BIBLIOTECA NU̱Ú INTERNET Watchtower
Watchtower
BIBLIOTECA NU̱Ú INTERNET
tu’un sâví
ǒ
  • ʼ
  • a̱
  • e̱
  • i̱
  • ǐ
  • o̱
  • ǒ
  • u̱
  • BIBLIA
  • NDIʼI TUTU
  • REUNIÓN
  • w25 noviembre pág. 10-15
  • Ndáa ki̱ʼva kusi̱í-iniyó tá ndáayó iin na̱ veʼeyó

Kǒo video ndíka̱a̱ yóʼo.

Káʼnu koo iniún, kǒo kívi kana ña̱ video.

  • Ndáa ki̱ʼva kusi̱í-iniyó tá ndáayó iin na̱ veʼeyó
  • Tutu Ña̱ Nátúʼun xíʼinyó Xa̱ʼa Reino Jehová (Ña̱ kaʼviyó) 2025
  • Subtema
  • Inka ña̱ káʼa̱n xa̱ʼa̱ña
  • NDA̱CHUN KIVI IXAYO̱ʼVI̱ÑA XÍʼINYÓ KUSI̱Í-INIYÓ
  • ÑA̱ KIVI KEʼÉ NA̱ NDÁA NA̱ KÚÚMIÍ KUE̱ʼE̱ ÑA̱ VA̱ʼA KUSI̱ÍKA-ININA
  • NDÁAÑA KIVI KEʼÉYÓ XA̱ʼA̱ NA̱ NDÁA IIN NA̱ KÚÚMIÍ KUE̱ʼE̱
  • Ndáa ki̱ʼva kusi̱íka-ini na̱ xa̱a̱ ku̱chée
    Tutu Ña̱ Nátúʼun xíʼinyó Xa̱ʼa Reino Jehová (Ña̱ kaʼviyó) 2025
  • Jehová kúú ta̱ sákusi̱íní-iniyó
    Tutu Ña̱ Nátúʼun xíʼinyó Xa̱ʼa Reino Jehová (Ña̱ kaʼviyó) 2025
  • Ndakuiin pregunta ña̱ va̱xi yóʼo
    Programa ña̱ asamblea ña̱ circuito 2025-​2026 (xíʼin ta̱ superintendente ña̱ circuito)
  • ¿Ndáaña kivi keʼéyó ña̱ va̱ʼa kusi̱íka-iniyó natúʼunyó xa̱ʼa̱ Ndióxi̱?
    Tutu Ña̱ Nátúʼun xíʼinyó Xa̱ʼa Reino Jehová (Ña̱ kaʼviyó) 2024
Yóʼo va̱xikaña
Tutu Ña̱ Nátúʼun xíʼinyó Xa̱ʼa Reino Jehová (Ña̱ kaʼviyó) 2025
w25 noviembre pág. 10-15

ARTÍCULO ÑA̱ KAʼVIYÓ 45

YAA 111 Ná kusi̱í-iniyó

Ndáa ki̱ʼva kusi̱í-iniyó tá ndáayó iin na̱ veʼeyó

“Na̱ xáku tá chíʼina, nda̱ʼyi̱ kóʼóna xa̱ʼa̱ ña̱ kúsi̱í-inina tá ná sakéena” (SAL. 126:5).

ÑA̱ KA̱ʼA̱NYÓ XA̱ʼA̱

Yóʼo kunda̱a̱-iniyó ndáa ki̱ʼva kusi̱í-ini na̱ ndáa iin na̱ migona, iin na̱ veʼena á iin na̱ xa̱a̱ chée na̱ kúúmií kue̱ʼe̱.

1, 2. ¿Ndáaña ndákanixi̱ní Jehová tá xítora ña̱ ndáún iin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱? (Proverbios 19:17; koto na̱ʼná).

IIN TA̱ hermano ta̱ ñuu Corea del Sur ta̱ naní Jin-yeol káchira: “Xa̱a̱ yáʼaka 32 ku̱i̱ya̱ íyoi̱ xíʼin ñá síʼíi̱. Ti̱xin u̱ʼu̱n ku̱i̱ya̱ kúú ña̱ kíʼi̱n kuenta xíʼinñá ta ndái̱ miíñá, ñáyóʼo kúúmiíñá kue̱ʼe̱ ña̱ naní párkinson ta ni kǒo kívi ka̱nda̱ñá. Kúʼvi̱ní-inii̱ xíni̱ ñá síʼíi̱ ta kúsi̱í-inii̱ ña̱ ndái̱ miíñá. Ñáyóʼo xíniñúʼu ku̱su̱nñá nu̱ú iin cama táʼan tú íyo ti̱xin iin hospital ta tá xa̱a̱ ku̱su̱nndi̱ tíin ndaʼa̱ táʼanndi̱”.

