Aki—Jamaika’nın Milli Yemeği

KARAYİPLER’DEKİ Jamaika adasında bir pazar sabahı. Güleryüzlü ev sahibesi yabancı konuğuna “Kahvaltı hazır” diye sesleniyor.

“Gördüğüm kadarıyla, kahvaltıda sahanda yumurta var,” diyor misafir.

“Hayır, hayır,” diye yanıtlıyor evin hanımı. “Bu aki ve tuzlanmış morina. Tadına bir bakın.”

“Çok lezzetli,” diyor misafir. “Fakat yine de bu sahanda yumurta gibi görünüyor. Aki ne? Meyve mi, sebze mi?”

“Bu eski bir soru. Bilimsel yönden meyve sayılmakla birlikte, sofrada çoğu kişi onu bir sebze olarak görür,” diye cevaplıyor hanım.

Size aki hakkında biraz daha ayrıntılı bilgi verelim.

Değerli Bir Ağaç

Aki ağacının vatanı Batı Afrika. Olive Senior tarafından yazılan A-Z of Jamaican Heritage (A’dan Z’ye Jamaika Mirası) kitabına göre, ilk aki fidanları 18. yüzyılda köle taşıyan bir geminin kaptanından satın alınarak Jamaika’ya girdi. Bazılarına göre Aki adı Gana’da konuşulan Twi dilindeki “ankye” (enki) sözcüğünden geliyor.

Aki ağacı oldukça büyüktür ve boyu 15 metreye kadar ulaşabilir. Jamaika’nın her yerinde yetişir ve meyvesi toplumun her kesiminden insanın sofrasında bulunabilir. Akiyle hazırlanan yemekler Jamaika’da o kadar seviliyor ki, Jamaika’nın milli yemeği olarak adlandırılıyor. Akiye genelde soğanlı, biberli ve baharatlı bir sos içinde ithal edilen tuzlanmış morina karıştırılır. Tuzlanmış morina yoksa, aki başka bir balıkla, etle veya sade olarak da yenilebilir.

Aki ağacının ham meyvesi yeşilimsidir, fakat olgunlaştıkça parlak kırmızımsı bir renk alır. Tamamen olgunlaştığı zaman, meyve açılır ve toplanmaya hazır hale gelir. Meyve açıldığı zaman üç tohum kesesi ortaya çıkar. Her birinin tepesinde birer siyah tohum bulunur. Siyah tohumlar ve keselerin ortasındaki kırmızımsı madde ayrıldıktan sonra, geriye kalan krem rengi keseler aslında meyvenin yenen kısmıdır.

Aki Ne Zaman Tehlikeli Olabilir?

Zaman zaman, özellikle çocuklarda, aki yenmesine bağlanan gıda zehirlenmeleri gözlenmiştir. İncelemeler ham meyvenin yenmesinin böyle bir zehirlenmeye sebep olabileceğini gösteriyor. Gerçekten de araştırmalar aki meyvesinin olgunlaşıp açılmadan önce bir aminoasit olan hipoglisin içerdiğini ortaya koydu.

Biyokimyacılar hipoglisin’in yağ asitlerinin parçalanmasını engellediğini keşfettiler. Bunun sonucunda, kanda, uyuklamaya veya komaya neden olan çeşitli kısa-zincirli asitler birikebilir. Hipoglisin aynı zamanda metabolizma için hayati önem taşıyan kan şekerinin oluşmasını da bloke eder.

Bulgular, açılmamış akideki hipoglisin’in pişirilme sırasında çözüldüğünü gösteriyor. Bu yüzden akiyi haşlamakta kullanılan su dökülmeli ve başka yiyeceklerin pişirilmesinde kullanılmamalıdır. Halk sağlığı kuruluşları ham aki yemenin veya pişirmenin tehlikeleri hakkında zaman zaman uyarılarda bulunuyor.

Yine de, aki sevenlerin çoğu, hayatları boyunca bu meyveyi yediklerini ve bundan hiçbir zaman zarar görmediklerini söylerler. Böylece bazıları akinin tehlikeli olabileceğini inkâr edebilir.

Akiye Artan İlgi

Zaman zaman çıkan zehirlenme haberlerine rağmen aki ve tuzlanmış morina bir Jamaika yemeği olarak gitgide yaygınlaşıyor. Ne var ki son yıllarda, tuzlanmış ithal morinanın fiyatındaki büyük artış bu yemek için bir tehdit unsuru oluşturuyor. Yine de, aki başka balık ve et çeşitleriyle hazırlanabildiğinden, pek çok insan Jamaika’nın bu milli yemeğinden vazgeçmeyecek.

Eğer akiye ilgi duymaya başladıysanız, onu denemek için Jamaika’ya gitmenize gerek yok, çünkü yaygın şekilde ihraç ediliyor. Evet, aki kutulanıp başka ülkelere, özellikle Jamaikalıların yoğun olarak göçtüğü ülkelere gönderiliyor. Ülkenizde aki konservesi görürseniz veya Jamaika’yı ziyaret ederseniz, aki ve tuzlanmış morina yemeğini deneyin. Kim bilir, belki onun eşsiz tadına siz de aşık olacaksınız!

[Sayfa 17’deki resim]

Aki ağacının meyvesi