N’ye ebë eba elɛ álɛ ebë elɛ cɛwuelë ayɔghɔ

1-2. ?Mabu ekpɛkpɛ elɔ ngiki fannga nhɛn n’ye kebë elɛ é?

BAYƐ n’ye elë powu ebë eɔ cɛwuelë ntɛnɩ kë kolo elë, kë ekpa eboka elë cibɩ yɔghɔ ghë lɛ cibɩ pʋpʋ ghë lɛ. ?Àlɛ́ elë alɛ cɛwu yɔghɔ tete, mëkɔ eyɛyɛ ghɩnë elë lɛ ëë lɛ edi cɛwunë sɛ o? (Actes 20:35) Álɛ ebë esʋ Ʒoova eyi sɛyɛyɛ ghënë, bayɛ n’ye bë eɲi cɛwuelënë kë kolo Ʒoova lɛ Ʒezi Krisë lɛ (Ps. 119:63). Ese amɛn, maɛn ntɛnɩ ghë, ekpɛkpɛ elɔ ngiki n’ye kebë eɲi cɛwuelë ayɔghɔ, álɛ kebë ekpa eɲi cɛwudi ntɔnë shi eyi. Agheci, elë aghɔ esë eba nhɛn ekpɛkpɛ elɔ elë.

² ?Élé ebë eba eɔsɛ eɲi cɛwuelë ayɔghɔ ofokwanë ghë é? Mbë órò gbeenë ghë, ewú n’ye ebë eba eɔsɛ ekaci Ʒoova lɛ Ʒezi Krisë lɛ cɛwuelë, ekpa wú jɔo ayɔghɔnë bë eɔsɛ eboka elë álɛ cɛwudinë nʋn elë lɛ nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ ncɔcɔnë, bë edɔomu eyi. Bu ntɔnelë bë eɔsɛ eboka elë álɛ ebë eɲi cɛwuelë ayɔghɔ ofokwanë ghë. Mbë órò ntɛnɩ ghë, ebá ewu bu oninë bë eɔsɛ eboka elë álɛ ebë eɲi cɛwuelë, ebë ekpa eɲi cɛwudi ntɔnelë shi eyi. Ese, elë éboepi ewu bu nfre nfrenë bë eɔsɛ eji elë bà aɛn álɛ elë ghe eɲi cɛwuelë ayɔghɔ; alɛ n’ye ebë eba eɔsɛ ekʋra bu ntɔnelë lɛ.

BU NFRE NFRENË BË EƆSƐ ELƆ BË EKPƐKPƐ ELƆ ELË N’YE EBË EƝI CƐWUELË

3. ?Mabu bë eɔsɛ elɔ bë ekpɛkpɛ elɔ elë n’ye ebë eɲi cɛwuelë é? ?Élé ebë eba eɔsɛ ekwa bu ntɔnë é?

³ Àlɛ́ enë edi elë esëkpɔ akɔnda. Amɛn, ngiki fannga nhɛn edi kelë esëkpɔ akɔnda (2 Tim. 3:​1, 2). Àlɛ́ enë edi elë esëkpɔ akɔndanë, bu ntɔnë bë eɔsɛ elɔ ngiki ghe eɲi elë cɛwu. Álɛ ebë eɲi cɛwuelë ayɔghɔnë, elë gha ébɔ aɛn gha éba elë esëkpɔ ghë. Ese, ebë edi nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ esë akɔnda. Akoto Pɔlë ghɛ́ghɛ kɔ :“Égha eviɛ eɲë esëkpɔ ee bunë bë eba eɲë eyɛ, ese éviɛ ngiki fuɔ esë ee bunë bë eba kelë eyɛnë esë.”—Phil. 2:​3, 4.

4. ?Mabughëwu elë gha éso elë esëkpɔ gha édɔ wué? (2 Jean 12; kpɩ fotonelë esë.)

