20 NDA̱A̱ 26 TÍ JULIO 2026
YAA 133 Vitin válíyó ná kachíñuyó nu̱ú Jehová
Ndáa ki̱ʼva vií ndaka̱xinyó á kaʼvi va̱ʼayó á va̱ása
“Na̱ ndíchi viíní ndákanixi̱nína ndáaña keʼéna” (PROV. 14:15).
ÑA̱ KA̱ʼA̱NYÓ XA̱ʼA̱
Yóʼo kunda̱a̱-iniyó xa̱ʼa̱ texto xíʼin xa̱ʼa̱ inkaka ña̱ʼa ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼinyó á kaʼvi va̱ʼayó á va̱ása.
1, 2. a) ¿Ndáaña xíniñúʼu ndakanixi̱ní na̱ va̱lí kúa̱an? b) ¿Ndáaña kúni̱ kachi ña̱ kaʼvi va̱ʼayó? (Koto “Ña̱ kúni̱ kachiña”).
TÁ IIN na̱ kúa̱an kúún sana xa̱a̱ ndáka̱tu̱ʼunna ña̱yóʼo miíún: “¿Ndáaña kúni̱ún kaʼviún tá xa̱a̱ ná kuchéún?”. Soo iin ña̱ va̱ʼaníka keʼún kúú ña̱ kachíñún nu̱ú Jehová ku̱a̱ʼá tiempo, ta saátu xíniñúʼu kachíñún ña̱ va̱ʼa kuumiíún ña̱ xíniñúʼún (2 Tes. 3:10). Sana xa̱a̱ ndákanixi̱níún ndáaña kúni̱ún xa̱ún keʼún.
2 Ña̱ va̱ʼa ndani̱ʼí sava na̱ va̱lí kúa̱an iin chiñu ña̱ kachíñuna, siʼna káʼa̱nna xíʼin na̱ yivána ndáa chíñu kúú ña̱ kachíñuna tá xa̱a̱ ná kuchéena, tásaá káʼvi loʼona ña̱ va̱ʼa ndani̱ʼína chiñu yóʼo.a Sana ndákanixi̱níún ña̱ kaʼvi va̱ʼún ña̱ va̱ʼa kuumiíún iin chiñu ña̱ ndáyáʼviní. Nu̱ú artículo yóʼo ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ sava texto ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼún ña̱ vií koo ña̱ ndaka̱xiún keʼún. Artículo yóʼo káʼa̱nña xa̱ʼa̱ na̱ va̱lí kúa̱an soo saátu kivi chindeétáʼanña xíʼin ndiʼi miíyó tá ndákanixi̱níyó ña̱ kaʼviyó xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa. Na̱ íyo se̱ʼe kivi kuniñúʼuna consejo ña̱ va̱xi nu̱ú ña̱yóʼo ña̱ va̱ʼa chindeétáʼanna xíʼin se̱ʼena.
¿Á XÍNIÑÚʼU KAʼVI VA̱ʼI̱?
3. ¿Nda̱chun sava na̱ cristiano ndákanixi̱nína ña̱ kaʼvi va̱ʼana?
3 Sava ñuu loʼo kuitíva káʼvina ña̱ va̱ʼa ndani̱ʼína iin chiñu tasaá kuumiína ña̱ xíniñúʼuna. Sava ñuu xíniñúʼu kaʼvi va̱ʼana ña̱ va̱ʼa ndani̱ʼína iin chiñu tasaá ku̱a̱ʼá xu̱ʼún kuumiína ta loʼo hora kachíñuna. Chiñu yóʼo sana kivi chindeétáʼanña xíʼin iin na̱ cristiano ña̱ va̱ʼa ku̱a̱ʼáka tiempo natúʼunna xa̱ʼa̱ tu̱ʼun Ndióxi̱ á ña̱ keʼéna inkaka chiñu nu̱úra. Soo ña̱ kaʼvi va̱ʼana ku̱a̱ʼání tiempo xíniñúʼu keʼéna ña̱yóʼo ta nda̱a̱ kivi ixayo̱ʼvi̱ña xíʼin na̱ cristiano.
4. ¿Ndáana xíniñúʼu ndaka̱xin á kaʼvi va̱ʼa iin na̱ cristiano á va̱ása?
