Àlɛ́ fë në ekpa eyi nakwatɩnë, ɲi fë lɛ Ʒoova lɛ cɛwudinë shi yi

1-2. (1) ?Àlɛ́ fë avivi n’ye fë ékpa eyi nakwatɩ ehɔhɔ bu edɔnë, mabu bayɛ n’ye fë élɛ eyi é? (2) ?‘Elë énɔn eyɛsɛ eyi shigbë nkpɔkpɔnë ghënë’, ëë eshi ëë lɛ́ nkpɔca é? (Philippiens 3:16)

ƷOOVA Adashɛghɩ jɔghɔ, àlɛ́ kë ayi nakwatɩ mɩɩ kë ashu okunë gufrëmɔndɔn ehɛ kɔ ngiki bë eyi nakwatɩ eshu álɛ kebë egbɔ eri nakwatɩ-yi shinë, kë ekpa eyi nakwatɩ ehɔhɔ bu edɔ. Agheci, kë edi akɔnda n’ye àlɛ́ kë akpa ayi nakwatɩ ahɔhɔ bu adɔnë, bu ntɔnë bá eboka kelë álɛ kebë ewu juman edi ekpɩ kelë esë, kebë ekpa esʋ Ʒoova eyi ayɔghɔ nhɛn. ?Àlɛ́ fë avivi n’ye fë ékpa eyi nakwatɩ ehɔhɔ bu edɔnë, mabu fë élɛ álɛ fë éɲi fë lɛ Ʒoova lɛ cɛwudinë shi eyi é? (Jacq. 4:8a). Agheci, n’ye fë në eba eyi nakwatɩ álɛ fë eshu okunë gufrëmɔndɔn ehɛ kɔ ngiki bë eyi nakwatɩ eshunë, jeje bu nfre nfre bá fë ngbeɲi, kʋra ese, fë ɔɔsɛ ríshi dí ecele sʋ́ Ʒoova yí. Amɛn esë, bayɛ n’ye fë “énɔn eyɛsɛ eyi shigbë nkpɔkpɔnë ghë”, ëë eshi ëë lɛ́ n’ye fë ésʋ Ʒoova eyi eceledi ghë fɛ n’ye fë bá lɛ́ lahɔnë mɩnɛn.—Ka Philippiens 3:16.

² Grɛkë mbë jenë kë bɔ́ hɛ́ kɔ “elë énɔn eyɛsɛ eyi shigbë nkpɔkpɔnë ghënë,” mici jɔghɔ kë ebɔ ehɛ sonjaghɩ jɔ; kë epɔ enɔn eti kelë esë eji eyi, kë ghe rishi, kë eyi ngbeɲi. Nkpɔkpɔnë esë, àlɛ́ fë avivi n’ye fë ékpa eyi nakwatɩ ehɔhɔ bu edɔnë, lɛ bu fɛ sonjagho mɩnɛn. Fë lɛ nɔnjɛelënelë lɛ ‘énɔn eyi ngbeɲi Ʒoova jumannë ghë,’ gha érishi, gha énɔnnɔn gha éyi aji. N’yonë, mbë órò ntɛnɩ ghë ebá ewu mbratishi alɛ́në bë eɔsɛ eboka fë. Agbate, fë mʋ́n mbratishi ntɔnelë dáda, fë ekpa ebɔ ëë epɔpɔghë eta fù o, ese bayɛ n’ye fë ébɔ ëë epɔpɔghë eta fù eyi, élɛ n’ye fë në ekpa eyi nakwatɩ ehɔhɔ bu o, élɛ n’ye fë yí nakwatɩ rére o.

LƐ́ BU ƝI FË LƐ ƷOOVA LƐ CƐWUDINË SHI YI

3. ?Àlɛ́ fë në ekpa eyi nakwatɩnë, mabu bë eɔsɛ epetè bunë fë elɛ eɲi fë lɛ Ʒoova lɛ cɛwudinë shinë é?

