niezależnie od tego, na który dzień tygodnia przypadał. (3 Mojż. 23:6, 7) Jeżeli 15 Nisana trafił na zwykły, cotygodniowy sabat, wówczas dzień ten zwano ‚wielkim sabatem’; taki wypadek zaszedł też w okresie śmierci Jezusa. (Jana 19:31, NT) Otóż tabele astronomiczned wykazują, że tego rodzaju paschalna pełnia księżyca wystąpiła w czwartek wieczorem, dnia 31 marca 33 roku naszej ery (według kalendarza gregoriańskiego). Inna pełnia księżyca przypadająca na czwartek wieczór w miesiącu Nisan podczas służby kaznodziejskiej Jezusa zdarzyła się w roku 30 n.e., lecz ta możliwość nie wchodzi w rachubę, bo gdyby wtedy miała nastąpić jego śmierć, trzeba by się zgodzić na założenie, że Mesjasz prowadził działalność kaznodziejską zaledwie przez sześć miesięcy. Zatem nie ma żadnej uzasadnionej wątpliwości co do tego, że Jezus zmarł w piątek po południu, dnia 1 kwietnia 33 roku n.e.

WYDARZENIA MIĘDZY ROKIEM 36 A 49 N.E.

17. Co działo się w drugiej połowie „siedemdziesiątego tygodnia”, i kiedy ów tydzień dobiegł końca?

¹⁷ Druga połowa siedemdziesiątego tygodnia, mianowicie okres trzech i pół lat po uśmierceniu Mesjasza na palu męki, dobiegła końca jesienią roku 36 n.e. W tym czasie wyłącznie do Żydów i prozelitów żydowskich kierowane było specjalne zaproszenie Jehowy dotyczące przyłączenia się do niebiańskiej klasy Królestwa, co zresztą ściśle odpowiadało proroczej przepowiedni: „Mocnym uczyni przymierze [Abrahamowe] dla wielu przez tydzień jeden.” (Dan. 9:27, BT) Z tego właśnie powodu dobra nowina o zbawieniu dotarła do narodów nieżydowskich dopiero jesienią roku 36 n.e., kiedy apostoł Piotr otrzymał przywilej ochrzczenia Korneliusza i jego domowników. — Dzieje 10:1—11:18.

18. Co miało się rozpocząć jesienią roku 36 n.e.?

¹⁸ Wraz z nadejściem jesieni roku 36 n.e. dzieło głoszenia o Chrystusie miało się wielce rozprzestrzenić i objąć narody nieżydowskie, zwane też pogańskimi. I oto znów widzimy, że Jehowa, wielki Dyspozytor czasu, potrafi zawsze w porę zatroszczyć się o wszystko, co potrzebne do otwarcia nowych dziedzin pracy w Jego dziele: z góry przygotował człowieka dobrze się nadającego do tego, by zostać „apostołem pogan”, mianowicie Saula z Tarsu, który stał się apostołem Pawłem. — Rzym. 11:13; Gal. 2:8, 9.

19. Czy w roku 36 Paweł był przygotowany do spełnienia powierzonego mu zadania?

¹⁹ W roku 36 n.e. Paweł nie był dopiero co nawróconym nowicjuszem. Ponieważ był Żydem, jego nawrócenie nie musiało być odkładane do roku 36. Wydaje się, że światło prawdy olśniło go jeszcze w pierwszym roku po zejściu z widowni Jezusa, co — jak wiemy — miało miejsce wiosną roku 33. Przez następne dwa lata lub dwa i pół roku Paweł działał w Damaszku, aż zmuszony przez okoliczności umknął stamtąd, spuszczony w koszu przez otwór w murze miejskim. Udał się wtedy na jakiś czas do Arabii, a potem na krótko przed podróżą do Jeruzalem powrócił znów do Damaszku. Paweł podaje, że mijały trzy lata od chwili jego nawrócenia, gdy po raz pierwszy odwiedził Piotra i Jakuba w Jeruzalem; wizyta owa mogła mieć miejsce w roku 36. Apostoł pisze: „Potem udałem się w okolice Syrii i Cylicji.” — Dzieje 9:23-25; Gal. 1:15-21.

20. Kiedy grono zarządzające w Jeruzalem rozstrzygnęło kwestię obrzezania?

²⁰ W dalszym ciągu tego samego Listu do Galatów pisze Paweł: „Potem po czternastu latach udałem się (...) znowu do Jerozolimy.” (Gal. 2:1) Licząc od roku 36, ów czternasty rok przypadałby na rok 49 n.e., jeśli uwzględnić ówczesny zwyczaj posługiwania się raczej liczebnikami porządkowymi. Podczas tego pobytu Pawła ciału zarządzającemu przedłożona została sprawa obrzezania, którą to grono też rozstrzygnęło. — Dzieje 15:2-29; Gal. 2:3-9.