4 Biblia káʼa̱nña “iin tá iinna ndakuiinna xa̱ʼa̱ ña̱ kéʼéna” (Gál. 6:5). Ña̱kán iin tá iin na̱ cristiano na̱ xa̱a̱ xu̱xa-ini ndaka̱xinna á kaʼvi va̱ʼana á va̱ása.b Ta na̱ va̱lí na̱ yivána kúú na̱ ndaka̱xin á kaʼvi va̱ʼana á va̱ása (Efes. 6:1). Xíniñúʼu kuniʼina yichi̱ nu̱ú na̱ va̱lí se̱ʼena ña̱ va̱ʼa vií koo ña̱ ndaka̱xinna keʼéna tá ná kuchéena (Prov. 22:6).
5. ¿Ama kúú ña̱ xíniñúʼu ndaka̱xin iin na̱ cristiano á kaʼvi va̱ʼana á va̱ása? (Koto na̱ʼná ña̱ va̱xi chí nu̱ú kíxáʼa tutu yóʼo).
5 ¿Ama kúú ña̱ ndaka̱xin iin na̱ cristiano á kaʼvi va̱ʼana á va̱ása? Na̱ va̱lí kúa̱an kúú na̱ xíniñúʼu ndakanixi̱ní á kaʼvi va̱ʼana á va̱ása nani ndíkaa̱kana escuela. Iin ña̱ va̱ʼa kúú ña̱ ná ka̱ʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo xíʼin na̱ yivána tá kúma̱níka ndaka̱xinna keʼéna iin ña̱ʼa, tasaá inkáchi kivi nandukú va̱ʼana xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo ta kotona ndáaña kúú ña̱ kivi kaʼvina. Kivi ku̱ʼu̱nna escuela nu̱ú kivi sákuaʼana keʼéna iin chiñu loʼo, soo, ¿á ndi̱ku̱n xíniñúʼu ndaka̱xinna ña̱ keʼéna tá kúma̱níka sándiʼina kaʼvina? Va̱ásaví (Prov. 21:5). Sava na̱ va̱lí kúa̱an loʼo kuitíva káʼvina tasaá ndúkúna iin chiñu tasaá kíxáʼana kúúna precursor nani ndákanixi̱nína á kaʼvikana á va̱ása. Savana táxina ña̱ yáʼa loʼo ku̱i̱ya̱ saáví ndákani va̱ʼa xi̱nína á kaʼvi va̱ʼana á va̱ása.
Iin na̱ xa̱a̱ ti̱ndaʼa̱ chíndeétáʼanna xíʼin iin ñá loʼo se̱ʼena ña̱ ndaka̱xinñá ndáaña kaʼviñá. (Koto párrafo 5).
6. ¿Ndáaña chindeétáʼan xíʼún ña̱ ndaka̱xiún á kaʼvi va̱ʼún á va̱ása?
6 ¿Ndáaña chindeétáʼan xíʼún ña̱ ndaka̱xiún á kaʼvi va̱ʼún á va̱ása? Ka̱ʼa̱n xíʼin Jehová xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo (Sant. 1:5). Keʼé u̱vi̱ ña̱ va̱xi yóʼo. Ña̱ nu̱ú ndakanixi̱ní nda̱chun kúni̱ún kaʼvi va̱ʼún (Sal. 26:2). Ña̱ u̱vi̱, ndakanixi̱ní ndáaña kúú ña̱ va̱ʼa ndakiʼún xíʼin ña̱ va̱ása va̱ʼa tá ná kaʼvi va̱ʼún (Prov. 14:15). Ná ka̱ʼa̱nkayó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.
¿NDA̱CHUN KÚNII̱ KAʼVI VA̱ʼI̱?
7. ¿Ndáaña kivi nda̱ka̱tu̱ʼunyó miíyó ta nda̱chun?
