Sepetepeli

ʼE tonu ke tou faiga malohi ke tou liliu ʼo fotufotuʼa ʼi te faʼahi fakalaumalie, pea mo tokaga ke mole tou toe liliu ko he kihiʼi tamaliki ʼi te faʼahi fakalaumalie. ʼE tonu ke tou tokakaga naʼa tou ui ʼe mole kei ʼaoga ke fakamalohiʼi ʼatatou felogoi mo Sehova. (1 Ko. 10:12) ʼE tonu ke tou “haga vakavakaʼi” ia tatou totonu pe kei tou tuputupu ʼi te faʼahi fakalaumalie. ʼI tana tohi ki te kau Kolose, neʼe toe fakaha e Paulo te maʼuhiga ʼae ke tou vakavakaʼi pe ʼe kei tou fotufotuʼa ʼi te faʼahi fakalaumalie. Logo la neʼe kua fotufotuʼa te kau Kolose ʼi te faʼahi fakalaumalie, kae neʼe ui age e Paulo ke natou tokakaga naʼa kakaʼi natou e te ʼu manatu ʼa te hahaʼi ʼo te malama. (Kol. 2:​6-10) Pea ko Epafalasi, ʼae neʼe ina iloʼi lelei te kau Kilisitiano ʼo Kolose, neʼe faikole tuʼumaʼu ke natou “tutuʼu malohi ohage ko he hahaʼi kua fotufotuʼa.” (Kol. 4:12) Kotea ʼae ʼe tou ako mai ai? Neʼe mahino kia Paulo mo Epafalasi kapau ʼe tou loto ke tou fotufotuʼa tuʼumaʼu ʼi te faʼahi fakalaumalie, ʼe ʼaoga ke tokoni mai te ʼAtua, kae ʼe tonu foki ke tou haga fakamalohiʼi ʼatatou felogoi mo ia. Neʼe nā loto ke taupau tuʼumaʼu e te kau Kolose tonatou ʼuhiga fotufotuʼa fakalaumalie, logo la te ʼu faigataʼaʼia neʼe natou tau mo ia. w24.04 6-7 ¶16-17

Ka tou manavasiʼi kia Sehova, ko tona fakaʼuhiga ʼe tou ʼoʼofa ia te ia pea ʼe mole tou fia fai he meʼa ke lotomamahi ai. ʼE tou fia popoto ʼi te fakakehekeheʼi ʼo te meʼa ʼae ʼe lelei mo ʼae ʼe kovi, pea mo te moʼoni mo te loi, he ʼe tou manavasiʼi kia te ia pea mo tou loto ke ʼofa ia tatou. (Taag. 2:​3-6; Hep. 5:14) Kapau ʼe lahi age tatatou mataku ki te tagata ʼi tatatou manavasiʼi ʼae ki te ʼAtua, pea ʼe feala ai ke tou fakamamaʼo mai te moʼoni. Ohage la ko te meʼa ʼae neʼe hoko ʼi te temi ʼae neʼe fekauʼi ai te toko 12 tagata Iselaele ke natou olo ʼo vakaʼi fakafufu te fenua ʼae neʼe fakapapauʼi age e Sehova ki te kau Iselaele. Ko te ʼu tagata ʼe toko hogofulu neʼe lahi age tanatou matataku ʼi te kau Kanaane ʼi tonatou ʼofa ʼae kia Sehova. Neʼe natou ui ki te tahi age ʼu Iselaele: “ ʼE mole feala ke tou olo ʼo tauʼi te hahaʼi ʼaia, he ʼe natou malolohi age ia tatou.” (Num. 13:​27-31) Neʼe ʼi ai te faʼahi neʼe moʼoni ʼi ʼanatou palalau. ʼI te sio fakatagata neʼe malolohi age te kau Kanaane ʼi te kau Iselaele. Kae ʼi tanatou ui leva ʼae ʼe mole feala ke natou malo ʼi ʼonatou fili, neʼe natou galoʼi ai ʼe nofo ia Sehova mo natou. w24.07 9 ¶5-6

ʼE feala koa ke tou tui papau ʼe totonu tuʼumaʼu pe anai moka fakamauʼi e Sehova te hahaʼi? ʼEi. Neʼe mahino lelei ia Apalahamo, ko Sehova “te Tuʼi Fakamau ʼo te kele katoa,” ʼe haohaoa, mo poto pea mo manavaʼofa. Neʼe akoʼi e Sehova tona ʼAlo, pea neʼe ina tuku age ki ai ke ina fakamauʼi te hahaʼi fuli. (Soa. 5:22) ʼE lava iloʼi e te Tamai mo te ʼAlo te meʼa ʼae ʼi te loto ʼo te hahaʼi takitokotahi. (Mat. 9:4) Koia, ka nā fakamauʼi anai he tahi, ʼe nā fai tuʼumaʼu pe anai “te meʼa ʼae ʼe totonu.” Tou tui papau ʼe iloʼi lelei pe e Sehova ia meʼa fuli. ʼE mole tou tuha ke tou fakamauʼi he tahi, kae ʼe tuha ia Sehova ia! (Esa. 55:​8, 9) Koia la ʼae ʼe tou falala ai pea mo tuku katoa kia Sehova mo tona ʼAlo te fakamauʼi ʼo te hahaʼi. Pea ʼe tou iloʼi ko Sesu totatou Hau ʼe ina faʼifaʼitakiʼi lelei te faitotonu mo te manavaʼofa ʼo tana Tamai.—Esa. 11:​3, 4. w24.05 7 ¶18-19

ʼE maʼuhiga ke tou ‘fakaha te moʼoni ʼi totatou loto.’ ʼE iloga te faʼahi ʼaia ʼi te meʼa ʼae neʼe hoko ʼi te ʼave ʼae e Filipo tona kaumeʼa ko Natanaele ke felaveʼi mo Sesu. Logo la neʼe heʼeki feiloʼiʼaki ia Sesu mo Natanaele, kae neʼe ui e Sesu: “Koʼeni te tagata Iselaele totonu, ʼe mole maʼu ia ia he kaka.” (Soa. 1:47) Neʼe sio ia Sesu neʼe makehe te aga fakahagatonu ʼo Natanaele. Neʼe heʼe haohaoa ia Natanaele ohage pe ko tatou. Kae neʼe mole malualoi. Neʼe moʼoni ia ʼi te ʼu meʼa fuli ʼae neʼe ina fai. Koia la ʼae neʼe vikiʼi ai e Sesu ia Natanaele. ʼE talanoa tafito leva ʼi te Pesalemo 15 te ʼu fahaʼi moʼo fakafiafiaʼi ia Sehova pea mo te aga ʼae ʼe tonu ke tou fai ki ʼihi. ʼE ui ʼi te vaega 3, ko ia ʼae ʼe fakaafe e Sehova ki tona fale la, “ ʼe mole ina fai ni fasituʼu, ʼe mole ina fai he meʼa ʼe kovi ki tona tatau, mo laukovi ki ʼona kaumeʼa.” ʼE mahino ia kapau ʼe tou palalau feia ʼo ʼuhiga mo he tahi, ʼe lotomamahi anai.—Sakp. 1:26. w24.06 10 ¶7, 9; 11 ¶10

