Boitšoaro bo Botle—Na Ruri Bo Ka Khoneha?

RE PHELA lefatšeng le busoang ke likamano tsa botona le botšehali, ’me hona ho ama ba baholo le ba banyenyane. U ka ’na ua ikutloa kamoo ho ileng ha ikutloa mohlankana e mong, ea ileng a re: “Ntho e ’ngoe le e ’ngoe e re potolohileng e lebisa tlhokomelo likamanong tsa botona le botšehali. Ho itšoanela feela le ho phefumoloha le ho robala. Neng le neng ha u nka makasine, kapa u bulela TV, ke boo. Ha u le lebenkeleng, ha u khanna koloi ea hao, ha u le mosebetsing, ha u le sekolong—ke boo! Tsela eo motho a itšoarang ka eona, a buang, a aparang nako le nako e ntse e hlokomelisa ka ’mele oa motho le likamano tsa botona le botšehali. Ke bona moqoqo o ka sehloohong.” Lipalo tsa haufinyane tsa liphuputso li bontša hore, lefatšeng ka bophara, bacha ba se nang palo—le bana—ba kopanela likamanong tsa botona le botšehali pele ho lenyalo.

BRITHANI: ‘Ke ngoanana a le mong ho ba tšeletseng ea tsoang lilemong tsa bocha e ntse e le moroetsana ’me a le mong ho ba bane ba sehlopha sa pele ea bileng le likamano tsa botona le botšehali pele ho lilemo tse 16,’ kamoo ho senolang patlisiso ea 1980.

CANADA: “‘Seoa’ sa bo-’me ba bacha ba sa nyaloang,” kamoo ho bolelang tlaleho ea ’muso ea 1979.

UNITED STATES: ‘Ba bane ho bahlankana ba bahlano le ba babeli ho banana ba bararo ba bile le likamano tsa botona le botšehali ha ba le lilemo li 19,’ kamoo ho bontšang boithuto ba 1981.

JAPANE: Metseng e meng ‘bo-’me ba se nang banna ba haufi le lilemo tse mashome a mabeli le ba qalang lilemo tse mashome a mabeli ba eketsehile ka makhetlo a mashome a tšeletseng lekholong pakeng tsa 1970 le 1979.’

FRANCE: ‘Hoo e ka bang halofo ea banana ba kenang sekolo France e ipolela hore e ba le likamano tsa botona le botšehali ka mehla,’ kamoo ho bontšang patlisiso ea 1980.

“Kemaro ea Bacha ke Bothata bo Hōlang ba Lefatše,” kamoo ho bolelang sehlooho sa koranta sa haufinyane sa Brazil Herald. Sehlooho sa ngola likeketseho tse England, Wales, East Germany le Russia. Hoo e ka bang karolo ea 85 lekholong ea mafu a litšila a tlalehoang a etsahala ho bacha. Mafu a joalo a fetohile seoa lefatšeng lohle.

Leha ho le joalo bacha ha baa nka kaofela puo ea hore “Bohloeki ke tšenyo.” Ba bangata ba entse qeto ea hore ba tla ema ho fihlela ba kena lenyalong hore ba thabele likamano tsa botona le botšehali. Empa ha ho bonolo ho bona ho boloka bohloeki ba bona le ho ‘tšaba bofebe,’ joalokaha Bibele e laela. (1 Ba-Thess. 4:3) Ke ka nepo ba ka botsang: ‘Na ho teng matla leha e le afe a ho thusa motho hore a loane ka katleho le seoa se tšosang sa boitšoaro bo bobe ba botona le botšehali?’

E, a teng. Bopaki bo tsotehang ba matla ana bo ile ba bonoa lilemong tse fetileng tse 2 000 nakong e ’ngoe e neng e theohile ka ho fetisisa boitšoarong ba pale.

“BOITŠOARO BO SISIMOSANG BA ROMA”

Ramolao oa Moroma Seneca e bile paki e boneng ea maemo lefatšeng la Roma ha Bokreste bo qaleha. A lumela: ‘Tsatsi le leng le le leng takatso ea ho etsa hampe e ntse e hōla. Bobe bo laola lipelong tsa bohle hoo ho hloka molato e seng ntho ea seoelo—ho hang ha ho sa le teng.’ Juvenal, eo le eena a phetseng nakong eo, a ngola ka “boitšoaro bo sisimosang ba Roma.”

