Trots is gevaarlijk

VOELT u zich aangetrokken tot mensen die de indruk geven dat zij altijd gelijk hebben? Wordt u niet veeleer afgestoten door personen die voortdurend pochen op hun bekwaamheden, prestaties, rijkdom of positie? Ergert het u wanneer sommige mensen er vlug bij zijn op de fouten van anderen te wijzen maar weigeren die van zichzelf onder de ogen te zien en zelfs hun stekels opzetten als de een of andere misstap van hun zijde onder hun aandacht wordt gebracht?

Ja, zulke uitingen van trots stoten af en irriteren. Het staat buiten kijf dat trots een slechte uitwerking op anderen heeft, dat deze eigenschap afbreekt in plaats van opbouwt. Ze kan voet geven aan hardvochtige gevoelens en kan uiteindelijk elke goede verhouding tussen mensen ruïneren.

Maar wat is trots precies? Trots is een buitensporige eigendunk, een onredelijk gevoel van superioriteit met betrekking tot eigen talenten, verstand, schoonheid, rijkdom of maatschappelijke positie. Gewoonlijk openbaart zich dit naar buiten door een hautaine, verwaande, zelfingenomen houding.

Aangezien trots een onder onvolmaakte mensen algemeen voorkomend gebrek is, doen wij er goed aan ons op dit punt te beheersen om zodoende de schadelijke gevolgen ervan te voorkomen. Dit vereist dat wij een krachtig bewustzijn ontwikkelen of handhaven, een krachtig bewustzijn van het feit dat trots geen gezonde basis heeft. Ongeacht ons ras of onze nationaliteit, opleiding, bekwaamheden, prestaties of economische status, zijn wij als mensen allemaal zondaars en nakomelingen van zondaars. Stellig niet iets om trots op te zijn, wel?

Niettemin zal iemand zeggen: ’Ik heb zelf hard moeten werken voor de positie of het aanzien dat ik nu geniet.’ Geeft dat hem echter enige reden om trots te zijn? Heeft hij zichzelf het vermogen gegeven het een of andere talent of de een of andere bekwaamheid tot ontwikkeling te brengen? Zou, als hij met ernstige geestelijke en lichamelijke beperkingen was geboren, ook maar enige inspanning van zijn zijde hem in de buurt van het peil van zijn huidige verrichtingen hebben kunnen brengen? Een in de Heilige Schrift opgetekend argument verschaft ons hieromtrent de evenwichtige zienswijze. Wij lezen: „Wie doet u van een ander verschillen? Ja, wat hebt gij dat gij niet hebt ontvangen? Indien gij het nu inderdaad hebt ontvangen, waarom roemt gij dan alsof gij het niet hadt ontvangen?” — 1 Kor. 4:7.

Behalve een juist oordeel over onszelf, is ook respect voor de waardigheid van onze medemensen een belangrijke factor voor het beheersen van trots. De bijbel geeft de raad: „[Doe niets] uit twistgierigheid of uit egotisme, maar [acht] met ootmoedigheid des geestes de anderen superieur aan uzelf.” — Fil. 2:3.

Het is voor een christen goed te beseffen dat andere medegelovigen in bepaalde hoedanigheden beter zijn dan hij. Zij zijn misschien een voorbeeld in het betonen van liefde, vriendelijkheid en medegevoel. Jaren schriftuurlijke studie hebben sommigen wellicht een buitengewoon goed inzicht gegeven in bijbelse beginselen en hoe deze op het dagelijks leven van toepassing zijn, terwijl anderen, die misschien niet zo bijzonder uitblinken in bijbelkennis, mogelijk veel waardevolle levenservaring hebben opgedaan. Ook van hen kan men leren, al zou het alleen maar de erkenning zijn van het feit dat er vaak meer dan één manier is om de dingen te bezien. Dit zal ons ervoor behoeden in de fout te vervallen dat wij iedereen in dezelfde vorm willen wringen en aanmatigend zijn bij het nemen van beslissingen of het verwerpen van suggesties.

