¿Ndáaña kúú u̱xu̱ ley?
Ña̱ káʼa̱n Biblia xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo
Ti̱xin ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ na̱ ñuu Israel xi̱kixi u̱xu̱ ley yóʼo. Ña̱yóʼo nanítuña u̱xu̱ tu̱ʼun chi ña̱yóʼo kúú ña̱ kúni̱ kachi tu̱ʼun hebreo ʽaséreth had-devarím. U̱ni̱ yichi̱ va̱xi tu̱ʼun yóʼo nu̱ú ña̱ Pentateuco á ña̱ Torá, ña̱yóʼo kúú u̱ʼu̱n libro ña̱ nu̱ú ña̱ va̱xi nu̱ú Biblia (Éxodo 34:28; Deuteronomio 4:13; 10:4). Tu̱ʼun griego kúúña déka (u̱xu̱) lógous (tu̱ʼun), ta xa̱ʼa̱ ña̱kán kúútu ña̱ káʼa̱nna Decálogo xíʼinña.
Ndióxi̱ ka̱ʼyira u̱xu̱ ley yóʼo nu̱ú u̱vi̱ yu̱u̱ ta ta̱xiraña ndaʼa̱ ta̱ Moisés chí yuku̱ Sinaí (Éxodo 24:12-18). U̱xu̱ ley yóʼo va̱xiña nu̱ú Éxodo 20:1-17 xíʼin Deuteronomio 5:6-21.
U̱xu̱ ley
Iinlá Jehová ndasakáʼnún (Éxodo 20:3).
Va̱ása ndasakáʼnún inka ña̱ʼa (Éxodo 20:4-6).
Vií kuniñúʼún ki̱vi̱ Ndióxi̱ (Éxodo 20:7).
Ndakaʼán ña̱ iin ki̱vi̱ yi̱i̱ kúú sábado (Éxodo 20:8-11).
Ixato̱ʼó yiváún xíʼin siʼún (Éxodo 20:12).
Va̱ása kaʼníún (Éxodo 20:13).
Va̱ása ku̱su̱ún xíʼin na̱ kǒo nítindaʼa̱ xíʼún (Éxodo 20:14).
Va̱ása ixakuíʼnaún (Éxodo 20:15).
Va̱ása ka̱ʼún ña̱ vatá xa̱ʼa̱ inkana (Éxodo 20:16).
Va̱ása kuni̱ún kindaún ña̱ kúúmií inkana (Éxodo 20:17).
¿Nda̱chun xa̱a̱ síín káʼa̱n savana ndáaña kúú ley ña̱ nu̱ú ta ndáaña kúú ña̱ so̱ndíʼi?
Va̱ása káʼa̱nví Biblia ndáaña kúú ley ña̱ nu̱ú ta ndáaña kúú ña̱ so̱ndíʼi. Ña̱kán xa̱a̱ síín íyo ña̱ ndákanixi̱ní savana xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo. Nu̱ú lista ña̱ xa̱a̱ xi̱niyó va̱xi ki̱ʼva ña̱ káʼyi savanaña. Soo savana xa̱a̱ síínva káʼyinaña. Xa̱a̱ síín káʼyina ña̱ nu̱ú, ña̱ u̱vi̱ xíʼin ña̱ so̱ndíʼi.a
¿Nda̱chun ta̱xi Ndióxi̱ u̱xu̱ ley?
Ti̱xin ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés xi̱kixi u̱xu̱ ley. Ti̱xin ley yóʼo xi̱kixi yáʼaka 600 chiñu ña̱ xáʼnda Ndióxi̱ ta ña̱yóʼo chi̱ndeétáʼanña xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ kindo̱ona iin trato xíʼin Ndióxi̱ (Éxodo 34:27). Ndióxi̱ ni̱ka̱ʼa̱nra xíʼin na̱ ñuu Israel ña̱ va̱ʼaní kundoona tá ná kundiku̱nna ña̱ xi̱kaʼa̱n ley (Deuteronomio 28:1-14). Soo saátu ta̱xi Ndióxi̱ ley yóʼo ña̱ va̱ʼa koo tu̱ʼvana tá ná kixaa̱ ta̱ Mesías (Gálatas 3:24).
¿Á xíniñúʼu kundiku̱nka na̱ cristiano ña̱ káʼa̱n u̱xu̱ ley?
Va̱ása. Na̱ ñuu Israel kuití ta̱xi Ndióxi̱ u̱xu̱ ley yóʼo ndaʼa̱ (Deuteronomio 5:2, 3; Salmo 147:19, 20). Miíyó na̱ ndíku̱n ta̱ Jesús tiempo vitin va̱ása xíniñúʼu kundiku̱nkayó ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés ta nda̱a̱ na̱ judío na̱ xi̱ndiku̱n ta̱ Cristo ni̱sa̱ñána nu̱ú ley yóʼo (Romanos 7:6).b Va̱ása ndíku̱nkayó ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés chi ña̱ ndíku̱nyó kúú ña̱ káʼa̱n ley ta̱ Cristo, ña̱yóʼo kúú ndiʼi ña̱ sa̱náʼa̱ ta̱ Jesús xíʼin chiñu ña̱ xa̱ʼndara nu̱ú na̱ discípulora (Gálatas 6:2; Mateo 28:19, 20).
