¿Ndáaña xi̱kuni̱ kachi ta̱ Jesús tá ni̱ka̱ʼa̱nra “kuʼvi̱-inindó kunindó na̱ sáa̱-ini xíni ndóʼó”?
Ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo
Tá ni̱ka̱ʼa̱nndosó ta̱ Jesús chí yuku̱ ka̱chira: “Kuʼvi̱-inindó kunindó na̱ sáa̱-ini xíni ndóʼó” (Mateo 5:44; Lucas 6:27, 35). Ña̱ xi̱kuni̱ kachira kúú ña̱ xíniñúʼu na̱ʼa̱yó ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyó na̱ sáa̱-ini xíni miíyó á na̱ kéʼé ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinyó.
Va̱ʼaní yichi̱ chi̱núu ta̱ Jesús nu̱úyó chi i̱xakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ na̱ i̱xandi̱va̱ʼa xíʼinra (Lucas 23:33, 34). Ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ Jesús ña̱ xíniñúʼu kuʼvi̱-iniyó kuniyó na̱ sáa̱-ini xíni miíyó, kítáʼantuña xíʼin ña̱ káʼa̱n Escrituras Hebreas (Éxodo 23:4, 5; Proverbios 24:17; 25:21).
“Kuʼvi̱-inindó kunindó na̱ sáa̱-ini xíni ndóʼó ta kǒo sandákoondó ka̱ʼa̱nndó xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ na̱ íxandi̱va̱ʼa xíʼinndó” (Mateo 5:43, 44).
Nu̱ú artículo yóʼo sakúaʼayó ña̱yóʼo:
¿Nda̱chun xíniñúʼu kuʼvi̱-iniyó kuniyó na̱ sáa̱-ini xíni miíyó?
¿Ndáa ki̱ʼva na̱ʼa̱yó ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyó na̱ sáa̱-ini xíni miíyó?
¿Á va̱ʼa ku̱ʼu̱nyó guerra ña̱ kanitáʼanyó xíʼin na̱ sáa̱-ini xíni miíyó?
Texto ña̱ káʼa̱n ña̱ xíniñúʼu kuʼvi̱-iniyó kuniyó na̱ sáa̱-ini xíni miíyó
¿Nda̱chun xíniñúʼu kuʼvi̱-iniyó kuniyó na̱ sáa̱-ini xíni miíyó?
Ndióxi̱ kúú ta̱ chínúu yichi̱ nu̱úyó. “Ta̱yóʼo kúndáʼvi-inira xínira nda̱a̱ na̱ va̱ása to̱ʼó-ini ta saátu na̱ ndi̱va̱ʼa-ini” (Lucas 6:35). Ta saátu “távára ñu̱ʼu nu̱ú na̱ va̱ʼa ta saátu nu̱ú na̱ va̱ása va̱ʼa” (Mateo 5:45).
Ña̱ kuʼvi̱-iniyó kuniyó na̱ sáa̱-ini xíni miíyó kivi chindeétáʼanña xíʼinna ña̱ nasa̱mana. Biblia káʼa̱nña xíʼinyó ña̱ vií ná keʼéyó xíʼin na̱ sáa̱-ini xíni miíyó chi saá “ndakanda̱-inina ta nduvitá níma̱na” (Proverbios 25:22). Kivi chitáʼanyó ña̱yóʼo xíʼin ña̱ kéʼéna tá xáʼmina ka̱a ña̱ va̱ʼa nduvitáña ta nduliviña. Ki̱ʼva saá nduvitá níma̱ na̱ sáa̱-ini xíni miíyó tá vií ná keʼéyó xíʼinna.
¿Ndáa ki̱ʼva na̱ʼa̱yó ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyó na̱ sáa̱-ini xíni miíyó?
“Vií keʼéndó xíʼin na̱ kúndasí xíni ndóʼó” (Lucas 6:27). Biblia káchiña: “Tá na̱ sáa̱-ini xíni yóʼó kúni̱na kuxuna, taxi ña̱ kuxuna; tá kúni̱na koʼona ti̱kui̱í, taxi ti̱kui̱í ná koʼona” (Romanos 12:20). Kiviva vií keʼéyó xíʼin na̱ sáa̱-ini xíni miíyó tá ná kundiku̱nyó consejo yóʼo: “Keʼéndó xíʼin inkana ndiʼi ña̱ kúni̱ndó keʼéna xíʼinndó” (Lucas 6:31).
