Fɛ Ʒezi mɩnɛn, lɔ ngiki bë emʋn n’ye Ofo Shibanë esëkpɔ cece ëë bá ebaba bunë efɩ elënë kwapowu eyɛ

1-2. ?Mabughëwu Ʒezi gha bɔ ëë esë gha jiji politikë jɔ ghë wué? (1 Pierre 2:21).

AMƐN, lahuɔn eyo ngiki fannga nhɛn kelë, noo gufrëmɔndɔnnelë epetè kelë mbranelë esëkpɔ. Ʒoova sʋghɩ jɔghɔ bɔ́bɔ́ lahuɔn bë eɔsɛ eyo kelë n’ye juman bá eja kelë eshi, kë bá emianmian kelë apʋpʋ ghë, kë bá elɛ kelë bunë gha sheghë, aghʋ bá elɔ kë bá ewu yalɛ. ?Lahuɔn eyo fë n’ye politikë bunë epetènë, bë eɔsɛ elɔ oohʋn bë ekpɛkpɛ elɔ fë lɛ fë shikwa lɛ wú? ?Àlɛ́ nhɛn ëë eba elɛ fënë, mabu fë éɔsɛ elɛ é?

² Politikë bunë epetè petènë ghëwu, bayɛ n’ye kretiɛnnelë powu bë eyɔyɔ fùnë Ʒezi tánë (ka 1 Pierre 2:21). Ʒezi brɛsʋ, politikë ghëwu, ngiki elɛ kpatakpata bu, kë elɛ bunë gha sheghë fɛ ntɛnɩ elë ewu amɛnnë esë mɩnɛn. Politikë bunë epetè petènë ghëwu, Ʒezi lɔ́ emʋ́n yɛsɛ n’ye Ofo Shibanë esëkpɔ cece ëë bë eɔsɛ ebaba jɔnë efɩ elënë powu eyɛ. Bu ntɔnë ghëwu në hɛ́ në ejiti-aghɩnelë n’ye kebë eka Ofo Shiba nda yɔghɔnë edi ngiki (Mat. 4:23; 6:33; 10:7). Bu ntɔnë eya kɔ, n’ye Ʒezi bá nʋ́n eshi n’yenë, në gha bɔ́ në esë gha jíji politikë jɔ ghë.

3. (1) ?Elë gha ébɔ elë esë gha éjiji politikë jɔ ghë wunë, ëë eshi ëë lɛ́ nkpɔca é? (2) ?Mabu ebá ewu mbë órò ntɛnɩ ghë é?

³ Fɛ Ʒezi mɩnɛn, elë esë elë elɔ ngiki emʋn n’ye Ofo Shibanë esëkpɔ cece ëë bë eɔsɛ ebaba jɔnë efɩ ngikinë powu eyɛ. N’yonë, bayɛ n’ye elë gha ébɔ elë esë gha éjiji politikë jɔ ghë. Ëë eshi ëë lɛ́ n’ye elë ghe lɛ́ bu nkpɔe ghe tu politikë bu àkpa. Mbë órò ntɛnɩ bá eboka elë álɛ ebë eyɔyɔ fùnë Ʒezi tánë. Ebá ewu bunë Ʒezi lɛ́ (1) n’ye politikë jɔ bá bá ëë ngbeɲinë, (2) n’ye në bá ríshi kpɛkpɛ në kaɛnghɩ ngbeɲinë, (3) n’ye kë bá bɔ́ politikë jɔdidi fɩ́ ëënë.

ƷEZI GHA DÍSƲ N’YE BË ELƐ POLITIGHONË BË EBA NGIKI SHI

4. ?N’ye Ʒezi bá nʋ́n eshi n’yenë, politikë bu nkpɔca ngiki elɛ Israɛlë gbo é?