Kapau ʼe ke teuteu lelei ʼi muʼa ʼo tau alu ʼo faifakamafola, ʼe mole ke tuʼania anai ʼi te palalau ki te hahaʼi. Neʼe tokoni ia Sesu ki ʼana tisipulo ke natou teuteu lelei ʼi muʼa ʼo tanatou olo ʼo faifakamafola. (Luka 10:​1-11) Pea ʼi tanatou mulimuli ki te ʼu meʼa ʼae neʼe ui age e Sesu, neʼe natou fiafia lahi ʼi te ʼu gaue ʼae neʼe natou lava fakahoko. ʼE feafeaʼi hatatou teuteu lelei? ʼE feala ke tou fakakaukauʼi he faʼahi ʼe tou fia palalau ki ai, pea ʼe feafeaʼi hatatou vaevae mo he tahi ka tou felaveʼi anai mo ia. ʼE tou toe fakakaukauʼi anai he ʼu palalau ʼe feala ke fai mai e te hahaʼi pea mo feafeaʼi hatatou tali ki ai. Pea ka tou palalau ki te hahaʼi, ʼe tou faiga ke tou malimali pea mo aga fakakaumeʼa mo natou. w24.04 16 ¶6-7

Ko te tupuʼaga tafito ʼo tatatou fakamafola te logo lelei ʼuhi he ʼe tou ʼoʼofa ia Sehova mo tona huafa maʼoniʼoni. Kia tatou ʼe ko he faigamalie ʼaia ke tou fakavikiviki ki te ʼAtua ʼae ʼe tou ʼoʼofa ai. ʼE tou manatu tahi ʼe tuha ia Sehova ʼAtua, ke ina maʼu te kololia, mo te fakaʼapaʼapa pea mo te malohi mai ʼana ʼu kaugana agatonu. ʼE tou foaki kia Sehova te kololia mo te fakaʼapaʼapa moka tou fakaha ki te hahaʼi te ʼu fakamoʼoni ʼae ko ia neʼe ina “fakatupu ia meʼa fuli” pea ʼe ko ia ʼae ʼe ina foaki mai te maʼuli. Pea ʼe tou foaki kia te ia totatou malohi moka tou fakaʼaogaʼi totatou temi, totatou maʼuli pea mo ʼatatou koloa ke tou kau lahi ai ki te faifakamafola ʼo mulimuli ki totatou aluʼaga. (Mat. 6:33; Luka 13:24; Kol. 3:23) Koia ʼe tou leleiʼia te palalau ki te ʼAtua ʼae ʼe tou ʼoʼofa ai. ʼE tou toe fia tala foki ki te hahaʼi tona huafa pea mo tona ʼuluagaaga. w24.05 17 ¶11

ʼE foaki mai e Sehova te tokalelei mo te fiafia ʼi te temi nei pea mo te maʼuli heʼe gata ʼi te ka haʼu. ʼE feala ke tou falala kia Sehova he ʼe tou tui ʼe ina loto ke ina fakapale ia tatou pea ʼe ina toe maʼu mo te malohi moʼona fakahoko. Pea ko tatatou tui ki te faʼahi ʼaia, ʼe ina uga ai tatou ke tou nonofo maʼumaʼua ʼi tatatou tauhi kia te ia, ohage ko tona fai e te ʼu kaugana agatonu ʼa te ʼAtua ʼi te temi muʼa. Ko te faʼahi ʼaia neʼe fai e Timoteo ʼi te temi ʼo te ʼu ʼuluaki Kilisitiano. (Hep. 6:​10-12) Neʼe falala ia Timoteo ki te ʼAtua maʼuli. (1 Tim. 4:10) Koia neʼe fia gaue kinakina ai maʼa Sehova pea mo ʼihi atu. Kotea ʼae neʼe ina fai? Ko te apositolo ko Paulo neʼe ina fakalotomalohiʼi ia ia ke hikihiki tana faʼahiga faiako ʼi te faifakamafola pea ʼi te kokelekasio. Neʼe toe tonu foki ke tuku e Timoteo he faʼifaʼitaki lelei ki te ʼu tehina mo tuagaʼane, tupulaga mo matutuʼa. Pea neʼe foaki age kia ia he ʼu gaue faigataʼa, ohage la ke tokoniʼi fakahagatonu kae ʼaki te ʼofa ia natou ʼae neʼe ʼaoga ki ai. (1 Tim. 4:​11-16; 2 Tim. 4:​1-5) Neʼe feala ke tui papau ia Timoteo ʼe fakapale anai ia ia e Sehova.—Loma 2:​6, 7. w24.06 22-23 ¶10-11

Neʼe tau fakaʼaogaʼi e Sehova ʼana polofeta moʼo fakatokaga pea mo fakatonutonuʼi tana hahaʼi. Ohage la, neʼe ui fenei e te ʼAtua kia Selemia: “Iselaele, fafine kaka, toe liliu mai, . . . ʼE mole au sio fakaitaita anai kia koe, he ʼe au agatonu, . . . ʼE mole au lotokovi tuʼumaʼu anai. Ko te meʼa pe ʼe tahi ʼe au kole atu: ke ke iloʼi neʼe ke lakahala he neʼe ke agatuʼu kia Sehova tou ʼAtua.” (Sel. 3:​12, 13) ʼAki ia Soele, neʼe ui fenei e Sehova: “Kotou toe liliu mai kia te au mo tokotou loto katoa.” (Soe. 2:​12, 13) Neʼe kole e Sehova kia Esaia ke ina fai te ʼu palalau ʼaeni: “Kotou . . . fakamaʼa ia koutou, kotou toʼo ʼi ʼoku muʼa ʼakotou agakovi. Tuku la takotou fai te meʼa ʼae ʼe kovi.” (Esa. 1:​16-19) Pea ʼaki ia Esekiele, neʼe fai e Sehova te ʼu palalau ʼaeni: “ ʼE au fiafia koa moka mate he tahi ʼe agakovi? ʼE mole au leleiʼia age koa moka fetogi tana aga pea ke maʼuli? ʼE mole au fiafia au ʼi he temi ʼi te mate ʼo he tahi. Koia kotou fetogi takotou aga pea ʼe kotou maʼuʼuli anai.” (Esk. 18:​23, 32) ʼE fiafia ia Sehova moka sio ʼe fakahemala te hahaʼi, he ʼe ina loto ke natou maʼuli ʼo heʼe gata. w24.08 9 ¶5-6

