Mehla ea Rōna e Bohloko—Ke Eng ha e le Mabifi Hakaale?
HA e sa le batho ba koenehela borena bo loketseng ba Molimo koana tšimong ea Edene ba kena har’a pefo e tšabehang le e tšosang bophelo. Satane, mofetoheli oa mathomo, ka leshano la hae e bile ” ’molai” oa Adama le lelapa lohle la motho le neng le le lethekeng la hae. (Johanne 8:44; Ba-Roma 5:12) Ka potlako ha latela polao e befileng ea Abele a bolaoa ke Kaine ha Kaine a ‘halefile haholo.’ (Genese 3:1–4:15) Lefatše la khotso le ne le felile. Ha e sa le e le nako ea pefo ho tloha hona moo!
Leha ho le joalo, ba bangata joale ba ikutloa ba le tsietsing hore pefo ea kajeno e batla e fapane, hore e tsoile liatleng, hore ke pontšo ea tsamaiso e kulelang lefu. Na hoo ke toro feela? Na ho ne ho ntse ho se hobe tjee?
Mohlalefi oa Canada George Grant o bitsa mehla ea rōna e bohloko ea histori “mehla e befileng ka ho fetisisa eo lefatše le kileng la e tseba.” Hase eena feela ea nang le pono ena. Ngaka ea mafu a kelello Thomas Radecki o e bitsa “lefu la seoa la lefatše lohle la pefo,” a phaella: “Re bolaea ka sehlōhō batho ba 300 lekholong ho feta batsoali ba rōna, . . . re beta ba 500 lekholong ho feta, le ho khahlapetsa ba 600 lekholong ho feta.”
Ngaka e khōlō ea U.S., Everett C. Koop, o hlalositse kotsi e le “lefu la seoa la pefo” le “sokelang bophelo ba motse le ba lelapa.” Ho phahama ha pefo likolong tsa Amerika e ka Leboea ke mohlala o sisimosang oa kajeno. Litaba tsa TV tsa U.S. li ile tsa tlaleha hore khoeli le khoeli “bana ba limillione tse tharo ba likolo tsa mathomo tse phahameng ba hlaseloa ka tlōlo ea molao e qalang ka bosholu ho isa petong le polaong e sehlōhō.”—Mongolo o tšekaletseng ke oa rōna.
Ka lebaka la keketseho ea boferekanyi “Europa e fetohile lebala la ntoa le qoetseng maling,” kamoo ho bolelang mohlalosi oa Lefora. Hore na kotsi e khōlō hakae, ho bonoa ka lipolelo tsa hae tse tsoelang pele hore “lekhotla la tšireletso la U.K. le leholo ho feta lebotho la sepolesa, sesole sa metsing kapa sesole sa fatše.” (Mongolo o tšekaletseng ke oa rōna.) Hase ho makatsang ha lilemo tsena tsa bo-1980 li bitsoa “Leshome la Bobeli la Lilemo le Tšosang.”
Ke Eng ha li Befile Hakaale?
Liithuti tse hlokolosi tsa keketseho e sisimosang ea pefo mehleng ea rōna e kotsi li thathamisa mabaka a mangata a e bakang: liphatlalatso tsa litaba li phahamisa liketsahalo tsa pefo, bonokoane le tšenyeho; pefo e lihlong e sebelisoang ke baetapele ba lefatše hore ba lule pusong; tsieleho e fetisisang ea ho hloka toka eo ho seng mohla e rarolloang, mabaka ana a etsa hore ba bang ba ikutloe hore sethunya se tla tlisa tlhōlo e fetang ea likhetho tsa baeta-pele; tsela e sehlōhō eo ka eona bana ba limillione ba e-song ho tsoaloe ba fenethoang ka mabifi ka ho ntšoa ha limpa hore ba se ke ba phela le tsela eo ka eona baeta-pele ba bolumeli ba phahamisang lintoa tsa “toka” empa leha ho le joalo ba sa phahamise metheo ea boitšoaro har’a litekanyetso tse ntseng li theoha. Lefatše le ee le phakise le hloke boikutlo, le tloaele pefo. Hape ho na le mabaka a mang.