“Ka̱ʼa̱nndó xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ na̱ kúni̱ ña̱ ná kundoʼondó ña̱ va̱ása va̱ʼa” (Lucas 6:28). Tá vií káʼa̱nyó xíʼin na̱ sáa̱-ini xíni miíyó ni káʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xíʼinyó, táki̱ʼva íyo na̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱na xíʼin Ndióxi̱ saá íyoyó. Ña̱yóʼo kúú ña̱ káʼa̱n Biblia: “Tá káʼa̱n-ndi̱va̱ʼana xíʼinndó va̱ása ka̱ʼa̱n-ndi̱va̱ʼandó xíʼinna, nu̱úka ña̱yóʼo keʼéndó ña̱ va̱ʼa xíʼinna” (1 Pedro 3:9). Consejo yóʼo chindeétáʼanña xíʼinyó ña̱ va̱ása sa̱a̱-iniyó kuniyó inkana.
“Ka̱ʼa̱nndó xíʼinra xa̱ʼa̱ na̱ káʼa̱n-ndi̱va̱ʼa xíʼinndó” (Lucas 6:28). Tá inkaka kéʼéna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼinyó ná va̱ása keʼéyó xíʼinna nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéna xíʼinyó (Romanos 12:17). Va̱ʼaka ná ka̱ʼa̱nyó xíʼin Ndióxi̱ ña̱ ná ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱na (Lucas 23:34; Hechos 7:59, 60). Nu̱úka ña̱ keʼéyó nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéna xíʼinyó, ná taxiyó ndaka̱xin Ndióxi̱ ndáaña keʼéra xíʼinna, chi nda̱kúní íyo ña̱ kéʼéra (Levítico 19:18; Romanos 12:19).
“Kuʼvi̱-inindó kunindó na̱ sáa̱-ini xíni ndóʼó, ta kǒo sandákoondó ña̱ vií keʼéndó xíʼin na̱ kúndasí xíni ndóʼó, ka̱ʼa̱nndó xíʼin Ndióxi̱ xa̱ʼa̱ na̱ kúni̱ ña̱ ná kundoʼondó ña̱ va̱ása va̱ʼa ta ka̱ʼa̱nndó xíʼinra xa̱ʼa̱ na̱ káʼa̱n-ndi̱va̱ʼa xíʼinndó” (Lucas 6:27, 28).
Kúee ná koo iniyó ta va̱ʼa ná koo iniyó (1 Corintios 13:4). Tá ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ apóstol Pablo xa̱ʼa̱ ña̱ kuʼvi̱-iniyó kunitáʼanyó, xi̱niñúʼura tu̱ʼun griego agápe ña̱ va̱xi nu̱ú Mateo 5:44 xíʼin Lucas 6:27, 35. Náʼa̱yó ña̱ kúʼvi̱-iniyó xíniyó na̱ sáa̱-ini xíni miíyó tá kúee íyo iniyó xíʼinna ta va̱ʼa íyo iniyó xíʼinna ta saátu tá va̱ása ni̱nu kúniyó ta to̱ʼó íyo iniyó.
“Na̱ kúʼvi̱-ini xíni inkana va̱ása kamaní-inina ta va̱ʼaní-inina. Na̱ kúʼvi̱-ini xíni inkana va̱ása sáa̱na. Va̱ása kúta̱a-inina, va̱ása ni̱nu kúnina, to̱ʼóní-inina, va̱ása ndíʼi̱-inina xa̱ʼa̱ mií kuitína, va̱ása kamaní sáa̱na. Va̱ása ndákaʼánna xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼé inkana xíʼinna. Va̱ása kúsi̱í-inina xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa, chi kúsi̱í-inina xíʼin ña̱ nda̱a̱. Ndiʼiña kúndeé-inina xíʼin, ndiʼiña kándíxana, ndiʼiña ndátuna, ndiʼiña íxandakú-inina xíʼin. Ña̱ kúʼvi̱-inina xínina inkana va̱ása ndíʼiña” (1 Corintios 13:4-8).
¿Á va̱ʼa ku̱ʼu̱nyó guerra ña̱ kanitáʼanyó xíʼin na̱ sáa̱-ini xíni miíyó?