⁴ Sonë yiki esëkpɔ esonë. Ghɩnë ëë esëkpɔ eso edɔnë, jɔ bë eɔsɛ edɔ eshe ëë; bu ntɔnë bë eɔsɛ erɔrɔ ëë sɛ shi. Cibɩ në eji ekiyinë, në ghe kpa ghe ewu sɛyɛyɛ n’ye, ntɩjinë në bɔ́ bá Ʒoova ghënë esë, bë eɔsɛ eji ewa eshi (Prov. 18:1). Agbate, bayɛ n’ye mici agheci elë esëkpɔ ebë eso, ese gha yɛsɛ n’ye mici powu ebë eso elë esëkpɔ. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, ebë ele elë esë aɛn ghë rezo sosionelë ghë. ?Mabughëwu é? Àlɛ́ bɔ́bɔ́ elë eghʋ rezo sosio ghë edidi jɔ alɛ ngiki fannga nhɛn lɛnë, gha lɛ́ ëë eshi ëë lɛ́ n’ye eká ɔɔ cɛwuelë ayɔghɔ wo. ?Élé fë éba elɛ álɛ fë éɲi cɛwuelë ayɔghɔ é? Bɔ cibɩ so aʋn-nkpɔ didi jɔ alɛ më nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛ (ka 2 Jean 12). Àlɛ́ fë në eba nhɛn elɛnë, bu ntɔnë bá ese fë lɛ kelë lɛ ayɔghɔ.—Héb. 10:​24, 25.

5. ?Mabughëwu yɛsɛ n’ye ebë ebɔ elë opu jɔ eka edi elë cɛwuelë é?

⁵ Ngiki aghɔ kë erie n’ye kebë ebɔ bunë eci kelë abanë jɔ eka edi ngiki fuɔ. Bu ntɔnë ghëwu kë eso kelë esëkpɔ. Biblënë ghe hɛ kɔ mici powu ebë ebɔ n’ye bu eba eci elë abanë jɔ eka edi ngiki wo (Prov. 13:3; Eccl. 3:7). Ese, Ʒoova óo elë álɛ ebë ebɔ bunë eci elë abanë jɔ eka edi ngiki. Àlɛ́ elë ghe bɔ elë opu jɔ ghe ka ghe di ngiki wunë, bu ntɔnë bë eɔsɛ ekpɛkpɛ elɔ elë n’ye ebë eɲi cɛwuelë ayɔghɔ. Ese, àlɛ́ enë efɩ oghorumɔn ebɔ elë opu jɔ eka edi elë cɛwu nkpɔnë, bu ntɔnë bá eci ëë aba, bá ewu n’ye elë ejì ëë ntɩ. Elë cɛwudinë esë bá eɔ mɛnsɩ eyi. Ʒezi esë bɔ́ n’ye bu bá cí ëë abanë jɔ ká dí ëë ejiti-aghɩnelë (Luc 19:41; Jean 11:35). Bu ntɔnë lɔ́ në lɛ në ejiti-aghɩnelë lɛ dí cɛwuelë ayɔghɔ.—Jean 15:15.

6. ?Mabu ebë elɛ àlɛ́ mbë ghe yɛ elë lɛ́ wué? (Kpa kpɩ kare: “Bu nfre nfrenë bë eɔsɛ eboka elë àlɛ́ mbë ghe yɛ elë lɛ́.”)

