کتاب شمارهٔ ۴۰ متّیٰ

نگارنده:‏ متّیٰ

محل نگارش:‏ فلسطین

تاریخ اتمام نگارش:‏ حدود ۴۱ م.‏

شامل وقایع دوران:‏ ۲ ق.‏م.‏ تا ۳۳ م.‏

یَهُوَه از زمان یاغیگری در باغ عدن وعدهٔ تسلّی‌بخشی به بشر داده است که آزادی را از طریق ذریّت «زن» خویش برای دوستداران عدالت به ارمغان خواهد آورد.‏ خدا قصد کرد که این ذریّت یا مسیح از قوم اسرائیل بیرون آید.‏ وی طی قرون مختلف نبوّت‌هایی را به نگارندگان عبرانی الهام کرد تا آن را به تحریر درآورند.‏ این نبوّت‌ها نشان می‌دهند که ذریّت،‏ پادشاه ملکوت خداست و نام یَهُوَه را تقدیس و از هر گونه ننگی پاک خواهد کرد.‏ انبیا جزئیات بسیاری را در بارهٔ این شخص نوشته‌اند یعنی در بارهٔ کسی که اثبات‌کنندهٔ حقانیت یَهُوَه و رهایی‌دهندهٔ بشر از ترس،‏ گناه و مرگ است.‏ با تکمیل شدن نوشته‌های عبری امید یهودیان به مسیح قطعی شد.‏

^۲ در این مدت صحنهٔ جهان در شرف تغییر بود.‏ خدا امّت‌ها را برای ظهور مسیح آماده کرده بود و وضعیت برای انتشار گستردهٔ خبر آن واقعه مساعد بود.‏ پنجمین قدرت جهانی یعنی یونان،‏ زبانی مشترک در بین ملل مختلف برای ایجاد ارتباط به وجود آورده بود.‏ روم،‏ ششمین قدرت جهانی،‏ ملت‌های تابع خود را به یک امپراتوری مبدّل ساخته بود و برای آن که تمام اقصای این امپراتوری را تحت کنترل داشته باشد جاده‌هایی احداث کرده بود.‏ در این امپراتوری بسیاری از یهودیان به طور پراکنده زندگی می‌کردند.‏ به همین دلیل امّت‌های مجاور شنیده بودند که یهودیان در انتظار مسیح‌اند.‏ و اکنون بعد از ۴۰۰۰ سال وعده‌ای که در عدن داده شد مسیح ظهور کرده بود!‏ ذریّت موعودی که سال‌ها در انتظارش بودند آمده بود!‏ مهم‌ترین وقایع تاریخ بشر زمانی صورت گرفت که مسیح وفادارانه بر زمین ارادهٔ پدرش را انجام داد.‏

^۳ دوباره زمان آن بود که این وقایع مهم نگارش شود.‏ یَهُوَه با روح خود به چهار مرد وفادار الهام کرد تا مجزا از هم گزارش‌هایی را به تحریر درآورند.‏ آن‌ها بدین شکل شهادت دادند که عیسی،‏ مسیح یا همان ذریّت و پادشاه موعود است.‏ همچنین بخشی از زندگی،‏ خدمت،‏ مرگ و رستاخیزش را توصیف کردند.‏ هر یک از این گزارشات را انجیل می‌خوانند.‏ مفهوم واژهٔ «انجیل» یعنی «بشارت» یا خبر خوش است.‏ در حالی که هر چهار انجیل به هم شبیه‌اند و اغلب همان وقایع را در بر می‌گیرند،‏ به هیچ وجه از یکدیگر رونویسی نشده‌اند.‏ سه انجیل اوّل اغلب سین‌اُپتیک خوانده می‌شوند یعنی نگارندگانِ آن‌ها از زندگی عیسی بر زمین «نگرشی هم‌نظیر» ارائه داده‌اند.‏ اما هر یک از چهار نگارنده،‏ متّیٰ،‏ مَرقُس،‏ لوقا و یوحنّا،‏ به شیوهٔ خود از مسیح حکایت می‌کند.‏ هر یک موضوع و هدف خاصّی را دنبال می‌کند که از آن می‌توان به شخصیت وی و مخاطبانی که در نظر داشته پی‌برد.‏ هر چه بیشتر در کتاب‌های این چهار نویسنده تحقیق کنیم ویژگی‌های نوشته‌های الهام‌شده آنان را بیشتر از هم تمیز می‌دهیم و پی می‌بریم که هر یک از آن‌ها زندگی عیسی مسیح را به طور مجزا،‏ مکمّل و هماهنگ با یکدیگر شرح داده‌اند.‏

