Isaïe nakwanë bë eɔsɛ enini fë opu shi

1-2. ?Élé Ʒoova eba eboka elë àlɛ́ aa në erɛrɛ elë é?

DI BU ntɛnɩ akɔnda: Jeje nkpɔ erumurú mɩɩ etu murú sagbo, noo agheci në lɛ shìelë lɛ kë në eni eyi oo fuɔ, bu ntɔnë bá elɔ në ghe ekpa ghe ewu cɛwuelë n’ye, agheci esë noo në nɛ́piɛ lɛ́ bu nkpɔ ghëwu. ?Bu ntɔnë ngbeɲinë, mabu nɔ̀nnë ɔɔ kolonë bá elɛ é? Agheci bá ebɔ jɛnë ejisɛ kolo ghë, bá ece ëë mbë álɛ bë emʋn bunë ehʋn jɛnë sɛnë, bá ekpa elɛ bu eya jɛnë n’ye në kolo ëë.

² Biblënë ghë, Ʒoova bɔ́ ëë esë pɔ́pɔ nɔ̀nnë ɔɔ kolo óó edamë enini jɛ opu shi ayɔghɔ nhɛnnë. Në hɛ́ kɔ: “Fɛ n’ye nɔ̀n nkpɔ eba enini jɛ opu shinë mɩnɛnnë, má enini eɲë opu shi eyi” (Is. 66:13). Kolonë shìelë kolo kelë jɛelënë, gha damë gha dá Ʒoova eenë ghë joʋn (Is. 49:15). Ʒoova eghʋ̀ Biblënë lɛ́ ëë Mbënë ghë enini elë opu shi, ekpa ele elë mɛnsɩ, àlɛ́ elë anʋn aarɛrɛ ghë, àlɛ́ sɛ arɔrɔ elë shi.—Rom. 15:4.

3. ?Mabu ebá ewu mbë órò ntɛnɩ ghë é?

³ Ɔɔ mbë ayɔghɔnë Ʒoova lɛ́ Isaïe nakwanë ghë óó bë eɔsɛ enini yiki opu shi tete (Is. 40:1). Elë Shìnë ɔɔ kolonë ghʋ́ në wawɛ celenë ghë lɔ́ kë ghɛ́ghɛ Isaïe nakwanë álɛ bë enini në ngikinë kë nʋ́n Ʒida oonë ghënë opu shi n’ye kë bá nʋ́n cibɩ kpɛɛkpɛ ghënë. Noo oohʋn ‘kpɛkpɛ hʋn-ghë’ maɛn ntɛnɩ ghënë, elë evivi elë esë n’ye Ofo bë enini elë opu shi (2 Tim. 3:1). N’yonë, elë éwɛsɛ Isaïe abɩ jɔghɔnë bë eɔsɛ enini elë opu shi, bë ekpa eɔsɛ ele elë mɛnsɩ àlɛ́ (1) bu apetè kpa-nkpɔ elë oohʋn ghë, (2) elë awu elë esë evi adɔ, (3) ghɩnë ekólonë arɔ.

ÀLƐ́ BU APETÈ KPA-NKPƆ ELË OOHƲN GHË

4. ?Àlɛ́ bu apetè kpa-nkpɔ elë oohʋn ghënë, élé bë eba eɔsɛ eci elë aba é?