21, 22. Jakie wydarzenia wspominane w Biblii miały miejsce w latach od 41 do 49 n.e.?

²¹ Biblia donosi jeszcze o kilku innych ciekawych wydarzeniach, które miały miejsce w latach od 36 do 49 n.e. Na przykład: kiedy władzę imperatora sprawował Klaudiusz i zarazem tuż przed śmiercią Heroda Agryppy I, prorok Agabus za sprawą ducha Jehowy przepowiedział nadejście głodu; apostoł Jakub został stracony przez Heroda; a Piotr nie podzielił tego samego losu jedynie dzięki cudownemu uwolnieniu przez anioła Jehowy. — Dzieje 11:27 do 12:11.

²² Historia świecka potwierdza, że te zdarzenia rozegrały się w roku 44 n.e. Klaudiusza ogłoszono cesarzem w roku 41, a Heroda Agryppę I stoczyło robactwo po święcie Paschy roku 44 n.e. (Dzieje 12:21-23) Przepowiedziana klęska głodu nastąpiła jednak dopiero w roku 46, kiedy prokuratorem rzymskim w Judei był Tyberiusz Aleksander. Chrześcijanie z Antiochii mieli więc wystarczająco dużo czasu, bo pełne dwa lata, by przygotować się na taką ewentualność i przedsięwziąć środki zaradcze wspominane w sprawozdaniu biblijnym. Po tych wydarzeniach Biblia w trzynastym i czternastym rozdziale Dziejów Apostolskich opisuje pierwszą podróż misyjną apostoła Pawła. W towarzystwie Barnaby odwiedził Paweł wyspę Cypr i wiele miast w Azji Mniejszej, a następnie powrócił do Antiochii Syryjskiej. Wydaje się, że owa pierwsza wyprawa zajęła Pawłowi większą część roku 47 i 48, ale pozostało mu jeszcze dosyć czasu na powrót do bazy w Antiochii, skąd wiosną roku 49 wyruszył w wyżej wspomnianą podróż do Jeruzalem.

INNE WYDARZENIA Z OKRESU SŁUŻBY KAZNODZIEJSKIEJ PAWŁA

23, 24. Kiedy Paweł wyruszył w swoją drugą bogatą w zdarzenia podróż misyjną, i ile czasu zajęło mu dotarcie do greckiego miasta Koryntu?

²³ Zobaczmy teraz, jak wielce pomocne są doniesienia biblijne przy ustalaniu według naszego kalendarza poszczególnych dat dotyczących drugiej podróży misyjnej apostoła Pawła, którą odbył w latach od 49 do 52 n.e. Wiosną roku 49 Paweł powrócił do Antiochii ze specjalnym listem zredagowanym przez grono zarządzające w Jeruzalem; kopia tego listu zachowała się dla nas do dnia dzisiejszego. (Dzieje 15:23-29) Sprawozdanie podaje, że „po kilku dniach”, a więc najprawdopodobniej latem tegoż roku 49, Barnaba wrócił do pracy misyjnej na Cypr, zaś Paweł i Sylas wyruszyli w drogę, aby usługiwać zborom w Syrii i sąsiedniej Cylicji. — Dzieje 15:36-41.

²⁴ Musiała już być wiosna roku 50 n.e., gdy Paweł i Sylas przemierzywszy Azję Mniejszą po raz pierwszy przeprawili się do Europy. (Dzieje 16:1-12) Następne sześć miesięcy to okres wytężonej pracy, ponieważ ci pionierzy przetarli nowy szlak, zakładając zbory w Filippi, Tesalonice, Berei i Atenach, aż jesienią roku 50 dostali się do Koryntu. Cóż to był za owocny rok służby! Pomyśl tylko: w ciągu mniej więcej piętnastu miesięcy ci misjonarze z pierwszego stulecia przebyli prawie 2100 kilometrów, z czego dużą część najpewniej pieszo, zakładając i umacniając wiele nowych zborów złożonych tak z Żydów, jak i z pogan.