^۴ اوّلین کسی که خبر خوش در بارهٔ مسیح را به رشته تحریر در آورد متّیٰ بود.‏ احتمالاً نام وی کوتاه‌شدهٔ اسم عبری «مَتَّاتیا» به معنی «هدیهٔ یَهُوَه» است.‏ او یکی از ۱۲ رسولی بود که عیسی انتخاب کرد.‏ در طول مدتی که عیسی در سرزمین فلسطین ملکوت خدا را موعظه می‌کرد و تعلیم می‌داد،‏ متّیٰ رابطهٔ صمیمی و نزدیکی با وی داشت.‏ وی قبل از آن که شاگرد عیسی شود باجگیر بود.‏ این شغلی بود که یهودیان از آن متنفر بودند چرا که مرتباً اسارتشان را تحت سلطهٔ امپراتوری روم به یادشان می‌آورد.‏ مردم وی را همچنین لاوی و پسر حَلْفی می‌شناختند.‏ متّیٰ بلافاصله دعوت عیسی را پذیرفت و از پی او روانه شد.‏ —‏ مت ۹:‏۹؛‏ مر ۲:‏۱۴؛‏ لو ۵:‏۲۷-‏۳۲‏.‏

^۵ با این که در انجیل متّیٰ نام نگارندهٔ آن ذکر نشده است اظهارات قاطعانهٔ تاریخ‌نویسان اوّلیهٔ کلیسا تأییدی است بر این که متّیٰ نگارندهٔ این انجیل بوده است.‏ احتمالاً هیچ کتاب قدیمی بیشتر از کتاب متّیٰ نگارندهٔ خود را به این وضوح مشخص نمی‌کند.‏ از زمان پاپیاس هیراپولِس (‏اوایل قرن دوّم میلادی)‏ به بعد یک سری شواهد در دست است که متّیٰ این انجیل را نگاشته و این کتاب بخشی الهامی از کلام خدا است.‏ در «دایرة‌المعارف مَک‌کْلینتاک و اِسترانگ» (‏انگل‍.‏)‏ آمده است:‏ «بخش‌هایی از انجیل متّیٰ را یوستینوس شهید،‏ مؤلف رسالهٔ دیوگنِتوس (‏به یوستینوس شهید جلد دوّم رجوع شود)‏،‏ هگسیپوس،‏ ایرِنایوس،‏ تاتیان،‏ آتناگوراس،‏ تیؤفِلُس،‏ کلمانس اسکندرانی،‏ تِرتولیانوس و اوریژن نقل‌قول کرده‌اند.‏ نه تنها از موضوع نقل‌قول‌ها متوجه می‌شویم کتابی که در اختیار داریم در آن تغییری ایجاد نشده است بلکه از شیوهٔ استفاده از نقل‌قول‌ها،‏ از نحوهٔ بیان نقل‌قول‌ها به عنوان مرجعی قابل اطمینان و عدم شک و تردید هنگام استفاده از آن‌ها این موضوع مشخص می‌شود.‏»‏a این واقعیت که متّیٰ یکی از رسولان بود و روح خدا با وی بود به ما اطمینان می‌دهد هر آنچه که او نگاشت گزارشی امین و راست است.‏

^۶ متّیٰ گزارش خود را در فلسطین نوشت.‏ دقیقاً نمی‌توان گفت که در چه سالی این کتاب را نوشت اما در پایان بعضی از نسخه‌ها (‏که همهٔ آن‌ها متعلّق به بعد از قرن دهم میلادی می‌باشند)‏ امضاهایی مشاهده شده است که نشان می‌دهند این کتاب در سال ۴۱ م.‏ نگاشته شده است.‏ شواهدی وجود دارد که متّیٰ ابتدا انجیل خود را به زبان عبری رایج نوشت و سپس آن را به یونانی ترجمه کرد.‏ جِروم در فصل سوّمِ اثر خود به نام دی ویریس اینلوستریبوس (‏که در مورد مردم پرآوازه می‌باشد)‏ می‌گوید:‏ «متّای رسول که لاوی و زمانی جزو مأموران گردآوری مالیات بود،‏ ابتدا انجیل خود را در یهودیه به زبان عبری نوشت تا برای اهل ختنه که ایمان آورده بودند مفید باشد.‏»‏b جِروم اضافه می‌کند که در آن زمان (‏قرن چهارم و پنجم میلادی)‏ این انجیل که پامفیلوس آن را در قیصریه جمع‌آوری کرده بود به زبان عبری در کتابخانه‌ای حفظ شده بود.‏

