Ʒoova bë eɔsɛ eboka fë àlɛ́ sɛ në erɔrɔ fë shi

1-2. ?Mící jɔghɔ, élé bu bá lɛ́ akoto Pɔlë é? ?Élé ëë jɔnë bë eba eɔsɛ eboka elë esë amɛn é? (Romains 7:​21-24).

ÀLƐ́ enë edi akoto Pɔlë akɔndanë, elë eghaghaghë n’ye në lɛ́ ghɩnë ká Ofo nda dí ngiki oo nfre nfre ghë, në ghɛ́ghɛ Biblë nakwa fannga nhɛn, në kpa lɛ́ buyayagho yɔghɔ tete. Teteghë, në lɛ́ ghɩnë ɔɔ ebëlɛgba, në kpa dí ecele. Ese mící jɔghɔ, sɛ́ rɔ́rɔ në shi, jɔ kpa dɔ́ she në. Në léle mɛnsɩ ríshi kpɛkpɛ sɛnë rɔ́rɔ në shinë ngbeɲi, fɛ n’ye amɛn, elë esë elë eba elɛnë mɩnɛn.

² Ka Romains 7:​21-24. Nakwanë Pɔlë ghɛ́ghɛ cé Rɔmë-aghɩnë ghënë, në hɛ́ n’ye bu bá cí në abanë jɔ. Elë afannga nhɛn esë, bu eba nhɛn eci elë eba fɛ Pɔlë mɩnɛn. Pɔlënë lɛ́ kretiɛnnë dí ecelenë, vívi tete n’ye bë ewu Ofo ghɩ, ese noo lakwa nʋn në sɛnë, mící aghɔ kpɛ́kpɛ lɔ́ në n’ye në élɛ bunë Ofo vívinë. Àlɛ́ Pɔlë në eghagha bunë në lɛ́ álɛ në égbɔ ekaci kretiɛnnë ghënë, erɛrɛ në edɔ tete. Lapɔ esë, jɔ hʋ́n në sɛ noo ɔɔ bu nfre nfrenë fɩ́ në oohʋn ghë, óó lɔ́ bu kpɛkpɛ lɔ́ në.

3. ?Mabu ebá ewu mbë órò ntɛnɩ ghë é? (Kpɩ ‘Jɔnë kë gbágbashinë’ Esë.)

³ Mící jɔghɔ, sɛ́ rɔ́rɔ akoto Pɔlë shia bu nfre nfre ghëwu kʋra ese, në léle mɛnsɩ lɛ́ bu yí álɛ në éɔsɛ erishi ekpɛkpɛ bu ntɔnelë ngbeɲi. Mbë órò ntɛnɩ ghë, ebá egbagba jɔ ntɛnɩelë shi: ?Mabughëwu akoto pɔlë hɛ́ kɔ në lɛ́ “ghɩ pu” é? ?Mabu bóka në, ë në ɔɔsɛ ríshi kpɛkpɛ akɔnda pʋpʋnë në dínë ngbeɲi é? ?Élé elë esë ebë eba eɔsɛ erishi ekpɛkpɛ akɔnda apʋpʋnë elë edi mɩɩ elɔ sɛ erɔrɔ elë shinë ngbeɲi é?

BU NFRE NFRENË LƆ́ PƆLË JƆ HƲN ËË SƐ

4. ?Agheci, mabu lɔ́ jɔ rɛ́rɛ Pɔlë é?

⁴ Pɔlë ghágha bunë në lɛ́ lahɔ gbo álɛ në égbɔ ekaci kretiɛnnë ghë. N’ye Pɔlë gha ba gha káci kretiɛn se wunë, në dí Sɔlë. Në lɛ́ bu olopunë bɛtɛɛ lɔ́ jɔ rɛ́rɛ në. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, Sɔlë ngbeɲi ëë kë níni eceledigho Etiɛnë opu mɩɩ rɔ́, ese bu ntɔnë yɛ́yɛ në sɛ, në dí akɔnda n’ye bu yɔghɔ ëë në elɛnë (Actes 7:58; 8:1). Lapɔ esë, Sɔlë míanmian kretiɛn fannga nhɛn, në lɛ́ kelë abɛlɛ.—Actes 8:3; 26:​9-11.