25. Jaki fakt historyczny dowodzi, że Paweł przybył do Koryntu dopiero w drugiej połowie roku 50 n.e.?

²⁵ Historia świecka potwierdza, że przybycie Pawła do Koryntu należy datować pod koniec roku 50. Niejaki Paulus Orosius, dziejopisarz z pierwszej połowy piątego stulecia, podaje, że dnia 25 stycznia roku 50 cesarz Klaudiusz wydał rozporządzenie, aby wszyscy Żydzi opuścili Rzym. W tej sytuacji również Akwila i Pryscylla spakowali swój dobytek, zapewnili sobie miejsca na statku, odpłynęli w stronę Koryntu, przybyli do tego miasta, osiedlili się w nowym miejscu, które miało być ich domem przez następne półtora roku, i założyli warsztat wyrobu namiotów; ze wszystkim tym uporali się w ciągu kilku miesięcy poprzedzających pojawienie się Pawła w Koryncie jesienią tegoż roku. Czytamy bowiem, że Paweł „natknął się na pewnego Żyda, imieniem Akwila, (...) który świeżo przybył z Italii, i na Pryscyllę, żonę jego, dlatego że Klaudiusz zarządził, aby wszyscy Żydzi opuścili Rzym”. — Dzieje 18:2.

26. Jakie znalezisko archeologiczne potwierdza, że Paweł przebywał w Koryncie od jesieni roku 50 do wiosny roku 52?

²⁶ Dalszy szczegół potwierdzający ścisłość historyczną Biblii znajdujemy w tym samym osiemnastym rozdziale Dziejów Apostolskich, a wierszu 12: „A gdy Gallion był prokonsulem Achai, powstali jednomyślnie Żydzi przeciwko Pawłowi i stawili go przed sądem.” Archeolodzy odnaleźli fragment inskrypcji z zarządzeniem cesarza Klaudiusza, z którego wynika, że właśnie Gallion był prokonsulem Achai od połowy roku 51 do połowy roku 52. Gallion oddalił powyższą sprawę, po czym Paweł pozostał w Koryncie „jeszcze dłuższy czas”, a następnie odpłynął do Antiochii Syryjskiej. (Dzieje 18:18) Wydaje się wiec, że apostoł Paweł przybył do Koryntu jesienią roku 50, mniej więcej po roku czy jeszcze później stawiono go przed Gallionem, lecz został tam jeszcze do wiosny roku 52, spędziwszy w tym mieście — jak podaje Biblia — razem osiemnaście miesięcy. (Dzieje 18:11) Bez trudu mógł dotrzeć do Antiochii w pełni lata roku 52 n.e.

27. Czy Paweł po powrocie do Antiochii zamierzał przejść w stan spoczynku?

²⁷ Można by słusznie przypuszczać, że po tylu pracowitych latach spędzonych w pełnoczasowej służbie misjonarskiej i po wszystkich tych trudach i niebezpieczeństwach, które nastręczała podróż w warunkach pierwszego stulecia, apostoł Paweł teraz osiedli się w Antiochii na dłużej, aby korzystać z dobrze zasłużonego odpoczynku. (2 Kor. 11:26, 27) A jednak nie! Paweł nie myślał o emeryturze. We wszystkich jego pismach, w całej jego działalności stwierdzamy, że stale żywo odczuwał konieczność rozwijania dzieła z jeszcze większym rozmachem i lepszą skutecznością.

28. Omów trzecią podróż misyjną Pawła, uwzględniając zarówno miejscowości, które odwiedził, jak i czas, który na to poświęcił.

²⁸ Dlatego nie dziwi nas wiadomość, że zaledwie po krótkim pobycie w Antiochii ten energiczny misjonarz znów wyruszył w drogę. „Spędziwszy tam jakiś czas”, zapewne jesienią roku 52 rozpoczął trzecią podróż misyjną. Podróżując tym razem lądem, „przemierzając kolejno krainę galacką i Frygię, utwierdzając wszystkich uczniów”, dotarł potem do Efezu, gdzie prawdopodobnie spędził dalsze dwa i pół roku. (Dzieje 18:23; 19:1-10) Z kolei, jak sam powiada, odszedł stamtąd po święcie Pięćdziesiątnicy (już w roku 55), przemierzył Macedonię, dostał się do Koryntu, gdzie spędził zimę, i w końcu wracając znaną już sobie trasą, wiosną następnego roku koło święta Paschy przybył do Filippi. Wracając dalej w przyspieszonym tempie, zdążył jeszcze w okresie Pięćdziesiątnicy roku 56 n.e. znaleźć się ponownie w Jeruzalem. — 1 Kor. 16:5-8; Dzieje 20:1-3, 6, 15, 16; 21:8, 15-17.

29. W jakich latach rozegrały się wydarzenia, które Paweł przeżył od chwili aresztowania w Jeruzalem aż do śmierci w Rzymie?