7 Tá ndákanixi̱níún xa̱ʼa̱ ña̱ kaʼvi va̱ʼún ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ pregunta yóʼo: “¿Nda̱chun kúnii̱ kaʼvi va̱ʼi̱ ña̱yóʼo?”. Ku̱a̱ʼánína kúni̱na kaʼvi va̱ʼana ña̱ va̱ʼa ndani̱ʼína iin chiñu ña̱ kútóona á ña̱ kuumiína ku̱a̱ʼáka xu̱ʼún, ¿á va̱ása va̱ʼa ña̱yóʼo? Va̱ásaví (1 Tim. 5:8). Biblia káʼa̱nña xíʼinyó xa̱ʼa̱ ña̱ i̱yo kivi kundoʼoyó tá kúni̱yó kuumiíyó ku̱a̱ʼá ña̱ʼa á ña̱ kuni̱yó kundoo va̱ʼayó (Prov. 23:4, 5; 1 Tim. 6:8-10; 1 Juan 2:17). Tá ña̱ kúni̱ún kúú ña̱ xa̱ún ndukúikáún á ña̱ koún iin na̱ yiví na̱ ndáyáʼviní, sana va̱ása kúsi̱íví-iniún ta nda̱a̱ kivi kuxíkáún nu̱ú Jehová.
8, 9. a) ¿Ndáa ki̱ʼva xíniñúʼu ndakanixi̱ní na̱ cristiano xa̱ʼa̱ ña̱ kaʼvi va̱ʼana? (Mateo 6:33). b) ¿Ndáaña sákuaʼún xíʼin ña̱ ni̱ka̱ʼa̱n ñá Josefina ñá Morine xíʼin ñá Iris?
8 Ña̱ xíniñúʼu kundayáʼvika nu̱úyó kúú ña̱ ndasakáʼnuyó Jehová (Mat. 22:37, 38; Filip. 3:8). Tá saá, ¿ndáa ki̱ʼva xíniñúʼu ndakanixi̱níún xa̱ʼa̱ ña̱ kaʼviún? Ña̱ kivi chindeétáʼanña xíʼún ña̱ kuumiíún iin chiñu loʼo ña̱ va̱ʼa kachíñún nu̱ú Jehová xíʼin ndiʼi níma̱ún (kaʼvi Mateo 6:33).
9 Ná kotoyó ndáaña chi̱ndeétáʼan xíʼin sava na̱ cristiano ña̱ nda̱kanixi̱nína xa̱ʼa̱ ña̱ kaʼvi va̱ʼana. Ñá Josefina ñá ñuu Chile ni̱ka̱ʼa̱nñá ña̱yóʼo: “Ña̱ ka̱ʼvii̱ chi̱ndeétáʼanña xíʼi̱n ña̱ va̱ʼa kuumiíi̱ iin chiñu tasaá kachíñukai̱ nu̱ú Jehová, soo ki̱ʼii̱n kuenta ña̱ ná va̱ása kundayáʼvika ña̱yóʼo nu̱úi̱ nu̱úka ña̱ keʼíi̱ chiñu nu̱ú Ndióxi̱”. Iin ñá hermana ñá naní Morine ka̱ʼviñá iin ku̱i̱ya̱ ña̱ va̱ʼa kaʼndañá yixí xi̱nina, ñáyóʼo káchiñá: “Ña̱ xi̱kuni̱i̱ kúú ña̱ kachíñui̱ nu̱ú Ndióxi̱ nu̱ú xíniñúʼukana na̱ natúʼun xa̱ʼa̱ra, xa̱ʼa̱ ña̱kán kúú ña̱ ka̱ʼvii̱ ña̱yóʼo. Tándi̱ʼi ka̱ʼvii̱ ki̱xáʼíi̱ xáʼndai̱ ixí xi̱nina ta xi̱taxivaʼi̱ xu̱ʼíi̱n ña̱ va̱ʼa ku̱ʼi̱n inka ñuu. Tá ni̱xa̱i̱ ñuu kán ña̱ ka̱ʼvii̱ chi̱ndeétáʼanña xíʼi̱n ña̱ nda̱ni̱ʼíi̱ iin chiñu”. Ñá Iris, ku̱a̱ʼá tiempo ka̱ʼviñá ña̱ va̱ʼa ni̱xa̱a̱ñá ndu̱uñá ñá dentista, ñáyóʼo káchiñá: “Ku̱a̱ʼá ña̱ va̱ʼa ndákiʼinyó tá káʼvi va̱ʼayó soo ña̱yóʼo va̱ása taxiña ña̱ kusi̱í-iniyó, soo tá siʼna chiñu Jehová ndíʼi-iniyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo kúú ña̱ ndixa taxi ña̱ kusi̱í-iniyó”. Tá ña̱ ndáyáʼviníka nu̱úyó kúú ña̱ kítáʼanyó xíʼin Jehová, nda̱a̱ ndáaka ña̱ ndáka̱xinyó kéʼéyó sákusi̱íña-iniyó.