⁴ ?Ɔɔ n’ye shú óó bu bá Ʒezi ngbeɲi álɛ bë elɛ politikëghonë bë eba ngiki shi wú? Ao. N’ye Ʒezi në eba eka nda Israɛlë gbonë, opu ejiji ngiki, aghɩnë kë emimi kelë aɛnnë sɛ. N’yonë, kë enɩ mëlɔ álɛ bu bë epetè. Kë vívi n’ye kebë eɲi Ʒezi álɛ bë elɛ kelë blengbi. Ʒuifë-aghɩ fannga nhɛn vívi n’ye kebë eɲi shigbaghonë bë eca kelë epieji Rɔmë-aghɩnelë mërɩ, noo kë emianmian kelë. Ngiki jɔghɔ boepi wá hɛ́ kɔ kelë ëë kë lɛ́ “Mesinë.” N’yonë, kë shú Ʒuifë-aghɩnë rupu álɛ kebë enɩ Rɔmë-aghɩnë mëlɔ (Actes 5:37). Ngikinë kë dí mpu hɛ́ kɔ kë lɛ́ Mesinë, kelë jɔghɔ kë lɛ́ kpatakpata bu. Ese, kelë powu kë yɛ́yɛshi. Ʒuifë-aghɩnë dí akɔnda n’ye àlɛ́ Mesi tetenë Biblënë ehɛ ëë jɔnë awanë, bá eca kelë epieji mianmiannë Rɔmë-aghɩnë emianmian kelënë ghë, álɛ bë elɔ Israɛlë bë eɔ omu ee shiba.

5. ?Mabu Ʒezi ejiti-aghɩ fannga nhɛn jí ntɩ n’ye Ʒezi bá elɛ é?

⁵ Aghɩnë kë dá Ʒezi sɛ dɔ́në bɔ́bɔ́ kë dí akɔnda n’ye Ʒezi bá eca kelë epieji Rɔmë-aghɩ shibanë ghë. Elë éghaghaghë n’ye Ʒan Batistë vívi Ʒezi kɔ: “?Fë ëë fë lɛ́ Ghɩnë bë ewanë an? ?Akɔ ebë ekɩkɩ n’ye yiki fuɔ bë ewa an?” (Mat. 11:​2, 3). Ʒuifë-aghɩnë ejí ntɩ n’ye yiki nkpɔ bá eca kelë epieji Rɔmë-aghɩnë mërɩ. N’yonë, Ʒan vívi Ʒezi kɔ́ ɲan gbɔɔje bá elɔ jɔ ntɔnë bá eshu o. Bɛtɛɛ, n’ye Ʒezi bá píe rɔ ghë púlɛnë, ëë ejiti-aghɩ aɲʋn bɔ́ shigbë kë në eyi Emaisë. Kë edi akɔnda n’ye Ʒezi bá eca Ʒuifë-aghɩnë (Luc 24:21). Gha nʋnmɔn, Ʒezi ejiti-aghɩnelë vívi ëë kɔ: “Kpashi, pëlɛ ëë fá ekaka Shibanë elɔ Israɛlë wú?”—Actes 1:6.

6. ?N’ye Galile ngikinë bá vívi n’ye kebë eɲi Ʒezi elɛ kelë blengbinë, mabu në lɛ́ é? (Kpɩ fotonë esë.)

⁶ Ʒuifë-aghɩnë vívi n’ye Ʒezi bë elɛ kelë blengbi, noo në lɛ́ bu ayɔghɔ fannga nhɛn lɔ́ kelë dádá. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, në lɔ́ sɛ yɛ́ orogbaghɩ fannga nhɛn, në lɔ́ ngiki fannga nhɛn bu kë dí, eyikpenelë esëkpɔ ke lɛ́ 5.000, kë gha ká eyighɔ lɛ, ngbɔjɛelë lɛ (Jean 6:​8-11). ?Ʒezi vívi n’ye bë eghʋ̀ n’yo elɛ politikëghonë bë eba ngiki shi wú? Akoto Ʒan evanʒilë ehɛ kɔ: “Noo, Ʒezi mʋ́n n’ye kë bá ewa eɲi ëë álɛ bë elɛ kelë blengbinë, në esëkpɔ në ka bɔ́ shigbë yí faɲinelë ghë.”—Jean 6:​14, 15.