ʼE maʼu e te hahaʼi fuli ʼa te ʼAtua te meʼa kai fakalaumalie, te takitaki pea mo te puipui ʼae ʼe ʼaoga kia natou. ʼE ha te ʼofa fakatatau ʼo Sehova ʼi tana tokaga ʼae ke maʼu e te hahaʼi fuli ʼi te kele katoa ia te Tohi-Tapu. ʼI te kamata, neʼe tohi te ʼu Tohi Taputapu ia lea ʼe tolu: te Fakahepeleo, mo te Fakaalamea, pea mo te Fakakeleka. Ko natou ʼae ʼe natou iloʼi te ʼu lea ʼaia ʼe malohi age koa tanatou felogoi mo Sehova ia natou ʼae ʼe mole mahino ki ai? Kailoa ia. (Mat. 11:25) ʼE mole ʼofa pe ia Sehova kia natou ʼae neʼe ako ʼi he ʼu fale ako lalahi, peʼe ko natou ʼae ʼe mahino ki te ʼu lea ʼae neʼe tohi ai te Tohi-Tapu ʼi te kamata. Kae ʼe ina foaki tona poto ki te hahaʼi fuli ʼi te kele, feia mo natou ʼae neʼe mole ako ʼi he ʼu fale ako lalahi. Kua fakaliliu ia tana Folafola, te Tohi-Tapu ia lea ʼe lauʼi afe. Koia, ʼe feala ke fua lelei ki te hahaʼi ʼi te malamanei katoa te ʼu akonaki ʼae ʼe tuʼu ai pea ke natou iloʼi pe feafeaʼi hanatou kaumeʼa mo te ʼAtua.—2 Tim. 3:​16, 17. w24.06 6-7 ¶13-15

Ko te maumauʼi ʼo te tuʼu Fakasutea ʼae neʼe fakakikite e Sesu neʼe kua ovi mai. Neʼe tonu ki te kau Kilisitiano ke natou fakaʼaogaʼi te temi ʼae ʼe kei toe moʼo teuteuʼi ʼo natou. Neʼe tonu ke natou fakamalohiʼi tanatou tui pea mo tanatou faʼa kataki. (Hep. 10:25; 12:​1, 2) Kua vave hoko mai pe he toe mamahi lahi ʼe lahi age ia ʼi te mamahi ʼae neʼe felaveʼi mo te kau ʼuluaki Kilisitiano. (Mat. 24:21; Fkha. 16:​14, 16) Tou vakaʼi ia he ʼu tokoni neʼe foaki e Sehova ki te kau Kilisitiano ʼaia pea ʼe toe ʼaoga kia tatou. ʼI tana tohi ki te kau Hepeleo, neʼe fakalotomalohiʼi e te apositolo ko Paulo ʼona tehina mo tuagaʼane ke natou ako mo metitasioʼi ia te Folafola ʼa te ʼAtua. (Hep. 5:14–​6:1) Neʼe fakaʼaogaʼi e Paulo te ʼu Tohi Fakahepeleo moʼo fakamahino ki te kau Kilisitiano ʼaia ʼe maʼoluga age te tauhi ʼae kia Sehova ʼi ʼae ʼa te kau Sutea. Neʼe tokoniʼi e Paulo te kau Kilisitiano ke natou iloʼi pea mo mahino lelei age ki te ʼu moʼoni ʼae ʼe tuʼu ʼi te ʼu Tohi Taputapu. ʼI tanatou fai te fahaʼi ʼaia, neʼe feala ai ke natou iloʼi te ʼu akonaki hala pea ke mole natou mulimuli ki ai. w24.09 8-9 ¶2-3; 10 ¶6

Neʼe ʼaoga ki te ʼu tisipulo ʼa Sesu he ʼu fakalotomalohi. Kotea tona tupuʼaga? Neʼe mavae ʼihi ia natou ʼi ʼonatou ʼapi, mo famili pea mo ʼanatou gaue ke natou muliʼi ia Sesu. (Mat. 19:27) Neʼe fehiʼaʼinaʼi ʼihi mo liʼaki ʼuhi ko tanatou liliu ko tana ʼu tisipulo. (Soa. 9:22) Neʼe natou fai fuli ni sakilifisio koteʼuhi neʼe natou tui papau neʼe ko ia te Mesia ʼae neʼe fakapapauʼi mai. (Mat. 16:16) Kae ʼi te matehi leva ʼo Sesu, neʼe natou lotomamahi ʼaupito pea mo lotovaivai, he ko te ʼu meʼa ʼae neʼe natou ʼamanaki ki ai ʼe mole hoko anai. Neʼe mahino kia Sesu neʼe lotomamahi feia ʼana tisipulo ʼi tana mate. Neʼe ina iloʼi ia neʼe mole natou vaivai ʼi te faʼahi fakalaumalie. Koia ʼi te ʼaho pe ʼae neʼe fakatuʼuake ai, neʼe ina fakalotomalohiʼi ʼona kaumeʼa. Neʼe ʼuluaki ha ia kia Malia Maketalena, kae kei nofo ʼi tona fale maka ʼo tagi ai. (Soa. 20:​11, 16) Neʼe toe ha ki te ʼu tisipulo ʼe lua ʼae neʼe mavae mai te kolo ko Emausi. Pea neʼe toe ha ki te apositolo ko Petelo. w24.10 13 ¶5-6