⁴ Elë oohʋnnë bë eɔsɛ epetè kpa-nkpɔ bu nfre nfre ghëwu (Eccl. 9:11; 1 Cor. 7:31). Orogba bë eɔsɛ eji eja elë ngboru, shigha jɔ bë eɔsɛ ekpɛkpɛ elɔ elë, aghʋ bë eɔsɛ eja elë oonë ghë, Ofo jumannë elë edinë bë eɔsɛ epetè. Àlɛ́ bu nhɛnnelë në efɩ fënë, lahuɔn bë eɔsɛ eyo fë mɩɩ fë ghe emʋn bu nkpɔnë fë élɛ n’ye. Lɛ shigbë n’ye fë évivi fë esë jɔ ntɛnɩelë: “?Mabu më élɛ é? ?Mabu bá ekpa efɩ më lapɔ é?” Bunë fɩ́ elë nɔnjɛ yikpe nkpɔ enë, në di Ʒozɛfë. Në dí juman Betɛlë mɩɩ agbʋʋn 17. Ese mící nkpɔ kë hɛ́ në kɔ në éyi edi shigbëfɩ juman. Kpe jɔnë në hɛ́: “Lɛ́ më fɛ n’ye më jáshi mɩnɛn. Më só Betɛlë n’yo hʋ́n-oo agbʋʋn fannga nhɛn, n’yonë më ékpa epie eshi elɛ bunë, kpɛkpɛ lɔ́ më dɔ́ tete. Më gha mʋ́n bunë më élɛ.” ?Àlɛ́ bu apetè kpa-nkpɔ elë oohʋn ghënë, mabu jɔ Ʒoova hɛ́ Izai nakwanë ghë óó bë eɔsɛ enini elë opu shi é?

5. ?Mabu jɔ Ʒoova hɛ́ Isaïe 42:16 ghë óó enini opu shi é? (Kpɩ fotonë esë.)

⁵ Ka Isaïe 42:16. Aghɩnë lɛ́ fɛ n’ye aɛn fɔ́fɔ kelë mɩnɛnnë, Ʒoova hɛ́ báshi kɔ bá emimi kelë aɛn shigbënë kë gha boepi gha bɔ́ wunë ghë. Àlɛ́ bu apetè kpa-nkpɔ elë oohʋn ghë mɩɩ elë gha mʋn bunë ebë elɛ wunë, bë eɔsɛ elɛ elë fɛ n’ye ‘aɛn fɔ́fɔ elë’, fɛ n’ye enʋ́n ‘shigbënë elë gha boepi gha wú’ wunë ghë lɛ, “aʋnkushi” ghë lɛ, “shigbënë gbagba-gbonë” ghë lɛ mɩnɛn. Ao, bë eɔsɛ elɛ elë fɛ n’ye enʋ́n kpàvi ghë óó elë gha mʋn shigbë nkpɔnë ebë ebɔ wunë mɩnɛn. Ese Ʒoova hɛ́ báshi kɔ bunë afɩ elënë powu ghënë, në ghe eɲa elë shi wo, ná eboka elë. Ao, aʋnkushinë ghënë, ná eɲi elë bà álɛ në émimi elë aɛn, ná ekpa etu kaniɛn álɛ aʋn bë efɩ elë, ná ekpa elɔ shigbënë gbágba-gbonë bë ekaci eshi pɛɛ. ?Élé Ʒoova eba elɛ bu ntɔnë amɛn é? Në eghʋ̀ në Mbënë ghë lɛ në omuonë ghë lɛ eo elë jɔ ayɔghɔ tete (Ps. 119:105; Is. 30:21). Në ekpa eghʋ̀ në sʋghɩnelë ghë lɛ, ngiki fuɔ ghë lɛ eboka elë. Àlɛ́ bɔ́bɔ́ elë gha mʋn bunë bá efɩ elë ngbeɲi gbonë wo, elë émʋn kɔ Ʒoova bá eboka elë, noo në kolo elë, në kpa mʋn bunë efɩ elënë.—Is. 41:10; 1 Pierre 5:​6, 7.

6. ?Àlɛ́ elë oohʋnnë apetè kpa-nkpɔnë, bu nkpɔca ghë elë gha étɔtɔ opu aɲʋn aɲʋn wué?