¿NDÁAÑA KÚÚ ÑA̱ VA̱ʼA NDAKIʼINYÓ XÍʼIN ÑA̱ VA̱ÁSA VA̱ʼA?
10. ¿Ndáa ki̱ʼva chíndeétáʼan Deuteronomio 32:29 xíʼún ña̱ ndaka̱xiún á kaʼvi va̱ʼún á va̱ása?
10 Sana xa̱a̱ ndákanixi̱níún xa̱ʼa̱ iin chiñu ña̱ kúni̱ún keʼún, soo nisaá kivi ndakanixi̱níún xa̱ʼa̱ inkaka ña̱ kivi keʼún. Ta sana kivi kooña iin chiñu ña̱ kítáʼan xíʼin ña̱yóʼo á inkakaña (chitáʼanña xíʼin Proverbios 18:17). Tiempo vitin íyo ku̱a̱ʼání nu̱ú kivi sákuaʼayó, tá kúú kivi sákuaʼayó nu̱ú internet. Saátu kivi ndakanixi̱níún á xa̱ún kúúmiíún iin chiñu ni ná va̱ása kaʼviún. Tá kúú ñá Johanna ñá ñuu Finlandia va̱ása níkaʼvi va̱ʼañá, ñáyóʼo káchiñá: “Tá sa̱ndíʼii̱ ka̱ʼvii̱ escuela ni̱xa̱i̱ ndu̱i̱ precursora ta loʼo tiempo xi̱kachíñui̱. Ki̱ʼii̱n kuenta Jehová ndiʼi tiempo sáxi̱nura ña̱ káʼa̱nra ña̱ taxira ña̱ xíniñúʼuyó”. Ndakaʼán chi nda̱a̱ ndáaka ña̱ ndáka̱xiún keʼún kivi ndakiʼún ña̱ va̱ʼa xíʼin ña̱ va̱ása va̱ʼa. Ña̱kán nda̱ka̱tu̱ʼún ña̱yóʼo miíún: “¿Á ndáyáʼvika ña̱ va̱ʼa ndakiʼinyó nu̱úka ña̱ va̱ása va̱ʼa?” (kaʼvi Deuteronomio 32:29; 1 Cor. 10:23). Ná kotoyó ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼún ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱-iniún xa̱ʼa̱ pregunta yóʼo.
11. ¿Nda̱chun xíniñúʼu ndakanixi̱níún nda̱saa hora xíniñúʼu kaʼviún ti̱xin iin semana? (Koto na̱ʼná).
11 Hora ña̱ kaʼviún. ¿Nda̱saa hora kaʼviún ti̱xin iin semana ña̱ sákuaʼún keʼún iin ña̱ʼa xíʼin ña̱ keʼún tarea? ¿Á koo tiempo nu̱ún ña̱ keʼún chiñu nu̱ú Ndióxi̱ ta saátu ña̱ keʼún ti̱xin veʼún? (Filip. 1:10). ¿Á kunaaníún xa̱ʼa̱ ña̱ kaʼviún ta kǒoka tiempo koo nu̱ún ña̱ kaʼviún tu̱ʼun Ndióxi̱ ni ña̱ kaʼvi kueún ña̱ ku̱ʼún reunión? Ña̱yóʼo kúú ña̱ ndo̱ʼo ta̱ Jeroz ta̱ íyo ñuu India, ta̱yóʼo káchira: “Xi̱ ixayo̱ʼvi̱níña xíʼi̱n ña̱ kitai̱ natúʼi̱n xíʼin na̱ yiví ta saátu ña̱ ku̱ʼi̱n ndiʼi reunión xíʼin ña̱ kuniso̱ʼi̱ ña̱ káʼa̱nna ti̱xin reunión. Vitin kíʼi̱n kuenta ña̱ ku̱a̱ʼání tiempo xi̱niñúʼi̱ ña̱ va̱ʼa kaʼvii̱”. Íyo sava ña̱ kivi kaʼviún ta va̱ása ku̱a̱ʼá tiempo kaʼviún ña̱yóʼo, sava kuití ki̱vi̱ kaʼviún ña̱yóʼo ta va̱ása ku̱a̱ʼá tarea taxina ndaʼún. Tá kúú ñá Rebeca ña̱ ñuu Mozambique káʼa̱nñá xa̱ʼa̱ ña̱ kúsi̱íní-iniñá xa̱ʼa̱ ña̱ nda̱kaxinñá keʼéñá, ñáyóʼo káchiñá: “U̱vi̱ hora kuitíva xi̱kaʼvii̱, ta xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo va̱ása nísandákoi̱ ña̱ koi̱ precursora regular”.