³ Bunë ghëwu bë eɔsɛ ekpɛkpɛ. Àlɛ́ fë në ekpa eyi nakwatɩ ehɔhɔ bu edɔnë, bu nfre nfre bë eɔsɛ eɲi fë bá shi mɩɩ fë ghe kpa ghe ewu bà-ghë ghe elɛ bunë fë elɛ wɔ́wɔ́në. Noo fë evivi n’ye fë élɛ bu eyɛsɛ nakwatɩ gbonë, bu ntɔnë bë eɔsɛ elɔ fë ébɔ aɛn eba nakwatɩnë fë eyinë ghë edɔ eshe Ʒoova sʋnë. N’yonë, bë eɔsɛ eshu n’ye fë ghe ekpa ghe ece ofokwa jɛmɛn lɛ, ndaka lɛ, Biblë ka lɛ, ofosɛrɛ lɛ aɛn ghë n’ye.—Rév. 2:4.

4. ?Mabughëwu yɛsɛ n’ye ‘mici powu ebë edi Ofo jumannë edɔ’ é? (1 Corinthiens 15:58).

⁴ Ka 1 Corinthiens 15:58. Àlɛ́ fë aso velo ghë óó fë avivi n’ye velonë bë eyi ngbeɲinë, bayɛ n’ye fë épedale ëë. Nkpɔkpɔnë esë, álɛ fë lɛ Ʒoova lɛ cɛwudinë bë eɔ mɛnsɩ eyinë, bayɛ n’ye fë élɛ bu edɔ ëë jumannë ghë. Bu ntɔnë ghëwu ëë Biblënë ehɛ kɔ “mici powu, édi Ofo jumannë edɔ.” Gha lɛ́ n’ye fë éka ebɔ cibɩ je nhɛn élɛ Ofo ee bunelë wo, ese, fë élɔ Ofo bunelë bë eboepi fë oohʋn ghë. Ghaghaghë kɔ fë boepi lɛ́ Ʒoova Adashɛgho, ë fë gbɔ lɛ́ nakwajɛgho (Mat. 22:37). Nɔnjɛ yighɔ nkpɔ di Samanta, në hɛ́ kɔ: “Më hɛ́ më esë kɔ àlɛ́ nakwatɩnë më ɲë eyinë, në eɲi më bà shi edɔ mɩɩ më ghe eɔsɛ ghe edi Ʒoova jumannë wunë, më éka eri ëë shi.”

5. ?Mabu fë élɛ álɛ fë éɲi Ʒoova sʋnë shi eyi é?

⁵ Àlɛ́ fë avivi n’ye fë ékpa eyi nakwatɩnë, lɛ bu ntɛnɩ bashi: Boepi lɔ́ Ofo ee bunelë bë eboepi fë oohʋn ghë. N’yonë, vivi fë esë: ‘?Mabu më ébaba ebashi álɛ më éɔsɛ eyi jɛmɛn, më éka Ofo nda, më ékpa eka Biblënë eyi é?’ (Jos. 1:8; Mat. 28:​19, 20; Héb. 10:25). Fë ékpa eɔsɛ edi jɔvivi ntɛnɩelë akɔnda: ?N’ye fë në eba eyi nakwatɩ lahɔnë, mabu fë lɛ́ ë fë ɔɔsɛ bɔ́ Ofo ee bunë bá ngbeɲi é? ?Àlɛ́ fë awu kɔ ɔɔ bunë fë ékpa elɛ eyɛsɛnë, élé fë éba elɛ álɛ fë élɛ ëë eyɛsɛ pëlɛ é? Àlɛ́ cibɩnë ashu óó fë në ekpa eyi nakwatɩnë, lɛ́ bunë bë elɔ fë éɲi Ʒoova sʋnë shi eyi. Agbate, bayɛ n’ye fë éce nakwatɩnë fë eyinë aɛn ghë o, ese, gha élɔ bu ntɔnë gha éboepi fë ofosʋnë ngbeɲi.a—Mat. 6:24.

6. ?Jɔ nfre nfre nkpɔca fë évivi fë esë álɛ fë éwu kɔ́ fë ébɔ Ʒoova sʋnë eboepi fë oohʋn ghë é? (Kpɩ fotonë esë.)