7. ?Mabughëwu Ʒezi gha vívi n’ye kebë eɲi ëë álɛ bë elɛ kelë blengbi wué?

⁷ Agbate, Ʒezi lɛ́ bu fannga nhɛn lɔ́ Ʒuifë-aghɩnë kʋra ese, në gha dísʋ n’ye kebë eɲi ëë álɛ bë elɛ kelë blengbi. ?Mabughëwu é? Noo, në mʋn n’ye Ofo Shibanë esëkpɔ cece ëë bë eɔsɛ ebaba bu apʋpʋnë eshu maɛnnë ghënë kwapowu eyɛ. Në kpa mʋn n’ye àlɛ́ bɔ́bɔ́ ngikinë kë lɛ́ oodighɩnë kë avivi n’ye kebë eboka ngikinë, kë gha ɔɔsɛ kebë ebaba bu apʋpʋnë efɩ kelënë powu eyɛ (Ps. 146:3). Lapɔ esë, në kpa mʋn n’ye àlɛ́ bɔ́bɔ́ Ʒoova eɲa ngiki gufrëmɔndɔnnelë shi kë enʋnghë eyinë, Satan ëë elɔ kelë mɛnsɩ (Luc 4:​5, 6; Jean 12:31; Rév. 13:2). N’yonë, Ʒezi gha bɔ́ ëë esë gha jíji maɛnnë ëë bunelë nkpɔe ghë (Jean 17:14). Në gha víɛ n’ye në élɛ politikë shigbagho; në gha dísʋ n’ye ngiki bë eɲi në, álɛ në élɛ kelë blengbi. Në yáya në ejiti-aghɩnelë n’ye kebë elɛ fɛ në mɩnɛn. N’yonë, në yáya kelë n’ye kebë esɛrɛ Ofo ehɛ kɔ: “Shì, lɔ fë Shibanë bë wa [...].”—Mat. 6:​9, 10.

8. ?Mabu jɔ Ʒezi hɛ́ Pilatë, Ofo Shibanë ghë é?

⁸ Rɔmë shigbagho Pɔnsë Pilatë vívi Ʒezi kɔ: “?Fë ëë fë lɛ́ Ʒuifë-aghɩ blengbinë é?” Ʒezi káka mbë lɔ́ ëë aji hɛ́ kɔ: “Më Shibanë gha nʋn maɛn ntɛnɩ ghë.”a Jɔnë Ʒezi hɛ́në ghë, në yá ayɔghɔ nhɛn n’ye në ghe bɔ në esë ghe jiji maɛn ëë politikë jɔ ghë (Jean 18:​33, 36). Në Shibanë nʋn oforu gbo, bu ntɔnë ghëwu në gha bɔ́ në esë gha jíji maɛnnë ëë politikë bu nkpɔe ghë. Lapɔ esë, Ʒezi gha yá n’ye ngiki gufrëmɔndɔn nkpɔe yɛsɛ she lafuɔ.

9. ?Élé ebë eba eɔsɛ eyɔyɔ Ʒezi álɛ elë ghe ebɔ elë esë ghe ejiji politikë jɔ ghë wué?