⁶ Ʒozɛfënë eboepi hɛ́ ëë jɔnë, hɛ́ n’ye Ʒoova bá tú në lɛ ya lɛ àkpa kolo ghënë jɔ n’ye kë bá píe Betɛlë yínë. Në hɛ́ kɔ: “Ewú Ʒoova bànë elë oohʋn ghë n’ye bu bá pétè lɔ́ elënë. Ʒoova ghʋ́ nɔnjɛelë ayɔghɔ ghë tú elë àkpa tete. Në lɔ́ elë bunë mian elënë, në kpa óoo elë opu shi cibɩnë bayɛnë ghë. Ebise, në ekpa elɛ bu ntɔnelë elɔ elë eyi.” Fë esënë, àlɛ́ fë oohʋnnë apetè kpa-nkpɔ mɩɩ elɛ fë fɛ n’ye bu kpɛkpɛ dɔ́ lɔ́ fë mɩnɛnnë, mʋn kɔ Ʒoova nʋn fë sɛ n’yo, ná ele fë mɛnsɩ, ná emimi fë aɛn (Is. 54:10; 58:11). Ʒozɛfë kpa hɛ́ kɔ: “Kpe jɔnë elë nɛn ayɔghɔnelë nkpɔnë kë tí ëë Anglɛ ghënë hɛ́: ‘?Mabu bá efɩ më eci é? Më gha mʋn wo. Ese më mʋn kɔ më ghe elɛ më esëkpɔ.’a Bunë epɔ́ bɔ́ aɛn wú enë. Àlɛ́ bɔ́bɔ́ bu gha yí elë oohʋn ghë fɛ n’ye ebá dí ëë akɔndanë mɩnɛn wunë, elë émʋn kɔ Ʒoova nʋn elë sɛ n’yo, bá emimi elë aɛn, bá eboka elë.”

ÀLƐ́ ENË EKPA EWU ELË ESË EVI EDƆ

7. ?Élé bu bë eba eɔsɛ ekpɛkpɛ elɔ aghɩnë kë lɛ́ lakwa lahɔ gbonë é?

⁷ Àlɛ́ elë alɛ lakwa óó elë abɔ ëë aka adi ofokwa ngɩmɛnnelënë, kë eboka elë kolo ghë. Elë esë, elë elele mɛnsɩ álɛ elë ghe ekpa ghe ekaka ghe eja lakwa ntɔnë ghë n’ye (Prov. 28:13; Jacq. 5:​14-16; 1 Jean 1:9). Ese, àlɛ́ bɔ́bɔ́ Ʒoova wú elë orɔhɔ ɲá jɔnë shi hɔ́ elë o, jɔ bë eɔsɛ erɛrɛ elë edɔ eyi mɩɩ agheci ebë evivi elë esë jɔ ntɛnɩ: ‘?Lakwa ntɛnɩnë, Ʒoova bë eɔsɛ eɲa ëë shi ehɔ më wú?’ (2 Cor. 2:7). Àlɛ́ elë aba nhɛn adi akɔndanë, lɛ́ shigbë. Noo lakwanë elɛ́ lahɔ gbonë bë eɔsɛ epɛ elë akɔnda, bë ekpa eɔsɛ ekpɛkpɛ elɔ elë n’ye ebë epa ëë aɛn. Nhɛn ëë bu bá lɛ́ blengbi Davidë esë. Në hɛ́ kɔ: “Bɛtɛɛ gha nʋn më efie ghë, më lakwanë ghëwu.” Në kpa hɛ́ kɔ: “Sɛ lɛ́ më tuturu, më sɛnë powu pʋrʋshi rere” (Ps. 38:​3, 8). Àlɛ́ aa eba nhɛn erɛrɛ fë lakwanë fë lɛ́ lahɔ gbonë ghëwunë, Isaïe nakwanë bë eɔsɛ enini fë opu shi.

8-9. ?Élé Isaïe 1:18 eba eya n’ye àlɛ́ Ʒoova aɲa jɔ shi ahɔ fënë, në ka ɲá ëë shi hɔ́ fë talatala é?

⁸ Ka Isaïe 1:18. Ʒoova lɛ́ abaji mbë yɔghɔ nkpɔ yá elë n’ye àlɛ́ në aɲa lakwa shi ahɔ yikinë, në ka ɲá ëë shi hɔ́ ëë talatala. Në hɛ́ kɔ àlɛ́ elë ‘lakwanë anʋn fɛ ekarlatë mɩnɛnnë’, ná elɔ ëë bë ‘efufu fɛ nɛʒë mɩnɛn’. Ekarlatënë lɛ́ kulɛrënë lɛ́ laɛn tete. Àlɛ́ kulɛrë ntɔnë ata fë talɛ ghënë, ghe ba nhɛn ghe kwa. Ese Ʒoova hɛ́ kɔ àlɛ́ bɔ́bɔ́ nhɛn ëë elë lakwanë bá nʋnnë, në éɔsɛ elɔ ëë bë ekwa ayɔghɔ nhɛn, në ghe ekpa ghe eghagha lakwa ntɔnë ghë n’ye. N’yonë, lakwa ntɔnë gha ékpa gha érɛrɛ elë n’ye.