2 ¿Á ndáún iin na̱ veʼún na̱ kúʼvi̱ní-iniún xíniún tá kúú, yiváún, se̱ʼún, iin migoún á iin na̱ ti̱ndaʼa̱ xíʼún? Tá saá íyoña, kúsi̱íníva-iniún kéʼún chiñu yóʼo saáchi náʼún ña̱ kúʼvi̱ní-iniún xíniúnna. Ta xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼún ña̱yóʼo náʼún ña̱ kúʼvi̱-iniún xíniún Jehová (1 Tim. 5:​4, 8; Sant. 1:27). Íxayo̱ʼvi̱vaña xíʼinyó ña̱ kundaayó iin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱, saáchi sana inkana va̱ása kíʼinna kuenta xíʼin ña̱ ndóʼoyó á sana túviún ña̱ iinlá miíún xóʼvi̱. Sana inkana xítona ña̱ kúsi̱íva-iniún soo kǒo kíʼinna kuenta ña̱ xóʼvi̱nívaún ta nda̱a̱ xákún tá íyo mitúʼún (Sal. 6:6). Ni inkana kǒo kíʼinna kuenta xíʼin ña̱ xóʼvi̱ún soo Jehová kíʼinvara kuenta xíʼin ña̱ ndóʼún (chitáʼanña xíʼin Éxodo 3:7). Ndiʼi ña̱ kéʼún xa̱ʼa̱ na̱yóʼo ndáyáʼvinívaña nu̱ú Jehová (Sal. 56:8; 126:5). Ta mií Jehová káʼa̱nra chaʼviraña ndaʼún (kaʼvi Proverbios 19:17).a

Ña̱ xítoyó nu̱ú na̱ʼná: Nu̱ú va̱xi na̱ ndáa na̱ kúúmií kue̱ʼe̱. 1. Iin ñá hermana táxiñá ña̱ kuxu siʼíñá ñá xa̱a̱ chée ta kándúʼuñá nu̱ú xi̱to. 2. Iin ñá hermana chíkaa̱ñá ndu̱xa̱n xa̱ʼa̱ yii̱ñá ta íyora nu̱ú silla de rueda. 3. Iin ñá hermana chíkaa̱ñá iin casco xi̱ni se̱ʼeñá ña̱ va̱ʼa kusíkíra xíʼin yivára. 4. Iin ta̱ hermano ni̱xa̱ʼa̱nra xi̱tora yivára ta̱ xa̱a̱ chée ta inkáchi kéʼéna oración.

¿Á ndáún iin na̱ veʼún? (Koto párrafo 2).


3. ¿Nda̱chun i̱xayo̱ʼvi̱ña xíʼin ta̱ Abrahán ta saátu xíʼin ñá Sara ña̱ kundaana ta̱ Taré?

3 Biblia káʼa̱nña xa̱ʼa̱ na̱ yiví na̱ xi̱ndaa inkana. Tá kúú ña̱ ke̱ʼé ta̱ Abrahán xíʼin ñá Sara, tá ke̱ena chí Ur, yivára ta̱ Taré, ki̱ʼva 200 ku̱i̱ya̱ xi̱kuumiíra. Ni xa̱a̱ chéenivara ni̱xa̱ʼa̱nra xíʼinna. Ki̱ʼva 960 kilómetro (600 milla) ni̱xa̱ʼa̱n xáʼana chí ñuu Harán (Gén. 11:​31, 32). Ta̱ Abrahán xíʼin ñá Sara xi̱kuʼvi̱ní-inina xi̱xinina ta̱ Taré, sana i̱xayo̱ʼvi̱ña xíʼinna ña̱ xi̱niʼina miíra ni̱xa̱ʼa̱nna. Sana xíʼin tí camello á xíʼin tí burro ni̱xa̱ʼa̱nna, ta xi̱ ixayo̱ʼvi̱ña xíʼin ta̱ Taré ña̱ kunúra ku̱a̱ʼá tiempo sa̱tá tíyóʼo. Ta̱ Abrahán xíʼin ñá Sara ku̱naanína xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéna. Soo ni nda̱a̱ ndáaka ña̱ ndo̱ʼo na̱yóʼo Jehová kúú ta̱ ta̱xi ndee̱ ndaʼa̱na. Nda̱a̱ táki̱ʼva ke̱ʼéra xíʼin na̱yóʼo saá keʼéra xíʼin miíún (Sal. 55:22).

