú kíxáʼaña káʼa̱nña xíʼinyó ndáa ki̱ʼva i̱xava̱ʼa Ndióxi̱ ndiví xíʼin ñuʼú. Saátu káʼa̱n Biblia ña̱ ki̱vi̱ Ndióxi̱ kúú Jehová, ta kúni̱ra ña̱ ná sakúaʼayó xa̱ʼa̱ra (Salmo 83:18).
Nu̱ú Biblia kivi sakúaʼayó ña̱ nda̱a̱ xa̱ʼa̱ Ndióxi̱ ta saátu kivi sakúaʼayó ndáa ki̱ʼva ndasayi̱i̱ra ki̱vi̱ra.
Káʼa̱ntuña ndáaña keʼé Ndióxi̱ nu̱ú ñuʼú yóʼo ta saátu káʼa̱nña ndáaña keʼéra xa̱ʼa̱ na̱ yiví. Ta káʼa̱ntuña ndáaña keʼéra chí nu̱únínu ña̱ va̱ʼa sandíʼi-xa̱ʼa̱ra ndiʼi ña̱ sáxo̱ʼvi̱ miíyó.
Nu̱ú Biblia kivi ndani̱ʼítuyó consejo ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinyó. Ña̱yóʼo kúú savaña.
¿Ndáa ki̱ʼva kutáʼan viíyó xíʼin inkana? “Keʼéndó xíʼin inkana ndiʼi ña̱ kúni̱ndó keʼéna xíʼinndó” (Mateo 7:12).
Ña̱ kúni̱ kachiña: Nda̱a̱ táki̱ʼva kúni̱yó ná keʼéna xíʼinyó saá ná keʼéyó xíʼin inkana.
¿Ndáaña keʼéyó ña̱ va̱ása kundi̱ʼiní-iniyó? “Nda̱a̱ ni iin yichi̱ kǒo kundi̱ʼi̱ní-inindó xa̱ʼa̱ ki̱vi̱ taa̱n, saáchi iin iin ki̱vi̱ xa̱a̱ kúúmiíña tu̱ndóʼo” (Mateo 6:34).
Ña̱ kúni̱ kachiña: Nu̱úka ña̱ kundi̱ʼiní-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ kivi kuu inka ki̱vi̱, va̱ʼaka ná kundi̱ʼi-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼoyó iin tá iin ki̱vi̱.
¿Ndáaña keʼéyó ña̱ va̱ʼa si̱í kooyó xíʼin na̱ ti̱ndaʼa̱ xíʼinyó? “Iin tá iin ndóʼó xíniñúʼu kuʼvi̱-inindó kunindó ñá síʼindó nda̱a̱ táki̱ʼva kúʼvi̱-inindó xínindó miíndó. Ta saátu ná xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ xíniñúʼu ixato̱ʼóníná yiíná” (Efesios 5:33).
Ña̱ kúni̱ kachiña: Ña̱ va̱ʼa si̱í koo na̱ xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ xíniñúʼu kuʼvi̱-inina kunitáʼanna ta ixato̱ʼó táʼanna.
¿Á na̱sama ña̱ káʼa̱n Biblia?
Va̱ása. Na̱ xíni̱va̱ʼa xa̱ʼa̱ Biblia chítáʼanna tutu yatá ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ xi̱naʼá xíʼin Biblia ña̱ íyo tiempo vitin ta kíʼinna kuenta ña̱ va̱ása nínasa̱maví ña̱ káʼa̱nña. Ta va̱ása ndákanda̱ví-iniyó xíʼin ña̱yóʼo saáchi Ndióxi̱ kúni̱ra ná kaʼviyó Biblia ta ná kunda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱ káʼa̱nña, ña̱kán va̱ása taxivíra ña̱ nasamana ña̱ káʼa̱nña (Isaías 40:8).d
¿Nda̱chun ku̱a̱ʼání nu̱ú tu̱ʼun sándaya̱ʼana Biblia?
Tiempo vitin ku̱a̱ʼání na̱ yiví va̱ása káʼa̱nvína tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ Biblia xi̱naʼá. Soo nu̱ú Biblia va̱xi tu̱ʼun va̱ʼa ña̱ ku̱a̱ʼa̱n nu̱ú “ñuu náʼnu á ñuu válí, ni nda̱a̱ ndáaka tu̱ʼun káʼa̱nna á nda̱a̱ ndáaka tribu kúúna” (Apocalipsis 14:6). Xa̱ʼa̱ ña̱kán, na̱ yiví xíniñúʼu kuumiína Biblia tu̱ʼun miína. Tasaá kivi kaʼvinaña ta kunda̱a̱-inina xíʼinña.
Íyo u̱ni̱ ki̱ʼva ña̱ kivi sandáya̱ʼana Biblia:
Sándaya̱ʼana iin tá iin tu̱ʼun. Nda̱a̱ táki̱ʼva káʼa̱n mií tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ña saá sándaya̱ʼanaña.