⁹ Elë ékpa ehɛ Davidë jɔ je. Në lɛ yiki ya lɛ rɛ́, në kpa ée yighɔnë ëë canë. N’ye lakwanë bá rɛ́rɛ Davidë óó sɛ́rɛ Ʒoovanë, Ʒoova esë ɲá lakwanë shi hɔ́ ëë, mɩɩ bɛtɛɛ në kpa hɛ́ kɔ Davidë sʋ́ në tɩnɩnɩdi ghë (2 Sam. 11:​3, 4, 14, 15; 12:13; 1 Rois 9:​4, 5). Bu ntɔnë eya n’ye àlɛ́ Ʒoova në eghagha Davidë ghënë, gha lɛ́ lakwanë në lɛ́në ëë në ewu wo, ese ecelenë në dínë ëë Ʒoova ewu. Nkpɔkpɔnë esë, àlɛ́ elë apetè eji atu elë lakwanë, Ʒoova esë eɲa ëë shi ehɔ elë talatala. Në ekpa eboka elë ë akɔnda ghe kpa ghe pɛ elë n’ye, elë eɔsɛ esʋ ëë eyi sɛyɛyɛ ghë. ?Jɔ fuɔ nkpɔca Ʒoova kpa hɛ́ Isaïe nakwanë ghë óó bë eɔsɛ enini elë opu shi àlɛ́ lakwanë elɛ́ lahɔ gbonë në ekpa erɛrɛ elë edɔ é?

10. ?Opushinini mbë nkpɔca nʋn Isaïe 38:17 ghë é?

¹⁰ Ka Isaïe 38:17 alɛ ëë nɔtënë lɛ. Hɛnë kë hɛ́ kɔ “fë bɔ́ më lakwanelë powu nɛ́ fú fë eji gbonë,” kpe n’ye ebë ekpa eba eɔsɛ ehɛ ëë: “Fë ghɔ́ më lakwanelë powu nɩ́ fë aɛn.” Ka lɛ́ fɛ n’ye lakwanë ghɩnë lɛ́ óó pétè eji tú ëënë, Ʒoova ebɔ ëë enɛ efu në eji gbo mɩnɛn. Ëë eshi ëë lɛ́ n’ye në ghe kpa ghe wu ëë n’ye, në ghe kpa ghe di ëë akɔnda n’ye. Kpe n’ye nakwa nkpɔ bá hɛ́ kɔ ebë eba eɔsɛ ehɛ jɔ nkpɔkpɔnë: “Fë elɛ fɛ n’ye më gha boepi gha lɛ́ [më lakwanelë] wu mɩnɛn.” Jɔ ntɔnë eya n’ye àlɛ́ Ʒoova aɲa lakwa shi ahɔ yikinë, ka lɛ́ fɛ n’ye ghɩ ntɔnë gha boepi gha lɛ́ lakwa ntɔnelë wu mɩnɛn. N’yonë, àlɛ́ Ʒoova aɲa elë lakwanelë shi ahɔ elënë, në ghe kpa ghe ele elë pini lakwa ntɔnelë ghëwu n’ye. Ka lɛ́ fɛ n’ye në ekuku ëë eshi enɩ në órò mɩnɛn, noo në hɛ́ báshi kɔ: “Më ghe eghagha fë lakwanelë ghë” (Is. 43:25). ?Mëkɔ jɔ ntɔnë enini opu shi o? ?Àlɛ́ Ʒoovanë lɛ́ Aanɩnɩgho gbɔnë ghe kpa ghe ɲi elë lakwanelë shi n’ye wunë, mabu elë ëë epí álɛ ebë eɲi lakwa ntɔnelë shi eyi é?

11. ?Àlɛ́ bɔ́bɔ́ elɛ́ lakwa lahɔ gbo, mabu eɲi Ʒoova aɛn shi amɛn é? (Kpɩ fotonë esë.)