4. ¿Ndáaña ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ nu̱ú artículo yóʼo?

4 Tá kúsi̱í-iniún ña̱ ndáún iin na̱ veʼún na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ va̱ása ixayo̱ʼvi̱ña xíʼún (Prov. 15:13). Ña̱ kúsi̱í-iniyó kúú iin ña̱ va̱ʼa ña̱ kúúmiíyó ta va̱ása ndátuyó ña̱ ya̱ʼayó nu̱ú iin tu̱ndóʼo saáví na̱ʼa̱yóña (Sant. 1:​2, 3). ¿Ndáa ki̱ʼva ndakundeún kusi̱í-iniún? Iin ña̱ kivi keʼún kúú ña̱ ka̱ʼún xíʼin Jehová ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼún. Nu̱ú artículo yóʼo kunda̱a̱-iniyó ndáaña chindeétáʼan xíʼún ña̱ va̱ʼa kusi̱íka-iniún. Ta saátu kunda̱a̱-iniyó ndáaña kivi keʼé inkana ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanna xíʼin na̱ ndáa na̱ kúúmií kue̱ʼe̱. Soo siʼna ná ka̱ʼa̱nyó nda̱chun ndáyáʼviní kusi̱í-ini na̱ ndáa iin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ ta saátu ndáaña kivi kasi nu̱úna ña̱ va̱ása kusi̱íka-inina.

NDA̱CHUN KIVI IXAYO̱ʼVI̱ÑA XÍʼINYÓ KUSI̱Í-INIYÓ

5. ¿Nda̱chun ndáyáʼviní chikaún ndee̱ ña̱ kusi̱í-iniún?

5 Tá va̱ása kúsi̱í-ini iin na̱ ndáa iin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱, kivi kunaana (Prov. 24:10). Tá xa̱a̱ ku̱naún, va̱ása kivi viíka xa̱ún keʼún xíʼin na̱ ndáún. Ná kotoyó ndáaña kivi kasi nu̱ún ña̱ va̱ása kusi̱íka-iniún.

6. ¿Nda̱chun kúnaa iin na̱ ndáa iin na̱ ndeé ndóʼo?

6 Na̱ ndáa iin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ kivi kunaana. Iin ñá hermana ñá naní Leah káchiñá: “Ni viíní ndáayó iin na̱ ndeé ndóʼo, tá xa̱a̱ ndíʼi ki̱vi̱ ndeéní kúnaayó. Ta sava yichi̱ ni kǒoka ndeéi̱ ña̱ ndakui̱n mensaje ña̱ chíndaʼána ndaʼíi̱”. Inkana ni tiempo kǒo nu̱úna ña̱ ndakindee̱na. Iin ñá hermana ñá naní Inés káchiñá: “Íxayo̱ʼníña xíʼi̱n ña̱ ku̱su̱n va̱ʼi̱, ndiʼi ñuú xíniñúʼu ndakoi̱ ña̱ kundai̱ si̱soi̱. Miíi̱ xíʼin yiíi̱ xa̱a̱ ku̱a̱ʼá ku̱i̱ya̱ va̱ása kívi keendi̱ ña̱ va̱ʼa ndakindee̱ndi̱”. Savana va̱ása kívi ku̱ʼu̱n si̱ína á keʼéna ku̱a̱ʼáka chiñu nu̱ú Jehová saáchi xíniñúʼu kundaana iin na̱ veʼena. Xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼo savana ña̱yóʼo xáa̱na ndákava-inina.

7. ¿Ndáaña kivi kundoʼo iin na̱ ndáa na̱ kúúmií kue̱ʼe̱?

