Dünyaya Bakış
Uzayda Bir Radyo Teleskopu
Science News’ın bir haberine göre, Japonya’daki Uzay ve Astronot Bilim Enstitüsü, çapı 8 metre olan bir radyo teleskopu fırlattı. Bu yeni teleskopun eşsiz özelliği, yeryüzünün değişik yerlerinde bulunan yaklaşık 40 radyo teleskopuyla bağlantılı olmasıdır. Bu sistem Çok Büyük Tabanlı Uzay Gözlemevi olarak bilinir. Kuasar ve karadelik gibi göksel radyo kaynaklarından gelen salımlar, birbirinden uzak olan bu aygıtlar tarafından algılanıp tek bir görüntü haline getiriliyor. Alıcılar arasındaki mesafe ne kadar büyük olursa, son görüntünün çözümü o kadar iyi olur. Söz konusu teleskopun eliptik yörüngesi onu yerden en fazla 20.000 kilometre uzaklaştıracak. Uzayda bulunan yeni teleskopun sağladığı görüntü çözümü Hubble Uzay Teleskopunun görünür ışıkta elde ettiği görüntü çözümünün 1.000 katıdır. Science News şöyle diyor: “Bu görüntü çözümüyle Los Angeles’ta duran bir gözlemci Tokyo’da bulunan bir pirinç tanesini görebilir.”
TV Yumurcaklar İçin mi?
Küçük çocukları kendilerine rahat vermeyen ana-babalar gerekli işleri yapabilmek için vakit yaratmak üzere onları TV’nin önüne oturtmayı düşünebilirler. Oysa, Parents dergisine göre, TV çocuk için tehlike yaratabilir. Derginin söylediği gibi, birçok çizgi film de dahil olmak üzere, “şiddet dolu programların genç seyircilerde giderek artan bir saldırganlığa neden olduğu kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanıtlanmıştır.” Ayrıca, Yale Üniversitesinden Dorothy Singer tarafından yürütülen araştırmalar “okul çağından önce sürekli televizyon izlemenin” daha sonraki “davranış bozukluklarıyla ve okuma isteğinin gecikmesiyle bağlantılı olduğunu” gösteriyor. Singer bir yaşındakilerin günde en fazla 30 dakika TV izlemelerini salık veriyor. Başka bir sorun ise, çocuk TV başında yalnızken meydana gelebilecek kazalarla ilgilidir. Yazar Milton Chen şöyle diyor: “Gözetim altında olmayan hareketli bir yumurcağın tehlikeli bir duruma düşmesi sadece bir dakika alır.” Parents dergisi, öğle yemeğini hazırlamak veya telefona bakmak zorunda olduğunuzda çocuğunuzu birkaç güvenli oyuncakla birlikte görüş alanınızda bulunan bir bebek bahçesine koymanızı öneriyor.
Internet Bağımlılığı Sendromu
Canadian Medical Association Journal’ın bildirdiği gibi, “Internet bağımlılığı belki de bilgi çağının en yeni sonucudur.” Dr. Kimberly Young’un anket yaptığı 496 yoğun Internet kullanıcısının 396’sına, bağımlı kullanıcı teşhisi konuldu. Araştırma, Internet bağımlılığının “toplumdan soyutlanma, evlilikte anlaşmazlık, akademik başarısızlık, aşırı parasal borç, [ve] işten atılma” gibi sonuçları kapsadığını gösterdi. Dr. Young rahatsızlığın “alkolizm veya kumar tutkunluğu kadar gerçek” olduğunu söylüyor. Dergi ayrıca “evde bilgisayarı olan kullanıcıların en büyük risk altında” olduklarını söyledi. Dr. Young’a göre, kendini Internet’e kaptırma tehlikesi herkes için mevcutsa da, “sınırlı eğitim görmüş orta yaşlı bir kadın tipik bir bağımlıdır.” On-line sürelerinin giderek artması ve Internet’i kullanmak için “önemli toplumsal veya işle ilgili etkinliklerin feda edilmesi” tehlike işaretleridir.