Het is gevaarlijk wanneer men anderen een gevoel van onbeduidendheid of inferioriteit geeft doordat men zichzelf superieur in kennis, bekwaamheid of ervaring acht. In de christelijke gemeente kan het bijvoorbeeld gebeuren dat een dienaar in de bediening een ouderling benadert met een suggestie. Wat zou het gevolg zijn als de ouderling hem zou afpoeieren zonder gepaste aandacht aan zijn suggestie te schenken, zodat het erop zou lijken dat de dienaar in de bediening buiten zijn boekje was gegaan? Zou de dienaar in de bediening zich niet gekwetst voelen en er bedroefd over zijn dat men hem verkeerd heeft begrepen? Terzelfder tijd kan de trots waarvan de ouderling misschien maar heel licht heeft blijk gegeven, hem in de ogen van de dienaar in de bediening naar beneden halen. Bovendien zou deze, doordat zonder reden aan de juistheid van zijn motieven werd getwijfeld, bewust of onbewust de conclusie kunnen trekken dat het oordeel van de ouderling in feite toch niet zo best is. Gekwetst door wat er is voorgevallen, zal hij misschien bij een intieme vriend zijn nood gaan klagen, zodat ook de zienswijze van die vriend daardoor een tijdlang nadelig wordt beïnvloed.

Het voorbeeld dat Jezus stelde, is stellig waard om nagevolgd te worden. Hij hoedde zich er wel voor dat ’kennis hem opblies’ (1 Kor. 8:1). Hoewel hij op alles het juiste antwoord had, deed hij anderen niet van zich vervreemden door hun aandacht te richten op zijn superieure vermogens, kennis, ervaring en wijsheid. Hij liet zijn discipelen niet denken dat zij na zijn heengaan het werk niet in die mate zouden kunnen verrichten als hij het had gedaan. Integendeel, hij sprak zijn vertrouwen in hen uit en verleende hun eer, door te zeggen: „Voorwaar, voorwaar, ik zeg u: Wie geloof oefent in mij, zal ook zelf de werken doen die ik doe; en hij zal grotere werken dan deze doen, omdat ik heenga naar de Vader” (Joh. 14:12). Als een lichaam verrichtten de discipelen inderdaad de werken van Jezus op een grotere schaal en gedurende een langere tijd dan hij had gedaan. — Vergelijk Matthéüs 5:14.

Welnu, als Jezus als volmaakt mens uiting kon geven aan een dergelijk vertrouwen in degenen die in hem geloofden, kan dan de een of andere onvolmaakte mens van mening zijn dat anderen niet zouden kunnen wat hij kan? De mens die een dergelijke trotse denkwijze weerspiegelt, maakt het leven voor zichzelf en anderen alleen maar moeilijker. Hij ontmoedigt anderen om met hem te werken omdat hun het gevoel wordt gegeven dat zij inferieur zijn en geen recht hebben op het genieten van enig vertrouwen. Hiermee ontneemt men hun tevens een bepaalde mate van persoonlijke aandacht.

Vooral gevaarlijk is echter een overheersende trotse „geest”. Zij die deze bezitten zullen zich gebelgd voelen over ter zake dienende kritiek, correctie of streng onderricht, ja, zullen er zelfs toe komen de raad van Gods Woord te verwerpen. Dit zal hen tot een levenswijze brengen die alleen maar op vernietiging kan uitlopen. De bijbelse spreuk luidt terecht: „Een man die herhaaldelijk is terechtgewezen maar zijn nek verhardt, zal plotseling gebroken worden, en dat zonder genezing” (Spr. 29:1). Dit is stellig zo, omdat iemand met een overheersende trotse persoonlijkheid zichzelf namelijk in een opstandige verhouding brengt ten opzichte van God en ten opzichte van datgene waarnaar God uitziet in degenen die Hij als Zijn dienstknechten aanvaardt. Het is zoals de bijbel zegt: „Omgordt u allen echter met ootmoedigheid des geestes jegens elkaar, want God weerstaat de hoogmoedigen, maar hij geeft onverdiende goedheid aan de nederigen.” — 1 Petr. 5:5.

Het is daarom belangrijk dat christenen er krachtig aan werken hun trots onder controle te houden. Iemand die trots is, kan niet alleen een ander schade berokkenen, maar ook Gods goedkeuring en leven verliezen. Daarom is trots beslist gevaarlijk.