7 Na̱ ndáa na̱ ndeé ndóʼo kivi ndakava-inina chi túvina ña̱ va̱ása vií chíndeétáʼanna xíʼin na̱ ndáana. Iin ñá hermana ñá naní Jessica káchiñá: “Ndíʼi̱ní-inii̱ ña̱ kǒo kívika chindeétáʼankai̱ xíʼin na̱ ndái̱. Sava yichi̱ tá távái̱ tiempo ña̱ ndakindeíi̱ va̱ása va̱ʼa kúnii̱ tá kéʼíi̱ ña̱yóʼo”. Savana ndákava-inina saáchi túvina ña̱ va̱ása kéʼéna ndiʼi ña̱ kúni̱na ña̱ kivi chindeétáʼanna xíʼin na̱ veʼena na̱ ndeé ndóʼo. Ta inkana túvina ña̱ kǒo kéʼéna ku̱a̱ʼá ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanna xíʼinna. Ta savana xa̱ʼa̱ ña̱ kúnaana kéʼéna á káʼa̱nna ña̱ va̱ása va̱ʼa xíʼin na̱ veʼena na̱ ndáana (Sant. 3:2). Sana nda̱a̱ ndákava-inina tá xítona ña̱ ndeéka kíxáʼa ndóʼo na̱ yiví na̱ ndáana. Iin ñá hermana ñá naní Bárbara káchiñá: “Tá xítoi̱ ña̱ ku̱a̱ʼa̱n ndúndeéka kue̱ʼe̱ ña̱ kúúmií ñá migai̱ ndeéní ndákava-inii̱”.

8. ¿Ndáaña ndóʼo sava na̱ ndáa na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ tá táxina tíxa̱ʼvi ndaʼa̱na?

8 Na̱ ndáa iin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ kivi ndakava-inina tá va̱ása chíndayáʼvina ña̱ kéʼéna. ¿Nda̱chun? Saáchi loʼoní na̱ yiví táxina tíxa̱ʼvi ndaʼa̱na xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna. Tá káʼa̱nna tu̱ʼun va̱ʼa xíʼinyó xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéyó xa̱ʼa̱na va̱ʼaníva kúniyó (1 Tes. 5:18). Iin ñá hermana ñá naní Melissa káchiñá: “Sava yichi̱ tá ndíʼi̱ní-inii̱ xákui̱, soo tá táxina tíxa̱ʼvi ndaʼíi̱ va̱ʼaníva kúnii̱. Ña̱yóʼo chíndeétáʼanña xíʼi̱n ña̱ kusi̱í-inii̱ ña̱ ku̱ʼi̱n kundai̱na inka ki̱vi̱”. Saátu ta̱ hermano ta̱ naní Ahmadu káʼa̱nra ña̱ va̱ʼaníva kúnira tá táxina tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ra xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéra xa̱ʼa̱na. Miíra xíʼin ñá síʼíra ndáana su̱ku̱nra, ñáyóʼo kúúmiíñá kue̱ʼe̱ ña̱ xíʼi̱ yi̱ʼí. Ta̱yóʼo káchira: “Ñáyóʼo kǒo kúnda̱a̱-iniñá ndiʼi ña̱ kéʼéndi̱ xa̱ʼa̱ñá. Kúsi̱íní-inindi̱ tá káʼyíñá nu̱ú iin tutu ña̱ kúni̱níñá xíniñá ndi̱ʼi̱”.

ÑA̱ KIVI KEʼÉ NA̱ NDÁA NA̱ KÚÚMIÍ KUE̱ʼE̱ ÑA̱ VA̱ʼA KUSI̱ÍKA-ININA

9. Na̱ ndáa na̱ kúúmií kue̱ʼe̱, ¿ndáaña xíniñúʼu keʼéna?

9 Ndakuni ña̱ íyo sava ña̱ va̱ása kivi keʼún (Prov. 11:2). Ndiʼivayó kúnaa ta saátu kǒo ku̱a̱ʼá tiempo nu̱úyó. Ña̱kán miíún kúú na̱ kiʼin kuenta ndáaña kúú ña̱ kivi keʼún ta ndáaña va̱ása kivi keʼún. Sava yichi̱ xíniñúʼu ka̱ʼún ña̱ kǒo kívi keʼún sava ña̱ʼa ta su̱ví iin ku̱a̱chiví kúú ña̱yóʼo chi saá náʼún ña̱ íyo sava ña̱ va̱ása kivi keʼún. Tá iinna kúni̱na ña̱ chindeétáʼanna xíʼún kiviva taxiún ña̱ chindeétáʼanna xíʼún. Iin ta̱ hermano ta̱ naní Jay káchira: “Va̱ása kívi keʼéyó ndiʼi ña̱ kúni̱yó keʼéyó, ña̱ va̱ʼa kusi̱íka-iniyó ná ndakuniyó ndáaña kúú ña̱ kivi keʼéyó ta ná kǒo keʼéyó ku̱a̱ʼáníka ña̱ʼa”.

10. ¿Nda̱chun vií xíniñúʼu ndakanixi̱ní na̱ ndáa iin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱? (Proverbios 19:11).