5. ?N’ye Pɔlë bá ghágha bunë në lɛ́ lahɔ gbo, n’ye në gha ba gha lɛ́ kretiɛn se wunë ghënë, élé bu ntɔnë bá lɛ́ në é?

⁵ N’ye akoto Pɔlë bá káci kretiɛnnë, mící jɔghɔ, jɔ rɛ́rɛ në bunë në lɛ́ lahɔ gbonë ghëwu. Noo në káci kretiɛn pëlɛnë, agbʋʋn në esasɛ eyinë, àlɛ́ në ɲë eghagha mianmiannë në míanmian kretiɛnnelë ghënë, bu ntɔnë ekpa elɔ jɔ ehʋn në sɛ edɔ tete. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, agbʋʋn 55 E.B., nakwanë në ghɛ́ghɛ cé Korɛntë ngikinë ghënë, në hɛ́ kɔ: “Më gha pi ghɩnë kebë elɛlɛ ëë akoto, noo më míanmian Ofo ofokwanë” (1 Cor. 15:9). Bɛtɛɛ agbʋʋn oni sásɛ, nakwanë në ghɛ́ghɛ cé nɔnjɛelënë kë nʋ́n Efɛzë gbonë ghë, në hɛ́ kɔ eceleghɩnë kë lɛ́ lomunë powu ghë, në ëë në lɛ́ “lomu she kelë” (Eph. 3:8). Lapɔ esë, Pɔlë hɛ́ Timote kɔ, në boepi lɛ́ ‘ghɩnë dí mpu fú Ofo sɛ, ghɩnë míanmian ngiki, ghɩnë gha ɔɔ ghɩwu’ (1 Tim. 1:13). N’ye Pɔlë në eba eyi edagha ofokwa nfre nfre álɛ bë ele nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ ndɔnʋnnë, bu kpɛkpɛ lɔ́ ëë, noo agheci, nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛnë në míanmiannë, kë nʋ́nnʋn ofokwa ntɔnelë ghë. Agheci esë, kelë shikwaghɩ nʋ́nnʋn ofokwa ntɔnelë ghë.

6. ?Bu fuɔ nkpɔca lɔ́ Pɔlë jɔ hʋ́n ëë sɛ́ é? (Kpɩ bunë kë ghɛ́ghɛ dá agbanë oghoshi n’yonë.)

⁶ Rufie nkpɔ nʋn Pɔlë sɛakɔ ghë. Bu nkpɔ pɛ́ Pɔlë dɔ́ tete, lɔ́ jɔ hʋ́n ëë sɛ. Në bɔ́ bu ntɔnë pɔ́pɔ ‘rufienë nʋn në sɛakɔ ghë’ (2 Cor. 12:7). Elë gha mʋn bu tetenë lɔ́ akoto Pɔlë pɛ́në, noo në gha rú bu ntɔnë eyi, kɔ́ orogba o, kɔ bu fuɔ ëë lɔ́ në dí akɔnda dɔ́ o. Ese ntɛnɩ emʋ́nnë ëë lɛ́ n’ye rufienë nʋn ëë sɛakɔnë ghënë, lɔ́ në pɛ́ dɔ́ tete.b

7. ?Mabughëwu mící jɔghɔ kpɛ́kpɛ lɔ́ Pɔlë n’ye bë elɛ bunë yɛsɛ é? (Romains 7:​18, 19).

⁷ Pɔlë nɛ́ píɛ lɛ́ bu. Sɛ́ rɔ́rɔ Pɔlë shi noo në nɛ́ píɛ lɛ́ bu. Në léle mɛnsɩ álɛ në épetè (ka Romains 7:​18, 19). Ese në hɛ́ kɔ mící jɔghɔ, në vívi n’y në elɛ bunë yɛsɛ, ese noo lakwa nʋn në sɛnë, në lɛ́ bunë në gha vívi n’ye në élɛ. Mící jɔghɔ esë, bunë gha ba gha yɛ n’ye në élɛ wunë ëë në lɛ́. Në mʋ́n kɔ mici jɔghɔ, elɛ në fɛ në élɛ bu pʋpʋ mɩnɛn, ese në elele mɛnsɩ álɛ në ékwa bu ntɔnelë, në kpa léle mɛnsɩ álɛ në élɛ bu yɔghɔ, kʋra ese në da nɛ́ píɛ lɛ́ bu (1 Cor. 9:27). Noo bu apʋpʋnë në gha vívi n’ye në élɛ wunë, në káka já ëë ghënë, bu ntɔnë rɔ́rɔ në sɛ shi dɔ́ tete.