¿Á kivi chindeétáʼanka u̱xu̱ ley xíʼinyó?
Kiviva chindeétáʼanña xíʼinyó. Ku̱a̱ʼáníva ña̱ va̱ʼa ndakiʼinyó tá ná kaʼviyó xa̱ʼa̱ u̱xu̱ ley yóʼo saáchi náʼa̱ña ndáa ki̱ʼva íyo ña̱ ndákanixi̱ní Ndióxi̱ (2 Timoteo 3:16, 17). Ley yóʼo kúúmiíña consejo ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinyó nda̱a̱ tiempo vitin (Salmo 111:7, 8). Ta ti̱xin consejo yóʼo ka̱na ndiʼi ña̱ va̱xi nu̱ú Nuevo Testamento (koto lista ña̱ naní “Ña̱ va̱xi nu̱ú Nuevo Testamento ka̱naña ti̱xin u̱xu̱ ley”).
Ta̱ Jesús ni̱ka̱ʼa̱nra ña̱ ndiʼi ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés ka̱naña ti̱xin u̱vi̱ ley ña̱ ndáyáʼviní. Ka̱chira: “‘Kuʼvi̱-iniún kuniún Jehová Ndióxi̱ún xíʼin ndiʼi níma̱ún, xíʼin ndiʼi ña̱ tákún ta xíʼin ndiʼi xi̱níún’. Ña̱yóʼo kúú ña̱ nu̱ú ña̱ káʼnuka nu̱ú ndiʼiña. Ña̱yóʼo kúú ña̱ u̱vi̱: ‘Kuʼvi̱-iniún kuniún inka na̱ yiví nda̱a̱ táki̱ʼva kúʼvi̱-iniún xíniún miíún’. Ti̱xin u̱vi̱ saá ña̱yóʼo ka̱na ña̱ Ley” (Mateo 22:34-40). Xa̱ʼa̱ ña̱kán ni va̱ása xíniñúʼu kundiku̱nkayó ña̱ káʼa̱n ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés, xíniñúʼuva kuʼvi̱-iniyó kuniyó Ndióxi̱ ta saátu inkana (Juan 13:34; 1 Juan 4:20, 21).
Ña̱ va̱xi nu̱ú Nuevo Testamento ka̱naña ti̱xin u̱xu̱ ley
Consejo |
Texto nu̱ú va̱xiña |
|---|---|
Iinlá Jehová ndasakáʼnuyó |
|
Va̱ása ndasakáʼnuyó inka ña̱ʼa |
|
Ixato̱ʼóyó ki̱vi̱ Ndióxi̱ |
|
Kǒo sandákooyó ña̱ ndasakáʼnuyó Ndióxi̱ |
|
Ixato̱ʼóyó na̱ yiváyó |
|
Va̱ása kaʼníyó |
|
Va̱ása ku̱su̱nyó xíʼin na̱ kǒo nítindaʼa̱ xíʼinyó |
|
Va̱ása ixakuíʼnáyó |
|
Va̱ása ka̱ʼa̱nyó ña̱ vatá xa̱ʼa̱ inkana |
|
Va̱ása kuni̱yó kindaayó ña̱ kúúmií inkana |
a “Nu̱ú na̱ judío ley ña̱ va̱xi nu̱ú Éx 20,2 kúú ña̱ siʼna xíniñúʼu kixi. Ta ña̱ u̱vi̱ kúú Éx 20,3-6” (Nuevo diccionario de teología bíblica). Soo na̱ veʼe-ñu̱ʼu católico káʼa̱nna ña̱ Éxodo 20:1-6 iin kuitíva ley kúúña. Ña̱kán nu̱ú na̱kán, ley ña̱ u̱vi̱ kúú ña̱ káʼa̱n ña̱ viíní xíniñúʼu kuniñúʼuyó ki̱vi̱ Ndióxi̱. Ta ña̱ va̱ʼa koo u̱xu̱ ley nu̱úna, ndátaʼvína ley ña̱ so̱ndíʼi ña̱ káʼa̱n ña̱ va̱ása kuni̱na kindaana ñá síʼi inkana á ña̱ʼa ña̱ kúúmií inkana.
b Nu̱ú Romanos 7:7 va̱xi ley ña̱ so̱ndíʼi ña̱ va̱xi ti̱xin u̱xu̱ ley, ña̱yóʼo kúni̱ kachiña ña̱ xi̱kuuña táʼan ley ña̱ ta̱xi Ndióxi̱ ndaʼa̱ ta̱ Moisés.