Tá ndákanixi̱níún ña̱ kaʼvi va̱ʼún, kiʼin kuenta á koo tiempo nu̱ún ña̱ keʼún ña̱ ndáyáʼvika. (Koto párrafo 11).
12. ¿Ndáa pregunta kivi chindeétáʼan xíʼún ña̱ vií kuniñúʼún tiempo? (Eclesiastés 12:1).
12 Tiempo ña̱ kaʼviún. ¿Nda̱saa yo̱o̱ á ku̱i̱ya̱ sándiʼún kaʼviún? ¿Á vií kuniñúʼún tiempo? (Efes. 5:15-17). Tá ná káʼvi va̱ʼún, ¿á vií kuniñúʼún tiempo ña̱ kúúmiíún nani íyo kúa̱an ña̱ kachíñún nu̱ú Jehová ku̱a̱ʼáka tiempo? (Kaʼvi Eclesiastés 12:1). ¿Á íyo ña̱ loʼoka tiempo kivi kaʼviún? Ta kúú kivi kaʼviún iin escuela nu̱ú sánáʼa̱na xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa kuití, ta loʼo tiempo kivi káʼviún ña̱yóʼo ta saátu loʼo xu̱ʼún sándiʼún nu̱úka ña̱ ku̱ʼún universidad. Ta̱ Mario ta̱ ñuu Chile káchira: “U̱vi̱ kuití ku̱i̱ya̱ ka̱ʼvii̱ iin curso ta va̱ása ku̱a̱ʼá xu̱ʼún níchaʼvii̱ nu̱úka ña̱ ku̱ʼi̱n universidad. Xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱mí kuití ki̱vi̱ xi̱kaʼvii̱ ti̱xin semana ni̱xa̱i̱ ndu̱i̱ precursor nani xi̱kaʼvii̱”.
13. ¿Ndáaña kivi kundoʼún tá ná ku̱ʼún inka ñuu kaʼviún?
13 Lugar nu̱ú kaʼviún. Sana kivi ndani̱ʼún iin escuela ña̱ íyo yatin nu̱ú íyoún nu̱ú kivi kaʼviún. Soo, ¿ndáaña xíniñúʼu keʼún tá ná ku̱ʼún inka ñuu kaʼviún? Ndakaʼán chi tá ná ku̱ʼún koún xíʼin na̱ táʼún na̱ íyo xíka á xíʼin inka na̱ yiví na̱ va̱ása kúú Testigo ña̱ va̱ʼa kaʼviún, kivi xa̱ún kuxíkáún nu̱ú Ndióxi̱ chi va̱ása yatinka koún xíʼin na̱ veʼún (Prov. 22:3; 1 Cor. 15:33). Ta̱ Matias ta̱ ñuu Mozambique ka̱ʼvira iin curso iin ku̱i̱ya̱ ta va̱ása ku̱a̱ʼá xu̱ʼún nísandíʼira. Soo nisaá nda̱ndikó-inira xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra ña̱yóʼo. ¿Nda̱chun? Ta̱yóʼo káchira: “Ndiʼi tiempo ni̱xi̱yoi̱ nu̱ú xi̱káʼvii̱ kán ta ku̱a̱ʼání prueba ni̱xi̱yo nu̱úi̱, káʼi̱n xíʼin na̱ va̱lí ña̱ ná va̱ása ku̱ʼu̱n xíkana kaʼvina nu̱ú na̱ veʼena”. Iin ñá hermana ñá ñuu Rusia káchiñá: “Xa̱ʼa̱ ña̱ ni̱xi̱yoi̱ xíʼin na̱ veʼi̱ ta va̱ása níxa̱ʼi̱n kaʼvii̱ inka escuela kǒo ña̱ʼa níndoʼi̱ ta ni va̱ása níxi̱yo prueba nu̱úi̱”. Saátu kivi kaʼviún nu̱ú internet.