NYE PƆLË BÁ RÍSHI KPƐKPƐ AKƆNDA OLOPUNË WÁ ËË ORONË NGBEƝI

8. ?Fɛ n’ye nakwanë Pɔlë ghɛ́ghɛnë eba eyanë mɩnɛn, bu nfre nfre nkpɔca bóka Pɔlë ë në ɔɔsɛ pétè n’ye në bá nʋ́nnë é?

⁸ Fɛ n’ye nakwanë Pɔlë ghɛ́ghɛnë eba eyanë mɩnɛn, në mʋ́n kɔ Ofo wawɛ celenë ëë bë eɔsɛ eboka kretiɛnnelë álɛ kebë erishi ekpɛkpɛ akɔnda apʋpʋnë ewa kelë órònë ngbeɲi, kebë ekpa epetè n’ye kebë bá nʋnnë (Rom. 8:13; Gal. 5:​16, 17). Pɔlë yá ayɔghɔ nhɛn n’ye, álɛ kretiɛnnelë bë eyɛ Ʒoova aɛnnë, kebë eɲa akɔnda apʋpʋnë kë edinë lɛ, bu apʋpʋnë kë elɛnë lɛ shi (Gal. 5:​19-21, 26). Pɔlë wɛ́sɛ bu apʋpʋnë lɛ́në, n’yonë, në ká Ofo mbënë álɛ në éwu jɔo ayɔghɔnë bë eboka në, álɛ në érishi ekpɛkpɛ lakwanë eshu në rupu óó në elɛ bu olopunë ngbeɲi. Àlɛ́ enë eka jɔnë Pɔlë hɛ́ yá bunë ebë elɛ álɛ ebë eyɛ Ofo aɛnnë, elë émʋn eyɛsɛ n’ye në omunë esë, në bɔ́ jɔ ntɔnelë pɔ́pɔghë tá fù.

9-10. ?Mabu bóka Pɔlë, ë në ɔɔsɛ wɔ́ akɔnda apʋpʋ píeji në órò é? (Éphésiens 1:7) (Kpɩ fotonë esë.)

⁹ Agbate mící jɔghɔ, sɛ rɔ́rɔ Pɔlë shi o, ese ɔɔ bu fannganë lɔ́ në wú sɛyɛyɛ yí. N’ye në bá cé bu ayɔghɔnë ofokwanë nʋ́nnʋn epinë kë lɛ́në jɔnë, sɛ yɛ́yɛ në tete (2 Cor. 7:​6, 7). Cɛwu ayɔghɔnë në lɛ nɔnjɛelë kretiɛnnelë lɛ dínë esë, lɔ́ sɛ yɛ́yɛ në (2 Tim. 1:4). Lapɔ esë, në mʋ́n n’ye në yɛ́ Ʒoova aɛn. Ao Pɔlë wú sɛyɛyɛ noo në sʋ́ Ofo “akɔnda yɔghɔ ghë” (2 Tim. 1:3). Bɔ́bɔ́ n’ye kë bá lé në tɩ Rɔmë gbonë, në lé nɔnjɛelë kretiɛnnelë ndɔnʋn n’ye kebë “enʋn sɛyɛyɛ ghë, Kpashi eyinë ghë” (Phil. 4:4). Àlɛ́ enë eka jɔnë Pɔlë ghɛ́ghɛnë, ebë eɔsɛ ewu n’ye në gha bɔ́ aɛn gha bá bunë fɩ́ ëënë ghë esëkpɔ. Àlɛ́ akɔnda apʋpʋ në ewa Pɔlë órònë, kpan-kpɔ në eka edi bunë bë elɔ në éwu sɛyɛyɛnë akɔnda.

