Na go Galefa ke mo go Fošagetšego ka Mehla?

“KGALEFO ke bogafsi bja nakwana.” Ke kamoo sereti sa bogologolo sa mo-Roma Horace se hlalositšego ka gona pono e tlwaelegilego ya a mangwe a maikwelo a matla kudu go feta maikwelo ka moka. Gaešita lege e se bohle bao ba dumelago gore kgalefo ke sebopego sa bogafsi bja nakwana, ba bantši ba e lebelela e le e mpe ka tlhago. Pejana lekgolong la botshelela la nywaga C.E., baitlami ba banna ba Katholika ba ile ba bopa lelokelelo le le tumilego la “dibe tše šupago tše di bolayago.” Ka ntle le pelaelo, kgalefo e be e le gona lelokelelong leo.

Go bonolo go bona lebaka leo ka lona ba ilego ba ikwa ka tsela ye. Beibele e re: “Lahla bogale, gomme o tlogele kgalefo.” (Psalme 37:​8, PK) Moapostola Paulo o eleditše phuthego ya Efeso ka gore: “Bogalaki ka moka, le pefelo, le bogale, le lešata, le thogako, a di bewe kgole le lena, gotee le tomeletšo ka moka.”​—⁠Ba-Efeso 4:​31, PK.

Lega go le bjalo, mo gongwe o ka ipotšiša ka mo go swanetšego gore, ‘Na seo ke selo feela se se lego gona ka pono ya Beibele mabapi le kgalefo? Le gona, na Paulo ga se a porofeta gape gore ‘mehla [ye] ya bofelo’ yeo re phelago go yona e be e tla ba “dinako tšeo go lego thata go lebeletšana le tšona”?’ (2 Timotheo 3:​1-⁠5, NW) Na ruri Modimo o letetše gore re phele mehleng ye ya ge batho ba ‘galefa, ba sa rate go loka, ba se na maikwelo a borutho a tlhago’​—⁠gomme le ka mohla re se ke ra galefa le ganyenyane?

Pono e Leka-lekanego

Tlhaloso ya Beibele ya taba ye ga se e nolofaditšwego kudu. Ka mohlala, ela hloko mantšu a Paulo go Ba-Efeso 4:​26: “Xe Le xalefa Le se kê la senya.” Temana ye e be e tla ba e tlabago kudu ge nkabe kgalefo e be e fo ba “sebe se se bolayago,” seo se swanelwago ke kotlo ya ka mo go sa felego.

Paulo o be a tsopola go Psalme 4:⁠4 (NW) yeo e balegago ka gore: “Befelwang, eupja le se ke la dira sebe.” Go ya ka Vine’s Expository Dictionary of Biblical Words, lentšu la Sehebere le le fetoletšwego mo e le ‘go befelwa,’ e lego ra·ghazʹ le bolela go “thothomela ka baka la maikwelo a matla.” Eupja ke maikwelo afe a matla? Na e be e le kgalefo? Phetolelong ya Septuagint ya Psalme 4:​4, ra·ghazʹ e fetoletšwe ka Segerika e le “go befedišwa” gomme go molaleng gore ke sona seo Paulo a bego a se šupa mo.

Ke ka baka la’ng Beibele e be e ka dumelela kgalefo sebaka? Ka gobane ga se kgalefo ka moka yeo e lego e mpe. Kgopolo ya gore “kgalefo ya motho ka boyona ga go le ka mohla e bago ya toka le e dumelelwago,” go etša ge mohlalosi yo mongwe wa Beibele a bea se, ga se ya Mangwalo. Seithuti sa Beibele R. C. H. Lenski se hlalositše ka mo go swanetšego ka Ba-Efeso 4:​26 gore: “Ditekanyetšo tše di iletšago kgalefo ka moka gomme di gapeletša go fola mo go sa šitišwego boemong bjo bongwe le bjo bongwe ke tša bo-Stoic e sego tša Bokriste.” Moprofesara William Barclay o boletše ka mo go swanago gore: “Go swanetše go ba le kgalefo bophelong bja Bokriste, eupja e swanetše go ba mohuta o swanetšego wa kgalefo.” Eupja “mohuta o swanetšego wa kgalefo” ke eng?

Kgalefo e Lokilego

Gaešita lege kgalefo e se e nngwe ya dika tša gagwe tše kgolo, Jehofa o hlaloswa gantši ka Mangwalo e le yo a ikwago a galefile le yo a bontšhago kgalefo ya gagwe. Lega go le bjalo, bogale bja gagwe ke bjo bo lokilego ka mehla ka mabaka a mabedi. La pele, le ka mohla ga a galefe ka ntle le lebaka le le swanetšego. La bobedi, o bontšha kgalefo ya gagwe ka tsela ya toka le go loka, le ka mohla ga a tshele mollwane.​—⁠Ekisodo 34:⁠6; Psalme 85:⁠3.