Sándaya̱ʼana ña̱ kúni̱ kachiña. Xíniñúʼuna tu̱ʼun ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼin na̱ káʼviña ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-inina xíʼin ña̱ káʼa̱nña.
Sándaya̱ʼana ña̱ kúnda̱a̱-ini miína xíʼinña. Sava na̱ sándaya̱ʼa Biblia chínúuna ña̱ kúnda̱a̱-ini miína xíʼin, ña̱ va̱ʼa kutóo na̱ yiví kaʼvinaña. Soo tá kéʼéna ña̱yóʼo, sava yichi̱ násamana ña̱ káʼa̱n Biblia.
Ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniyó á va̱ʼa sa̱ndáya̱ʼana iin Biblia, xíniñúʼu káxi ka̱ʼa̱nña ta va̱ása yo̱ʼvi̱ kunda̱a̱-iniyó xíʼinña ta saátu va̱ása xíniñúʼu nasa̱ma ña̱ káʼa̱n tu̱ʼun Ndióxi̱.e
¿Ndáana nda̱kaxin ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú Biblia?
Ndióxi̱ kúú ta̱ nda̱kaxin ña̱ ni̱ka̱ʼyi̱ nu̱ú Biblia chi tu̱ʼun miíra kúúña. Tá xa̱ʼa̱, Ndióxi̱ ta̱xira “tu̱ʼun ña̱ yi̱i̱” ndaʼa̱ na̱ ñuu Israel ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ xi̱kuni̱ra ña̱ ná kundaana ña̱ Escrituras Hebreas (Romanos 3:2).
¿Á kúma̱ní libro nu̱ú Biblia?
Va̱ása. Kǒo nda̱a̱ ni iin libro kúma̱ní nu̱ú Biblia saáchi íyo níívaña. Savana káʼa̱nna ña̱ íyo libro ña̱ yatání ña̱ nda̱ni̱ʼina vitin ta xíniñúʼu ndakutáʼanña xíʼin libro ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia.f Soo mií Biblia káʼa̱n ndáa ki̱ʼva xíniñúʼu koo tutu ña̱ ndixa kúú tu̱ʼun Ndióxi̱ (2 Timoteo 1:13). Ta xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ʼaní kítáʼan ña̱ káʼa̱n ndiʼi libro yóʼo. Soo va̱ása kítáʼanví ña̱ káʼa̱n Biblia xíʼin ña̱ káʼa̱n libro yatá ña̱ káʼa̱n na̱ yiví ña̱ xíniñúʼu kixi nu̱ú Biblia.g
¿Ndáa ki̱ʼva ndani̱ʼíyó iin versículo nu̱ú Biblia?
Libro ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia
a Tá kúni̱ún kunda̱a̱-iniún ndáaña kúú libro ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia, ndáana ka̱ʼyiña ta ama ni̱ka̱ʼyi̱ña koto ña̱ naní “Nu̱ú va̱xi ki̱vi̱ libro ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia”.
b Sava táʼví tu̱ʼun Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼyi̱tuña tu̱ʼun arameo, ti̱xin tu̱ʼun hebreo ka̱natu tu̱ʼun yóʼova.
c Ku̱a̱ʼání na̱ káʼvi Biblia káʼa̱nna ña̱ naníña Escrituras Hebreas á Escrituras Griegas Cristianas. Saáchi tá ná ka̱ʼa̱nna Antiguo Testamento xíʼin ña̱yóʼo inkana kivi ndakanixi̱nína ña̱ va̱ása ndáyáʼvikaña ta ña̱ Nuevo Testamento kúú ña̱ nda̱kiʼin nu̱úña.
d Koto artículo ña̱ naní “¿Á na̱samana ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia?”.
e Ku̱a̱ʼání na̱ yiví kútóona kaʼvina La Biblia. Traducción del Nuevo Mundo saáchi káxiní íyo ña̱ káʼa̱nña ta va̱ása yo̱ʼvi̱ kúnda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱ káʼa̱nña. Koto article ña̱ naní “¿Á nása̱ma ña̱ káʼa̱n Traducción del Nuevo Mundo?”.
f Káʼa̱nna ña̱ naníña apócrifos. Ña̱ Encyclopædia Britannica, káʼa̱nña ña̱ kúni̱ kachi tu̱ʼun yóʼo ña̱ su̱ví tu̱ʼun ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n mií Ndióxi̱ kúú ña̱ va̱xi nu̱ú libro yóʼo, xa̱ʼa̱ ña̱kán va̱ása xíniñúʼu nde̱eña nu̱ú Biblia.
g Tá kúni̱ún kunda̱a̱ka-iniún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo, kaʼvi artículo ña̱ naní “Los evangelios apócrifos: ¿contienen verdades ocultas sobre Jesús?”.