¹⁰ Pɔlë kpa ɔɔsɛ ríshi kpɛkpɛ akɔnda apʋpʋnë wá ëë órònë ngbeɲi, noo në mʋ́n yɛsɛ kɔ capɩnë lɛ́ bu yɔghɔnë Ofo bɔ́ hɔ́ në (Gal. 2:20; ka Éphésiens 1:7). Në mʋ́n yɛsɛ n’ye ntɛɛnnë Ʒezi Krisë yíyinë ghëwu, Ʒoova ɲá lakwa shi hɔ́ në (Rom. 7:​24, 25). Bu ntɔnelë powu bóka Pɔlë ë në ɔɔsɛ sʋ́ Ʒoova yí sɛyɛyɛ ghë.—Héb. 9:​12-14.

11. ?Mabughëwu Pɔlë jɔnë ele elë ndɔnʋn é?

¹¹ Fɛ Pɔlë mɩnɛn, agheci elë esë elë elele mɛnsɩ álɛ elë ghe edi akɔnda olopu, elë ghe ehɛ jɔnë ghë eyɛ Ʒoova aɛn. Elë ekpa elele mɛnsɩ eyi, álɛ elë ghe ekpa ghe elɛ bunë ghe eyɛ ëë aɛn. Ese àlɛ́ mici jɔghɔ elë akaka aja bunë elë elele mɛnsɩ álɛ elë ghe elɛnë wunë ghë, sɛ bë eɔsɛ erɔrɔ elë shi. Nɔnjɛ yighɔ nkpɔ dí Elizac, në ɔɔ agbʋʋn 20 dʋwa n’yo. Në hɛ́ n’ye bu bá cí në abanë jɔ. Në hɛ́ kɔ: “Àlɛ́ më në edi Pɔlë jɔnë akɔndanë, ele më ndɔnʋn tete. Më wú n’ye gha lɛ́ më esëkpɔ ëë më elele mɛnsɩ álɛ më épetè akɔnda apʋpʋnë ewa më órònë. Pɔlë esë bu ntɔnë fɩ́ ëë. Bu ntɔnë elɔ më eghagha ghë n’ye Ʒoova mʋn bunë efɩ ëë sʋghɩnelënë.” ?N’yonë, mabu ebë eɔsɛ elɛ álɛ ebë eɔ akɔnda yɔghɔ, ebë ekpa enʋn sɛyɛyɛ ghë fɛ Pɔlë mɩnɛn àlɛ́ bɔ́bɔ́ akɔnda apʋpʋ në ewa elë órò é?

BUNË EBË ELƐ ÁLƐ EBË EƆSƐ ERISHI EKPƐKPƐ AKƆNDA APƲPƲNË EWA ELË ÓRÒNË NGBEƝI

12. ?Bu nfre nfre nkpɔca ebë elɛ eyi álɛ ebë enʋn sɛyɛyɛ ghë é?

¹² Ebë elɛ bunë bë elɔ ebë erɩ eda Ʒoova sɛ eyi. Ghɩnë edi bu eyɛsɛ, ebɔ cibɩ egbegbe, ekpa ecamëla eyɛsɛnë, sɛ epɔ eyɛ ëë. Nkpɔkpɔnë esë, àlɛ́ enë eka Ofo Mbënë mici powu, enë eka Ofo nda, enë ebaba elë esë eyɛ jɛmɛnnelë ghë, enë ekpa eyi jɛmɛnnelë powu ghë, enë elele mɛnsɩ ece bà orù ebɔ mbënë, bu ntɔnelë bá ele elë ndɔnʋn tete. Àlɛ́ enë elɛ bu ntɔnelë eyinë, elë ghe ebɔ akɔnda ghe eba bunë bë erɔrɔ elë sɛ shinë ghë, ese ebá ebɔ akɔnda eba bu ayɔghɔ ghë. Nyonë ebá enʋn sɛyɛyɛ ghë.—Rom. 12:​11, 12.

13-14. Kretiɛnnë kë edi ecelenë afannga nhɛn ɔɔsɛ ríshi kpɛkpɛ sɛnë rɔ́rɔ kelë shinë ngbeɲi. ?Mabu bóka kelë ë kë ɔɔsɛ lɛ́ bu ntɔnë é?