⁶ Àlɛ́ fë në ekpa eyi nakwatɩ ehɔhɔ bu edɔnë, wɛsɛ fë esë yi álɛ fë éwu kɔ́ ebise fë bɔ́ Ʒoova bunelë boepi fë oohʋn ghë o. N’yonë, di jɔvivi ntɛnɩelë akɔnda: ‘?Fë ghe yi jɛmɛnnelë jɔghɔ ghë wué? ?Kɔ fë ghe kɔ shu wuan? ?Eɲë në eshe jɛmɛnnë, akɔnda enʋn fë nakwatɩ juman ghë an? ?Ɛnternɛtë esëkpɔ ghë ëë fë eghʋ̀ eshe jɛmɛnnelë wú? ?Fë ghe kpa ghe ba nhɛn ghe ka Biblënë, fë ghe kpa ghe ba nhɛn ghe sɛrɛ Ofo esë wué? ?Fë oghorumɔn ghe kpa ghe nʋn Ofo ndakanë ghë wué? ?Fë ewu ëë fɛ jumannë fë ékɔ ëë rere, álɛ fë éyi elɛ bu fuɔ mɩnɛn wú?’ Àlɛ́ fë awu kɔ nhɛn ëë bu eba eyinë, lɛ́ bu mɛnsɩghë álɛ fë ébaba bu ntɔnë eyɛ. Gha éɲa nakwatɩnë fë eyinë shi bë elɔ fë ghe ebɔ Ʒoova sʋnë ghe eboepi fë oohʋn ghë n’ye.

“ƝI AKƆNDANË FË EBƆ EWƐSƐ BUNË SHI YI”

7. ?Àlɛ́ fë në ekpa eyi nakwatɩnë, agheci élé bunë kë eyaya fënë bë eba eɔsɛ epetè fë akɔndanë é?

⁷ Bunë ghëwu bë eɔsɛ ekpɛkpɛ. Àlɛ́ fë në ekpa eyi nakwatɩ ehɔhɔ bu edɔnë, kebë eɔsɛ eyaya eɲë bunë Biblënë ehɛ kɔ gha lɛ́ nahɔnrɛ wunë. Bu ntɔnelë bë eɔsɛ elɛ ‘filozofi bu lɛ, buyayanë gha lɛ́ nahɔnrɛ óó kë ebɔ efafa ngikinë’ lɛ. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, kebë eɔsɛ eyaya eɲë kɔ Ofo gha nʋnghë, oohʋnnë esë ka óo-órò nhɛn (Col. 2:8). Buyaya ntɔnelë bë eɔsɛ elɔ fë ghe kpa ghe ejì Ʒoova ntɩ n’ye. Nɔnjɛ yikpe nkpɔ hɛ́ kɔ: “Nakwatɩ gbonë, kë gha yáya elë bu-lɛ esëkpɔ wo, ese, kë kpa yáya elë bunë alɛ Ʒoova eenë lɛ ghe pa ghe yi wunë. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, kë yáya elë n’ye álɛ ebë ewu sɛyɛyɛ tete oohʋn ghënë, ebë ejì elë omunë ntɩ. Akɔndadi ntɔnë eya n’ye Ʒoova gha nʋnghë; n’yonë kpɛ́kpɛ lɔ́ më tete n’ye më ébɔ më ntɩji eba Ʒoova ghë.”

8. ?Mabughëwu yɛsɛ n’ye fë ‘éɲi akɔndanë fë ebɔ ewɛsɛ bunë shi eyi’ é? (Proverbes 5:​1, 2).