¹¹ Àlɛ́ elë akpa aghagha lakwanë elɛ́ lahɔ gbonë ghë óó aa në ekpa erɛrɛ elë edɔ eyinë, elë éghagha opushinini mbënë Ʒoova bɔ́ kolo ghë lɛ́ elënë ghë. Ewú kɔ àlɛ́ Ʒoova aɲa jɔ shi ahɔ elënë, në ka ɲá ëë shi hɔ́ elë talatala. Ʒoova ghe bɔ elë opukwue ghe le opu lakwanë elɛ́ lahɔ gbonë ghëwu wo, në gha nʋn fɛ ngiki-orovinë kë ebɔ jɔ ele opunë mɩnɛn (Is. 57:16). N’ye ebá nʋn amɛnnë lɛ, ghɩ nfrenë evívi n’ye ebë ekacinë lɛ ëë eɲi Ʒoova aɛn shi, ese gha lɛ́ n’ye ebá nʋ́n lahɔ gbonë (Is. 55:7). Ao, elë Ofonë elë esʋnë kolo elë, ekpa eɲa jɔ shi ehɔ elë tete! N’yonë, elë gha éɲa lakwanë elɛ́ lahɔ gbonë shi bë ecɔghɔ sɛyɛyɛnë elë ewu amɛnnë lɛ, ayɔghɔnë ekɩkɩ elë ngbeɲi gbonë lɛ.

ÀLƐ́ GHƖNË EKÓLONË ARƆ

12. ?Àlɛ́ ghɩnë ekólonë arɔnë, élé bu eba eci elë aba é?

¹² Àlɛ́ ghɩnë ekólonë arɔnë, akɔnda bë eɔsɛ edɔ eshe elë, jɔ bë eɔsɛ ehʋn elë sɛ enʋnmɔn edɔ tete, mɩɩ ebë evivi elë esë kɔ: ‘?Mabughëwu Ʒoova ɲá ëë shi rɔ́ é?’ Elë nɔnjɛ yikpe nkpɔ di Mikaɛlë, shì lɛ nɔ̀n lɛ rɔ́ noo gazë nɛ́ gbé kelë ereninë là. Kpe jɔnë në hɛ́: “Mɩtɩ jí më shi, opu jíji më Ʒoova sɛ, noo në ɲá kelë shi kë rɔ́. Agbate, më mʋn kɔ gha lɛ́ në ëë në ée kelë wo, ese në gha bídi kelë shi.” Agheci, fë esë aa bá nhɛn rɛ́rɛ fë dɔ́ tete. ?Àlɛ́ fë anʋn aarɛrɛ nhɛnnelë ghënë, mabu jɔ Ʒoova hɛ́ óó bë eɔsɛ enini fë opu shi é?

13. ?Jɔ nkpɔca Ʒoova hɛ́ báshi Isaïe 25:8 ghë é?

¹³ Ka Isaïe 25:8. Ʒoova hɛ́ báshi kɔ “ná elɔ rɔ ghe ekpa ghe enʋnghë n’ye wu tata.” Di akɔnda wu cibɩnë jɔ yɔghɔ ntɔnë bá eshunë! Fë ghe ekpa ghe enʋn murú ghë n’ye, noo aghɩnë fë kolonë kë ghe ekpa ghe erɔ n’ye wu tata (Is. 35:10). Fë ghe kpa ghe ewu ghɩnë fë kolonë eyi ghe eda mì ghë n’ye, noo aarɛrɛ bu ntɔnë ghe ekpa ghe enʋnghë n’ye. Aghɩnë fë kolonë kë bá enʋn fë sɛ n’yo mici powu, sɛ bá eyɛ kelë. Jɔnë abɩnë hɛ́në, gha lɛ́ mbë kpete ëë yiki lɛ́ wo, ese Odamëga Ofo omunë ëë hɛ́ jɔ ntɔnë báshi, ëënë bë eɔsɛ elɛ bunë ahɛnë powunë.—Rév. 21:​4, 5.

14. ?Àlɛ́ fë në edi rɔpulɛ jɔnë akɔndanë, élé eba elɛ fë é? (Isaïe 26:19; kpɩ fotonë esë.)