14. ¿Ndáa ki̱ʼva chindeétáʼan Lucas 14:28 xíʼún ña̱ vií koo ña̱ ndaka̱xiún keʼún?
14 Nda̱saa xu̱ʼún chaviún. Sava ña̱ káʼviyó kǒo ku̱a̱ʼá xu̱ʼún cháʼviyó á sava cháʼvi na̱ Gobierno ña̱yóʼo. Ña̱ kaʼvina xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼinna ña̱ va̱ʼa ndani̱ʼína iin chiñu tasaá va̱ása ku̱a̱ʼá xu̱ʼún sandíʼina. Soo ña̱ kaʼvi va̱ʼana ku̱a̱ʼání xu̱ʼún kúúña, tá kúú sana xíniñúʼu chaʼvina inka na̱ sanáʼa̱ miína ña̱ va̱ʼa ndakiʼinnana inka lugar. Sava na̱ yiví ku̱a̱ʼání xu̱ʼún níkana ña̱ va̱ʼa chaʼvina xa̱ʼa̱ ña̱ sákuaʼana. Ta̱ Adilson ta̱ ñuu Mozambique káʼa̱nra xa̱ʼa̱ ña̱ ke̱ʼéra: “Ku̱mí ku̱i̱ya̱ ka̱ʼvii̱ ta na̱ veʼi̱ ku̱a̱ʼání xu̱ʼún cha̱ʼvina ta nda̱a̱ sava yichi̱ kǒo ña̱ʼa níxi̱yo nu̱úna ña̱ kuxuna”. Ña̱kán nda̱ka̱tu̱ʼún ña̱yóʼo miíún: “¿Nda̱saa xu̱ʼún xíniñúʼu chaʼvii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ kaʼvii̱? Na̱ veʼi̱ xíʼin miíi̱, ¿á ku̱chiñundi̱ chaʼvindi̱ ña̱yóʼo? ¿Á íyo nu̱ú kivi kaʼvii̱ ta loʼoka xu̱ʼún chaʼvii̱? (kaʼvi Lucas 14:28). Ta saátu tá ná ndukú tóoi̱ xu̱ʼún, ¿ama sándiʼii̱ chaʼvii̱ ña̱yóʼo? Tá ná sándiʼii̱ kaʼvii̱, ¿á ndani̱ʼíi̱ iin chiñu nu̱ú kivi kachíñui̱ tasaá chaʼvii̱ xa̱ʼa̱ ña̱ níkái̱?” (Prov. 22:7).
15. ¿Nda̱chun ndáyáʼviní kotoyó á íyo chiñu ña̱ kúni̱yó kaʼviyó xa̱ʼa̱?
15 ¿Á ndani̱ʼún chiñu? Koto ndáa chiñu kúú ña̱ íyoníka ñuu nu̱ú íyoún á nu̱ú kúni̱ún ku̱ʼún koún. Ña̱ kúni̱ún kaʼviún, ¿á chindeétáʼanña xíʼún ña̱ ndani̱ʼún chiñu? Sava escuela va̱ása sánáʼa̱na ndáa ki̱ʼva keʼéyó iin chiñu chi ña̱ kéʼéna kúú ña̱ káʼa̱n kuitína xa̱ʼa̱ña á káʼa̱nna xa̱ʼa̱ ña̱ ndákanixi̱ní kuitína (Col. 2:8). Iin ñá hermana ñá ñuu India káchiñá: “Ña̱ ka̱ʼvii̱ xa̱ʼa̱, va̱ása nísanáʼa̱na yi̱ʼi̱ ndáa ki̱ʼva kachíñui̱ xa̱ʼa̱ ña̱kán kǒo níndani̱ʼíi̱ chiñu”. Inka escuela káʼa̱nna ndáa ki̱ʼva keʼéyó iin chiñu soo kǒo va̱ʼa chiñu yóʼo. Ña̱yóʼo kúú ña̱ ndo̱ʼo iin ta̱ hermano ta̱ naní Sublime ta̱ íyo chí República Centroafricana. Ta̱yóʼo ka̱ʼvira ña̱ va̱ʼa sandáʼara aire acondicionado. Ta̱yóʼo káchira: “Nu̱ú íyoi̱ na̱ yiví ndásavií miína ña̱yóʼo xa̱ʼa̱ ña̱kán íxayo̱ʼvi̱ña xíʼi̱n ndani̱ʼíi̱ chiñu”.