“Ba timeletsoe ke kutlo eohle” ke kamoo mongoli oa Bibele a ileng a hlalosa batho ba mehleng ea hae. (Ba-Ef. 4:19) Likamano tsa botona le botšehali tsa bootsoa li ne li nkoa e le mokhoa. Mongoli oa khale oa lipale Lampridius o re mehleng eo motho ea sa nyalang o ne a lokela ho ba le ngoanana eo a ka bang le likamano tsa botona le botšehali le eena ka mehla, “hobane ho ne ho le boima hore a ka phela ntle ho eena.” Empa ke eng e ileng ea thusa ho fehla moea o mobe hakaalo?

‘HA MOLIMO O HO ETSA, ’NA NKA SITOA KE ENG?’

Melimo ea Baroma, boholong ba taba e ne e kalima ho Magerike, e ne e talingoa e le mehlala ea boitšoaro. Empa e ne e le e boitšoaro bo bobe hakaakang! Venus le Flora e ne e le liotsoa tse sebete, Bacchus e le letahoa, Mercury e le lesholu la litseleng ’me Apollo e le moeki oa basali ba bangata. Le eena Jupitere, o moholo le o bohlale ho melimo kaofela, ho boleloa hore o ile a etsa bofebe kapa likamano tsa botona le botšehali le basali ba 59 bao a tsoalanang le bona ka mali!

Mehlala ena e ile ea ama batho joang? E ’ngoe ea lipapali tsa mehleng eo e bontša mohlankana a leka hore na a ka feba le ngoanana e motle e monyenyane kape che. Joale o hlokomela setšoantšo sa Jupitere a eka mosali. A inahana, “Ha Molimo o ho etsa, ’na nka sitoa ke eng, ke motho? Eaba joale ke itherela ho ho etsa.” Papali ena e ne e bontša se etsahalang kannete bophelong, hobane Seneca o ngola hore boitšoaro bo bobe ba likamano tsa botona le botšehali bo ne bo se bo sa hlabise lihlong ho motho “ha a bona hore melimo ha e molemo ka letho ho eena.” Ntle ho pelaelo ba baholo ba neng ba potelletse ka maikutlo ana a melimo e ne e le ‘bara ba Molimo’ ba ileng ba fetoha marabele mehleng ea Noe, ba theoha ho tla lefatšeng ho ba le likamano tsa botona le botšehali tsa boitšoaro bo bobe le barali ba batho. Le hoja basothi bana ba likamano tsa botona le botšehali ba ile ba khutlela sebakeng sa moea, ba ntse ba silafatsa tsamaiso ea batho ka moea oa boitšoaro bo bobe.—Gen. 6:1-4; Juda 6, 7.

“’MARAKA OA BOFEBE”

Mongoli oa lekholong la bobeli la lilemo Athenagoras o bolela hore ba bang mehleng eo ba ne ba hlomme “’maraka oa bofebe, ’me ba theile libaka tse sa rateheng tsa boikhathollo ba bacha bakeng sa boithabiso bo bong le bo bong bo litšila.” Ho neng ho akarelletsoa ‘’marakeng’ ona o neng o “rekisa” pontšeng likamano tsa botona le botšehali tse sa eeng ka molao e ne e le libaka tsa lipapali. Lihlooho tsa lipapali tse neng li bontšoa li ne li phela bophelong ba lerato la boitšoaro bo bobe ba melimo. Libapali hangata li apere ‘liaparo tse penyang’ tse fanang ka maikutlo a batho ba tsotseng. Ho phaella moo, maboteng a matlo le litempele, hangata e le moo batho ba bonang ka ho feletseng, e ne e le litšoantšo tsa “likamano tse hlephileng ka ho ke keng ha hlalosoa,” ka nako tse ling e bile e le tse bontšang likamano tsa botona le botšehali. Liemahale tsa melimo e se nang boitšoaro, hangata li bontšoa e tsotse, li le moo bohle ba bonang haesita le oona mahlo a manyenyane. Hape, libuka tse nang le puo e litšila ka ho fetisisa le tlhaloso e neng e kile ea bonoa li ne li tsamaea ka bolokolohi har’a bacha. Likelello li ne li silafalitsoe ho tloha bonyenyaneng ka ho bala, kapa ka hore ba bang ba balle ba bang ka ho tsoelipana ha melimo ea banna le ea basali.