^۷ اوزِب تفسیر اوریژن را که در اوایل قرن سوّم در بارهٔ اناجیل ارائه داده است،‏ چنین نقل‌قول می‌کند:‏ «اوّلین [انجیل] .‏ .‏ .‏ به گزارش متّیٰ .‏ .‏ .‏ به زبان عبری برای یهودیانی که ایمان آورده بودند نوشته شد.‏»‏c از نسب‌نامه‌ای که اجداد عیسی را از ابراهیم به بعد مشخص می‌کند و ارجاع‌های متعدد به نوشته‌های عبری که به آمدن مسیح اشاره دارند معلوم می‌گردد که این انجیل در اصل برای یهودیان نوشته شده بود.‏ منطقی است که بپذیریم متّیٰ هنگام نقل‌قول از نوشته‌های مقدّس عبری که نام یَهُوَه را در برداشتند این نام را به صورت تتراگراماتُن (‏چهار حرفی)‏ نوشته باشد.‏ به همین دلیل در «ترجمهٔ دنیای جدیدِ» (‏انگل‍.‏)‏ کتاب متّیٰ ۱۸ بار به نام یَهُوَه برمی‌خوریم،‏ درست مطابق نسخهٔ عبری که اِف.‏ دِلیتْش در قرن نوزدهم به چاپ رساند.‏ متّیٰ در بارهٔ نام الٰهی طرز فکری همانند طرز فکر عیسی داشت و صرفاً به علّت خرافات یهودیان از به کار بردن آن نام امتناع نمی‌ورزید.‏ —‏ مت ۶:‏۹؛‏ یو ۱۷:‏۶،‏ ۲۶‏.‏

^۸ از آنجایی که متّیٰ مأمور گردآوری مالیات بود مطمئناً واحد پول،‏ مبالغ،‏ اعداد و ارقام را به دقت ذکر می‌کرده است.‏ (‏متّیٰ ۱۷:‏۲۷؛‏ ۲۶:‏۱۵؛‏ ۲۷:‏۳‏)‏ او برای رحمت خدا صمیمانه قدردان بود زیرا که سابقاً باجگیر منفور بود،‏ اما حالا اجازه داشت واعظ بشارت و دوست نزدیک عیسی باشد.‏ از این رو،‏ در بین نویسندگان اناجیل تنها متّیٰ است که تأکید مکرّر عیسی را بر این موضوع که علاوه بر قربانی به رحمت هم نیاز است ذکر می‌کند.‏ (‏۹:‏۹-‏۱۳؛‏ ۱۲:‏۷؛‏ ۱۸:‏۲۱-‏۳۵‏)‏ متّیٰ که از فیض یَهُوَه بسیار تشویق شده بود تسلّی‌بخش‌ترین سخنان عیسی را چنین می‌نویسد:‏ «بیایید نزد من ای تمام زحمت‌کشان و گرانباران و من شما را آرامی خواهم بخشید.‏ یوغ مرا بر خود گیرید و از من تعلیم یابید زیرا که حلیم و افتاده‌دل می‌باشم و در نفوس خود آرامی خواهید یافت؛‏ زیرا یوغ من خفیف است و بار من سبک.‏» (‏۱۱:‏۲۸-‏۳۰‏)‏ حقیقتاً این سخنان پرمهر برای شخصی که سابقاً باجگیر و از هموطنانش جز توهین چیزی دیگر نشنیده بود می‌بایست بسیار شادی‌آور بوده باشد!‏

^۹ متّیٰ به خصوص بر موضوع اصلی تعلیم عیسی که «ملکوت آسمان» بود تأکید می‌کند.‏ (‏۴:‏۱۷‏)‏ در نظر او عیسی پادشاهی واعظ بود.‏ او از واژهٔ «ملکوت» به مراتب (‏بیش از ۵۰ بار)‏ استفاده کرده است.‏ به همین دلیل می‌توان انجیل او را انجیل ملکوت خواند.‏ متّیٰ بیشتر به اظهارات منطقی گفتارها و خطبه‌های عیسی توجه نشان داده است تا به ترتیب زمانی آن‌ها.‏ وی در ۱۸ باب اوّل خود موضوع ملکوت را برجسته ساخته است.‏ برای همین وقایع را به ترتیب تاریخ رویداد نگارش نکرد،‏ اما ده باب آخر را (‏۱۹-‏۲۸)‏ به ترتیب زمانی نگاشت و نیز بر ملکوت تأکید نمود.‏