¹³ Nɔnjɛ yikpe nkpɔ di Jɔnë, elë éhɛ ëë jɔ je. N’ye në bá ɔɔ agbʋʋn 39, kë hɛ́ në kɔ në ɔɔ kansɛrë orogba pʋpʋ nkpɔ. Lahuɔn yó në, në dí akɔnda olopu. Cibɩ ntɔnë ghënë, në jɛ yikpenë ɔɔ agbʋʋn arɩ sɛsɛ. Në vívi në esë kɔ: “?Mënë më lɛ́ casɔghɔjenë, mabughëwu órò eka eba nhɛn egba më é?” ?Mabu bóka Jɔnë, ë në gha kpa gha dí akɔnda olopu ntɔnelë gha yí wué? Në hɛ́ kɔ: “Sɛ epɛ më edɔ kʋra ese, më lɛ më shikwaghɩnelë lɛ, elë elele mɛnsɩ eyi jɛmɛnnelë powu ghë, elë eka Ofo nda, elë ekpa elɛ elë shikwa ofosʋnë. Elë elɛ bu ntɔnelë powu àlɛ́ bɔ́bɔ́ akpɛkpɛ alɔ elë.” Lapɔ esë në kpa hɛ́ kɔ: “Àlɛ́ fë anʋn jɔ kpɛkpɛ ghënë, epidɛghënë, sɛ bë eɔsɛ erɔrɔ fë shi. Ese më mʋn kɔ ɲá gbɔɔje Ʒoova bá elɔ elë mɛnsɩnë evívinë, bá ekpa elɛ kolo bu elɔ elë edɔ. Àlɛ́ eɲë anʋn jɔ kpɛkpɛ ghënë, Ʒoova bá ele eɲë mɛnsɩ fɛ n’ye bá lé më esë mɛnsɩ mɩnɛn.”

¹⁴ Elizanë ebóepi hɛ́ ëë jɔnë hɛ́ kɔ: “Àlɛ́ më në eyi jɛmɛnnelë powu ghë, më esëkpɔ më në ekpa eso eka bunë, bu ntɔnë elɔ më emʋn n’ye Ʒoova ece më mbë, kpa kolo më tete. N’yonë, më eka enʋn sɛyɛyɛ ghë.” Nolan lɛ́ bude sasagho Afrikë oonë ghë, në lɛ ya Dianë lɛ kë hɛ́ bunë bóka kelënë jɔ. Nolan hɛ́ kɔ: “Àlɛ́ bɔ́bɔ́ sɛ arɔrɔ elë shi, elë eda esɛrɛ Ofo eyi, elë eka Biblë, elë eyi ofokwa jɛmɛnnelë ghë, elë ekpa eka Ofo nda. N’yonë, Ʒoova eka eghʋ n’yo eboka elë ë elë enʋn sɛyɛyɛ ghë eyi. Emʋ́n yɛsɛ n’ye Ʒoova bá eboka elë, bá eyɔ elë shi. Teteghë, elë gha mʋn n’ye bá eba eyi wo, ese emʋ́n kɔ ná elɛ bu ntɔnë elɔ elë.”

15. ?Àlɛ́ sɛ arɔrɔ elë shinë, mabu ebë eɔsɛ elɛ álɛ ebë erishi ekpɛkpɛ é? Hɛ jɔ nkpɔ gbagba ëë shi.

¹⁵ Àlɛ́ sɛ në erɔrɔ elë shi eyinë, ɔɔ bu nfre nfrenë bayɛ n’ye ebë ekpa elɛ álɛ ebë erishi ekpɛkpɛ. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, di akɔnda n’ye eji ehʋn fë sɛ edɔ. Àlɛ́ fë në enɔn eshi mici powunë, bë eɔsɛ eboka fë. Ese álɛ ejinë ehʋn fë sɛnë bë ebashinë, ɔɔ bu fuɔnë fë ékpa elɛ. Fë éɔsɛ eviɛ bu álɛ fë éwu bunë ghëwu ejinë ehʋn fë sɛ, fë ékpa eɔsɛ eyi ewu dɔtɔrëgho nkpɔ. Nkpɔkpɔnë esë, àlɛ́ sɛ në erɔrɔ elë shinë, ebë eɔsɛ eviɛ bu Biblënë ghë lɛ, elë Ofo nakwanelë ghë lɛ. Ebë ekpa eɔsɛ eyi ewu kretiɛnnë ɔɔ aɛnhɔ Ofo shigbënë ghë, álɛ bë eboka elë. Lapɔ esë, ɔɔ bu nfre nfre fuɔnë bë ekpa eɔsɛ eboka elë. Elë éwu jɔghɔ.