⁶ Ghɩnë mbë ghe yɛ ëë lɛ́. Ngiki agheci mbë ghe yɛ kelë lɛ́. Agheci esë opu eji kelë akɔndanë ngiki edi kelë sɛnë ghëwu. Àlɛ́ fë esë mbë ghe yɛ fë lɛ́ wunë, sɛrɛ Ʒoova álɛ bë eboka fë. Lɛ bunë fë éɔsɛ elɛnë powu álɛ mbë bë eyɛ fë lɛ́ (Phil. 2:13). Di akɔnda wu bunë ghëwu fë kólo nɔnjɛelë eyikpe lɛ eyighɔ lɛnë (Jean 15:12). Ofokwa jɛmɛnnë nkpɔ ghë, ghɩnë fë gha boepi gha mʋ́n wunë, da ëë sɛ, lɛ̀ ëë eri, fi mëya je ya ëë. Bɛtɛɛ, fë éɔsɛ evivi ëë jɔ je ntɛnɩ: “?Élé bu bá yí lɔ́ fë amɛn é?” Àlɛ́ fë avivi ëë jɔnë arere, je rɔkɔ shi ce ëë mbë ayɔghɔ nhɛn.

7. ?Mici aghɔ, mabughëwu elë ghe wu bà ghë, elë ghe kpa ghe ɔɔ mɛnsɩ álɛ elë lɛ ngiki lɛ bë edidi jɔ wué? ?Mabu ebë eɔsɛ elɛ bu ntɔnë ghë é?

⁷ Àlɛ́ sɛ agbɔ fë n’ye fë élɛ̀ ngiki fuɔ mbë. Agheci, noo fë edi juman edɔnë, bu ntɔnë elɔ sɛ egbɔ fë. Fë edi akɔnda n’ye fë gha ɔɔ cibɩ lɛ mɛnsɩ lɛ álɛ fë lɛ më-cɛwuelë lɛ bë ebɔ edidi jɔ. Agbate, bayɛ n’ye fë esëkpɔ fë ébɔ cibɩ eso enɩ muru (Eccl. 4:6). Ese, kpa bayɛ n’ye ebë eɔ cɛwuelë. Álɛ fë éɲi cɛwuelënë, bu ntɔnë ebɔ cibɩ. Àlɛ́ bɔ́bɔ́ sɛ egbɔ fë, fë ghe wu cibɩ álɛ fë lɛ ngiki fuɔ lɛ bë ebɔ edidi jɔ wunë, da bɔ cibɩ nʋn alɛ nɔnjɛelënelë lɛ (Prov. 11:25). Bu ntɔnë bá elɔ fá eɲi cɛwuelë ayɔghɔnë kebë ele fë ndɔnʋn, kebë ekpa ele fë mɛnsɩ álɛ fë éɔsdɛ esʋ Ʒoova eyi sɛyɛyɛ ghë.

8. (1)  ?Mabughëwu elë gha éɲi elë bieghɩ esëkpɔ cɛwu wué? (2) ?Mabu jɔnë akoto Pɔlë hɛ́ cɛwu Timotenë eyaya elë é? (Philippiens 2:​19-22)

⁸ Fë edi akɔnda n’ye yiki nkpɔ cece ëë fë lɛ ëë lɛ bë eɔsɛ edi cɛwu. Ngiki jɔghɔ edi akɔnda n’ye, ngikinë kë mʋn álɛ kebë eɔsɛ eɲi kelë cɛwunë, kë gha dɔ́. Agheci, fë ofokwanë ghë, ghɩʋn gha lɛ́ fë bie, ghɩʋn gha kpa kolo bunë fë kolonë esë. Àlɛ́ kë ari flɛrë nkpɔ sonijɛ ghënë, në ghe eɔsɛ në édɔomu eyi, noo ëë mëɲenelë kë ghe eɔsɛ ghe eɱɛnɱɛn ghe eyɛsɛ. Nkpɔkpɔnë esë, àlɛ́ enë eɲi elë bieghɩ esëkpɔ cɛwu, enë ekpa eɲi aghɩnë kë kolo bunë ekólonë esëkpɔ cɛwunë, elë ghe emʋn bu ghe edɔ ghe eyi Ofo shigbënë ghë. Akoto Pɔlë lɛ Timote lɛ kë gha lɛ́ bieghɩ, kʋra ese, kë lɛ́ cɛwuelë ayɔghɔ. Àlɛ́ elë aɲi cɛwuelënë kë gha lɛ́ elë bieghɩ esëkpɔ, kë gha kpa kolo bunë ekólonë esëkpɔ wunë, sɛ bá edamë eyɛyɛ elë edɔ oohʋn ghë (ka Philippiens 2:19-22). Elë émʋn eyɛsɛ n’ye àlɛ́ Ʒoova aboka elënë, ghe ekpɛkpɛ ghe elɔ elë n’ye ebë eɲi cɛwuelë.