⁸ Ka Proverbes 5:​1, 2. Biblënë ehɛ kɔ ebë “eɲi akɔndanë elë ebɔ ewɛsɛ bunë shi eyi.” Àlɛ́ fë aɔ bu yɔghɔ nkpɔ óó bë eɔsɛ ecɔghɔ, kebë ekpa eɔsɛ eɲi fë ëë ebɔnë, fë eɲi bu ntɔnë shi eyɛsɛ eyi. Nkpɔkpɔnë esë, Satan lɛ ëë maɛnnë lɛ kë evivi n’ye kebë epetè elë akɔndanë. Bu ntɔnë ghëwu ëë yɛsɛ n’ye ebë eɲi akɔndanë elë ebɔ ewɛsɛ bunë shi eyi (1 Pierre 5:8). Maɛnnë ghë, bunë Biblë ehɛ kɔ gha yɛsɛ wunë, ngiki aɛn ghë, lɛ́ bunë yɛsɛ. Kë ekpa edi akɔnda n’ye oohʋnnë ka óo-órò nhɛn, Ofo gha nʋnghë. Akɔndadi ntɔnë bë eɔsɛ elɔ ebë etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn evivi elë esë kɔ́ bunë Ʒoova eyaya elë Biblënë ghënë lɛ́ nahɔnrɛ o. Ngiki jɔghɔ ebɔ ewu n’ye bunë kë eyaya jɔ ntɔnelë ghënë “yí orù” she bu powu. Ese, teteghënë, kerie akɔndanë ‘lɛ́ kɛkɛ bu Ofo ngbeɲi.’—1 Cor. 3:​18-20.

9. ?Mabu fë élɛ álɛ fë éɲi akɔndanë fë ebɔ ewɛsɛ bunë shi eyi é?

⁹ Àlɛ́ fë avivi n’ye fë ékpa eyi nakwatɩnë, lɛ bu ntɛnɩ bashi: Álɛ fë éɔsɛ eɲi akɔndanë fë ebɔ ewɛsɛ bunë shi eyinë, boepi le fë ntɩjinë mɛnsɩ álɛ fë émʋn yɛsɛ n’ye bunë Biblënë eyayanë powu lɛ́ nahɔnrɛ. N’yonë, vivi fë esë jɔ ntɛnɩelë: ‘?Mabughëwu më ebɔ ewu nahɔnrɛ n’ye Ofo nʋnghë é? ?Mabu eya më n’ye Biblënë lɛ́ Ofo Mbë é? ?Mabu elɔ më emʋn eyɛsɛ n’ye bunë Biblënë eyayanë yí orù dɔ́ she ntɛnɩ maɛnnë eyayanë é?’ Fë ékpa eɔsɛ edi jɔvivi ntɛnɩelë akɔnda: ?N’ye fë në eba eyi nakwatɩ lahɔnë, bunë kë yáya fë n’ye Ofo gha nʋnghë, bu powu ka óo órò nhɛnnë, lɔ́ fë tɔ́tɔ opu aɲʋn aɲʋn wú? ?Bu olopunë fë nakwatɩ cɛwuelë lɛ́në, jéje fë mɩɩ ɲan leje fë esë fë já ëë ghë wú? ?Àlɛ́ fë awu kɔ ɔɔ bu ntɛnɩ pɛ́ fë jenë, mabu fë élɛ ele fë ntɩjinë mɛnsɩ álɛ fë émʋn kɔ bunë Biblënë eyayanë powu lɛ́ nahɔnrɛ é? Ɲi akɔndanë fë ebɔ ewɛsɛ bunë shi yi, álɛ fë ghe eɲa bunë kë eyaya fë nakwatɩ gbonë shi bë elɔ fë étɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn.—2 Tim. 2:​16-18.b

10. ?Mabu fë élɛ álɛ fë ghe etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye fë nʋn nahɔnrɛnë ghë wué?

¹⁰ Àlɛ́ fë në ekpa eyi nakwatɩnë, vivi fë esë jɔ ntɛnɩelë álɛ fë ékpa ebɔ ewɛsɛ fë esë eyi: ‘?Bunë Biblënë ehɛ kɔ gha yɛsɛ óó më ewu ngiki elɛ ëë nakwatɩ gbonë, elɔ më esë më evivi n’ye më élɛ ëë wú? ?Àlɛ́ kë në eyaya elë mpu-aa nakwatɩ gbonë, më eɔsɛ ewɛsɛ bu emʋn kɔ gha lɛ́ nahɔnrɛ wué? ?Më ebɔ ewu nahɔnrɛ tete n’ye Ofo Shibanë esëkpɔ ëë bá ebaba bu olopunë eshu maɛnnë ghënë eyɛ wú? Álɛ fë éɔsɛ eɲi akɔndanë fë ebɔ ewɛsɛ bunë shi eyinë, ka Biblënë, wɛsɛ ëë, kpa bɔ bunë fë ekanë pɔpɔghë ta fù. Àlɛ́ fë në eba nhɛn elɛnë, bʋʋn ghe elɔ fë ghe etɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn n’ye fë nʋn nahɔnrɛnë ghë.—1 Tim. 4:15.