⁹ Fɛ n’ye Ʒezi bá lɛ́në mɩnɛn, amɛn, kretiɛnghɩnelë esë kë ghe bɔ kelë esë ghe jiji maɛnnë ëë politikë jɔ ghë. Elë ewu gufrëmɔndɔnnelë ghɩ, elë elele mɛnsɩ álɛ ebë elɛ ngiki ayɔghɔ oonë ghë. Elë ewu oonë ëë mbranelë ghɩ, elë enɛ ɛnpo (Rom. 13:​1, 7; Tite 3:1; 1 Pierre 2:​13, 14). Elë ehɛ ngiki powu n’ye Ofo gufrëmɔndɔnnë esëkpɔ ëë bë eɔsɛ emimi ngiki aɛn eyɛsɛ, bë ekpa eɔsɛ ebaba bu apʋpʋnë efɩ elënë powu eyɛ. Ese, noo Ofo gufrëmɔndɔnnë gha mimi eshipatanë aɛn se wunë, bu ntɔnë ghëwu ëë kë emianmian ngiki fannga nhɛn, kë ekpa epɛ (Eccl. 4:1; Héb. 10:36). Ese, noo elɛ́ Ʒezi ejiti-aghɩnë, elë eyɔyɔ ëë. Elë ghe jì ntɩ n’ye ngiki gufrëmɔndɔnnë nkpɔe bë eɔsɛ ebaba bu apʋpʋnë efɩ elënë powu eyɛ. Fɛ bu ntɛnɩ mɩnɛn, elë ghe vivi n’ye ebë enʋn shibaghɩ ntɔnelë ghë álɛ ebë epetè mbranelë. Elë ghe vote ghe lɔ ghɩʋn (Jean 15:19; 17:16). Àlɛ́ elë abɔ elë ntɩji aba shigbaghɩnelë ghë lɛ, maɛnnë ëë gufrëmɔndɔnnelë ghë lɛnë, elë eya n’ye nahɔnrɛ ghënë, elë ghe bɔ elë ntɩji ghe ba Ofo Shibanë ghë n’ye ëë esëkpɔ cece ëë bë eɔsɛ ebaba bu apʋpʋnë efɩ elënë powu eyɛ.

ƷEZI GHA LƐ́ KPATAKPATA BU

10. ?Mabughëwu ntɛɛn-yiyighɩnelë kpashinelë lɛ, Fariziɛnnelë lɛ kë vívi n’ye kebë ee Ʒezi bë erɔ é?

¹⁰ Eki fannga nhɛn, gufrëmɔndɔnnelë eshu ngiki rupu álɛ kebë eghʋ kelë esë aghʋ. Ese, Ʒezi hɛ́ ëë ejiti-aghɩnelë kɔ kë gha éghʋ aghʋ. Ʒezi kaɛnghɩnelë jɔghɔ ëë lɛ́ ntɛɛn-yiyighɩnelë kpashinelë lɛ Fariziɛnnelë lɛ. Opu jíji kelë Ʒezi sɛ, kë vívi n’ye kebë ee ëë bë erɔ. ?Mabughëwu é? Noo, kë gha vívi n’ye Ʒuifë-aghɩnelë bë eti ëë eji. Kë dí akɔnda n’ye, ‘àlɛ́ Ʒuifë-aghɩnelë abɔ kelë ntɩji aba Ʒezi ghënë, Rɔmë gufrëmɔndɔnnë bá ewa eɲi ofoshighɩnelë shibanë ebɔ.’—Jean 11:​48-50, 53.

11. ?Orugbu ntɛnɩ kebë eri Ʒezi shinë, mabughëwu në hɛ́ në ejiti-aghɩnelë kɔ kebë ebɔ dɛngi aɲʋn é?