JƆONË BË EBOKA FË ÁLƐ FË ÉƝI CƐWUELË, FË ÉKPA EƝI CƐWUDI NTƆNË SHI EYI

9. ?Mabughëwu álɛ fë éɲi cɛwuelënë, mɛnsɩlele nʋn ëë ghë é?

⁹ Mici agheci, ngiki ehɛ kɔ álɛ fë éɔ cɛwuelënë, fë omunë fë élɛ cɛwu yɔghɔ. Bu ntɔnë eya n’ye elë omunë ebë elele mɛnsɩ. Elë éwu jɔo oninë bë eboka elë álɛ ebë eɲi cɛwu yɔghɔ, ebë ekpa eɲi cɛwudi ntɔnë shi eyi: (1) di ecele, (2) mʋn tɩ, (3) lɛ bu ya n’ye fë ɔɔ kolo, (4) ɲa jɔ shi hɔ yiki, (5) yɛopu.

10. ?Mabughëwu ebë edi ecele elë cɛwuelë sɛ é? ?Élé ebë eba eɔsɛ elɛ bu ntɔnë é?

¹⁰ Di ecele. Ʒoova kolo tetenë “gha ɔɔ rere” (Ex. 34:6). Ʒoova ghe ɲa ëë cɛwuelë shi àlɛ́ bɔ́bɔ́ lakwa nʋn kelë sɛ. Álɛ ebë eyɛ Ʒoova aɛnnë, bayɛ n’ye ebë edi ecele elë cɛwuelë sɛ (Mich. 6:​8, nɔtënelë). Ëë eshi ëë lɛ́ n’ye, bayɛ n’ye ebë erɩ eda kelë sɛ cibɩ pʋpʋ ghë lɛ cibɩ yɔghɔ ghë lɛ (Prov. 18:24; Rom. 12:15). Elë gha éhɛ kelë jɔ apʋpʋ, ese elë éhɛ kelë jɔ ayɔghɔ (Ps. 15:3). Àlɛ́ enë edi ecele elë cɛwuelë sɛnë, kelë esë kë bá evivi n’ye kebë edi ecele elë sɛ. Mici nkpɔ, kelë agheci kebë eɔsɛ ebɔ “kelë oohʋnnë etu yoba” elë ghëwu!—Rom. 16:​3, 4.

11. (1)  ?Mabughëwu àlɛ́ elë amʋn tɩ, bu ntɔnë bë emɛn elɔ elë n’ye ebë eɲi cɛwu é? (2) ?Élé Ʒezi bá yá n’ye tɩmʋn lɛ́ bu yɔghɔ tete é? (Luc 17:​11-18; kpɩ fotonelë esë.)

¹¹ Ya n’ye fë mʋn tɩ. Álɛ fë éɔsɛ eɲi cɛwu, fë ékpa eɲi cɛwudi ntɔnë shi eyinë, bayɛ n’ye fë élɛ ghɩnë mʋn tɩ. ?Mabughëwu é? Noo, àlɛ́ fë gha mʋn tɩ wunë, bu ntɔnë lɛ́ bu pʋpʋnë ecɔghɔ cɛwudi. Ghɩnë amɔn tɩnë, ele opuyɛ bunë ngiki fuɔ elɛnë aɛn ghë. Në ghe bɔ ghe wu n’ye bu ntɔnë ëë ká bayɛ n’ye kebë elɛ wo. Ese, mici powu, në elele mɛnsɩ edà kelë nasɩ (ka Luc 17:​11-18; Col. 3:15). Àlɛ́ ghɩnë kë ehɔ ëë bunë amɔn tɩnë, në elɔ kolo enʋn alɛ ghɩnë hɔ́ në bunë lɛ aɱɔlɔ. Àlɛ́ enë elele mɛnsɩ emʋn tɩ mici kwapowunë, elë cɛwudinë bá eɔ mɛnsɩ eyi, bá ekpa enʋnmɔn.