BƆ FË CIBƖNË AƐNSHIJI GHË

11. ?Àlɛ́ fë në ekpa eyi nakwatɩnë, mabughëwu bë eɔsɛ ekpɛkpɛ elɔ fë n’ye fë ébɔ fë cibɩnë aɛnshiji ghë é?

¹¹ Bunë ghëwu bë eɔsɛ ekpɛkpɛ. Agheci kɔ́ fë ɲá epase bu o, kɔ́ kë lɔ́ fë nakwatɩ juman fuɔ óó fë édi ëë cibɩnë kë jí lɔ́ fënë ghënë, bu ntɔnelë bë eɔsɛ elɔ fë ghe ewu bà-ghë joʋn. Àlɛ́ fë gha bɔ́ fë cibɩnë aɛnshiji ghë wunë, bu ntɔnë bë eɔsɛ elɔ opu bë eji fë edɔ, sɛ bë egbɔ fë mɩɩ fë ghe kpa ghe eɔsɛ ghe elɛ bu fuɔ. N’yonë, viɛ cibɩ ce fë esë aɛn ghë álɛ sɛ bë eyɛ fë.

12. ?Bu nfre nfre nkpɔca bayɛ n’ye fë ébɔ cibɩ elɛ é? (Éphésiens 5:​15, 16).

¹² Ka Éphésiens 5:​15, 16. Bë eɔsɛ ekpɛkpɛ elɔ fë n’ye fë ‘ébɔ fë cibɩnë aɛnshiji ghë.’ N’yonë, bayɛ n’ye fë élɛ bu cɛɛ cɛɛ. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, agbate fë ébɔ cibɩ ece fë nakwatɩnë fë eyinë aɛn ghë o, ese bayɛ n’ye fë ébɔ cibɩ enʋn alɛ fë shikwaghɩnelë lɛ nɔnjɛelënë kë nʋn ofokwanë ghënë lɛ (Ps. 133:1; Prov. 18:1). Fë ékpa elɛ bu ele fë lɛ Ofo lɛ cɛwudinë mɛnsɩ, bu ntɔnë ëë bë eboepi fë oohʋn ghë (Mat. 6:33). Agheci esë, fë édi juman eboka fë shikwaghɩ ereni gbo, fë ékpa edi juman ekpɩ fë esë. Lapɔ esë, bayɛ n’ye fë éca mëla eyɛsɛ, fë ékpa elɛ spɔrë álɛ fë éce fë esë aɛnghë (Eccl. 4:6; 1 Tim. 4:8). Álɛ fë éɔsɛ elɛ bu ntɔnelënë, bayɛ n’ye fë ébɔ fë cibɩ aɛnshiji ghë.

13. ?Bu fuɔ nkpɔca fë ékpa elɛ álɛ fë ébɔ fë cibɩnë aɛnshiji ghë é?