ʼU matuʼā, tokoni ki ai ke ina lava fakamahino tana tui ʼae ʼe ʼi ai te Tupuʼaga. ʼE fua lelei anai ki takolua fanau moka koutou vakaʼi fakatahi ia te ʼu alatike ʼaeni “Création ou évolution ?” ʼi te jw.org “Les jeunes s’interrogent.” Hili ia, pea kolua vakavakaʼi mo ia te manatu ʼae ʼe sio ʼe malave anai ki ʼihi, pea kolua akoako ia ia ke ina lava fakamahino. Kae, fakalotomalohiʼi ia ia ke ina fakaʼaogaʼi he manatu ʼe mahino gafua mo kapau ʼe faipalalau mo he tahi ʼe fia logo. Ohage la, ʼe feala ke ui fenei age e hona kaugā ako: “ ʼE au tui pe au ki te meʼa ʼe au sio ki ai. Pea tahi, heʼeki au sio au ki te ʼAtua.” ʼE feala ke tali fenei age e he tehina tupulaga: “Fakakaukauʼi age muʼa ʼe ke haʼele lalo ʼi he vao matuʼa, pea ʼe ke sio ki he vai keli neʼe lelei tona faʼu. Kotea ka ke ui anai? Kapau la neʼe faʼu te vai keli ʼaia e he tahi ʼe poto, ʼe feafeaʼi age la ki te ʼAtulaulau?” w24.12 18 ¶16

Ka tou toʼo he ʼu tonu maʼuhiga ʼi totatou maʼuli, ʼe ʼaoga kia tatou fuli he ʼu tokoni. ʼE feala ke tou maʼu te ʼu tokoni ʼaia mai te kau tagata ʼafeā, peʼe ko ʼihi atu ʼu tehina mo tuagaʼane kua fakapotopoto. Logo la ʼe kua matutuʼa age te ʼu tehina mo tuagaʼane ʼaia ia tatou, kae ʼe mole fakaʼuhiga leva, ʼe tonu ke tou liʼaki ʼanatou tokoni, he ʼe mole kei hona ia ʼaoga kia tatou. Kae ʼe loto e Sehova ke tou ako mai te hahaʼi ʼae kua matuʼa. Kotea tona tupuʼaga? Koteʼuhi kua iloʼi lelei age ia e natou ia te maʼuli, pea kua fakapotopoto age natou ia tatou. ʼI te temi muʼa, neʼe fakaʼaogaʼi e Sehova te kau matuʼa moʼo fakalotomalohiʼi pea mo takitaki ʼana kaugana. Tou vakaʼi te faʼifaʼitaki ʼo Moisese, mo Tavite, pea mo te apositolo ko Soane. Neʼe maʼuʼuli te ʼu tagata ʼaia ʼi he ʼu temi kehekehe pea neʼe mole tatau ʼonatou aluʼaga. ʼI tanatou vave mamate, neʼe natou foaki he ʼu tokoni fakapotopoto ki he ʼu hahaʼi ʼe kei malolohi age ia natou. Pea ʼi tanatou fai ʼaia, neʼe natou tahi fakamaʼuhigaʼi ia te fakalogo ʼae ki te ʼAtua. Koia, pe ʼe tou tupulaga peʼe kua tou matutuʼa, ka tou toe vakaʼi te ʼu tokoni ʼaia, pea ʼe fua lelei anai kia tatou.—Loma 15:4; 2 Tim. 3:16. w24.11 8 ¶1-2

ʼI te temi ʼo Noe, neʼe tapuʼi e Sehova ki te hahaʼi ia tanatou kai te toto. (Sen. 9:​3, 4) ʼI tana Lao ʼae neʼe ina foaki ki te kau Iselaele, neʼe ina toe fakatotonu kia natou ke ʼaua naʼa natou kai te toto. Ko natou fuli ʼae ʼe mole fakalogo, “ ʼe tonu anai ke matehi.” (Lev. 7:27) Neʼe loto e Sesu ke fakaʼapaʼapa ki te Lao. (Mat. 5:​17-19) Koia, neʼe mole feala ke kole e Sesu ki te kau Sutea ke natou kai ki tona kakano moʼoni mo inu ki tona toto moʼoni. Neʼe ko he ʼu palalau fakata ʼae neʼe ina fai. Neʼe hage pe ko te ʼu palalau ʼae neʼe ina fai ʼi muʼa atu ki te fafine Samalitana. Neʼe ina ui fenei age: “ ʼE liliu anai te vai ʼae ʼe au foaki . . . ko he matapuna vai . . . [ʼe] ina foaki te maʼuli heʼe gata.” (Soa. 4:​7, 14) Neʼe mole fia ui ʼi heni e Sesu kapau ʼe fia maʼu e te fafine Samalitana te maʼuli heʼe gata, neʼe tonu ke inu ki he vai moʼoni. ʼO toe feia pe, neʼe mole ina ui ki te hahaʼi kaugamalie ʼae ʼi Kapenaume, kapau ʼe natou fia maʼu te maʼuli heʼe gata, pea ʼe tonu ke natou kai ki tona kakano moʼoni pea mo inu tona toto moʼoni. w24.12 9 ¶4-6

ʼE tonu ke tokakaga te ʼu tagata ʼohoana ʼae ʼe tauhi kia Sehova, ke ʼaua naʼa natou maʼu he manatu kovi ʼo ʼuhiga mo te hahaʼi fafine. Kotea tona tupuʼaga? Koteʼuhi ka nofo he tahi mo he ʼu manatu, pea ʼe feala ke ina uga ia ia ke ina fai he meʼa. Neʼe fakatokaga e te apositolo ko Paulo ia te kau Kilisitiano fakanofo ʼi Loma ke ‘tuku tanatou faʼifaʼitakiʼi ia te ʼu aga ʼo te malama ʼaeni.’ (Loma 12:​1, 2) ʼI te faitohi ʼa Paulo ki te kau Loma, neʼe kua fualoa te tuʼu ʼo te kokelekasio ʼaia. Kae, ʼe ha ʼi te ʼu palalau ʼa Paulo neʼe kei ʼi ai pe ʼihi ʼo te kokelekasio neʼe natou muliʼi ʼanatou agaʼi fenua pea mo maʼu te manatu ʼo te malama. Koia ʼae neʼe ina fakalotomalohiʼi ai natou ke natou fetogi ʼanatou manatu pea mo ʼanatou aga. ʼE mahino ia, ʼe toe ʼaoga te tokoni ʼaia ki te ʼu tagata ʼohoana ʼae ʼe tauhi kia Sehova ia ʼaho nei. Kae fakaʼofaʼofa foki, he ʼi ai ʼihi ia natou ʼaia neʼe natou muliʼi te manatu ʼo te malama pea mo gaohi koviʼi ʼonatou hoa. w25.01 9