12. ?Élé Ʒoova lɛ Ʒezi lɛ kë bá yá elë fùnë ebë eta kolo jɔnë ghë é? (Jean 11:​3, 5, 33-36; 13:1)

¹² Lɛ kolo bu. Álɛ elë lɛ elë cɛwuelë lɛ cɛwudinë bë eɔ mɛnsɩ eyinë, ebë ebɔ kolonë ekólo kelënë jɔ ehɛ kelë (2 Cor. 6:​12, 13; kpa kpɩ abɩ 13 ee nɔtë detidënë; 1 Pierre 4:8). Ʒoova lɛ Ʒezi lɛ kë yá elë fù yɔghɔnë ebë eta kolo jɔnë ghë. Ʒoova lɛ́lɛ Ʒezi Jɛ yɔghɔnë në “kolo dɔ́” (Luc 3:22). Ʒezi mʋn kɔ Shì kolo në. Édamë edi akɔnda ewu n’ye në bá cé n’ye Ʒoova bá hɛ́ kɔ në lɛ́ ghɩnë në kolo dɔ́në. ?Élé bá cí në aba é? (Jér. 31:3) Ʒezi hɛ́ në cɛwunelë kɔ në kolo kelë Në kólo në ‘cɛwuelënë mɩɩ shú në rɔ mici’ (ka Jean 11:​3, 5, 33-36; 13:1). Bu ntɔnë shú cɛwuelënë esë rupu, ë kelë esë kë hɛ́ Ʒezi kɔ kë kólo ëë. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, akoto Piɛrë hɛ́ Ʒezi kɔ në kolo ëë.—Jean 21:​15-17.

13. ?Mabu ebë eɔsɛ elɛ eya elë cɛwuelë n’ye ekólo kelë é?

¹³ Ebë eɔsɛ eyɔyɔ Ʒoova lɛ Ʒezi lɛ elɛ kolo bu elɔ elë cɛwuelë (Rom. 12:10; 1 Pierre 1:22). Elë gha érie n’ye ebë ehɛ kelë kɔ ekólo kelë. Ebë efufu kelë eyi shi bu ayɔghɔnë kë elɛnë ghëwu. Ebë elɛ bu eboka kelë. Àlɛ́ elë akolo kelë tetenë, ebë eɔsɛ eo kelë jɔ àlɛ́ aba ayɛ (Prov. 27:9). Àlɛ́ enë elɛ kolo bu elɔ elë cɛwuelënë, ebë eɔsɛ eɲi elë lɛ kelë lɛ cɛwudinë shi eyi.

14. ?Mabughëwu yɛsɛ n’ye ebë eɲa jɔ shi ehɔ elë cɛwuelë é?