16. ?Àlɛ́ akɔnda apʋpʋ në ewa fë órò, bu nkpɔca fë éɔsɛ elɛ, álɛ fë emʋn bunë ghëwu bu ntɔnë efɩ fë é? (Psaume 139:​1-4, 23, 24)

¹⁶ Fë éɔsɛ esɛrɛ Ʒoova n’ye bë eboka fë álɛ fë émʋn bu mumunë epɛ fënë. Blengbi Davidë mʋ́n kɔ Ʒoova mʋn në yɛsɛ tete. N’yonë, në sɛ́rɛ Ʒoova n’ye bë eboka në, álɛ në émʋn bunë elɔ ‘akɔnda edɔ eshe nënë’ (ka Psaume 139:​1-4, 23, 24). Fë esë, fë éɔsɛ esɛrɛ Ʒoova n’ye bë eboka fë, álɛ fë émʋn bunë elɔ akɔnda edɔ eshe fënë, bë ekpa eboka fë, álɛ fë éso dɛɛn. Fë éɔsɛ evivi fë esë jɔ ntɛnɩelë: ‘?Mabu elɔ akɔnda apʋpʋ ewa më órònë é? ?Ɔɔ bu nkpɔnë nʋn n’yo, óó elɔ mici powu akɔnda edɔ eshe mënë wú? Àlɛ́ akɔnda apʋpʋ awa më órònë, më elele mɛnsɩ edi bu fuɔ akɔnda álɛ më énʋn sɛyɛyɛ ghë an, akɔ më eɲi akɔndadi pʋpʋ ntɔnë shi eyi an?

17. ?Bu nfre nfre nkpɔca fë éɔsɛ eka álɛ bë eboka fë, fë éɔ akɔnda yɔghɔ é? (Kpɩ fotonë esë.)

¹⁷ Biblënë fë esëkpɔ fë eso ekanë ghënë, ka bunë bë eɔsɛ eboka fë, fë jɔnë ghë. Mici jɔghɔ, fë Biblë kanë ghë, fë éɔsɛ eka bu ayɔghɔnë Ʒoova elɛnë, álɛ fë émʋn eyɛsɛ n’ye Ʒoova bá nʋn; bu ntɔnelë bá ele fë ndɔnʋn. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, akoto Pɔlë bɔ́ cibɩ dí capɩnë Ʒoova nɛ́ lɔ́ elënë akɔnda. Në kpa dí akɔnda wú n’ye Ʒoova eba eɲa lakwa shi ehɔ ngikinë; bu ntɔnë lɔ́ në wú ayɔghɔ. Fë esë, fë éɔsɛ eba nhɛn elɛ. Fë éɔsɛ eka elë Ofo nakwanë ehɛ n’ye Ʒoova bá nʋ́nnë jɔ, fɛ në orɔhɔwunë lɛ, lakwanë në eɲashi ehɔ ngikinë lɛ, në kolo tetenë lɛ mɩnɛn. Àlɛ́ fë në eka Biblë abɩnë nʋnnʋn nakwa ntɔnelë ghënë, di akɔnda wú n’ye fë eba eɔsɛ eyɔyɔ Ʒoova, kpa di akɔnda wú n’ye jɔnë në ehɛ fënë, bë eba eɔsɛ eboka fë álɛ fë éɔsɛ erishi ekpɛkpɛ fie jɔnë ghë. Àlɛ́ fë awu bunë bë eɔsɛ eboka fë, elë Ofo nakwanelë ghënë, ghɛghɛ ëë bashi. Bɔ bunë fë ghɛ́ghɛ báshinë bá okunë fë éɔsɛ ekɔ ëë ewu, n’yonë àlɛ́ akɔnda apʋpʋnelë në ekpa ekaka ewa fë órònë, Fë éɔsɛ ekpa eka bu ntɔnelë ghë.—Phil. 4:8.

18. ?Bu nfre nfre nkpɔca kretiɛn jɔghɔ ká ë bóka kelë é?

