Orumeela Murette wa Mutakhwani wAfrika—Niireke Onnivarihana ni EKristau?
Wa imilyau sinceene sa atthu anikhala wAfrika, akulukhana paahi taniroromeliwa wira avonihe iretta. Nave, eyo ennitepa wiiraneya mittetthe seiye anithowa aya mameediku ni hospitaali. Masi, ikwaha sinci, mirette sa mutakhwani sinirumeela ethiru ni okhwiri wala onamminepani. Exeeni muKristau ekhanle awe oopaka mwa mikhalelo ntoko iyo?
Mwaha ola okumihiwe erevista A Sentinela 15 de Abril, 1987, ipaaxina 26-29.
“‘MURETTE ola oniitthaniwa “agbo” woonasa wene onoomwiiva ni omaliha ohaawa wawe ni oxanka wahu’. Nto yuupuwelaka wira murette ole wahaatonko aka owurya waarowa okiiva, kaahaathamihiwa kiwurihiwa”.
2 Moolumo awo, yaalempwale ni meediku mmosa onikhala oLagos, Nigéria, mwa epantte emosa ya ejornaale Sunday Times, yaahimya so: “Muhimunyoholeke Mukulukhana”. Meediku owo, aahimya okathi yoowo aarina awe mwaakha mmosa vaavo anamuyari awe yaaxankale aya ni ohikupali wira owo anvona eretta yowoopiha. Nto murette waaruuhiwe ni mukulukhana, waahivahiwa efaita yinceene maana waahoopola ekumi awe.
3 Anamunceene anikhala wAfrika yaawo aniroromela murette wa mutakhwani, annilavula sa ovonihiwa wootikiniha waapakiwe ni akulukhana vaavo murette wa hospitaali ohaawenrye aya. Masi akina, anninyokha murette wa mutakhwani ahimyaka wira murette owo khoniratteliwa ni khonivoniha aniwokeriwa atthu. Eriyari ya miyuupuwelo iyo sootepana, aakhala atthu aniveka wira mirette iyo sihaana simwaleiwaka ni masientista. Nave, akina annihimya wira akulukhana ahaana asuweliwaka ni okupaliwa ni masientista. Anamunceene aniphavela wira okhale wuuraana eriyari ya mirette sa mutakhwani ni mirette sa hospitaali; ntoko siniiraneya aya elapo ya oChina ni Índia.
4 Hata nyuwo muhikhalaka wAfrika, waaniheryasa munniphavela osuwela akhala wira murette wa mutakhwani a wAfrika onnikhaliherya ni ovoniha tthiri. Nihimye exeeni wa soolema sinceene sa wAfrika voohimya sa olooliwa? Niireke maxitta annikhaliherya tthiri, aahiiso anoohaaxa, wala niireke anitthuneya osyakiwa? Moonelo xeeni muKristau onitthuneya awe okhalana voohimya sa murette wa mutakhwani?
Murette wa Makukhu wala Mitathaari
5 Ekeekhai wira makukhu aniirela mpantta eyoolya enilya ahu, ni annitthuneya wira nivikanihe okhalana ekumi. Nave-tho, sihaavo miri sinihapala wala okumiherya eveneno, seiyo siwiivale atthu anci mwaha woohirumeela saana. Masi mwaanisuwela wira miri sinnirumeeliwa wira opakiwe murette wa hospitaali? Masientista aawerya osuwela mirette iyo, orweela mwa otokosa miri sinirumeeliwa ni akulukhana wala makukhu ni mitathaari sinitakaaherya aya akulukhana awo. Nto masientista yaahithukumanya mirette iyo, khutokosa arumeelaka ikiimiko. Nuumala-vo yaaheererya ele enikumiherya aya mwerutthuni mwa mutthu vamosa ni axikokho anikumiherya eretta. Mwaha wa yeeyo, masientista aawerya opaka mirette siniphwanya ahu hospitali, ntoko equinina, reserpina, digitális ni codeína.
6 Atthu a okathi wa khalai, yaahiixutta mirette sinceene sa mutakhwani moohilakela ni orweela mwa weererya, wala oweha ele yiiraneya vaavo inama saalya aya miri sikina. Ikwaha sinci, ale yaaxutta mirette iyo, nto khukhala akulukhana yaasuweliha amusi aya paahi. Nto mirette iyo, tiithi aanimusuweliha mwanawe wala atthu akina yaathanliwa wira yiixutte. Mpakha olelo-va, akulukhana anceene annivitha isiiri sinceene, nto khiyakhootta ohimya miri anirumeela aya wira yaaloole aretta. Masi murette wa mutakhwani a wAfrika onnihela muhina itthu sinceene, ohiya paahi orumeela makukhu wala mitathaari sa miri sa mutakhwani.
Sinnirumeela Vanceene Okhwiri Wala Onamminepani
7 Mirette sinceene sinivahiwa ni akulukhana wAfrika, anirumeela maxitta wala onamminepani. Anamunceene annikupali wira miri sinniwerya wuupuwela, olavulana ni atthu ni osuwela itthu sa muhoolo. Akulukhana akina annihimya wira anniiwa mattaava anilavuliwa ni miri ni anniwerya olavulana. Masi atthu akina khanikupali wira miri sinnilavula, maana anihimya wira minepa sihinooneya ti sinaakhaliherya akulukhana awo osuwela miri siniwerya oloola iretta.