¹³ Àlɛ́ fë avivi n’ye fë ékpa eyi nakwatɩnë, lɛ bu ntɛnɩ bashi: Baba bu cɛɛ cɛɛ, noo Biblënë ehɛ kɔ ghɩnë ebaba bu cɛɛ cɛɛnë, bunë elɛnë edighë (Prov. 21:5). N’yonë, boepi ghɛghɛ bunë fá ebɔ fë cibɩnë elɛnë bashi álɛ fë égbɔ eyi nakwatɩnë. Álɛ fë émʋn bunë bë eboka fë bu ntɔnë ghënë, di jɔvivi ntɛnɩelë akɔnda: ?N’ye fë në eba eyi nakwatɩ lahɔnë, élé fë bá bɔ́ fë cibɩnë lɛ́ bu é? ?Àlɛ́ fë awu kɔ ɔɔ bunë fë ékpa elɛ eyɛsɛnë, élé fë éba elɛ álɛ fë épie amɛn ebɔ fë cibɩnë aɛnshiji ghë é? Lele mɛnsɩ baba bu cɛɛ cɛɛ álɛ bʋʋn ghe elɔ opu ghe eji fë ghe edɔ.c

14. ?Jɔ nfre nfre nkpɔca fë évivi fë esë álɛ fë ébɔ ewɛsɛ fë esë é?

¹⁴ Àlɛ́ fë në ekpa eyi nakwatɩnë, vivi fë esë jɔ ntɛnɩelë álɛ fë ébɔ ewɛsɛ fë esë: ‘?Bu nfre nfrenë më bába óó më elɛnë, elɔ më eɔsɛ ewu bà-ghë enɩ murù, më ekpa elɛ spɔrë wú? ?Ekpa elɔ më eɔsɛ ewu bà-ghë álɛ më lɛ më nɔnjɛelënë kë nʋn ofokwanë ghënë lɛ bë enʋn aʋn-nkpɔ wú? ?Më eɔsɛ edi nakwatɩ jumannë më édi ereninë cibɩ ghë wú? ?Àlɛ́ më ghe eɔsɛ ghe edi juman ntɔnelë cibɩ ghë wunë, ëë eshi ëë lɛ́ n’ye bu ɲi më bà shi dɔ́ an? ?Kɔ më omunë ëë më enɩnɩ mici edɔ an? ?Më cɛwuelë lɛ më shikwaghɩ lɛ edi akɔnda n’ye më épetè bunë më bábanë jɔghɔ wú?’ Àlɛ́ fë awu kɔ́ bunë fë bábanë ëë fë épetè jɔghɔ o, kɔ́ fë omunë ëë fë élele mɛnsɩ elɛ bu cibɩ ghë o, lɛ ëë mɛnsɩghë. Fë ékpa eɔsɛ eda aghɩnë kë ebɔ kelë cibɩnë aɛnshiji ghënë sɛ, álɛ kebë eboka fë.—Prov. 11:14.

‘FË LƐ AƐNSHIJIGHƖ LƐ ÉNƆN-EMI’

15. ?Agheci mabu fë nakwatɩ cɛwunelë kë bá evivi n’ye eɲë élɛ aʋn-nkpɔ é? ?Ese mabughëwu fë éle fë esë aɛn ghë é?

¹⁵ Bunë ghëwu bë eɔsɛ ekpɛkpɛ. Fë nakwatɩ cɛwuelë bë eɔsɛ elɛlɛ fë álɛ eɲë ésɔ eyi egbegbe je. Bu ntɔnë bë eɔsɛ egba fë ebëlɛ, noo agheci eɲë ɔɔ agbʋʋn nkpɔkpɔnë, ɔɔ bunë kë kolo óó fë esë fë kolo, eɲë ekpa ebɔ cibɩ fannga nhɛn enʋn nakwatɩ gbo aʋn-nkpɔ. Agheci bɔ́bɔ́, fë éɔsɛ edi akɔnda n’ye fë lɛ fë nakwatɩ cɛwuelë lɛ ece eɲë esë mbë eyɛsɛ eshe fë lɛ nɔnjɛelë jɔghɔnë kë nʋn ofokwanë ghënë lɛ. Agbate, fë lɛ kelë lɛ ebɔ cibɩ enʋn aʋn-nkpɔ nakwatɩ gbo o, ese mʋn kɔ eɲë gha nʋn nkpɔkpɔnë; n’yonë, le fë esë aɛn ghë. Noo àlɛ́ fë në eghʋghʋ kelënë, bu ntɔnë bá elɔ fá edi akɔnda fɛ kelë mɩnɛn (1 Cor. 15:33). Mikaɛlë wú kɔ jɔ ntɔnë lɛ́ nahɔnrɛ. Në bɔ́ agbʋʋn alɛ́ hɔ́hɔ kuran juman. Në hɛ́ kɔ: “Gbai nkpɔ ghë më lɛ më juman cɛwunelë lɛ ebɔ cibɩ mɩɩ edɔ eshe 40 enʋn aʋn-nkpɔ. N’ye kë eba ewu eyighɔ lɛ, nɛnnë kë ece lɛ, mbë olopunë kë elɛ̀në lɛ, lɔ́ n’ye më bá wú bu ntɔnelënë, pétè.”