¹⁸ Elizanë ebóepi hɛ́ ëë jɔnë, në Biblë kanë ghënë, në víɛ bu Ʒɔbë nakwanë ghë. Në hɛ́ kɔ: “Më wú më esë Ʒɔbë oohʋn jɔnë ghë. Mianmian fannga nhɛn fɩ́ më kpa-nkpɔ fɛ Ʒɔbë mɩnɛn. Ʒɔbë gha mʋ́n bunë ghëwu mianmian ntɔnelë fɩ́ ëë wu kʋra ese, në gha káka bà, në jí Ʒoova ntɩ yí” (Job 42:​1-6). Dianënë ebóepi hɛ́ alɛ ca lɛ jɔnë esë hɛ́ kɔ: “Më lɛ më ca lɛ, elë eka bu aʋn-nkpɔ elë Ofo nakwanelë ghë, álɛ ebë ewu n’ye Ʒoova bá nʋnnë eyɛsɛ tete. Sɛ eyɛyɛ elë n’ye Ʒoova bóka elë, ë éɔsɛ káci ngiki ayɔghɔ lapɔ. Àlɛ́ elë anɛ apiɛ alɛ bu nkpɔ, óó në erɔrɔ elë sɛ shinë, elë eghaghaghë n’ye Ʒoova eyaya elë bu, në ekpa eboka elë álɛ ebë elɛ ngiki ayɔghɔ eyi. Bu ntɔnë ele elë lɛ Ʒoova lɛ cɛwudinë mɛnsɩ tete.”—Is. 64:8.

ELË ÉMƲN EYƐSƐ N’YE ƷOOVA BÁ EBOKA ELË, BÁ EO ELË AJOKPA

19. ?Mabu bë eɔsɛ efɩ elë mici jɔghɔ é? ?Ese mabu ebë eɔsɛ emʋn eyɛsɛ é?

¹⁹ Àlɛ́ bɔ́bɔ́ elë akpʋ jɔonë nʋn nakwa ntɛnɩ ghënë powu, óó elë elɛ bunë ebë eɔsɛ elɛ álɛ ebë erɩ eda Ʒoova sɛ eyinë, bu ntɔnelë powu gha ɔɔsɛ bë elɔ akɔnda olopunë ewa elë órònë bë erere amɛn wo. Noo bë eɔsɛ eshu n’ye mici nkpɔnë, sɛ bë erɔrɔ elë shi. Ese àlɛ́ akɔnda pʋpʋ awa elë órònë, Ʒoova bë eɔsɛ eboka elë, álɛ ebë eso dɛɛn. Ebë eɔsɛ emʋn eyɛsɛ n’ye bunë efɩ elënë ghë, ebë eda eɔsɛ enʋn sɛyɛyɛ ghë eyi, noo elë lɛ Ʒoova lɛ edi cɛwu yɔghɔ, ekpá mʋn n’ye elë elɛ bunë eyɛ në aɛn.

20. ?Mabu fë evivi n’ye fë élɛ eyi é?

²⁰ Elë élɛ bunë ebë eɔsɛ elɛnë powu álɛ elë ghe elɔ kɔ́ mianmiannë efɩ elë amɛnnë o, kɔ́ bu olopunë elɛ́ lahɔ gbonë o, kɔ́ bunë elë enɛ epiɛ elɛnë o, bë ecɔghɔ elë sɛyɛyɛnë wu tata (Ps. 143:10). Àlɛ́ akɔnda në edɔ eshe elënë, Ʒoova bë eɔsɛ eboka elë álɛ akɔnda bë eba elë eku-nkpɔ. Elë émʋn eyɛsɛ n’ye maɛn puɔpuɔnë ghë, akɔnda ayɔghɔ esëkpɔ ëë bá enʋn elë órò, n’yonë, ebá enʋn sɛyɛyɛ ghë. Cibɩ ntɔnë ghënë, bʋʋn ghe kpa ghe elɔ akɔnda ghe edɔ ghe eshe elë n’ye. Àlɛ́ elë apulɛ ecinngbae powu, ebá eɔ akɔnda ayɔghɔ, ebá esʋ elë Ofo Ʒoovanë ɔɔ kolonë eyi sɛyɛyɛ ghë!