8 Tivonto, onamminepani wala maxitta eri etthu yuulupale enivariheliwa muteko ni murette wa mutakhwani a wAfrika. Mwa ntakiheryo, atthu anceene oNigéria, anikupali wira iretta ni okhwa onikumiheriwa ni amuluku anyoonyihiwe (wala minepa sa amuhavinre), aahiiso, anyokhani anilowa. Nto, atthu anninvaha nanttuurwa, mukuttho wala ephepa, aahiiso ottharela mihapo sikina sa onamminepani wala okhwiri.
9 Mulopwana mmosa onaaloola aretta oNigéria oniitthaniwa Asuquo, aanikupali vanceene yoolema eyo. Owo onihimya so: “Kihiixutta orumeela mitathaari ni makukhu yaawo apaapa yaarumeela aya ntoko mirette, ni miyo kaanipaka mikuttho wala ananttuurwa okathi kaatakaiha aka mitathaari saka. Miyo kaakupali wira amuluku awo yaniwerya ovoniha iretta, nto akhala wira kaamuhiya waavaha mikuttho iyo yaamukikumiherya iretta ni okhwa”.
10 Masi, ikwaha sinceene ele eniiraneya ennivirikana ni ele enikupaliwa. Sowiixuttiha iyo sowiiriha atthu imilyau sinceene woovaka ithiru ni opakeya ipottha sa ikuru somunepani sihinooneya. Atthu anceene annilamuleliwa ni annihaaxiwa ni minepa sootakhala. Nla nthowa nuulupale ninniiriha okhootta olooliwa ori wotheene onihela muhina ovaha mukuttho, makeya wala mihapo sikina sa onamminepani. Nto minepa sinaavara atthu ni waahaaxa, wala sinaawoka wira akupaliki wira amuhanvire aya nlelo akumi, aahiiso wira miri sinniwerya olavula ni atthu ti sowooka ni sootakhala. Biibiliya onilopola so: “Kinihimya wira mukuttho onihelaya amalapo annihelela malaikha a Satana, khanivahiwa Muluku. Vano miyo nkintthuna wira mwatàne ni malaikha ònanara!”—1 aKorinto 10:20.
11 Minepa sootakhala seiyo sinrowa opwetexiwa ni Muluku muhoolo, sinimananiha waahapuxa atthu wira ahimukokhoreleke Muluku eekeekhai, Yehova. (2 Pedru 2:4; Yuda 6) Ikwaha sikina, malaikha awo anniipaka okhala amuluku ooreera. (2 aKorinto 11:14) Awo annitepa waawoka atthu vaavo anoothererya aya okhala atthu akhwiiye, ni owiiriha atthu okupali wira amuhanvire aya nlelo akumi elapo ya alipa ookhwa. Masi, Biibiliya onnihimya mowiiwanyeya ariki: “Alipa-òkhwa khansuwela-tho etthu . . . okhala wira elapo y’alipa-òkhwa khuvo-vo muteko nnákhala osuwela walá otthokelela nnákhala ankhili. Ni ti weiwo ontthunanyu orowa”.—Musuweli 9:5, 10.
12 Nto, ti vootthekeya anamakokhorela a Muluku eekeekhai weemya enamuna ya olooliwa ya makukhu wala mitathaari enihela muhina onamminepani. Moolikanasa, ale anirumeela mirette sa mutakhwani, aniphavela wira okokhorela waya weemereriweke ni Muluku, ahaana ohiya inamuna sotheene sa oloola wala olooliwa onirumeela onamminepani. Tthiri, ale anirumeela onamminepani khaneemereriwa wala okhaliheriwa ni Yehova, ni kharina opuro mmulokoni wa eKristau. (aGalasia 5:19-21; Wisupulula 21:8) Anamunceene aahiya onamminepani ni aaweha wira mirette sa mutakhwani sinniwerya ovoniha voohirumeela onamminepani.
Anneemererya EKristau
13 Olavulaka sa yowiiraneya awe, Erhabor, mulopwana mmosa onivara hospitaali enirumeela murette wa mutakhwani yoosuweliwa ni guvernu, onihimya so: “Khalai, kaakupali wira vaanitthuneya ovaha mukuttho wala makeya okathi woovaha murette wira vaweryaneye oxintta munepa waakumiherya oretta owo. Masi, nuumala omusoma Biibiliya ni Anamoona a Yehova ni okhala muKristau, miyo koohiya itthu iyo sotheene ni kineettela malamulo a Muluku. Miyo kihoona wira miri iyo mekhayaru siniwerya oloola iretta”.