16. ?Mabu ebë eɲishi Proverbes 13:20 ghë é?

¹⁶ Ka Proverbes 13:20. Biblënë ehɛ kɔ, àlɛ́ enë eghʋghʋ aghɩnë kë gha kolo Ʒoova wunë bu apʋpʋ bá efɩ elë. Ese, ‘àlɛ́ enë eghʋghʋ aɛnshijighɩnë, ebá ekaci aɛnshijighɩ.’ Jɔ ntɔnë eya elë n’ye fùnë aghɩnë elë eghʋghʋnë kë etanë be eɔsɛ epetè fùnë elë etanë kɔ́ ayɔghɔ ghë o, kɔ́ apʋpʋ ghë o. ?N’yonë mabu ebë eɲishi jɔ ntɔnë ghë é? Aghɩnë kë kolo elë, kë kpa kolo Ʒoova ayɔghɔ nhɛnnë, elë éɲi kelë cɛwu.—Ps. 101:​6, 7; 119:63.

17. ?Mabu fë élɛ álɛ fë ghe eɲi aghɩnë kë gha kolo Ʒoova wunë cɛwu wué?

¹⁷ Àlɛ́ fë avivi n’ye fë ékpa eyi nakwatɩnë, lɛ bu ntɛnɩ bashi: Cɛwudinë bë enʋn fë lɛ nakwajɛelënelë lɛ ncɔcɔnë, di ëë akɔnda. Nɔnjɛ yikpe nkpɔ di Trantɔn, në hɛ́ kɔ: “Më eyɛopu më nakwatɩ cɛwunelë sɛ o, ese nakwatɩ gbo esëkpɔ ëë më lɛ kelë lɛ enʋn aʋn-nkpɔ. Më ewu kelë fɛ nakwatɩ cɛwuelë mɩnɛn, ese kë gha lɛ́ më cɛwuelë tete.” ?Élé fë ëë fë éba elɛ é? Álɛ fë émʋn bunë bë eboka fënë, di jɔvivi ntɛnɩelë akɔnda: ?N’ye fë në eba eyi nakwatɩ lahɔnë, fë dá fë nakwatɩ cɛwunelë sɛ dɔ́ wú? ?Àlɛ́ fë awu kɔ ɔɔ bunë fë ékpa elɛ eyɛsɛnë, mabu fë éɔsɛ epetè álɛ fë élɛ ëë eyɛsɛ pëlɛ é? Bunë fë élɛnë ëë lɛ́ nye ‘fë lɛ aɛnshijighɩ lɛ bë enɔn-emi,’ ese gha éɲi aghɩnë kë gha kolo Ʒoova wunë cɛwu.d

18. ?Àlɛ́ fë në ekpa eyi nakwatɩnë, jɔ nfre nfre nkpɔca fë évivi fë esë álɛ fë ébɔ ewɛsɛ fë esë é? (Kpɩ fotonë esë.)

