Bonngoe Ba Lefatše—Na e Tla ke e be Ntho ea Sebele?

Bonngoe Ba Lefatše—Na e Tla ke e be Ntho ea Sebele?

“HAEBA melokong e seng mekae e tlang re tla atleha ho fetola lefatše leo re phelang ho lona la lichaba tse ipusang ho le etsa mokhatlo oa sebele oa machaba, . . . joale re tla be re boetse re khonne ho felisa le mokhoa oa boholo-holo oa ntoa . . . Leha ho le joalo, haeba re tla hlōleha, mohlomong ho . . . ke ke ha e-ba le tsoelo-pele.” Ke kamoo ho bolelang rahistori e mong oa litaba tsa sesole, Gwynne Dyer, bukeng ea hae e bitsoang War.

Dyer o re tlaleho e ngotsoeng ea histori e tletse ka litlaleho tsa lichaba le lihlopha tse ling tse matla tse ileng tsa tšepela ntoeng bakeng sa ho lokisa liphapang tsa tsona. Ho hloka bonngoe ha tsona ho ile ha bolaea bahlaseluoa ba limilione. Tlhaloso ea Morena Solomone ea kamoo sena se ileng sa ama batho kateng mehleng ea hae e sa sebetsa le kajeno. O ngotse: “Ka boela ka nahana, ’me ka bona liketso tsohle tsa khatello tse etsoang mona lefatšeng: Ka bona meokho ea ba hatelloang, feela bona ba se na motšelisi, bahatelli ba bona ba e-na le matla, feela ba hatelloang ba se na motšelisi.”—Moeklesia 4:1, BPN.

Joalokaha rahistori ea boletsoeng ka holimo a bolela, ntle le ho qenehela “meokho ea ba hatelloang,” kajeno ho boetse ho na le lebaka le leng la ho batla tsela ea ho fetola lefatše lena la lichaba tse ipusang mokhatlo oa sebele oa machaba: Tsoelo-pele ka boeona e kotsing! Ntoa ea kajeno e lebisa ho feliseng sechaba se seng le se seng se tšepetseng ho eona ’me e ke ke ea siea bahlōli.

Na ho Bonahala Eka ho Tla ke ho be le Bonngoe ba Lefatše?

Ho na le menyetla efe ea hore ho tla ke ho be le bonngoe ba lefatše? Na batho ba ka khona ho hlōla matla a bakang likarohano a sokelang ho felisa lefatše? Ba bang ba nahana joalo. John Keegan, mohlophisi oa Daily Telegraph ea Brithani ea sebetsang lefapheng la tsa tšireletso oa ngola: “Ho sa tsotellehe pherekano le ho se tsitse tse teng, ho bonahala ho e-na le tlhasenyana ea hore ho ka ’na ha e-ba le lefatše le se nang ntoa.”

Ke eng e mo fang tšepo ee? Ke hobane’ng ha ho bonahala ba bangata ba e-na le tšepo ho sa tsotellehe histori ea nako e telele ea lintoa tseo batho ba bileng le tsona le ho hlōleha ha bona ho ipusa ka katleho? (Jeremia 10:23) Ka nako e ’ngoe ba bang ba kile ba beha lebaka la hore ‘moloko oa batho o tsoela pele. Histori e bontša mekhoa ea khatelo-pele e lulang e le teng.’ Esita le kajeno, ba bangata ba lumela hore ka tsela e itseng, botle boo motho a bōpeletsoeng le bona bo tla hlōla bobe. Na eo ke tšepo ea sebele? Kapa e mpa e le ho ithetsa ho tla fella ka masoabi a eketsehileng? Bukeng ea hae ea Shorter History of the World, rahistori J. M. Roberts o ile a ngola ka tsela e bontšang kutloisiso: “Ho ke ke ha thoe bokamoso ba lefatše bo bonahala bo sireletsehile. Hona joale ha ho bonahale eka mahlomola a batho a tla fela kapa hona ho ba le lebaka leha e le lefe la ho lumela hore a tla ke a fele.”

Na ho na le mabaka a utloahalang a ho lumela hore batho le lichaba ba tla hle ba hlōle ho se tšepane ha bona le liphapang tse bakang likarohano? Kapa na ho hlokahala ho itseng ho eketsehileng ho feta boikitlaetso ba batho? Sehlooho se latelang se tla tšohla lipotso tsena.

[Tlhaloso ea Moo Setšoantšo se Nkiloeng Teng e leqepheng la 2]