^۱۰ چهل و دو درصد از گزارش انجیل متّیٰ در سه انجیل دیگر پیدا نمی‌شود.‏d این موضوع حداقل شامل ده مَثَل از قرار زیر هستند:‏ مَثَل کرکس‌ها در مزرعه (‏۱۳:‏۲۴-‏۳۰‏)‏،‏ گنج مخفی (‏۱۳:‏۴۴‏)‏،‏ مرواریدِ باارزش (‏۱۳:‏۴۵،‏ ۴۶‏)‏،‏ دام ماهیگیری (‏۱۳:‏۴۷-‏۵۰‏)‏،‏ غلام شریر (‏۱۸:‏۲۳-‏۳۵‏)‏،‏ کارگران و دینارها (‏۲۰:‏۱-‏۱۶‏)‏،‏ پدر و دو فرزند (‏۲۱:‏۲۸-‏۳۲‏)‏،‏ عروسی پسر پادشاه (‏۲۲:‏۱-‏۱۴‏)‏،‏ ده باکره (‏۲۵:‏۱-‏۱۳‏)‏ و قنطارها (‏۲۵:‏۱۴-‏۳۰‏)‏.‏ کتاب متّیٰ کلاً از تولّد عیسی در سال ۲ ق.‏م.‏ تا ملاقات او با شاگردان قبل از صعودش در سال ۳۳ م.‏ را گزارش می‌دهد.‏

چرا مفید است

^۲۹ کتاب متّیٰ،‏ اوّلین کتاب از چهار انجیل،‏ حقیقتاً پُلی عالی از نوشته‌های عبری به نوشته‌های یونانی است.‏ این کتاب به یقین هویت مسیح،‏ پادشاه موعود ملکوت خدا،‏ شرایط لازمه پیروان وی و کاری را که برای این پیروان بر زمین در نظر گرفته شده است روشن می‌سازد.‏ اوّل یحیای تعمیددهنده،‏ سپس عیسی و سرانجام شاگردانش چنین موعظه کردند:‏ «ملکوت آسمان نزدیک است.‏» علاوه بر آن،‏ فرمان عیسی بر این که «بشارتِ ملکوت در تمام عالَم موعظه خواهد شد تا بر جمیع امّت‌ها شهادتی شود؛‏ آنگاه انتها خواهد رسید» تا انقضای دنیای شیطان پا بر جا خواهد ماند.‏ حقیقتاً شرکت در موعظه ملکوت که شامل شاگردسازی از مردم همهٔ امّت‌ها و الگو گرفتن از عیسی می‌شود افتخار بزرگی بوده و هست.‏ —‏ ۳:‏۲؛‏ ۴:‏۱۷؛‏ ۱۰:‏۷؛‏ ۲۴:‏۱۴؛‏ ۲۸:‏۱۹‏.‏

^۳۰ انجیل متّیٰ حقیقتاً «بشارت» یعنی خبری خوش است.‏ پیام الهامی آن ‹بشارتی› بود برای اشخاصی که در قرن اوّل آن را گوش کردند.‏ یَهُوَه خدا کاری کرد که این «بشارت» تا امروز محفوظ بماند.‏ حتی غیرمسیحیان نیز به قدرت این انجیل اقرار کردند؛‏ برای مثال،‏ می‌گویند موهندس (‏مهاتما)‏ گاندی رهبر هندویان به لُرد ایروین،‏ نایبِ پیشین هند،‏ چنین گفته است:‏ «اگر کشور شما و سرزمین من بر اساس تعالیمی که مسیح در موعظهٔ بالای کوه ارائه داد به یکدیگر بپیوندند،‏ نه تنها به حل مشکلات کشورهای خویش نایل می‌آییم بلکه قادر به حل مشکلات همهٔ جهان خواهیم بود.‏»‏e در موقعیتی دیگر گاندی گفته است:‏ «حتماً از آب منبعی که در موعظه بالای کوه ارائه شد بنوشید .‏ .‏ .‏ زیرا که برای هر یک از ما نوشته شده است.‏»‏f