10 Kunda̱a̱-ini xíʼin ña̱ ndóʼona (kaʼvi Proverbios 19:11).b Tá vií ndákanixi̱níún kivi kunda̱a̱-iniún xíʼin ña̱ kéʼéna á ña̱ káʼa̱nna xíʼún tasaá va̱ása sa̱ún xíʼinna. Kue̱ʼe̱ ña̱ kúúmiína kúú ña̱ kivi taxi ña̱ ka̱ʼa̱nna á keʼéna iin ña̱ va̱ása va̱ʼa ña̱ nda̱a̱ ni iin yichi̱ ta̱ʼán keʼéna (Ecl. 7:7). Tá kúú, iin na̱ va̱ʼaní ni̱xi̱yo ini kivi kixáʼana kamaní saána á nda̱a̱ ka̱ʼa̱n kúáchina ta kǒo kunda̱a̱-iniyó xíʼin ña̱ ndóʼona. Ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼún kúú ña̱ nandukún xa̱ʼa̱ kue̱ʼe̱ ña̱ kúúmií na̱ yiví na̱ ndáún, saá kunda̱a̱-iniún ña̱ kéʼé na̱yóʼo su̱ví ña̱ kúni̱ miína kúúña chi xa̱ʼa̱ kue̱ʼe̱ ña̱ kúúmiívana kúú ña̱ kéʼéna saá (Prov. 14:29).

11. Na̱ ndáa na̱ kúúmií kue̱ʼe̱, ¿ndáaña ndáyáʼviní xíniñúʼu keʼéna ndiʼi ki̱vi̱? (Salmo 132:​4, 5).

11 Tavá tiempo ña̱ viíka kutáʼún xíʼin Jehová. Sava yichi̱ xíniñúʼu sandákoún chiñu ña̱ kéʼún ña̱ va̱ʼa keʼún ña̱ ndáyáʼvika, tá kúú ña̱ vií kutáʼún xíʼin Jehová (Filip. 1:10). Ni̱xi̱yoní chiñu nu̱ú ta̱ rey David, soo ni̱na̱ʼa̱ra ña̱ ndasakáʼnura Jehová kúú ña̱ ndáyáʼvika (kaʼvi Salmo 132:​4, 5).c Ta saátu miíún ni íyoní chíñu nu̱ún ndáyáʼviní ña̱ taváún tiempo ña̱ kaʼviún Biblia ta ka̱ʼún xíʼin Jehová ndiʼi ki̱vi̱. Iin ñá hermana ñá naní Elisha káchiñá: “Tá káʼi̱n xíʼin Jehová ta ndákanixi̱níi̱ xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱n Salmo ña̱yóʼo kúú ña̱ sákusi̱íníka-inii̱. Tá káʼi̱n xíʼin Jehová ndiʼi ki̱vi̱ ña̱yóʼo chíndeétáʼanña xíʼi̱n ña̱ va̱ása kundi̱ʼi̱-inii̱”.

12. Na̱ ndáa iin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱, ¿nda̱chun xíniñúʼu tavána tiempo ña̱ va̱ʼa kundaana miína?

12 Tavá tiempo ña̱ va̱ʼa kundaún miíún. Xa̱ʼa̱ ña̱ kíʼún kuenta xíʼin na̱ veʼún na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ sana kǒoka tiempo nu̱ún ta sava yichi̱ va̱ása xíxi va̱ʼún saáchi kǒo tiempo nu̱ún ña̱ ku̱ʼún satáún ña̱ʼa ña̱ va̱ʼa keʼún ña̱ kuxún. Ndakaʼán chi tá xíxi va̱ʼayó ta kéʼéyó ejercicio ña̱yóʼo kúú ña̱ va̱ʼaní chíndeétáʼan xíʼinyó. Ña̱kán vií kuniñúʼún tiempo ña̱ kúúmiíún ña̱ kuxu va̱ʼún ta saátu ña̱ keʼún ejercicio ndiʼi ki̱vi̱ (Efes. 5:​15, 16). Saátu tavá tiempo ña̱ ndakindee̱ va̱ʼún (Ecl. 4:6). Na̱ káʼvi va̱ʼa káʼa̱nna ña̱ tá kísi̱ va̱ʼayó chíndeétáʼanña xíʼin meke xi̱níyó. Iin artículo ña̱ ta̱vá na̱ doctor káʼa̱nña tá iin na̱ yiví kísi̱ va̱ʼana ña̱yóʼo chíndeétáʼanña xíʼinna ña̱ kǒo kundi̱ʼiní-inina ña̱ va̱ʼa ya̱ʼana nu̱ú tu̱ndóʼo. Inka ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼún kúú ña̱ taváún tiempo ña̱ va̱ʼa keʼún sava ña̱ kútóún (Ecl. 8:15). Iin ñá hermana ñá ndáa iin na̱ veʼeñá káʼa̱nñá ndáaña chíndeétáʼan xíʼinñá ña̱ va̱ʼa kusi̱í-iniñá: “Sava yichi̱ távái̱ tiempo ña̱ va̱ʼa ku̱ʼi̱n iin lugar, ta iin ki̱vi̱ nu̱ú iin yo̱o̱ xáʼi̱n xíʼin ñá migai̱ ña̱ va̱ʼa kusi̱í-inindi̱”.