¹⁴ Ɲa jɔ shi hɔ ghɩ. Àlɛ́ fë alɛ ghɩnë ghe ɲa jɔ shi ghe hɔ yiki wunë, fë ghe eɔsɛ ghe eɲi fë lɛ më-cɛwuelë lɛ cɛwudinë ghe eyi. Ʒoova ghe kɩkɩ n’ye ebë esheghë álɛ ebë egbɔ eyɛ ëë aɛn wo. Fë esë, gha ékɩkɩ n’ye ngiki bë esheghë álɛ kebë egbɔ eyɛ fë aɛn wo. Bɔ́bɔ́, mici agheci, elë cɛwuelë tete bë eɔsɛ enɛ epiɛ elɛ elë bunë bë ehʋn elë sɛ (Eccl. 7:​21, 22). ?Àlɛ́ bu ntɔnë ashunë, ebë eɔsɛ eyɔyɔ Ʒoova eɲa jɔ shi ehɔ kelë wú? Álɛ ebë eɲi cɛwu, ebë ekpa eɲi cɛwudi ntɔnë shi eyinë, bɔ́ elë cibɩ. Ese, àlɛ́ elë gha lɛ́ bunë “bë elɔ bɛtɛɛ bë enʋnghë” wunë, ebë eɔsɛ ecɔghɔ cɛwudi ntɔnë (Rom. 14:19). Àlɛ́ elë gha vivi n’ye ebë eɲa jɔ shi ehɔ yiki wunë, bu ntɔnë bá elɔ ebá eso elë esëkpɔ, opu bá ejiji elë, jɔ bá elɛ elë tɛ. Ese, àlɛ́ elë adisʋ aɲa jɔ shi ahɔ elë cɛwuelënë, bu ntɔnë bá elɔ ebá erɩ eda elë esë sɛ edi cɛwuelë ayɔghɔ.—Prov. 17:9.

15. ?Mabughëwu ebë eyɛ opu elë cɛwuelë sɛ é?

¹⁵ Yɛopu. Álɛ fë élɛ cɛwu yɔghɔnë, bɔ fë cibɩ lɛ bunë fë ɔɔnë lɛ boka ngiki, kpa di kelë akɔnda (Prov. 11:25; Luc 6:38). Bu jɛelë jɛelënë fë éɔsɛ elɛ elɔ më-cɛwuelë, fɛ eɲë édi bu je aʋn-nkpɔ lɛ, eɲë ésasami je lɛ, fë ébɔ cibɩ je ece kelë mbë lɛ mɩnɛnnë, bë eɔsɛ ele eɲë cɛwudinë mɛnsɩ. Àlɛ́ fë apɔpɔ jɔo nfre nfrenë ewú mbë órò ntɛnɩ ghënë alɛ bunë, fá eɔ cɛwuelë ayɔghɔ mici powu.

LE FË LƐ MË CƐWUELË LƐ CƐWUDINË MƐNSƖ YI

16. ?Mabughëwu cɛwuelë ayɔghɔ ɔɔ alɔ é?

¹⁶ Elë powu, bayɛ n’ye ebë eɔ cɛwuelë ayɔghɔ. Cɛwuelë ayɔghɔ elɔ elë ewu sɛyɛyɛ. Kë eboka elë, ë elë edi ecele esʋ Ʒoova eyi. Kë enini elë opushi “cibɩ powu,” bɔ́bɔ́, “cibɩ apʋpʋ ghë.”—Prov. 17:17; 2 Cor. 7:​5-7.

17. ?Mabughëwu ebë emʋn eyɛsɛ n’ye ebë eɔsɛ eɔ cɛwuelë mɩɩ bë elɛ wɔ́wɔ́ é? (Kpɩ kare: “Kë dí cɛwuelë ayɔghɔ.”)

¹⁷ Lele mɛnsɩ rishi kpɛkpɛ, gha élɔ bʋʋn gha éji fë bà aɛn cɛwuɲi ghë. Gha épa bu nfre nfrenë ewú mbë órò ntɛnɩ ghë óó bë elɔ ebë eɲi cɛwuelë ayɔghɔnë aɛn. Cɛwuelë ntɛnɩ fë ɔɔnë, kolo kelë yi. Cɛwunë elë eɔsɛ eɲi, óó elë ekpa eɔsɛ eɲi cɛwudi ntɔnë shi eyinë, lɛ́ bunë Ʒoova hɔ́ elë. Elë émʋn eyɛsɛ n’ye cɛwunë elë lɛ aghɩnë kë kolo Ʒoova lɛ edinë, bá ése elë sɛyɛyɛ mɩɩ bë elɛ wɔ́wɔ́!