^۳۱ اما مشکلات کل جهان،‏ از جمله مشکلات آنانی که ادعا می‌کنند مسیحی‌اند همچنان به قوّت خود باقی مانده‌اند.‏ تنها گروهی قلیل از مسیحیان هستند که حقیقتاً برای موعظهٔ عیسی در بالای کوه و پندهای خردمندانهٔ انجیل متّیٰ ارزش قائلند؛‏ محتوای آن را به دقت مطالعه می‌کنند و در زندگی خود به کار می‌برند و بدین شکل از فواید بی‌شماری برخوردار می‌شوند.‏ مطالعهٔ مکرّر تعالیم مفید عیسی در مورد پیدا کردن سعادت حقیقی،‏ اخلاقیات و زندگی زناشویی،‏ قدرت محبت،‏ دعاهای مقبول،‏ ارزش امور روحانی در مقابل امور مادی،‏ اوّل ملکوت را طلبیدن،‏ احترام گذاشتن به امور مقدّس،‏ هوشیار و مطیع بودن بسیار مفید است.‏ متّیٰ باب ۱۰ تعالیم عیسی را در رابطه با خدمت موعظه برای واعظان بشارت «ملکوت آسمان» شرح می‌دهد.‏ در بسیاری از مَثَل‌های عیسی درس‌های مهمی برای کسانی که ‹گوش شنوا دارند› نهفته است.‏ علاوه بر آن،‏ نبوّت‌های عیسی،‏ برای مثال نبوّت ‹نشان آمدنش،‏› امید و اطمینان قوی به آینده در ما ایجاد می‌کند.‏ —‏ ۵:‏۱–‏۷:‏۲۹؛‏ ۱۰:‏۵-‏۴۲؛‏ ۱۳:‏۱-‏۵۸؛‏ ۱۸:‏۱–‏۲۰:‏۱۶؛‏ ۲۱:‏۲۸–‏۲۲:‏۴۰؛‏ ۲۴:‏۳–‏۲۵:‏۴۶‏.‏

^۳۲ در انجیل متّیٰ تحقق بسیاری از نبوّت‌ها نوشته شده است.‏ به منظور نشان دادن تحقق نبوّت‌ها،‏ به مراتب از نوشته‌های عبری نقل شده است.‏ آن نبوّت‌ها شواهد غیرقابل انکاری هستند بر این که عیسی مسیح است،‏ زیرا که ترتیب دادن تمام آن جزئیات از قبل غیرممکن می‌بود.‏ برای مثال،‏ متّیٰ ۱۳:‏۱۴،‏ ۱۵ را با اِشَعْیا ۶:‏۹،‏ ۱۰؛‏ متّیٰ ۲۱:‏۴۲ را با مزمور ۱۱۸:‏۲۲،‏ ۲۳‏؛‏ و متّیٰ ۲۶:‏۳۱،‏ ۵۶ را با زَکَرِیّا ۱۳:‏۷ مقایسه کنید.‏ تحقق چنین نبوّت‌هایی به ما اطمینان می‌دهد که همهٔ نبوّت‌های خود عیسی که در انجیل متّیٰ درج شده‌اند در وقت معین و زمانی که مقاصد باشکوه یَهُوَه در رابطه با «ملکوت آسمان» تحقق پذیرند به حقیقت خواهند پیوست.‏

^۳۳ حقیقتاً خدا در پیشگویی زندگی پادشاه ملکوت دقیق بوده است،‏ حتی در جزئیات آن!‏ و حقیقتاً که متّیٰ صادقانه تحقق آن نبوّت‌ها را برایمان نگاشته است!‏ از آنجایی که همهٔ وعده‌های نبوی در کتاب متّیٰ به تحقق رسیده‌اند دوستداران عدالت می‌توانند از معرفت و امیدی شاد باشند که یَهُوَه از طریق «ملکوت آسمان» فراهم ساخته است تا با آن نام خود را تقدیس کند.‏ این ملکوت به حکمرانی عیسی مسیح برکاتی بی‌شمار برای حلیمان و گرسنگان روح «در معاد وقتی که پسر انسان بر کرسی جلال خود نشیند» خواهد آورد.‏ (‏مت ۱۹:‏۲۸‏)‏ همهٔ این‌ها در انجیل ترغیب‌کنندهٔ «متّیٰ» گنجانده شده است.‏

‏[پاورقی‌ها]‏