ʼE maʼumaʼua ʼosi te kau tagata ʼafeā. Ko he ʼu tagata faifakamafola ʼo te logo lelei. (2 Tim. 4:5) ʼE natou fakatuʼutuʼu te faifakamafola ʼi te telituale ʼo tanatou kokelekasio. ʼE natou tuku mai he faʼifaʼitaki lelei ʼo natou faifakamafola ʼaki he faʼafai. Pea ʼe natou akoʼi tatou ke tou faiva ʼi te faifakamafola mo te faiakonaki. ʼE natou toe gaue ohage ko ni tuʼi fakamau, ʼe manavaʼofa pea ʼe mole fakapalatahi. Ka fai e he tehina hana agahala mamafa, ʼe natou tokoni ki ai ke ina toe maʼu he ʼu felogoi lelei mo Sehova, ʼo natou tokaga tafito ke maʼa te kokelekasio. (1 Ko. 5:​12, 13; Kal. 6:1) Kae ʼe iloʼi tafito natou ko he ʼu tagata tauhi ovi. (1 Pet. 5:​1-3) ʼE natou fai he ʼu akonaki Fakatohi-tapu neʼe teuteuʼi lelei, mo faiga ke natou iloʼi ia natou fuli ʼo te kokelekasio pea mo olo ʼo ʼaʼahi te ʼu tehina mo tuagaʼane. Kae mole gata ai, ʼe ʼi te tahi ʼu gaue ʼe natou toe fai. Ko ʼihi ʼe kau ki te laga fale, mo taupau ke lelei te ʼu Fale Fono mo te fakatuʼutuʼu ʼo te ʼu fakatahi lalahi fakafenua. Pea ʼe toe kau ʼihi ki te Komite Fakafelogoi Mo Te Lopitali peʼe ki te Kutuga ʼe Natou ʼAʼahi Te Kau Mahaki. ʼEi, ʼe gaue kinakina ʼosi te kau tagata ʼafeā maʼa tatou. w24.10 20 ¶9

ʼE ui ʼi te Tohi-Tapu, neʼe feala ke “fakaʼateainaʼi” tatou ʼaki te totogi. Neʼe fakaha te faʼahi ʼaia e te apositolo ko Petelo ʼi tana ui fenei: “ ʼE kotou iloʼi neʼe mole ko he ʼu meʼa popo, ohage ko te siliva peʼe ko te aulo, ʼae neʼe fakaʼateainaʼi [Klka., “totogi”] ai koutou mai tokotou faʼahiga maʼuli vaʼiganoa ʼae neʼe tuku holo atu e ʼakotou kui. Kae neʼe fakaʼateainaʼi koutou ʼaki te taʼataʼa maʼuhiga ʼo Kilisito, ʼae ʼe hage ko te toto ʼo he akeno ʼe heʼe mele mo maʼa.” (1 Pet. 1:​18, 19, nota) ʼAki te sakilifisio faitotogi ʼo Sesu, ʼe feala ai ke fakaʼateainaʼi tatou mai te agahala mo te mate, ʼae ʼe tupu ai tatatou maʼuli mamahi. (Loma 5:21) ʼE feala ke hoko totatou fakaʼateaina ʼaia ʼuhi ko te taʼataʼa maʼuhiga ʼae neʼe liligi e Sesu. Koia, ʼe lahi te ʼu tupuʼaga lelei ke tou lotofakafetaʼi lahi ai kia Sehova mo Sesu. w25.02 5 ¶15-16

ʼE feafeaʼi hau nofo tokaga? Tou vakaʼi pe kotea ʼae ʼe feala ke tou ako mai te tupulaga ʼae ʼe palalau ki ai ia Taʼaga Lea kapite 7. Neʼe ina fai he ʼu felaveʼi fakasino heʼe ʼaoga mo he fafine faiaga. ʼE tou lau ʼi te vaega 22, “fokifa pe” neʼe muliʼi e te tupulaga ʼaia ia te fafine. Kae ohage ko tona ui ʼi te ʼu vaega ki muʼa atu, neʼe hoko ni aluʼaga ʼae neʼe ina taki mamalie ai ia ia ke agahala leva. Kotea ʼae neʼe hoko? ʼUluaki, neʼe ko te poʼuli ʼae ‘neʼe fakalaka ai te tupulaga ʼo ovi ki te ala ʼo te fafine faiaga ʼaia.’ Pea neʼe haʼele ʼo alu ki te ʼapi ʼo te fafine ʼaia. (Taag. 7:​8, 9) ʼI tana sio leva ki te fafine, neʼe hoko atu pe tana alu kia ia. Neʼe ina tuku te fafine ke ʼuma age kia ia pea neʼe logo ki tana ui age ʼae kua ina momoli te ʼu sakilifisio ʼo te tokalelei, lagi ke manatu ai te tama ko ia ʼe mole ko he fafine ʼe kovi. (Taag. 7:​13, 14, 21) Ka na pau la neʼe fakafisi te tupulaga ki te ʼu aluʼaga ʼaia neʼe ina taki ai ia ia ki te agahala, ka na ʼaua la neʼe mole fakahalaʼi ia ia. w24.07 16 ¶8-9; 19 ¶19

ʼE mole tali e Sehova te ʼu aga kovi fuli ʼi tana hahaʼi. ʼE feala pe ke manatu ʼihi ʼe manavaʼofa ia Sehova, ʼo ina tuku ai he tahi ʼe mole fakahemala ke haga nofo pe ʼi te kokelekasio. Kae ʼe mole ko he fakaha ʼaia e Sehova tona manavaʼofa. Logo la ʼe manavaʼofa, kae ʼe mole ina tali ia faʼahiga aga fuli pe. ʼE mole fetogi ʼana lekula ʼo ʼuhiga mo te meʼa ʼae ʼe lelei mo ʼae ʼe kovi. (Suta 4) Koia, kapau neʼe tuku e Sehova te kau agahala ʼae ʼe mole fakahemala ke haga nonofo ʼi te kokelekasio, ʼe mole ko hona manavaʼofa ʼaia. Kotea tona tupuʼaga? Koteʼuhi ʼe fakatupu kovi anai ki te kokelekasio katoa. (Taag. 13:20; 1 Ko. 15:33) ʼE tou toe ako ai ʼe mole loto e Sehova ke fakaʼauha he tahi. ʼE faiga ke ina haofaki te kau agahala moka ko hina meʼa ʼe feala. Kapau ʼe natou fetogi tanatou aga mo faiga ke natou toe maʼu he ʼu felogoi lelei mo ia, ʼe manavaʼofa anai kia natou. (Esk. 33:11; 2 Pet. 3:9) Neʼe fakahemala te tagata agahala ʼo te kokelekasio ʼo Kolonito, pea neʼe ina liʼaki tana aga ʼae ʼe kovi. Koia, neʼe fakaʼaogaʼi ai e Sehova ia te apositolo ko Paulo moʼo fakamahino ki te kau Kolonito ʼe tonu ke fakamolemole ki te tagata ʼaia pea mo fakatalitali lelei. w24.08 17 ¶7; 18-19 ¶14-15