Va̱ása va̱ʼa keʼéyó ña̱yóʼo, saáchi ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ndíku̱nñaʼá ña̱ va̱ása xíniñúʼu kanitáʼanna xíʼin na̱ sáa̱-ini xíni miína. Tá kúú, tá ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ kanitáʼan inka ñuu xíʼin ñuu Jerusalén, va̱ása níka̱ʼa̱nra xíʼinna ña̱ kindo̱ona ta kanitáʼanna xa̱ʼa̱ña, chi ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼinna kúú ña̱ ná kununa ku̱ʼu̱nna (Lucas 21:20, 21). Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱ntura ña̱yóʼo xíʼin ta̱ apóstol Pedro: “Taxiva̱ʼa espadaún, chi ndiʼi na̱ xíniñúʼu espada kuvina xíʼin espada” (Mateo 26:52). Biblia va̱ása káʼa̱nña xa̱ʼa̱ na̱ discípulo ta̱ Jesús na̱ xi̱ndoo tá siglo nu̱ú ña̱ xi̱xaʼa̱nna guerra (2 Timoteo 2:24). a
Ña̱ ndákanixi̱ní savana xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Jesús
Ña̱ ndákanixi̱ní savana: Ley Ndióxi̱ xi̱kaʼa̱nña xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ xi̱niñúʼu sa̱a̱-inina kunina na̱ sáa̱-ini xíni miína.
Ña̱ nda̱a̱: Va̱ása níxi̱kaʼa̱nví ley ña̱yóʼo. Chi ña̱ xi̱kaʼa̱n Ley kúú ña̱yóʼo: “Kuʼvi̱-iniún kuniúnna nda̱a̱ táki̱ʼva kúʼvi̱-iniún xíniún miíún” (Levítico 19:18). Ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ xíniñúʼu kuʼvi̱-iniyó kuniyó nda̱a̱ ndáaka na̱ yiví, soo sava na̱ judío xi̱ndakanixi̱nína ña̱ nda̱saa na̱ ñuu miína xi̱niñúʼu kuʼvi̱-inina kunina ta xi̱niñúʼu sa̱a̱-inina kunina na̱ va̱ása níxi̱kuu na̱ ñuu miína (Mateo 5:43, 44). Ta̱ Jesús chi̱ndeétáʼan xíʼinna ña̱ nasama ña̱ ndákanixi̱nína tá ni̱ka̱ʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼé iin ta̱a ta̱ ñuu Samaria (Lucas 10:29-37).
Ña̱ ndákanixi̱ní savana: Tá iinna kúʼvi̱-inina xínina na̱ sáa̱-ini xíni miína, kúni̱ kachi ña̱ kíndo̱o-inina xíʼin ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼé na̱kán.
Ña̱ nda̱a̱: Biblia sánáʼa̱ña ña̱ kiviva kuʼvi̱-iniyó kuniyó inkana ni va̱ása kíndo̱o-iniyó xíʼin ña̱ va̱ása va̱ʼa kéʼéna. Tá kúú, ta̱ Jesús va̱ása níxi̱kutóora ña̱ kanitáʼanna soo ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin Ndióxi̱ ña̱ ná ixakáʼnu-inira xa̱ʼa̱ na̱ xa̱ʼní-ñaʼá (Lucas 23:34). Saátu va̱ása níxi̱kutóora ña̱ ixandi̱va̱ʼa na̱ yiví xíʼin táʼanna á ña̱ ki̱ʼvina ku̱a̱chi, soo nisaá ka̱ndíxavara kuvira xa̱ʼa̱ na̱ yiví ku̱a̱chi (Juan 3:16; Romanos 6:23).
a Ña̱yóʼo ni̱ka̱ʼa̱n ta̱ Ernest Barnes nu̱ú libro ña̱ ka̱ʼyira ña̱ naní The Rise of Christianity ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ cristiano: “Tá ná kaʼvi va̱ʼayó ndiʼi tutu ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ na̱ cristiano, kunda̱a̱-iniyó ña̱ nda̱a̱ tá tiempo ña̱ ni̱xi̱yo ta̱ Marco Aurelio ta̱ xi̱xaʼndachíñu chí ñuu Roma tá ku̱i̱ya̱ 161 iinsaá nda̱a̱ ku̱i̱ya̱ 180 tiempo vitin, nda̱a̱ ni iin na̱ cristiano va̱ása nínduuna soldado; ta nda̱a̱ ni iin na̱ soldado na̱ ni̱xa̱a̱ ndu̱u cristiano va̱ása níxi̱kuukana soldado”.