¹¹ Ʒezi mʋn yɛsɛ n’ye ëë kaɛnghɩnelë ebaba mbë álɛ kebë ee ëë. N’yonë, n’ye në lɛ në ejiti-aghɩnelë lɛ kë në eba edi mpʋ fɛjinë, në hɛ́ kelë kɔ kë ebɔ dɛngi. Kë hɛ́ ëë kɔ: “Kpe, eɔ́ dɛngi aɲʋn.” Ʒezi hɛ́ kelë kɔ: “Aɲʋn yɛsɛ” (Luc 22:​36-38). ?Mabughëwu Ʒezi hɛ́ kelë kɔ dɛngi aɲʋnnë kë ɔɔnë yɛsɛ, kë ébɔ ëë álɛ kebë eyi Ʒɛstemani yobɔnë ghë gbo é? Noo, në vívi n’ye në éyaya kelë bu yɔghɔ tete nkpɔ. Nahɔnrɛ ghë, saci Ʒezi vívi n’ye në ejiti-aghɩnelë bë eghʋ aghʋnë, sa në gha hɛ́ kelë kɔ dɛngi aɲʋnnë kë ɔɔnë yɛsɛ wo. Noo, ngikinë kë bá ewa eri ëë shinë, “kë dɔ́.” Kë ɔɔ “dɛngi fannga nhɛn lɛ ebele lɛ” (Mat. 26:47). ?N’yonë, bu tete nkpɔca Ʒezi vívi n’ye në ejiti-aghɩnë bë eɲishi é?

12. ?N’ye Piɛrë bá bɔ́ dɛngi jí yiki rɔkɔ shinë, mabu jɔ Ʒezi hɛ́ ëë é? (Kpɩ fotonë esë.)

¹² Ʒezi vívi n’ye bë eya ëë ejiti-aghɩnelë kɔ àlɛ́ kë në emianmian kelënë, kë gha élɛ kpatakpata bu wu tata. Bunë Ʒezi lɛ́ n’ye ooyanë bá wá rí ëë shinë ghë ëë akotonelë bë ghʋ́ cé ëë eshi. Ʒezi gha ghʋ́ aghʋ, në gha hɛ́ në akotonelë kɔ kebë ebɔ dɛngi aɲʋnnë eghʋ aghʋ. Ese, Piɛrënë oghorumɔn elɛ ëë wuruwurunë, bɔ́ dɛngi ë bɔ́ jí ntɛɛn-yiyigho gbɔnë ëë kanganë rɔkɔ shi. N’yonë, Ʒezi hɛ́ ëë kɔ: “Bɔ fë dɛnginë bá oku, noo aghɩnë kë ebɔ dɛngi eghʋ aghʋnë, dɛngi ëë kë bá ebɔ ee kelë” (Mat. 26:​51, 52). Jɔnë Ʒezi hɛ́në eya ayɔghɔ nhɛn kɔ në gha vívi n’ye në ejiti-aghɩnelë bë eghʋ kɔ́ yiki o, kɔ́ gufrëmɔndɔn o nkpɔe aghʋ.

13. ?Mabughëwu Ʒoova Adashɛghɩnelë ghe disʋ ghe ghʋ aghʋ wué? (Jean 13:35; 17:​11, 20-23).

¹³ Amɛn, Ʒoova Adashɛghɩnelë eyɔyɔ fùnë Ʒezi tánë, kë ekpa ewu jɔnë në óo kelënë ghɩ. N’yonë, elë ghe ghʋ aghʋ, elë ghe tu aghʋ nkpɔe àkpa. Àlɛ́ elë aghʋ ngiki aghʋnë, elë gha wu jɔnë Ʒezi hɛ́në ghɩ. Ʒezi hɛ́ kɔ kolo lɛ omuo lɛ ghë ëë kebë ebɔ emʋn në ejiti-aghɩnelë (ka Jean 13:35; 17:​11, 20-23). N’yonë, àlɛ́ elë aghʋ aghʋnë, elë ecɔghɔ kolo ntɔnë lɛ omuo ntɔnë lɛ. Àlɛ́ elë ayi aghʋghʋnë, lɛ fɛ elë eka etu ngiki gufrëmɔndɔnnë àkpa mɩnɛn. Lapɔ esë, bu ntɔnë bá eya n’ye elë ebɔ elë esë ejiji politikë jɔ ghë. Fɛ n’ye ebá hɛ́ epidɛghënë mɩnɛn, elë ghe bɔ elë esë ghe jiji politikë jɔ ghë, noo elë eka Ofo Shiba ndanë edi ngiki.