Jehofa o befedišwa ke bokgopo bja ka boomo. Ka mohlala, o boditše ba-Isiraele gore ge ba ka swara basadi le bana bao ba sa šireletšegago gampe, o be a tla ‘kwa mokgoši [wa ba bjalo] ka ntle le go palelwa.’ O lemošitše ka gore: “’Me boxale bya-ka bo tlo tuka.” (Ekisodo 22:​22-24; bapiša le Diema 21:​13.) Go swana le Tatagwe, Jesu o be a e-⁠na le maikwelo a bonolo ka pelong ya gagwe bakeng sa bana. Ge balatedi ba gagwe bao ba bego ba e-⁠na le maikemišetšo a mabotse ba be ba leka go thibela bana ba bangwe go batamela go yena lebakeng le lengwe, ‘Jesu o ile a befelwa’ gomme a gokarela bana. (Mareka 10:​14-16) Ka mo go lemogegago, lentšu la Segerika bakeng sa “befelwa” mathomong le be le šupa go “bohloko bja mmele goba go selekega.” Ke maikwelo a matla e le ka kgonthe!

Ka mo go swanago, pefelo e lokilego e ile ya tsoga ka pelong ya Jesu ge a be a bona gore bagwebi le baananyi ba ditšhelete ba fetošitše ngwako wa Tatagwe wa borapedi “lexôlô la bahlakodi.” O ile a menola ditafola tša bona gomme a ba ntšha ka moo! (Mateo 21:​12, 13; Johane 2:​15) Ge Bafarisei le ba mangwalo ba be ba bontšha go tshwenyega kudu ka melao ya bona e lapišago ya Sabatha go feta balwetši bao ba bego ba nyaka thušo, Jesu o ile a “kwa bohloko kudu ge a be a lemoga go hloka botho ga bona” gomme a “lebelela difahlego tšeo di mo dikologilego ka kgalefo.”​—⁠Mareka 3:​5, Phillips.

Ka mo go swanago, Moše yo a botegago wa bogologolo o be a tletše pefelo e lokilego ka baka la ba-Isiraele ba ba sa botegego ge a be a lahla diphaphathi tša Molao wa Moše. (Ekisodo 32:​19) Mongwadi wa go loka Esera o be a galefile o šoro ka baka la go se kwe ga ba-Isiraele molao wa Modimo mabapi le lenyalo moo a ilego a gagola diaparo tša gagwe gomme a ba a tumola e mengwe ya meriri ya gagwe!​—⁠Esera 9:⁠3.

Bohle bao ba ‘ratago tše botse’ ba katanela go ‘hloya tše mpe.’ (Amosi 5:​15) Ka gona, Bakriste lehono ba ka kwa kgalefo e lokilego e gola ka dipelong tša bona ge ba bona ditiro tša ka boomo tša go se itshole tše sehlogo, boikaketši, go se botege goba go hloka toka.

Go Laola Kgalefo ka mo go Swanetšego

Ga se ka kotsi ge Beibele gantši e swantšha kgalefo le mollo. Go swana le mollo, e na le lefelo la yona. Eupja gape e ka ba e senyago ka mo go boifišago. Go fapana le Jehofa le Jesu, gantši kudu batho ba galefa ka ntle le lebaka le le swanetšego goba ba bontšha kgalefo ya bona ka tsela e sa lokago.​—⁠Bona Genesi 4:​4-⁠8; 49:​5-⁠7; Jona 4:​1, 4, 9.

Ka lehlakoreng le lengwe, go fo hupela kgalefo ya motho le go dira eka ga e gona le gona e ka ba mo go sa lokago. Gopola, Paulo o eleditše gore: “A letšatši le se dikêlê Lè sa xalefile.” (Ba-Efeso 4:​26) Go na le ditsela tša Mangwalo tša go bontšha kgalefo, tše bjalo ka ‘go bolela le pelo ya gago,’ go boledišana le motho yo a gotšego ka tsebo yo o mmotago ka maikwelo a gago, goba gaešita le go lebeletšana le mofoši ka moya o fodilego.​—⁠Psalme 4:⁠4; Diema 15:​22; Mateo 5:​23, 24; Jakobo 5:⁠14.

Ka gona, ka mo go kgonthišeditšwego kudu ga se ka mehla e lego mo go fošagetšego go galefa. Jehofa le Jesu ka bobedi ba ile ba galefa​—⁠gomme ba tla galefa gape! (Kutollo 19:​15) Ge e ba re swanetše go ba ekiša, mo gongwe re ka ba ra lebeletšana le maemo ao go ona go se galefe go fošagetšego! Senotlelo e tla ba go latela keletšo ya Beibele, go kgonthišetša gore re na le lebaka le le kwalago bakeng sa maikwelo a rena le gore re a bontšha ka mokgwa wo o lokilego wa Bokriste.

Kaine le Abele