Kaplan Projesi Hız Kaybediyor
1973’te Hindistan’da ülkenin ulusal hayvanının soyunun tükenmesini önlemek için Kaplan Projesi başlatıldı. O tarihte Hindistan’daki kaplanların sayısı zaten 1.827’ye düşmüştü. Proje uluslararası çapta destek gördü ve dikkate değer başarılar elde etti. 1989 yılında Hint kaplanlarının sayısı 4.000’i geçmişti. Oysa, India Today’e göre kaplan şimdi yeniden tehlike altında bulunuyor. Hindistan’daki kaplan sayısının 3.000’in altına düştüğü tahmin edilmektedir. Neden? Bazıları, kaçak avcıların her gün ortalama en az bir kaplan öldürdüklerini söylüyor. Kaplan Projesinin bu büyük kedi için koruma sağlaması öngörülmüştü. Fakat göründüğü kadarıyla bunu başaramıyor. Raporun gösterdiği gibi, “sık sık kurşunlara hedef olan orman bekçileri cesaret kırıklığına kapılmışlardır ve yeterli donatımdan yoksundurlar.” Kaplan için “var olma, yok olmaya dönüşmek üzeredir.”
Yaşlı Görün, Genç Öl
Aşağıdaki haberlerin gösterdiği gibi, araştırmacılar sigara içmenin yaşlanma sürecinin hızlanmasına neden olabileceğine inanmaktadırlar. Britanya’da çıkan Lancet’e göre, uzun süreden beri sigara içenlerin saçının vaktinden önce beyazlaşma olasılığı dört kat, kel olma veya saçın dökülme olasılığı da iki kat daha büyüktür. Bu durumdan söz eden UC Berkeley Wellness Letter, sigara içenlerin tenlerinin daha çok kırıştığını ve dişlerinin dökülme olasılıklarının sigara içmeyenlere göre iki kat fazla olduğunu söyledi. Bu haber British Medical Journal’da değinilen, ömrü boyunca sigara içen erkeklerin 73 yaşına varma olasılıklarının sigara içmeyenlere göre yarı yarıya düştüğünü gösteren, yakın tarihli bir araştırmaya değiniyor. Ayrıca, Good Housekeeping dergisi, “sigara içenlerle birlikte yaşayan sigara içmeyenlerin kalp rahatsızlığı geçirme olasılığının yüzde 20 daha büyük” olduğunu bildiriyor.
Yıldırım Tehlikesi
The Australian gazetesinin bir haberine göre, “Ölümle sonuçlanan yıldırım çarpma olayları sanıldığından daha sık oluyor.” Makalede açıklandığına göre, şimşekler Avustralya’da her yıl 5-10 kişinin ölümüne 100’den fazla kişinin de yaralanmasına neden olmaktadır. Yıldırım çarpması olacağına ilişkin pek bir uyarı işareti yoksa da, Melbourne Meteoroloji Bürosundan Phil Alford’un söylediği gibi “yıldırım çarpmasına maruz kalan bazı insanlar, olaydan hemen önce saç tellerinin diken diken olduğunu söylemişlerdir.” Alford çarpmaya maruz kalmaktan kaçınma olasılığınızı yükseltmek için şimşekli fırtınalar sırasında sağlam bir binaya veya metal yapılardan yalıtılmış üstü kapalı bir araca sığınmanızı öneriyor.
Yaşlılarda Depresyon
Jornal do Brasil’in yazdığına göre, “yaşlılarda depresyon kendini gençlerde olduğundan farklı bir biçimde gösteriyor. Korku veya kaygı olarak belirmeyen bu tür depresyon “hafıza, konsantrasyon ve düşünme yeteneği gibi bilişsel yetilerin yitirilmesiyle tanımlanmaktadır.” Bunun dışında, Rio de Janeiro Federal Üniversitesinden Profesör Paulo’ya göre, “depresyon geçiren yaşlı insanlar önemsiz meselelerden dolayı aşırı suçluluk duygularına kapılırlar.” Sohbet etmek de dahil olmak üzere, “daha önce yaptıkları veya zevk aldıkları şeylere karşı ilgileri azalır.” Raporun söylediği gibi, böyle belirtiler bazen sırf ilerlemiş yaşın beraberinde gelen şeyler olarak yorumlanıyor. Dr. Mattos’un söylediği gibi, böyle davranış değişikliklerini fark edip depresyon teşhisini koymak için “insanların yaşlı aile üyeleriyle sürekli olarak temas halinde olmaları çok önemlidir.”