16. ¿Nda̱chun ndáyáʼviní ndakanixi̱níún ndáa chiñu kúni̱ún kuumiíún tá xa̱a̱ ná ndiʼi kaʼviún?
16 Ndakanixi̱ní ndáaña kachíñún tá ná kaʼviún xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa, ¿á iin chiñu ña̱ kútóún kúúña? (Ecl. 3:12, 13). ¿Ndáa na̱ yiví kachíñún xíʼin? ¿Á sándi̱ʼi̱nína-iniún, á iin chiñu ña̱ i̱yoní kúúña? ¿Nda̱saa xu̱ʼún chaʼvina yóʼó? ¿Á naniña ña̱ satáún ña̱ xíniñúʼún? ¿Á ku̱a̱ʼáka tiempo kaʼviún ña̱ va̱ʼa kuumiíún chiñu kán? Soo ña̱ ndáyáʼvika, ¿á chindeétáʼan chiñu kán xíʼún ña̱ kundi̱ʼi̱ka-iniún xa̱ʼa̱ Reino Ndióxi̱? (Ecl. 12:13). Tá kǒo va̱ʼa chiñu ña̱ kúni̱ún kachíñún, kǒo kundatún nda̱a̱ ná ndani̱ʼún ña̱yóʼo. Soo ña̱ kaʼviún xa̱ʼa̱ ná chindeétáʼanña xíʼún ña̱ ndani̱ʼún chiñu. Ñá Tabitha ñá ñuu India, i̱ñu̱ yo̱o̱ ka̱ʼviñá xa̱ʼa̱ ña̱ ku̱kuñá ti̱ko̱to̱: Ñáyóʼo káchiñá: “Nda̱kanixi̱níi̱ ña̱ sakúaʼi̱ ku̱kui̱ chindeétáʼanña xíʼi̱n ña̱ koi̱ precursora ta íyova chiñu ña̱yóʼo. Kivi kachíñui̱ hora ña̱ kúni̱ miíi̱ ta kǒo ku̱a̱ʼá xu̱ʼún sandíʼiyó xíʼin ña̱yóʼo”. Tasaá ke̱ʼévañá, ña̱ ka̱ʼviñá chi̱ndeétáʼanña xíʼinñá ña̱ nda̱ni̱ʼíñá chiñu ta kúúñá precursora.
17. a) ¿Míí kivi ndani̱ʼún ña̱ chindeétáʼan xíʼún ña̱ va̱ʼa vií koo ña̱ ndaka̱xiún keʼún? b) ¿Ndáa texto kúú ña̱ chindeétáʼan xíʼún ña̱ vií koo ña̱ ndaka̱xiún? (Koto recuadro ña̱ naní “Texto ña̱ kivi chindeétáʼan xíʼún”).
17 Nu̱ú artículo yóʼo ni̱ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ sava ña̱ xíniñúʼu kiʼún kuenta xíʼin tá kúni̱ún kaʼvi va̱ʼún. ¿Míí kivi ndani̱ʼún ña̱ chindeétáʼan xíʼún ña̱ va̱ʼa vií koo ña̱ ndaka̱xiún keʼún? Tá kúni̱ún kaʼviún xa̱ʼa̱ iin ña̱ʼa kivi ku̱ʼún escuela ña̱ va̱ʼa nda̱ka̱tu̱ʼún xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo á ki̱ʼviún nu̱ú internet ña̱ va̱ʼa kunda̱a̱ka-iniún xa̱ʼa̱ña. Ta saátu kivi nandukún á íyo ku̱a̱ʼá chiñu. Kivi nda̱ka̱tu̱ʼún na̱ yiví na̱ ka̱ʼvi ña̱yóʼo á na̱ xa̱a̱ kúúmií chiñu kán (Prov. 13:10). Kivi nda̱ka̱tu̱ʼún ndáa ña̱ va̱ʼa ndakiʼún á ña̱ va̱ása va̱ʼa tá ná kaʼviún xa̱ʼa̱ chiñu kán. Ta saátu kivi nda̱ka̱tu̱ʼún na̱ hermano na̱ kúsi̱í-ini káchíñu nu̱ú Jehová (Prov. 15:22). ¿Ndáa consejo kúú ña̱ taxina ndaʼún xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ún kaʼviún á kachíñún? Sana ka̱ʼa̱nna xíʼún xa̱ʼa̱ iin chiñu ña̱ kǒo níndakanixi̱níún xa̱ʼa̱.