¹⁴ Ka Isaïe 26:19. Ʒoova ghe eghɔ rɔ ghe enɩ esëkpɔ wo, ese ná ekpa epulɛ aghɩnë kë rɔ́në. Ʒoova lɛ́lɛ kelë: “Më ngikinë kë rɔ́në.” Në eka eya n’ye kë lɛ́ në ngiki, në ëë në élɛ bu elɔ kelë. Lɛ́ fɛ n’ye Ʒoova bídi kelë shi në akɔndanë ghë mɩnɛn. Àlɛ́ në cibɩnë në bánë ashunë, ná epie rɔ ghë epulɛ kelë. Fɛ n’ye ecinngbae frëfrë merejinë eba ele ayɔronë rɩ́rɩ huɛnhuɛnnë mɛnsɩnë mɩnɛn, nhɛn ëë Ʒoovanë lɛ́ oohʋnnë Tishinë bá eba ele aghɩnë kë rɔ́në mɛnsɩ álɛ kebë epie rɔ ghë epulɛ. N’yonë, cibɩnë ebá etɩ kelë shinë bá eyɛyɛsɛ tete! —Fë ékpa eɔsɛ ekpɩ Marc 5:42.

15. ?Élé rɔpulɛ jɔnë eba eboka elë àlɛ́ elë anʋn aviɛlɛ ghë é?

¹⁵ Rɔpulɛ jɔnë ghe eghɔ aarɛrɛnë nʋn elë oghorumɔn ghënë ghe enɩ amɛn wo, ese eda enini elë opu shi noo eya elë n’ye Ʒoova gha pá elë aghɩnë kë rɔ́në aɛn. Rɔpulɛ jɔnë níni Mikaɛelënë ebóepi hɛ́ ëë jɔnë opu shi. Në hɛ́ kɔ: “Isaïe 26:19 bóka më ë më wú n’ye më shì lɛ më nɔ̀n lɛ kë lɛ́ Ʒoova ee esë, në kolo kelë. Lɛ́ fɛ n’ye në bá kelë shi në akɔnda ghë mɩnɛn mɩɩ bë eshu micinë në bá álɛ në épie rɔ ghë epulɛ kelënë. Akɔnda ntɔnë níni më opu shi, kpa lé më mɛnsɩ.” Elë powu, mici nkpɔ bá eshu elë lɛ elë aghɩnë kë rɔ́në lɛ ebá ekpa enʋn aʋn-nkpɔ lapɔ. Elë gha épa bu yɔghɔ ntɔnë aɛn. Àlɛ́ në enʋn elë órònë, aanë erɛrɛ elënë bá eji ewa eshi.

16. ?Biblë abɩ nkpɔca fë wú n’ye níni fë opu shi jɔ kpɛɛkpɛ nkpɔ ghë é?

¹⁶ ?Bu ëë pétè kpa-nkpɔ fë oohʋn ghë wú? ?Aa ëë erɛrɛ fë edɔ mɩɩ enɛ epiɛ lakwanë fë lɛ́ lahɔ gbonë ghëwu wú? ?Kɔ fë nʋn aarɛrɛ gbɔ nhɛn ghë, noo ghɩnë fë kolonë rɔ́ wú? Ewú Biblë abɩ nfre nfrenë bë eɔsɛ enini fë opu shi Isaïe nakwanë ghë. Ghʋ̀në Ʒoova eghʋ̀ në Mbënë ghë eoo elë opu shinë, edamë eyɛyɛ elë sɛ edɔ tete (Ps. 94:19). ?Ɔɔ Biblë abɩ ntɛnɩ lé fë ndɔnʋn jɔ kpɛɛkpɛ nkpɔ ghë wú? Bɔ ëë le órò. Agheci esë, fë éɔsɛ eghɛ ëë eba aʋn-ngʋʋn, bë eɔsɛ elɛ nakwa nkpɔ ghë álɛ fë ébɔ ëë edashi oku nkpɔnë fë éɔsɛ ewu ëënë ghë. Ao, opushinini mbënë elë Shì yɔghɔ Ʒoova lɛ́në, énini fë opu shi eyi, éle fë mɛnsɩ eyi.