13. ¿Nda̱chun iin ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ ku̱a̱ku̱yó? (Proverbios 17:22).

13 Chika̱a̱ ndee̱ ña̱ kusi̱í-iniún (kaʼvi Proverbios 17:22;d Ecl. 3:​1, 4). Ña̱ ku̱a̱ku̱yó va̱ʼaní chíndeétáʼanña xíʼinyó. Tá ndáayó iin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱, sava yichi̱ va̱ása va̱ʼa kána ndiʼi ña̱ kúni̱yó keʼéyó. Soo ni yáʼún nu̱ú ña̱ yo̱ʼvi̱ ta chíka̱ún ndee̱ ña̱ kusi̱í-iniún ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼún. Tá kúsi̱í-inindó ta xáku̱ndó ña̱yóʼo chindeétáʼanña xíʼinndó ña̱ vií kutáʼanndó.

14. ¿Nda̱chun ndáyáʼviní natúʼún xíʼin na̱ migoún na̱ va̱ʼaní kítáʼan xíʼún xa̱ʼa̱ ña̱ ndóʼún?

14 Ka̱ʼa̱n xíʼin iin na̱ migoún na̱ va̱ʼaní kítáʼan xíʼún. Ni chíkaa̱nívaún ndee̱ ña̱ kusi̱í-iniún, sava yichi̱ kúsuchíva-iniún xa̱ʼa̱ ña̱kán xíniñúʼu natúʼún xíʼin na̱ migoún na̱ va̱ʼaní kítáʼan xíʼún ta va̱ʼaní kuniso̱ʼona yóʼó ta ni kǒo ka̱ʼa̱n kúáchina xíʼún xa̱ʼa̱ ña̱ ka̱ʼún xíʼinna (Prov. 17:17). Na̱yóʼo vií kuniso̱ʼona ña̱ ka̱ʼún xíʼinna ta ka̱ʼa̱nna tu̱ʼun va̱ʼa xíʼún ta ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼún ña̱ kusi̱íka-iniún (Prov. 12:25).

15. Tá káʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ñuyǐví xa̱á xíʼin inkana, ¿ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼanña xíʼinyó?

15 Ndakanixi̱ní ña̱ inkáchi kéʼéndó sava ña̱ʼa nu̱ú ñuyǐví xa̱á. Ndakaʼán chi tá i̱xava̱ʼa Jehová na̱ yiví va̱ása níxi̱kuni̱ra ña̱ ná kundaayó na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ á na̱ xa̱a̱ chée. Ña̱yóʼo loʼova tiempo keʼéyóña (2 Cor. 4:​16-18). Ta chí nu̱únínu saá kúú ña̱ ndixa si̱í kooyó (1 Tim. 6:19). Tá miíún xíʼin na̱ ndáún inkáchi nátúʼunndó xa̱ʼa̱ ña̱ keʼéndó nu̱ú ñuyǐví xa̱á, ña̱yóʼo chika̱a̱níña ndee̱ xíʼinndó (Is. 33:24; 65:21). Iin ñá hermana ñá naní Heather káchiñá: “Sava yichi̱ káʼi̱n xíʼin na̱ ndái̱ ña̱ ti̱xin ñuyǐví xa̱á inkáchi ku̱kundi̱, inkáchi kunundi̱ ta saátu inkáchi kakandi̱ xíʼin bicicleta. Keʼéndi̱ si̱ta̱váʼa ta saátu keʼéndi̱ comida ña̱ ya̱si̱nní ña̱ va̱ʼa kuxu na̱ táʼanndi̱ na̱ ndataku. Ndiʼi tiempo táxindi̱ tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ Jehová xa̱ʼa̱ ña̱ káʼa̱nra taxira ndaʼa̱yó chí nu̱únínu”.