ƷEZI LƐ NGIKI LƐ GHA DÍ AƐNGBA POLITIKË JƆ GHË

14-15. ?Ʒezi brɛsʋ, élé ɛnpo jɔnë bá ɔɔ mɛnsɩ é? ?Dɔ̀ nkpɔca Ʒezi kaɛnghɩnelë shé ëë álɛ kebë ebɔ eɲi ëë é? (Matthieu 22:​19-21)

¹⁴ Mící nkpɔ, Ʒezi kaɛnghɩnelë kë shé ëë dɔ̀ vívi ëë kɔ́ ɛnponë Rɔmë-aghɩnë elɔ kë enɛnnë, eyɛ ëë aɛn o, kɔ́ ghe yɛ ëë aɛn wo. Cibɩ ntɔnë ghë, opu ejiji ngiki fannga nhɛn ɛnponë kë elɔ kë enɛnnë ghëwu. Ooghɩnë edi akɔnda n’ye Rɔmë gufrëmɔndɔnnë elɔ kë enɛn ɛnpo edɔ edɔ.b Lapɔ esë, kpa ɔɔ “ɛnpo nfre nkpɔnë” Ʒuifë-aghɩnë kë enɛn óó elɔ opu ejiji kelë edɔ. Rɔmë gufrëmɔndɔnnë vívi n’ye kebë ebɔ shigha ogbonë Rɔmë shigbaghonë fotonë dá ëë ghënë enɛn ɛnpo ntɔnë. Bu ntɔnë eghagha Ʒuifë-aghɩnë ghë n’ye Rɔmë-aghɩnë bá kelë shi. Ʒuifë-aghɩnë jɔghɔ vívi Ʒezi bë ehɛ kelë akɔndanë edi jɔ ntɔnë ghë.

¹⁵ ?Ʒezi kaɛnghɩnelë vívi ëë kɔ: “Ghɩ nkpɔ ɔɔ shigbë n’ye bë enɛn ɛnpo elɔ Sezarë an, akɔ në gha ɔɔ shigbë wuan?” Kë vívi ëë jɔ ntɔnë shé ëë dɔ̀, álɛ mbënë bá ekaka elɔ kelë ajinë ghë, kebë ebɔ eɲi ëë (Mat. 22:​15-17, nɔtë). Kë dí akɔnda n’ye, àlɛ́ Ʒezi ahɛ kɔ aonë, opu bá ejiji Ʒuifë-aghɩnë edɔ álɛ kebë ee ëë bë erɔ. Àlɛ́ në ahɛ kɔ oowonë, Rɔmë-aghɩnë bá eri ëë shi. Ese, Ʒezi gha vívi n’ye bë ebɔ ëë esë ejiji kelë politikë jɔnë ghë. Në gha nʋ́n ghɩʋn eji. N’yonë në bɔ́ aɛnshiji ghë káka mbë lɔ́ kelë aji.—Ka Matthieu 22:​19-21.

16. ?Àlɛ́ kë në elɛ elë bunë gha sheghë, mabu gha ba gha yɛ n’ye ebë elɛ wué? (Kpɩ fotonë lɛ kare ntɛnɩ lɛ: “Elë gha énʋn politikë bu nkpɔe eji, bɔ́bɔ́ elë oghorumɔn ghë.”)