¹⁸ Àlɛ́ fë në ekpa eyi nakwatɩnë, wɛsɛ fë esë yi. Fë éɔsɛ evivi fë esë jɔ ntɛnɩelë: ‘?Më eda më nakwatɩ cɛwunelë sɛ edɔ wú? ?N’ye kë eba elɛ̀ mbënë lɛ, n’ye kë eba elɛ bunë lɛ elɔ më evivi n’ye më élɛ bu fɛ kelë mɩnɛn wú? ?Élé Ʒoova eba ewu ghʋghʋnë më lɛ kelë lɛ eghʋghʋnë é?’ (Ps. 1:1). Àlɛ́ fë awu kɔ bu ayɔghɔnë fë elɛ wɔ́wɔ́në në epetè eyi apʋpʋ ghënë, lɛ́ bu mɛnsɩghë álɛ fë épetè. Më-cɛwuelë tetenë bë elɛ aghɩnë kë kolo Ʒoova fɛ fë mɩnɛn. Lapɔ esë, ka Ofo ndanë di fë nakwatɩ cɛwuelë. Noo fë lɛ kelë lɛ enʋn aʋn-nkpɔ nakwatɩ gbonë, fë ëë fë éɔsɛ eghʋ̀ n’yo eboka kelë álɛ kebë emʋn nahɔnrɛnë.

BABA FË ESË YƐ

19. ?Àlɛ́ fë avivi n’ye fë ékpa eyi nakwatɩnë, mabu fë élɛ ebaba fë esë eyɛ álɛ fë éɔsɛ erishi ekpɛkpɛ Ofo shigbënë ghë é? Hɛ jɔ nkpɔ gbagba ëë shi.

¹⁹ Àlɛ́ kpaghʋgho yɔghɔ nkpɔ ɲá eyi eghʋ kpànë, në eboepi ebaba në esë eyɛ. Mɛnsɩ enʋn në sɛ, në ewɔ talɛnë bayɛ, në emʋn aʋnku ntɛnɩ në éyi eghʋ kpànë. Nkpɔkpɔnë esë, àlɛ́ fë avivi n’ye fë ékpa eyi nakwatɩnë, baba fë esë yɛ. Lɛ́ bunë bë ele fë ntɩjinë mɛnsɩ, bɔ “Ofo sonja talɛnë” wɔ, kpa mʋn bunë ghëwu fë éyi nakwatɩnë. Mʋn n’ye bunë fë ehɔhɔnë bë elɔ fë éle Ʒoova eyi, ese gha lɛ́ n’ye fë ékaci ghɩ gbɔ maɛnnë aɛn.—Éph. 6:​11-13; 1 Cor. 9:​26, 27; 10:31.

20. ?Élé fë éba eɔsɛ ewɛsɛ fë esë eyi álɛ fë émʋn kɔ́ fë “nʋn ntɩji shigbënë ghë” é?

²⁰ Biblënë ehɛ kɔ: “Éwɛsɛ eɲë esë eyi álɛ eɲë éwu kɔ́ eɲë nʋn ntɩji shigbënë ghë o, éwɛsɛ eɲë esë eyi álɛ eɲë émʋn ghɩ mumunë eɲë lɛ́në” (2 Cor. 13:5). Àlɛ́ fë në ekpa eyi nakwatɩnë, kpʋ jɔo ntɔnë. Bɔ bu nfre nfrenë ewú mbë órò ntɛnɩ ghënë wɛsɛ fë esë yi. ?Bu nfre nfrenë bë elɔ fë éɲi fë lɛ Ʒoova lɛ cɛwudinë shinë, fë elɛ ëë eyi wú? ?Fë eɲi akɔndanë fë ebɔ ewɛsɛ bunë shi eyi álɛ fë émʋn ntɛnɩ lɛ́ mpu bunë kë eyaya fënë ghë wú? ?Fë ebɔ fë cibɩnë aɛnshiji ghë elɛ bu wú? ?Aghɩnë kë kolo Ʒoovanë ëë fë eɲi kelë cɛwu wú? Bayɛ n’ye elë powu ebë edi jɔvivi ntɔnelë akɔnda, élɛ n’ye elë eyi nakwatɩ o, élɛ n’ye elë edi juman o, élɛ n’ye elë elɛ bu fuɔ o. Lele mɛnsɩ lɛ bu álɛ fë éɲi fë ntɩjinë shi eyi bunë fë elɛnë powu ghë. Mʋn yɛsɛ n’ye Ʒoova bá eyɔ mɛnsɩnë fë elelenë shi ayɔghɔ nhɛn.—Prov. 3:​5, 6.