Ho sena phaella libate tse ratehang tsa sechaba, tse neng li sebelisoa ke ba bangata, tse neng li nkoa li le molemo hanyenyane ho “matlo a bootsoa ka lebitso le hlomphehang”; libaka tsa boitlhakiso ba ’mele, moo banna ba bangata ba banyenyane le ba baholo ba neng ba itlhakisa ba hlobotse, le tse ileng tsa fetoha mamena a bosodoma; le mekete, eo e neng e le feela litšebeletso tsa pontšeng tse tlotlisang melimo tsa likamano tsa botona le botšehali. Boemo ba tšoana hantle le bo hlalositsoeng ke moapostola Pauluse lengolong le eang ho Bakreste ba Roma. Ha a bua ka ‘ba rapetseng tse bōpiloeng ba furaletse ’Mopi’ le ba neng ba latela boitšoaro bo neng bo rateha ka nako eo, a ngola: “Molimo o ba neeletse litakatsong tse lihlong; hobane har’a bona basali ba fetotse mokhoa oa bona oa hlaho, ho etsa ka oo e seng oa hlaho. Ka mokhoa o joalo le bona banna ba lesitse ho etsa le mosali ka mokhoa oa teng, ’me ba chesitsoe ke ho lakatsana; banna ba etsa manyala le banna ba bang.” (Ba-Roma 1:24-27) Tlhaloso ea Pauluse e ne e nepahetse ka ho makatsang, hobane ho oa ha boitšoaro ba lefatše la Baroma le Magerike ho ne ho etsa hore ho pheloe ka mekhoa e nyahamisang ka ho fetisisa paleng—ho khoahlapuoa ha bashemane ba banyenyane botoneng ke banna ba hōlileng. Mokhoa ona o litšila oa tlotlisoa ke lithoko le lipapali, ’me tsamaiso eohle ea bolisoa ke oona.

Hoja u kile ua phela nakong eo, ’me kae le kae moo u shebang teng u bona litšila tsa boitšoaro, ho ne ho ka ’na ha e-ba thata hakaakang ho ipoloka u hloekile! E, hore mohlankana kapa moroetsana a lule a hloekile ruri ho ne ho tla hlokahala hore a be matla boitšoarong ho itšoarella metheong ea boitšoaro. Empa, har’a sena sohle, e bile e ka ke ka mohlolo, ba bang ba ile ba fela ba itšoara ka mokhoa o hloekileng.

MOHLOLO OA BOITŠOARO

Hoba a thathamise mofuta oa batho ba itšoereng hampe ba neng ba tletse motseng oa boholo-holo oa Korinthe—bafebi, lihlola, basodoma le ba joalo—moapostola Pauluse, lengolong la hae le eang phuthehong ea Bokreste e neng e le moo, a ngola: “Ke seo ba bang ho lōna le neng le le sona; empa le hlatsoitsoe.” (1 Ba-Kor. 6:9-11) Lithuto tsa Bakreste ba ’nete li ne li fane ka matla a boitšoaro hoo bakhomareli ba tsona ba neng ba ka fetoha le ho lokoloha boitšoarong bo bobe ba botona le botšehali.

“Mohlomong tšimoloho e tšoaehang haholo ea thuto ea Bokreste ke khatiso eo e neng e e nea bohloeki,” kamoo William Sanger a ileng a fihlela qeto bukeng ea hae The History of Prostitution, e buang haholo ka boitšoaro ba boholoholo. A phaella: “Ho tloha qalehong, metse ea Bakreste ea ikhantša ka tokelo ka bohloeki ba boitšoaro ba eona.” Ke eng se ileng sa hlahisa botumo bo joalo? Ka thuso ea Molimo ba ba le hona ho etsisa ‘ponahalo’ e molemo ho e-na le ea melimo e hlanyang ke likamano tsa botona le botšehali.