18. ¿Ndáaña xíniñúʼu ndakaʼányó xa̱ʼa̱?
18 Nda̱a̱ táki̱ʼva xa̱a̱ ku̱ndaa̱-iniyó, ña̱ kaʼvi va̱ʼayó íyo ña̱ va̱ʼa ndakiʼinyó xíʼin ña̱ va̱ása va̱ʼa. Ndakanixi̱ní xa̱ʼa̱ ña̱ kúni̱ún keʼún ta ka̱ʼa̱n xa̱ʼa̱ña xíʼin Jehová. Ndakaʼán chi tá ná kaʼvi va̱ʼún sana ña̱yóʼo chindeétáʼanvaña xíʼún ña̱ kuumiíún ku̱a̱ʼá xu̱ʼún, soo iinlá ña̱ chindeétáʼan xíʼún ña̱ kusi̱í-iniún kúú ña̱ vií kutáʼún xíʼin Jehová (Sal. 16:9, 11). Ta̱yóʼo ndiʼi tiempo ndáara na̱ káchíñu nu̱úra ni ka̱ʼvi va̱ʼana á va̱ása (Heb. 13:5). Tá xa̱a̱ nda̱kaxiún ña̱ kaʼvi va̱ʼún, ¿ndáaña chindeétáʼan xíʼún ña̱ vií kutáʼún xíʼin Jehová nani káʼviún? Nu̱ú inka artículo ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱yóʼo.
YAA 45 “Ña̱ ndákani-inii̱ xa̱ʼa”
a ÑA̱ KÚNI̱ KACHIÑA: Nu̱ú artículo yóʼo xíʼin ña̱ va̱xi, ka̱ʼa̱nyó xa̱ʼa̱ ña̱ kaʼvi va̱ʼayó ta ña̱yóʼo kivi kooña nda̱a̱ ndáaka ña̱ kúni̱yó kaʼviyó ña̱ kǒo íxandúxa na̱ Gobierno xíʼinyó kaʼviyó. Ña̱yóʼo kivi kooña universidad, escuela técnica, tecnológica, vocacional, profesional, ta saátu curso ña̱ kaʼvina ku̱a̱ʼá tiempo á loʼo tiempo, ña̱ sakúaʼana xa̱ʼa̱ iinlá ña̱ʼa kuití á ña̱ kaʼvina ndiʼi tiempo.
b Tá ya̱chi̱, tutu ña̱ xi̱tavá na̱ ñuu Ndióxi̱ xi̱kaʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ ná kǒo kaʼvi va̱ʼana. Tá kúú, artículo ña̱ naní “Padres, ¿qué futuro desean para sus hijos?”, ña̱ ka̱na nu̱ú La Atalaya 1 tí octubre 2005, káʼa̱nña xa̱ʼa̱ ña̱ kivi kundoʼona tá ná kaʼvi va̱ʼana. Ta saátu íyokava ña̱ kivi kundoʼona tiempo vitin, ña̱kán iin tá iinna ndaka̱xin á kaʼvi va̱ʼana á va̱ása. Tá kúma̱níka ndaka̱xinna á kaʼvi va̱ʼana á va̱ása, iin tá iin na̱ cristiano xíniñúʼu ka̱ʼa̱nna xíʼin Ndióxi̱ ta kotona ndáa texto kivi chindeétáʼan xíʼinna ndáaña kúú ña̱ kúni̱na kaʼvina xa̱ʼa̱, ta na̱ válíka na̱ yivána kúú na̱ ndaka̱xin ndáaña kúú ña̱ kaʼvi se̱ʼena. Nda̱a̱ ni iin na̱ cristiano, ni na̱ anciano va̱ása xíniñúʼu ka̱ʼa̱n kúáchina xa̱ʼa̱ ña̱ ndáka̱xin na̱ hermano kéʼéna (Sant. 4:12).