Bolokolohi ba hoo ho thoe’ng ke monahano o tsoetseng pele mehleng ea rōna bo fetotse mekhoa le litekanyetso tsa boitšoaro, bo tlosa lithibelo tseo ka nako e ’ngoe li kileng tsa fokotsa boikutlo le liketso tse ka isang pefong. Phello e bohloko e bonoa haholo ho bacha. Ngaka ea bana ea mafu a kelello Thomas Millar o lumela hore “boikutlo ba bolokolohi ke bona bo molato bakeng sa mokhatlo o ntseng o eketseha oa batho ba befileng Amerika Leboea.” A re: “Historing ea lefatše ha ho mohla lipolao tse sehlōhō li kileng tsa ata hakana.”
Litlaleho tsa molao tsa pefo e se nang boitšoaro e phahameng ka ho fetisisa ea bacha Japane kamorao ho ntoa li bea molato ho oeng ha lelapa. Letona la thuto la Japane ka 1983 le itse: “Kajeno ha ho buka leha e le ’ngoe e rutang bana hore ba hlonephe batsoali ba bona.” Hape hoa lumeloa hore “lebaka le leng le susumelletsang bacha ba Japane pefong ke bobatana bo tala bo neoang bacha libukeng tsa metlae, libaesekopong le mananeong a thelevishene letsatsi ka leng.”
Ka baka leo, hase ho feteletsa litaba, ho bolela hore seo motho a se balang kapa a se bonang se ama boikutlo ba hae. Maikutlo a lehloeo aa phahamisoa, hoo hangata “ho shebella pefo ho isang pefong.” Tlaleho e ’ngoe e boletse hore: “Ka sebele, lebala la lipapali le hlahlama sebaka sa ntoa ea bokhukhuni ka pefo e sehlōhō.” Boithuto bo tebileng bo hatisitsoeng ho Psychology Today bo phea khang hore libaesekopo tse befileng tsa likamano tsa botona kapa botšehali li fifatsa pono ea batho ka peto le ba betoang. Joalokaha Dr. Leonard Eron oa Univesithi ea Illinois le eena a tiisa: “Ho shebella pefo kamehla thelevisheneng ho na le phello ea nako e telele boitšoarong—’me hase phello e nyenyane.” Leha ho le joalo, seo bacha ba ka se bonang hoseng ka Moqebelo ho TV kakaretso ea sona ho boleloa e le liketso tse befileng tse 30 ka hora! Qeto e entsoeng ha ho akaretsoa boithuto ba lintho tse fetang 2 500 ba lilemo tse fetileng tse leshome ke hore: “Pefo thelevisheneng e hlile e isa boitšoarong bo halefisang.”
Ho khahlapetsoa botoneng kapa botšehaling le boitšoaro bo bong bo litšila li tsoala pefo ka ho senya boikutlo bohle ba boitlhonepho. (Ba-Roma 1:26, 27) Har’a ‘basenyi ba babe ka ho fetisisa ba “boitlhonepho” ’ ke puo e lihlong, libuka tsa litšoantšo tsa batho ba sa aparang hantle le likamano tsa botona le botšehali tse tsoileng tseleng. Ho khahlisang, Bibele e totobatsa hore mehleng ea qetello ea lefatše la pele ho Moroallo, ho bonahala lefatšeng ha libōpuoa tsa moea tsa marabele ho tla etsa liketso tse tsoileng tseleng tsa likamano tsa botona le botšehali ho tlile le mathata a amanang le hona. Molimo ka seqo oa re ho Noe: “Lefatše le tletse pefo ka baka la oona.” (Genese 6:1-5, 13, NW) Tšusumetso ea oona e befileng likamanong tsa botona le botšehali ea fela ha Molimo o felisa lefatše leo le koenehileng ka metsi.—Genese 6:7; 7:11-24.