“PONAHALO” E MOLEMO

“Le apare motho e mocha,” kamoo ho elelitseng moapostola Pauluse, “ea nchafallang tsebong ka setšoantšo sa ea ’mopileng.” (Ba-Kol. 3:10) Ka boitsebiso bo tsoang Mangolong a bululetsoeng le ka lithuto tse tsoang ho Jesu Kreste Mora oa Molimo, le mehlala, Bakreste ba ba le hona ho fihla ‘tsebong e nepahetseng’ ea litšoaneleho tsa Molimo oa ’nete, Jehova. “Setšoantšo” sa hae sa ema se fapane ho hang le sa melimo ea Baroma.

Bakreste ba ’nete ba bona ’Mōpi oa bona e le Ntate oa bona oa leholimo ea ba ratang le ho ba hlokomela. (1 Pet. 5:6, 7) Ba ithuta kamoo ka mehla a sebetsang ka toka, ho loka le mohau. O ne a hloekile a halalela. (Deut. 32:4; 1 Pet. 1:15, 16) Ba ne ba khannoa ke litšoaneleho tsa hae, ’me ba loanela ho latela keletso e bululetsoeng: “Le fele le be baetsisi ba Molimo, ka ha le le bana ba ratoang.” (Ba-Ef. 5:1) Ba bona Molimo joalokaha o senoloa ka Kreste e le motsoalle ea teng ka linako tsohle. Ba ka mo rata. Moea oa lerato la ’nete o ne o tletse lipelong tsa bona ’me o ba susumetsa ho etsa mesebetsi ea Bokreste.

Molimo oa thusa Bakreste bana ba pele ka moea oa oona o halalelang, o ileng oa ba nea ‘matla a tlōlisang.’ Hape, libokeng tsa bona tsa bolumeli ba hopotsoa ho lula ba hloekile. Ka ho atamella haufi le metsoalle ea bona ka boeneng ba Bokreste ba khona ho tšepahala. (2 Ba-Kor. 4:7; Ba-Heb. 10:24-26) “Rōna bao pele re neng re nyakallisoa ke bofebe, joale re loanela bohloeki,” kamoo ho boletseng oa lekholong la bobeli la lilemo ea neng a ipolela hore ke Mokreste Justin Martyr. Ho le joalo, ho loanela boitšoaro bo hloekileng joalo ho no ho se bonolo.

NTOA EA LETSATSI LE LETSATSI

Re se ke ra lebala hore Bakreste ba pele ba phetse lefatšeng le oeleng boitšoarong. Ba bang ba ileng ba fetoha Bakreste e ne e le “ba ntlo ea Cesare.” (Ba-Fil. 4:22) Ka nako eo, Nero e ne e le Cesare, ’me liphutuho tsa hae tsa boitšoaro bo bobe lia tsebisahala. O ne a lokisetsa boithabiso ba boitšoaro bo hlephileng ka ho fetisisa. O bile a “nyala” mohlankana “ka mekhoa eohle ea lenyalo le tloaelehileng.”a Empa “ba ntlo” ea hae bao e neng e le Bakreste (mohlomong bahlanka ba ’muso kapa bahlanka ba lelapa) ba lula ba hloekile ho sa tsotellehe tikoloho.

Bakreste ba Roma ba ne ba hatelloa ke metsoalle le ho tšehoa ka matla. Ka mohlala, Seneca o bontša maikutlo a tloaelehileng ha a ngola: “Ea se nang eo a ratanang le eena oa songoa.” “Bohloeki ke bopaki feela ba hore motho o mobe.” Ba bang ho tlalehoa ba ne ba belaela: “E ne e le mosalihali! A rateha lefatšeng, a rateha likamanong tsa botona le botšehali! E ne e le ngoananyana! A hlephile hakaakang, a lakatseha hakaakang! Joale e se e le Mokreste—ke mahlomola a kaakang!”