²⁹ Ledwie apostoł Paweł przybył do Jeruzalem, zaraz rzucili się na niego przeciwnicy religijni, tak iż ze względu na bezpieczeństwo żołnierze rzymscy potajemnie przetransportowali go w pośpiechu do Cezarei. Tam przez okres dwóch lat przebywał w więzieniu, aż do czasu, kiedy po chytrym i oglądającym się za łapówką Feliksie urząd namiestnika objął Festus. (Dzieje 21:27-33; 23:23-35; 24:27) Jeżeli chodzi o rok, w którym Festus został mianowany namiestnikiem, to jedna szkoła krytyków utrzymuje, że miało to miejsce w roku 55, natomiast druga twierdzi, że to nastąpiło w latach 60-61; znane dzieło The Encyclopaedia Britannica komentuje tę sprawę w następujący sposób: „Z całym spokojem można powiedzieć, że prawda leży pośrodku między tymi dwoma skrajnymi datami, ponieważ argumenty wysuwane w obronie obu poglądów zdają się mniej popierać jedno stanowisko niż podważać drugie.”e W tej sytuacji i w harmonii ze wszystkimi poprzednio omówionymi faktami wychodzimy z założenia, że apostoł Paweł w roku 58 n.e. otrzymał potwierdzenie apelacji skierowanej do cesarza, aby ten rozpatrzył jego sprawę, i że w tym samym roku został wysłany drogą morską do Rzymu. Przeżywszy najszerzej znane w historii rozbicie statku i po przezimowaniu na wyspie Malcie wiosną roku 59 Paweł przybył do Rzymu, gdzie przez następne dwa lata aż do roku 61 głosił i nauczał jako więzień. (Dzieje 27:1; 28:1, 11, 16, 30, 31) Drugie uwięzienie Pawła w Rzymie, które skończyło się jego straceniem, przypadło prawdopodobnie na lata 64-65 n.e. — 2 Tym. 1:16; 4:6, 7.

30. Jakim dobrodziejstwem okazało się powyższe studium wydarzeń z pierwszego stulecia naszej ery?

³⁰ Przegląd powyższych wydarzeń z pierwszego stulecia z pewnością był interesujący i posłużył umocnieniu wiary. Pisarze biblijni nie wiedzieli nic o nowożytnych kalendarzach, lecz ich staranność i skrupulatność oraz metody stosowane w datowaniu zdarzeń okazały się wielką pomocą w dokładnym umieszczeniu poszczególnych wypadków w strumieniu czasu. Wewnętrzna harmonia chronologii biblijnej i jej wierne trzymanie się faktów przyczynia nam zaufania i przekonania do Pisma świętego, jak również utwierdza nas w przeświadczeniu, że Biblia jest rzeczywiście Słowem Prawdy Jehowy.

Usunięcie głównego Dręczyciela ludzkości

CZĘSTO obserwujemy taką sytuację, że dokonuje się zmiany systemu zarządzania państwem, powierza się jakiejś osobie władzę polityczną, wybierając ją przez głosowanie, a ci, którzy daną osobę popierają, żywią nadzieję, że doprowadzi ona do polepszenia warunków. Tymczasem po chwili słychać narzekania i nawet niejedni z dawnych stronników winią tego przywódcę za wystąpienie niepożądanych objawów. Może tu chodzić o złą sytuację ekonomiczną, o bezrobocie lub też wojnę, albo niektóre grupy ludności mogą uważać, że nie są traktowane na równi z innymi i że nie przyznaje się im należytych praw obywatelskich.

² Każdy zdaje sobie sprawę z tego, że jest wielu niesumiennych polityków i że nieraz winę za powstałą sytuację trzeba przypisać po prostu przekupstwu jednostek będących u steru władzy. Ale z drugiej strony każdy jest też świadomy tego, że jeden człowiek, bez względu na to, jak uczciwy by był i jak gorliwie by pracował nad poprawą formy rządzenia ze względu na dobro ludu, sam nie zdoła naprawić wielu istniejących niedomagań. Właściwie nie można wskazać na żadnego pojedynczego człowieka jako na sprawcę kłopotów. Władzę sprawuje przecież raczej system rzeczy. Występują takie wzajemne powiązania oraz istnieje taka beznadziejna gmatwanina i sprzeczność interesów, że ani poszczególny człowiek, ani nawet grupa uczciwych ludzi nie potrafi uzdrowić sytuacji.

³ Oto dlaczego Biblia wskazuje, że z powierzchni ziemi musi zostać doszczętnie zmieciony cały istniejący system rzeczy; najpierw instytucje fałszywej religii, a następnie struktury polityczne i gospodarcze. Może jednak zapytasz, czytelniku: Czy to się w ogóle na coś przyda? Jak tego