‘Mehla ea Qetello’
Jesu o profetile bofelo ba tsamaiso ea joale e befileng, a re: “Joale ka ha ho ne ho etsahale mehleng ea Noe, ho tla ba joalo mehleng ea Mor’a motho.” (Luka 17:26) Na hoo le hona ho tla akarelletsa pefo e jang setsi ka lebaka la tšusumetso ea mangeloi a khopo? E, hobane Jesu ha a ka a profeta feela ka ho ngatafala ha bokhopo nakong eo e tlang empa ho Tšenolo o totobalitse mohloli oa hona. O bolela hore o ile a leleka lerabele la pele, Satane leholimong, ’me o boletse hore ‘mangeloi a hae a ile a liheloa le eena.’ Hokae? Pono e bululetsoeng e-ea arabela: “Ho malimabe Iona ba ahileng lefatšeng . . . hobane Diabolose [eena oa pele ho befa] o theohetse ho lōna a halefile hampe.” Ka hona, hang hape, mehleng ea bofelo ea tsamaiso e shoang, pefo—e ntseng e fuluhuoa ke makhotla a khopo a moea—e tšoere batho ka litlena!—Tšenolo 12:7-12; 6:4; Mattheu 24:12.
Ka lebaka leo, ho ke keng ha hlokomolohuoa e le lebaka le leng la pefo e phahameng mehleng ea rōna e bohloko ke ho eketseha ha tšusumetso ena ea bademona. Pontšo e ’ngoe ea eona ke thahasello e hōlang ea ho ameha bonoheng le mekhoeng e sa tšoaneng ea ho amana le meea e khopo. Ha u bala ka batho bao ka ho hloka kelello ba bolaeang litho tse ratoang tsa lelapa kapa metsoalle hobane ba utloile “mantsoe” a ba laelang hore ba etse joalo, kapa ha baeta-pele ba lihlopha ba laela polao e sehlōhō ea batho ba se nang molato, hape hase ho makatsang ho bala hore bahlaseli ba ne ba sebelisa litšebeletso tsa Bosatane kapa ka tsela e ’ngoe e tiileng ba qaputsa bonoheng.—Deuteronoma 18:10-13; Ba-Galata 5:19-21.
Ka hona ho na le mabaka a bohlokoa haholo a hore na ke hobane’ng ha lintho tsena tse mpe li etsahala mehleng e thata ea rōna. Sesosa se seng le se seng se boletsoeng ke tlōlo ea melao e lokileng ea Molimo ka tsela eitseng. Borabele ba mathomo joale bo se bo tsoetse. Liphello tse bohloko ke ho kotula se jetsoeng. Molimo o ke ke oa songoa. (Ba-Galata 6:7) Ha e le hantle, moloko ona o befileng ka ho fetisisa ke oo moapostola Pauluse a hlileng a o bolela ho 2 Timothea 3:1-5. A bile a fana ka lisosa, a re: “Mehleng ea bofelo ho tla ba le linako tsa bothata. [Hobane’ng?] Batho e tla ba baithati, ba ratang chelete, . . . ba hlokang boitšoaro [kapa “ba mabifi,” Today’s English Version], ba hlaha, . . . baikhohomosi.” Na hase sona seo re se bonang ho re potoloha? E, re phela “mehleng ea bofelo.”—Phetolelo e ncha ea Sesotho.
Ka potlako, moloko ’ohle o se o fetohile “baikhabi ka ho feletseng” (Phillips), hangata “ba hlanyetsa chelete” (The Bible in Living English), “ke ba ratang menate ea nama le boithabiso ba lefeela ho e-na le hore ba rate Molimo.” (The Amplified Bible) Ho ithapela ho joalo hase eng kapa eng ha e se feela ho hana borena ba Jehova ha kajeno. Le teng, leha ho le joalo, ponahalo e befileng ea moloko ona e tšoaea hore o loketse ho tlosoa ’me o nkeloe sebaka ka ho hong.—1 Johanne 2:15-17.