Altın Çıkaran Termitler
1984’te bir köylü, bir Afrika ülkesi olan Nijer’de altın buldu; bunun üzerine başlayan altına hücum birçok ülkeden madencilerin bölgeye gelmesine neden oldu. Kanadalı jeolog Chris Gleeson, eski Afrika uygarlıklarının altın yataklarını bulmak için termit tepeciklerinden yararlandıklarını anımsadı. Nijer’de, bazılarının yüksekliği ve çapı 1,8 metreye varan kocaman tepecikler yapan bir termit türü bulunmaktadır. National Geographic dergisinin açıkladığı gibi, termitler su bulmak amacıyla toprağı 75 metreye varan derinliklere kadar oydukça, tepecikler büyüyor. Gleeson, nereyi kazması gerektiğini gösterebileceği ümidiyle birçok tepecikten toprak örnekleri aldı. Çoğu örnekte altın yoktu, fakat bazılarında vardı! “Bir tepecikte altın bulunduysa, o tepecikte baştan aşağı altına rastlandığını” fark etti. Termitlerin, su için kazarken altın da dahil olmak üzere karşılaştıkları her şeyi yüzeye çıkardıkları anlaşılıyor.
Cep Telefonu Görgü Kuralları
Far Eastern Economic Review’a göre, cep telefonlarının yaygınlaşması bazı eski moda görgü kurallarının gerekliliğini vurgulamıştır. Hongkong’lu ticaret danışmanı Tina Liu hem telefon edilen kişiye hem de etrafınızdakilere saygılı ve düşünceli olmayı tavsiye ediyor. Net, fakat yüksek olmayan bir sesle konuşmayı ve telefonu kullanırken bir şey yiyip içmemeyi öneriyor. Liu ayrıca toplantılar sırasında gelen telefonlara mümkün olduğu kadar az bakmayı ve hastane, kütüphane ve konferans salonu gibi yerlerde çağrıları başka yere yönlendirmeyi veya telefonun titreşim özelliğini kullanmayı tavsiye ediyor. Gelen telefonlara bakarak toplumsal buluşmaların akışını kesmek arkadaşların veya akrabaların kendilerini dışlanmış hissetmelerine neden olabilir. Liu lokantada yemek yemekle ilgili şöyle diyor: “Bir kızla birlikteyken telefonda konuşan birisi, verdiği çiçeklerin etkisi geçmeden telefon görüşmesine son verirse iyi eder.”
‘Becerikli Sıvılar’
Süspansiyon halinde tanecikler içeren bazı sıvılara elektrik akımı uygulandığı sürece, tanecikler ufacık diziler oluşturup sıvının daha kıvamlı olmasını sağlar. 1940’ta Dr. W. M. Winslow tarafından keşfedilen bu olgu, Winslow etkisi adıyla anılmaktadır. O zamandan beri, otomotiv endüstrisi, şu anda 93 yaşında olan Dr. Winslow’un kendisi ve başkaları, böyle ‘becerikli sıvılar’ için pratik bir uygulama alanı aramaya devam ediyorlar. Amerika Birleşik Devletlerinin Michigan Eyalet Üniversitesindeki deneyciler erimiş sütlü çikolatanın da ‘becerikli sıvıların’ bazı özelliklerine sahip olduğunu biliyorlardı. Tahmin edildiği gibi, son zamanlarda yapılan bir deneyde erimiş bir çikolata parçası güçlü bir elektrik akımına maruz bırakıldığında neredeyse anında yarı-katı bir hale geldi. Başka ‘bir becerikli sıvı’ olan parafin ve mısır unu karışımının kıvamı, uygulanan elektrik gücünün yoğunluğuna göre süt kıvamıyla tereyağı kıvamı arasında değişir.