Ko te fakamau ʼae ʼe palalau ki ai ia Sesu ʼi tana lea fakatata ʼae ʼo te ʼu ovi mo te ʼu tao ʼe fai ki te hahaʼi ʼae neʼe natou maʼu te faigamalie ke natou tali te logo lelei pea mo lagolago ki te ʼu tehina fakanofo ʼo Sesu. (Mat. 25:​31-46) ʼE fakamauʼi anai natou ʼi te fakaʼosi ʼo te “mamahi lahi,” ʼi muʼa pe ʼo Alamaketone. (Mat. 24:21) Ohage pe ko he tauhi ovi ʼe ina vaheʼi kehe te ʼu ovi mai te ʼu tao, ʼe vahe keheʼi anai e Sesu ia natou ʼae neʼe natou lagolago agatonu ki ʼana tisipulo fakanofo mai ia natou ʼae neʼe mole natou fai. ʼE fakaha e te ʼu lea fakapolofeta ʼo te Tohi-Tapu ko Sesu ʼae neʼe fakanofo e Sehova ko he Tuʼi Fakamau. ʼE faitotonu anai tana faifakamau. (Esa. 11:​3, 4) ʼE ina sivisivi anai te aga ʼa te hahaʼi, mo ʼanatou manatu, mo ʼanatou palalau, ʼo feia mo te aga ʼae neʼe natou fai ki ʼona tehina fakanofo. (Mat. 12:​36, 37) ʼE iloʼi anai e Sesu pe neʼe natou lagolago ki ʼona tehina fakanofo pea mo te gaue ʼae neʼe tuku age ki ʼona tehina fakanofo. Ko he tahi ʼe ui ko he ovi ʼe lagolago anai ki te ʼu tehina ʼo Kilisito ʼaki te faifakamafola. w24.09 20-21 ¶3-4

Tou vakaʼi ʼatatou manatu mo ʼae ʼa te Tohi-Tapu. Tou toe talanoa ki te tupulaga ʼae ʼe ina feuiʼaki pe ʼe maʼuhiga ki te ʼAtua. ʼE tonu pe koa ke nofo mo te manatu ʼaia? Kailoa. Kae ʼe tonu ke ina “vakavakaʼi fakalelei ia meʼa fuli,” ʼo faiga ke ina iloʼi te manatu ʼa Sehova. Ka tou lau te Tohi-Tapu, ʼe hage pe ʼe tou tuku ia Sehova ke palalau mai. Kae kapau ʼe tou fia mahino ki tana faʼahiga manatu ʼo ʼuhiga mo he aluʼaga, pea ʼe tonu ke tou fai he ʼu faiga. ʼE tonu ke tou maʼu he ʼu vaega ʼe alu tahi mo te aluʼaga ʼe tou tuʼania ki ai pea mo tou haga ʼo fakaloloto. Koia, tou fai he ʼu fekumi ʼaki te ʼu meʼa gaue ʼe foaki mai e te kautahi ʼa Sehova ki te ako ʼo te Tohi-Tapu. (Taag. 2:​3-6) Tou kole kia Sehova ke tokoni mai ki ʼatatou fekumi pea ke tou mahino ki tana faʼahiga manatu. Tou kumi he ʼu pelesepeto ʼe alu tahi mo totatou aluʼaga, pea tou fakalogo ki te ʼu tokoni ʼe ʼaoga mai ki tatou. w24.10 25 ¶4-5

ʼE mole tapuakinaʼi anai e Sehova te ʼu faiga ʼa he tahi ʼe fialahi peʼe fiaha. (1 Ko. 10:​24, 33; 13:4) ʼI ʼihi temi, neʼe fia fai e te ʼu kaumeʼa lelei ʼo Sesu ia he ʼu gaue kae mole ʼaki he ʼu tupuʼaga lelei. Ke ke manatuʼi te fakatuʼutuʼu ʼae neʼe fai ʼi te tahi ʼaho e Sakopo pea mo Soane, tana ʼu apositolo ʼaia ʼe lua. Neʼe nā kole age ki ai ke ina foaki age honā tuʼulaga ʼi tona Puleʼaga. Neʼe mole ui age e Sesu neʼe lelei tanā kole, ʼae ke nā maʼu tuʼulaga. Kae neʼe ina fakamahino fenei ki te ʼu apositolo ʼe 12: “Ko ʼae ʼe loto ke liliu ʼo lahi, ʼe tonu ke ina tauhi koutou. Pea ko ʼae ʼe loto ke ʼuluaki, ʼe tonu ke kaugana kia koutou fuli.” (Mko. 10:​35-37, 43, 44) ʼE liliu anai he tehina ko he toe tokoni lahi maʼa te kokelekasio mo kapau ʼe ina fakahoko he ʼu gaue mo he manatu ʼe lelei, ʼo tauhi ki ʼona tehina mo tuagaʼane.—1 Tes. 2:8. w24.11 15-16 ¶7-8

Moka ʼe tou toʼo he ʼu tonu, ko te ʼofa ʼe ina uga tatou ke tou kumi te meʼa ʼae ʼe lelei ki ‘tokita tatau’ pea mo agavaivai. (1 Ko. 10:​23, 24, 32; 1 Tim. 2:​9, 10) Koia, ʼe tou toʼo anai he tonu ʼe ha ai totatou ʼofa pea mo tatatou fakaʼapaʼapa ʼae ki ʼihi. Kapau ʼe tonu ke ke toʼo he tonu maʼuhiga, ke ke fakakaukauʼi muʼa te ʼu aluʼaga ka hoko anai moka ke toʼo te tonu ʼaia. Neʼe fakalotomalohiʼi e Sesu tana ʼu tisipulo ke natou ‘fakafuafua te totogi’ ʼo tanatou gaue. (Luka 14:28) Kapau ʼe ke fia muliʼi tana tokoni ʼaia, ke ke feuiʼaki pe ʼe lahi feafeaʼi anai te temi mo te falā pea mo te malohi ʼae ka ke fakaʼaogaʼi ke to lelei te tonu ʼae ʼe ke toʼo. ʼI ʼihi aluʼaga, ʼe lelei anai ke ke vakavakaʼi mo natou ʼo tou famili pe ʼe feafeaʼi hanatou lagolago ki te gaue ʼaia. He koʼe ʼe fakapotopoto te ʼu tokoni ʼaia? Kapau ʼe ke mulimuli ki ai, ʼe lagi ke tokagaʼi anai ʼe tonu ke ke fai he ʼu fetogi, peʼe ke toʼo he tahi age tonu ʼe lelei age. Pea kapau ʼe ke fakakau ki ai tou kiʼi famili pea mo fakalogo ki tanatou manatu, ʼe natou lotolelei anai ke natou fakatahi mo koe ke fua lelei te tonu ʼae ka ke toʼo. w25.01 18-19 ¶14-15