NDÁAÑA KIVI KEʼÉYÓ XA̱ʼA̱ NA̱ NDÁA IIN NA̱ KÚÚMIÍ KUE̱ʼE̱

16. ¿Ndáaña kivi keʼéyó xa̱ʼa̱ na̱ ndáa na̱ kúúmií kue̱ʼe̱? (Koto na̱ʼná).

16 Ná chindeétáʼanyó xíʼin na̱ ndáa na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ ña̱ va̱ʼa ndakindee̱na. Kivi ka̱ʼa̱nyó xíʼinna ña̱ kúni̱yó chindeétáʼanyó xíʼinna ña̱ kundaayó na̱ ndáana ta saá kivi keʼé na̱yóʼo chiñuna xíʼin ña̱ ndakindee̱ loʼona (Gál. 6:2). Sava na̱ hermano távána tiempo ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱nna iin ki̱vi̱ ti̱xin semana ña̱ va̱ʼa kundaana na̱ kúúmií kue̱ʼe̱. Iin ñá hermana ñá naní Natalya ndáañá yiíñá ta̱ kǒo kivi kaka, káchiñá: “Iin ta̱ hermano ta̱ ndíkaa̱ congregaciónndi̱ kíxira iin ki̱vi̱ á u̱vi̱ ki̱vi̱ ti̱xin iin semana ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanra xíʼin yiíi̱. Nátúʼunna xíʼin na̱ yiví xa̱ʼa̱ Ndióxi̱, nátúʼunna cuento á xítona película. Yiíi̱ táxiníra tíxa̱ʼvi ndaʼa̱ ta̱ hermano kán xa̱ʼa̱ ña̱ kíxira xítorara tasaá távái̱ tiempo ña̱ va̱ʼa ndakindee̱ loʼi̱ á ña̱ keʼíi̱ ña̱ kútói̱ tá kúú, ña̱ ku̱ʼu̱n si̱íi̱”. Sava yichi̱ kivi ka̱ʼa̱nyó xíʼin na̱ ndáa iin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ ña̱ kúni̱yó kundaayó na̱ ndáana sava ñuú ña̱ va̱ʼa ndakindee̱ loʼona.

U̱vi̱ ná hermana válí ndáaná iin ñá hermana ñá xa̱a̱ chée ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱n si̱í ñá ndáa miíñá.

¿Ndáaña kivi keʼéyó tá ti̱xin congregaciónyó ndíkaa̱ iin na̱ ndáa iin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱? (Koto párrafo 16).e


17. ¿Ndáa ki̱ʼva chindeétáʼanyó xíʼin na̱ ndáa na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ tá xíyo reunión?

17 Ná chindeétáʼanyó xíʼin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ tá xíyo reunión. Tá xíyo reunión á tá xíyo asamblea, na̱ ndáa na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ kǒo kivi kuniso̱ʼona ndiʼi ña̱ káʼa̱nna xa̱ʼa̱, saáchi ña̱ ndíʼi̱ka-inina xa̱ʼa̱ kúú ña̱ kundaana na̱ kúúmií kue̱ʼe̱. Ña̱kán kivi ka̱ʼa̱nyó xíʼinna ña̱ kúni̱yó chindeétáʼanyó xíʼinna ña̱ kundaayó na̱ ndáana tá xíyo reunión. Tá na̱ yiví kán kǒo kivi kitana veʼena kivi ku̱ʼu̱nyó kundaayóna nda̱a̱ veʼena ña̱ va̱ʼa ki̱ʼviyó chí zoom xíʼin na̱yóʼo, ta saá va̱ʼa ku̱ʼu̱n na̱ ndáa miína reunión.

18. ¿Ndáaka ña̱ kivi keʼéyó xa̱ʼa̱ na̱ ndáa na̱ kúúmií kue̱ʼe̱?

18 Ná chika̱a̱yó ndee̱ xíʼin na̱ ndáa na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ ta ná keʼéyó oración xa̱ʼa̱na. Na̱ anciano xíniñúʼu ku̱ʼu̱nna ku̱a̱ʼá yichi̱ nu̱ú na̱yóʼo ña̱ va̱ʼa chika̱a̱na ndee̱ xíʼinna (Prov. 27:23). Ndiʼi miíyó kivi ka̱ʼa̱nyó tu̱ʼun va̱ʼa xíʼin na̱yóʼo ña̱ va̱ʼa chika̱a̱yó ndee̱ xíʼinna ni nda̱a̱ ndáaka ña̱ ndóʼoyó. Ta saátu kivi ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱na xíʼin Jehová ña̱ ná chindeétáʼanra xíʼinna ña̱ va̱ʼa kusi̱í-inina (2 Cor. 1:11).