Lefatše la Rōna le Mabifi Lea Fela!
Ha u e-na le pono ea Bibele hore pefo e qalehile ka ho fetohela borena ba Molimo, joale ha ho thata ho bona hore pefo e ke ke ea fela kapa hore khotso e tla khutlisetsoa ho fihlela ha bafetoheli ba kajeno ba tlositsoe ka ho sa feleng ka toka ke Molimo. ’Me ke sona seo o rerileng ho se etsa. “Molimo oa khotso ke oona o tla . . . robokela Satane ka tlas’a maoto a lōna.” (Ba-Roma 16:20) “Peō” eohle e befileng ea Satane e tlameha ho timela. Le eena Satane o tla timela.—Genese 3:15; Mattheu 25:41.
E tla ba thabo e kaakang ho phela ha Satane a tlosoa! “Morena oa khotso,” Jesu, ka nako eo o tla tiisa hore ‘khotso e tla ba e sa feleng.’ (Esaia 2:2-4; 9:6, 7) E tla ba tsamaiso e ncha ka ho feletseng, “lelapa la toka.” (2 Petrose 3:13, The New English Bible) Morena e mocha oa lefatše o tla felisa ka ho sa feleng mefuta eohle ea pefo, hammoho le bohloko le lefu. O re: “Lefu le ke ke la hlola le e-ba teng, leha e le ho bokolla kapa masoabi le bohloko; hobane tsamaiso ea khale e fetile!”—Tšenolo 21:1-4, NE.
Joaloka mehleng ea Noe, Jehova o entse tokisetso e lerato ea ho lopolloa lefatšeng le befileng. (Sofonia 2:2, 3) Ho fihlela topollo eo e fihla, re tlameha ho tsoela pele re iphepa ka Lentsoe la Molimo ho haha tumelo e theiloeng tsebong. “Tumelo ke eng? Tumelo e tiisa tšepo ea rōna, ’me e re kholisa ka lintho tsa sebele tseo re sa li boneng. . . . Hobane e mong le e mong ea tlang ho Molimo o tlameha ho lumela hore o teng le hore o putsa ba mo batlang.”—Ba-Heberu 11:1, 6, NE.
Ha u e-na le tumelo e matla, u ka hana pefo eohle. (Mattheu 26:52) U ka kholiseha hore toka e tla busa. (Deuteronoma 32:4) U ka loantša boitaolo baneng ba hao ka ‘ho ba hōlisa ka ho ba laea le ka ho ba rutela Moreneng.’ Hopola, Bibele ke buka e rutang bana ho hlonepha batsoali ba bona. (Ba-Efese 6:1-4) Le le lelapa, le ka qoba libuka tsa litšoantšo tsa batho ba sa aparang hantle ’me la boloka mehopolo ea lōna linthong tse molemo. (Ba-Filippi 4:8) Hona ho tla sebeletsa ho u sireletsa ’meeeng e bolotsana.’—Ba-Efese 6:10-18.
Ka thabo, re ka tiisoa hore re mamelle ka ho tseba hore boemo bo teng hona joale ke ba nakoana, bo tla tloha bo fela, le hore tsela ea ho tsoa e teng. Lipaki tsa Jehova tse ngata li na le bopaki ba sena. Le uena u ka ‘phonyoha ho tsena tsohle tse tla etsahala.’ Ka malimabe ana a mehleng ea bofelo, Jesu o itse: “Etlare ha tseo li qala ho hlaha, emisang lihloho, ’me le lelale holimo, hobane topollo ea lōna e tla be e atametse.” Ka hona, betefala! Jesu o tloha a lopolla batho khatellong le pefong eohle.—Luka 21:28, 36; Pesaleme ea 72:1, 2, 12, 14.