¹⁶ Ʒezi brɛsʋ, ngikinë kë enɛn ɛnponë lɛ, ngikinë kë elɛ kelë bunë gha sheghë wunë lɛ, kë elɛ Ʒezi orɔhɔ (Mat. 9: 36). Ese, noo Ʒezi mʋ́n kɔ Ofo Shibanë esëkpɔ ëë bë eɔsɛ ebaba bu ntɔnelë eyɛnë, në mbëlɛ ghë bɔ́bɔ́ në gha hɛ́ kɔ Rɔmë gufrëmɔndɔnnë bá ebaba bu ntɔnelë eyɛ. Elënë elɛ́ Krisë ejiti-aghɩnë, elë ekpʋ fùnë në tánë. Àlɛ́ bɔ́bɔ́ kë në elɛ elë bunë gha sheghë wunë, emʋ́n kɔ Ʒoova mʋn bunë efɩ elënë. Ekpá mʋn kɔ në Shibanë esëkpɔ cece ëë bë eɔsɛ ebaba bu ntɔnelë powu eyɛ. N’yonë, noo elë eyɔyɔ Ʒezinë, elë ghe bɔ elë esë ghe jiji politikë jɔ ghë.—Luc 6:45.

17. ?Mabughëwu ebë elɔ ngiki kwapowu bë emʋn n’ye Ofo Shibanë esëkpɔ cece ëë bë eɔsɛ ebaba bu apʋpʋnë eshu eshipatanë ghënë powu eyɛ é?

¹⁷ Emʋ́n yɛsɛ n’ye Ofo Shibanë esëkpɔ cece ëë bë eɔsɛ ebaba bu apʋpʋnë eshu eshipatanë ghënë powu eyɛ. Bu ntɔnë ghëwu ëë elë etu Shiba ntɔnë àkpa, elë ekpa ebɔ ëë jɔ eka edi ngiki. Ʒoova lɔ́ emʋ́n ayɔghɔ nhɛn n’ye, shibaghɩnë kë nʋn maɛn ntɛnɩ ghënë powu, dá aghɩnë kë evivi n’ye kebë elɛ bu ayɔghɔnë esë, kë gha ɔɔsɛ kebë eghɔ bu apʋpʋnë efɩ ngikinë powu enɩ (Eccl. 8:9; Jér. 10:23). Bu ntɔnë ghëwu ëë ngiki epɛ eyi, kë eghʋ kelë esë aghʋ eyi (Is. 17:12; 57:​20, 21). Ese, Ʒoova oforu Shibanë Ʒezi emimi ëë aɛnnë bá ése bɛtɛɛ tete lɛ, bunë sheghë lɛ, sɛyɛyɛnë gha ɔɔ rere wunë lɛ. N’yonë, àlɛ́ enë elɛ ntɛnɩ ebë eɔsɛ elɛnë powu álɛ ebë ebɔ Ʒoova gufrëmɔndɔnnë jɔ lɛ, Jɛ Ʒezi Krisënë lɛ́ Blengbinë në nɩ́ bɔ́në lɛ jɔ eka edi ngiki oku powu ghënë, elë elɔ sɛ eyɛyɛ Ʒoova.—Soph. 3:17.

18. ?Mianmian nkpɔca bë eɔsɛ efɩ kretiɛnnelë é? ?Mabu ebá ewu mbë órò gbeenë ghë é?

¹⁸ Ɔɔ n’ye eshu óó bë eɔsɛ ekpɛkpɛ elɔ elë n’ye elë ghe ebɔ elë esë ghe ejiji politikë jɔ ghë. Gufrëmɔndɔn jɔghɔ bë eɔsɛ eshu elë rupu n’ye ebë enʋn politikë omuo nkpɔ eji. Kebë ekpa eɔsɛ eshu elë rupu n’ye ebë edà kelë ghë eghʋ aghʋ. Këbë ekpa eɔsɛ ehɛ elë kɔ àlɛ́ elë gha wu kelë ghɩ gha lɛ́ bunë kë evivi elënë wunë, kebë eɲi elë ele tɩ. ?Élé ebë eba eɔsɛ ebaba elë esë eyɛ álɛ ebë erishi ekpɛkpɛ mianmian bu ntɔnelë ngbeɲi é? Bunë ebá ewu mbë órò gbeenë ghë eenë.