19. ¿Ndáaña ndátuyó koo ti̱xin loʼo tiempo?

19 Si̱lóʼo kúma̱ní ña̱ ndaya̱kún Jehová ti̱kui̱í nu̱úyó xa̱ʼa̱ ña̱ xóʼvi̱yó. Kǒoka kue̱ʼe̱ kani miíyó ta ni va̱ása kuvikayó (Apoc. 21:​3, 4). “Na̱ va̱ása kívi kaka ndavana nda̱a̱ táki̱ʼva ndáva tí yusu” (Is. 35:​5, 6). Ta ni va̱ása ndakaʼánkayó xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱u, tá kúú ña̱ xóʼvi̱yó xa̱ʼa̱ ña̱ kúchéeyó á xa̱ʼa̱ ña̱ xóʼvi̱yó xa̱ʼa̱ ña̱ ndáayó iin na̱ veʼeyó na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ (Is. 65:17). Nani ndátuyó ña̱ sáxi̱nu Jehová ña̱ ni̱ka̱ʼa̱nra keʼéra, kándíxayó ña̱ ndiʼi tiempo chindeétáʼanra xíʼinyó. Tá káʼa̱nyó xíʼinra ña̱ ná taxira ndee̱ ndaʼa̱yó, miíra chindeétáʼan xíʼinyó ña̱ kundeé-iniyó ta kusi̱í-iniyó (Col. 1:11).

¿NDÁAÑA NDAKUIÚN?

  • Na̱ ndáa iin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱, ¿ndáaña kivi kasi nu̱úna ña̱ va̱ása kusi̱íka-inina?

  • ¿Ndáaña kivi keʼé na̱ ndáa na̱ kúúmií kue̱ʼe̱ ña̱ va̱ʼa kusi̱í-inina?

  • ¿Ndáaña kivi keʼéyó xa̱ʼa̱ na̱ ndáa iin na̱ kúúmií kue̱ʼe̱?

YAA 155 Kúsi̱íní-inindi̱

a Proverbios 19:17: “Na̱ kúndáʼvi-ini xíni na̱ nda̱ʼví táki̱ʼva íyo na̱ táxitóo ña̱ʼa ndaʼa̱ Jehová saá íyona, ta miíra ndachaʼvi na̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna”.

b Proverbios 19:11: “Tá iin na̱ yiví kúúmiína ña̱ ndíchi, ña̱yóʼo chindeétáʼan xíʼinna ña̱ va̱ása kama sa̱a̱na, ta iin ña̱ va̱ʼaní kúú ña̱ ixakáʼnu-inina xa̱ʼa̱ ña̱ va̱ása va̱ʼa ke̱ʼéna xíʼinna”.

c Salmo 132:​4, 5: “Va̱ása ku̱su̱i̱n ta ni va̱ása ndakasii̱ nduchúnu̱úi̱, 5 nda̱a̱ ná ndani̱ʼíi̱ iin lugar nu̱ú kuva̱ʼa veʼe Jehová, nu̱ú koo tabernáculo Ndióxi̱ ta̱ Jacob, Ndióxi̱ ta̱ ndakúní”.

d Proverbios 17:22: “Tá kúsi̱í-ini na̱ yiví, ña̱yóʼo íyoña nda̱a̱ táki̱ʼva íyo ta̱tán ña̱ va̱ʼaní sándaʼa, soo tá ndákava-inina kǒoka ndee̱na”.

e ÑA̱ KÁʼA̱N XA̱ʼA̱ NA̱ʼNÁ: U̱vi̱ ná hermana válí ndáaná iin ñá hermana ñá xa̱a̱ chée ña̱ va̱ʼa ku̱ʼu̱n si̱í ñá ndáa miíñá.

    Publicación ña̱ va̱xi tu̱ʼun sâví (1993-2026)
    Kita
    Yóʼo ki̱ʼviún
    • tu’un sâví
    • Chindaʼáña ndaʼa̱ inkana
    • Nda̱saa kúni̱únña
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Ña̱ xíniñúʼuna
    • Política ña̱ privacidad
    • Configuración ña̱ privacidad
    • JW.ORG
    • Yóʼo ki̱ʼviún
    Chindaʼáña ndaʼa̱ inkana