Empa barutuoa bao ba pele ba ne ba ke ke ba hlomoheloa. Ba ne ba ka lelatsa lihlooho tsa bona ka boitlhompho. Matsoalo a bona a hloekile. Joaloka “bana ba leseli” ba jala molaetsa oa bona o hloekileng hole le ka bophara ntle ho lihlong tsa letho. (Ba-Ef. 5:8) Na u ne u ke ke ua ho nka e le tokelo ho tsebahatsoa u le e mong oa ‘mafika’ ana a boitšoaro leoatleng leo la seretse? Tsela ea bona e khotsofatsang kannete ea bophelo e ne e fapana ka matla le ea batho ba lichaba ‘tse sa tsebeng Molimo le tse tsamaeang ka litakatso tse mpe’ ho intša kotsi.—1 Ba-Thess. 4:5.

Ka mohlala, lekholong leo la pele la lilemo, bophelo bo ne bo sa re letho ho ba bangata. Ba ne ba noele senoelong se tahang sa menyaka ho fihlela ba minyeletsa mahoee—ba monya mokhoa o mong le o mong oa boithabiso. Ho ne ho se bokhabane, ho se botle, tse siuoang—hape ho se le ho khotsofala. Ho ea ka libuka tsa Juvenal, mosodoma e mong, eo ha a se a hōlile a ileng a hlaloa ke moratuoa oa hae, a ithapella: “Ekaba joale ke tla leba kae kamorao ho lilemo tsee tsohle tse sentsoeng le tšepo e soabileng? Palesa ea bophelo e tloha e soaba haufinyane, bophelo ba rōna ba masoabi lefatšeng bo habile phelo: Ha re noa, leha re bitsa mehala le banana ba inonelitseng ka tse monate, botsofali bona boa re nanarela, bo sa natse letho.” Leha ho le joalo, ha ho masoabi le mahlomola tse neng li oela Bakreste bao ba tšepahalang.

Le hoja balateli ba ’nete ba Kreste ba ne ba tlameha ho loana tsatsi le leng le le leng ho ipoloka ba hloekile boitšoarong, khotso ea likelello tsa bona e ne e tšoaneleha. Boitšoaro bo botle bo ne bo khoneha.

Na le kajeno re bona matla a joalo a boitšoaro? E. Bacha ba se nang palo lefatšeng ka bophara ba tla bolela hore boitšoaro bo botle boa khoneha. Bana ke bacha ba kopanelang le liphutheho tsa Lipaki tsa Jehova. Ho sa tsotellehe litšusumetso tse silafatsang tsa boitšoaro boithabisong le bophelo ba boithabiso ba tsamaiso ea kajeno—bo sa sallang le hanyenyane feela ho ba Roma ea boholo-holo—bacha bana, e le sehlopha, ba ema ba totobetse e le mehlala ea bohloeki.

Empa bacha ba bang ba kopanelang le liphutheho tsena tsa Bokreste ba na le mathata lintlheng tsena. Le ba bang ba holetseng malapeng a Bokreste ka nako e ’ngoe ba felloa ke kananelo bakeng sa boitšoaro ba Bibele. Bacha ba Bakreste ba ka boloka bohloeki bo joalo ba boitšoaro joang joaloka bo neng bo bonahala ka ho totobetseng hakaalo har’a Bakreste ba ’nete ba lekholong la pele la lilemo, ho sa tsotellehe litšitiso tse khōlō? Batsoali ba bona ba ka ba thusa joang? Lihlooho tse peli tse latelang li lokiselitsoe ho fana ka thuso e ’ngoe e sebetsang.—Bona leqephe 8.

[Mongolo o botlaaseng ba leqephe]

[Ntlha e qolotsoeng e leqepheng la 4]

Liphuputso li bontša hore lenane le se nang palo la bacha le kopanela boitšoarong bo bobe ba botona le botšehali

[Ntlha e qolotsoeng e leqepheng la 5]

Ho sa tsotellehe “boitšoaro bo sisimosang” ba Roma ea boholoholo, Bakreste ba pele e ne e le mehlolo boitšoarong bo hloekileng