14 Moolikanasa, Asuquo onihimya so: “Itthu siixuntte aka voohimya sa Yehova, soohakalaliha okumi aka. Owoova waka amuhavinre woomala, ni koomusuwela Muluku eekeekhai. Nave-tho, kihiixutta wira khivanitthuneya ovaha mukuttho wala makeya. Nto ephwanyaasi ya miri ni makukhu a miri iyo paahi ti siniwerya oloola eretta. Vano atthu anceene annirwa wa miyo, aphavelaka olooliwa okhala wira miyo nkinirumeela ohisuwela aya ekeekhai kivekaka mukuttho wala makeya. Oloola waka, khonivekela musurukhu munceene ntoko siniira aya akulukhana juju”.
15 Okhala wira Okon, yoowo nave onirumeela mirette sa mutakhwani nto khonirumeela maxitta wala ovaha mukuttho aahiiso makeya okathi oniloola awe iretta, owo onnootheriwa ni akulukhana akina wira owo “onihonona muteko ayasa”. Okon onihimya so: “Aretta akina kaavahale aka murette, yaahirwa okiweha akhala wira nlelo kinnirumeela maxitta mwa wiiphiini. Nuumala waaloola saana mwa isumana piili, awosa mmansaya yaahoona wira miyo nkinirumeela maxitta wala juju. Ohiya-vo, awo yaahisiveliwa moolumo a Muluku kaalalenrye aka. Kaahitikhina waaweha atthu 4 yaale khalai yalooliwe ni miyo arwaale ene okongresuni wa Anamoona a Yehova muDezembro 1980, yoowo aarina muru waahimya so: ‘Omphenta Muluku’. Awo yaahikikupaarela khuhimya wira: ‘Hiyo naahirwa owannyu wira munipenuxe mwa werutthuni, masi-tho moonipenuxa mwa omunepani’”.
16 MaKristau awo yahaana waakhoottela ale yaaphavela wira atthikele miteko sa maxitta. Awo annisuwela wira ale anitakaaha murette aya wa oloola ni onamminepani, khanireerela-tho okhala mmulokoni wa eKristau. Tivonto, awo khanivaha mukuttho wala opaka maxitta. Nave-tho, khanaawoka akhwaaya ahimyaka wira annivoniha iretta sotheene wala ohimya wira aakhalana owerya wa vameekhaaya. Awo annikhootta itthu sotheene sinivarihana ni onamminepani.
Olooliwa Wekeekhai Onikhuma wa Muluku
17 Ilapo sinceene sa atthu oohaawa, atthu anceene aniroromela mirette sinivahiwa aya ni akulukhana, nto anamunceene annaaroromela vanceene yaawo. Ohiya-vo, hispitaali ni mameediku annithowa wira yaaloole aretta anceene aniwereiwa. Ti maana aya atthu anceene mittetthe iyo, waaniheryasa anirowa ovikaniha waarowelaka ale aniloola iretta arumeelaka mirette sa mutakhwani; anamunceene a yaawo anirumeela maxitta wala onamminepani. Masi nyuwo munrowa opaka exeeni?
18 Yesu aahimyale so: ‘Ekekhai enimokhalihani òtaphuwa’. (Yohani 8:32) Nto, muKristau onisuwela wira Biibiliya onninyokha sowiira iyo, onrowa okhala oororomeleya wa Muluku, okhoottaka orumeela oraakulu wala omphavela mutthu oniloola iretta orumeelaka ihako. (Otumererya 18:10-13; muwehe Mothakoni 23:21, 23.) Nave-tho, akhala wira muKristau onoowereiwa, khivaarowa okhala va miruku wuupuwela wira orooloiwa. Khuuvo onitthuneya woova owereiwa mwaha wa oloiwa, akhala wira onoovikaniha omuroromela Muluku okhoottaka itthu sotheene sinivarihana ni okhwiri. Akhala wira muKristau onoophwanya oretta mwaha wa ohimalela nirina ahu otheene ahu, nto ohaana opaka yoothanla ya owo mwaneene voohimya sa enamuna ya olooliwa onirowa awe ovarihela muteko.a
19 Mukuttho wowoopola wa Yesu, teri ephiro emosa paahi enirowa omaliha etampi vamosa ni iretta ni okhwa sinikumiheriwa ni etampi. (Yohani 3:16; Miteko 4:12) Yesu paahi toniwerya ohula ephiro wira atthu oororomeleya yaakhele okumi woohimala mparayiisu valaponi, weiwo ohinrowa okhala mutthu ‘onkela ohimyaka wira: “Miyo ki muretta”’.—Yesaya 33:24.
20 Mpakha ophiya nihiku nlo noohakalaliha, Muluku Oowerya sotheene onnilipiheya ohimya wira onirowa owaakiherya ale animuroromela. Nto maKristau otheene anitthuneya omuroromelaka Yehova, amwaattamelaka orweela mwa nivekelo, ni omuxonttela. Opaka eyo, onooniphwanyiha okumi woohakalala vano, ni onooniiriha waakhela okumi woomalela mparayiisu valaponi ntoko Muluku sileihenrye awe.—2 Pedru 3:10-14; 1 Yohani 2:17.
[Enoota]
a Muwehe A Sentinela (Owehaweha) 15 a Dezembro, 1982, ipaaxina 22-9.