ʼE fakamahino mai e Esaia pe koʼe ʼe tou “fakafiafia pea mo . . . fiafia” ʼi te palatiso fakalaumalie. Ko Sehova ʼae neʼe ina fakatupu te palatiso ʼaia. (Esa. 65:​18, 19) Koia ʼe mole tou punamaʼuli ai ʼi tana fakaʼaogaʼi tatou moʼo tokoni ki te hahaʼi ke natou mavae mai te ʼu kautahi ʼo te malama ʼaeni, ʼae ʼe hage ko ni toafa kua magemage. Pea ke tou taki mai natou ki totatou palatiso fakalaumalie taulekaleka. ʼE tou lotofakafetaʼi ʼuhi ko te ʼu tapuakina ʼae ʼe tou maʼu ʼi tatatou ʼi te moʼoni, pea ʼe uga ai tatou ke tou palalau ki te hahaʼi. (Sel. 31:12) ʼE tou toe lotofakafetaʼi ʼi tatatou ʼi te palatiso fakalaumalie he ʼe ʼi ai tatatou ʼamanaki. ʼE fakapapau mai ʼi te Tohi-Tapu ʼe tou “laga anai ni ʼapi mo [tou] nofoʼi,” ʼe tou “to anai ni gaueʼaga vite mo kai ʼona fua.” ʼE mole tou “kinakina noa anai” he ʼe “tapuakiʼi [anai tatou] e Sehova.” ʼE ina fakapapauʼi mai he maʼuli ʼe pulihi ai te ʼu tuʼutamaki, he maʼuli fiafia, ʼe tou maʼu ai he fakatuʼutuʼu moʼoni. ʼE iloʼi e Sehova te ʼu meʼa ʼae ʼe ʼaoga ki ʼana kaugana takitahi, pea ʼe ina “fakahoko [anai] te fakaʼamu ʼo te ʼu meʼa maʼuli fuli.”—Esa. 65:​20-24; Pes. 145:16. w24.04 22-23 ¶11-12

ʼE liliu ia Sehova ko totatou ʼUtu moka tou tuku katoa tatatou falala kia te ia. ʼE tou tui ʼe fua lelei anai kia tatou moka tou fakalogo kia te ia, maʼia ʼi te ʼu temi faigataʼa. (Esa. 48:​17, 18) Pea ka tou tokagaʼi ʼi totatou maʼuli ʼe tokoni moʼoni mai, ʼe toe malohi age tatatou falala kia te ia. ʼE tou tui papau ai ko Sehova tokotahi pe ʼae ʼe feala ke tokoni mai ke tou katakiʼi ʼotatou faigataʼaʼia. Ohage ko he foʼi ʼutu lahi peʼe ko he moʼuga, ko Sehova ʼe mole fetogi. Ko tona ʼuluagaaga pea mo tana fakatuʼutuʼu ʼe mole fetogi. (Mala. 3:6) ʼI te talagataʼa ʼa Atama mo Eva ʼi te ʼoloto ʼo Eteni, neʼe taupau pe e Sehova tana fakatuʼutuʼu. Ohage ko tona ui e te apositolo ko Paulo: “ ʼE mole feala ke fakafisi [ia Sehova] kia ia totonu.” (2 Tim. 2:13) Ko tona fakaʼuhiga, kotea pe he meʼa ʼe hoko peʼe ko te meʼa ʼe fai e ʼihi, ʼe taupau tuʼumaʼu pe e Sehova ʼona kalitate, mo tana fakatuʼutuʼu pea mo ʼana fakatotonu. ʼUhi ʼae ʼe mole fetogi ia Sehova, ʼe tou tui ai ʼe feala hana tokoni mai ʼi te ʼu temi faigataʼa pea ʼe ina fakahoko anai ʼana fakapapau ʼae ki te ka haʼu.—Pes. 62:​6, 7. w24.06 27-28 ¶7-8

Ka ke fakatahi mo he tahi, kotea ʼae ka tokoni atu ke ke iloʼi ai pe ʼe ke ʼohoana anai mo ia peʼe kailoa? ʼE tonu ke kolua feiloʼiʼaki lelei. ʼI muʼa ʼo takolua fakatahi, kua lagi ke iloʼi pe ʼihi faʼahi ʼo ʼuhiga mo ia. Kae ʼaki te temi kua feala ke ke iloʼi lelei age ‘te ʼu meʼa ʼae ʼi tona loto.’ Ko tona fakaʼuhiga ke ke iloʼi lelei age pe ʼe feafeaʼi ʼana felogoi mo Sehova, mo tona ʼuluagaaga pea mo tana manatu. ʼAki te temi, kua feala ke ke tali ki te ʼu fehuʼi ʼaeni: ‘Ko ia ʼaeni ʼe ko he ʼohoana lelei koa maʼaku? (Taag. 31:​26, 27, 30; Efe. 5:33; 1 Tim. 5:8) ʼE feala anai koa ke au ʼofa mo tokaga ki ai pea toe feala koa mo ia ke ʼofa mo tokaga kia au? ʼE au lava katakiʼi anai koa ʼona vaivaiʼaga?’ (Loma 3:23) ʼI takolua feiloʼileleiʼaki ʼaia, kolua manatuʼi, ko te meʼa ʼae ʼe maʼuhiga mole ko te ʼu faʼahi ʼae ʼe kolua tatau ai, kae ko takolua iloʼi ʼae pe kolua lava tali te ʼu faʼahi ʼae ʼe kolua kehekehe ai. w24.05 27 ¶5

Neʼe fai e te Hau ko Tavite he agahala mamafa. Kae ʼi te palalau age ʼa te polofeta ko Natane, neʼe agavaivai ʼo fakahemala. (Pes. 51:​3, 4, 17) Neʼe toe agahala ia te Hau ko Esekiasi kia Sehova. (2 Klk. 32:25) Kae ohage ko Tavite, neʼe agavaivai ia Esekiasi ʼo fakahemala. (2 Klk. 32:26) Koia kia mata ʼo Sehova, ko Esekiasi neʼe ko he hau agatonu he neʼe ina ‘haga fai pe te meʼa ʼae ʼe lelei.’ (2 Hau 18:3) Kotea ʼae ʼe tou ako? ʼE tonu ke tou fakahemala mai ʼatatou agahala pea mo faiga malohi ke ʼaua naʼa tou toe fai. Kae ʼe feafeaʼi moka tokoniʼi tatou e te kau tagata ʼafeā, maʼia mo kapau ʼe ko he faʼahi ʼe mole faʼa maʼuhiga kia tatou? ʼE mole tonu ke tou manatu ʼe mole kei ʼofa Sehova peʼe ko te ʼu tagata ʼafeā ia tatou. Maʼia mo te ʼu hau Iselaele ʼae neʼe lelei ʼanatou aga, neʼe tonu pe ke fakatonutonuʼi mo natou. (Hep. 12:6) Ka fakatonutonuʼi tatou ʼe tonu (1) ke tou agavaivai, (2) ke tou fai te ʼu fetogi ʼae ʼe ʼaoga, pea (3) ke tou hoko atu tatatou tauhi ʼae kia Sehova ʼaki totatou loto katoa. Kapau ʼe tou fakahemala ki ʼatatou agahala, ʼe fakamolemole mai anai ia Sehova.—2 Ko. 7:​9, 11. w24.07 21 ¶8; 22 ¶9, 11

Ka toʼo he tahi neʼe agahala ʼi te kokelekasio neʼe mole ina fia fai he ʼu fetogi ʼo ʼuhiga mo te ʼu faiga tuʼumaʼu ʼa te kau tagata ʼafeā moʼo tokoni ki ai ke fakahemala. (2 Hau 17:​12-15) ʼE ha ʼi ʼana gaue ʼe mole fia fakalogo ki te ʼu fakatotonu ʼa Sehova. (Tet. 30:​19, 20) ʼE tala ifo anai he logo ke iloʼi e te kokelekasio ʼe mole kei Fakamoʼoni kia Sehova. Ko te fakatuʼutuʼu ʼo te logo ʼaia ʼe mole ko hona fakalainoaʼi. Kae ʼe tokoni ki te kokelekasio ke natou fakaʼapaʼapa ki te fakatotonu Fakatohi-tapu ʼaeni ‘ke tuku tanatou fakatahi’ mo he tahi feia, pea mo ‘kakai’ mo ia. (1 Ko. 5:​9-11) ʼE ʼi ai te ʼu tupuʼaga lelei ʼo te foaki mai e Sehova te fakatotonu ʼaia. Neʼe tohi fenei e te apositolo ko Paulo: “ ʼE mole kotou iloʼi koa la ʼe fakatupu e he kiʼi meʼa fakatupu ia te falena katoa ʼae neʼe natu ʼaki?” (1 Ko. 5:6) Koia, kapau ʼe mole fakahemala pea mole toʼo, ʼe feala pe ke manatu ia te kokelekasio ʼe mole ʼaoga ia ke natou fakalogo ki te ʼu lekula faitotonu ʼa Sehova.—Taag. 13:20; 1 Ko. 15:33. w24.08 27 ¶3-4

ʼE moʼoni, ʼe mole feala ke tou foaki totatou malohi ki ʼihi. Kae ʼe feala ke tou fakaʼaogaʼi moʼo tokoni kia natou. Ohage la ʼe feala ke tou tokoni ki te ʼu tehina mo tuagaʼane ʼae kua matutuʼa peʼe mahahaki ʼaki hatatou olo ʼo fai ʼanatou fakatau peʼe fakamaʼa tonatou loto fale. Peʼe feala ke tou tokoni ki te fakamaʼa mo te taupau ʼae ke lelei ia te Fale Fono. Pea ʼaua naʼa tou galoʼi ʼe toe maʼu te malohi ʼi ʼatatou palalau. ʼE ke iloʼi koa he tahi ʼe ʼaoga ki ai he ʼu palalau fakalotomalohi? Peʼe ʼaoga ki ai he fakalotofimalie? Kapau koia, fakaha age ki ai. ʼE feala hau alu kio ia, peʼe ke pauʼi ki ai, peʼe ke faitohi peʼe ʼave he poapoaki ʼofa ʼi te telefoni. Pea ʼaua naʼa ke tuʼania ʼo ʼuhiga mo te ʼu meʼa ʼae ka ke ui. Ko he ʼu palalau ʼe haʼu mai tou loto ʼe lagi ko te meʼa pe ʼaia ʼe ʼaoga anai ki tou tehina peʼe tuagaʼane ke hoko atu tana nofo agatonu pea ke fimalie ai.—Taag. 12:25; Efe. 4:29. w24.09 28 ¶8-10

Kapau kua fualoa hau tagata faifekau, ʼe lagi ke faiga malohi anai ke ke liliu ko he tagata ʼafeā. ʼE ke faiga koa ki te “gaue lelei” ʼaia? Kotea te gaue ʼe fakahoko e he tagata ʼafeā? Ko he tagata ʼafeā ʼe faifakamafola tuʼumaʼu, ʼe faʼafai he ʼe alu ʼo ʼaʼahi te ʼu tehina mo tuagaʼane pea mo faiakonaki. Pea ʼe ina fakalotomalohiʼi natou ʼaki ʼana palalau pea mo ʼana gaue. Koia ʼae ʼe ui ai ʼi te Tohi-Tapu ʼo ʼuhiga mo te ʼu tagata faʼafai ʼaia “ko ni meʼa ʼofa.” (Efe. 4:8) ʼE feafeaʼi hau liliu ko he tagata ʼafeā? ʼE ʼi ai he toe kehekehe ʼo ʼuhiga mo te ʼu fakamaʼua ʼae ʼe tonu ke fai ke kita liliu ko he tagata ʼafeā mo te ʼu fakamaʼua ʼae ke kita maʼu he gaue. ʼI te agamahani, ka tou kumi gaue ʼe tonu ke tou maʼu he ʼu faiva. Kae kapau ʼe ke fia liliu ko he tagata ʼafeā, ʼe mole gata pe ki tau faiva ʼi te faifakamafola mo te faiakonaki. Kae ʼe tonu ke ke mulimuli ki te ʼu fakamaʼua ʼae ʼe tonu ke fai e he tagata ʼafeā ʼe talanoa ki ai ia 1 Timoteo 3:1-7 pea mo Tito 1:​5-9. w24.11 20 ¶1-3